{"id":12117,"date":"2024-06-05T15:54:55","date_gmt":"2024-06-05T10:54:55","guid":{"rendered":"https:\/\/invest-in-uzbekistan.org\/?p=12117"},"modified":"2024-09-19T11:49:07","modified_gmt":"2024-09-19T06:49:07","slug":"grazhdanskij-kodeks-respubliki-uzbekistan-chast-vtoraya-29-avgusta-1996-g","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/invest-in-uzbekistan.org\/uz\/zakonodatelstvo\/grazhdanskij-kodeks-respubliki-uzbekistan-chast-vtoraya-29-avgusta-1996-g\/","title":{"rendered":"O\u2018ZBEKISTON RESPUBLIKASINING FUQAROLIK KODEKSI IKKINCHI QISM DD 29 \u2013 AVGUST. 1996 y."},"content":{"rendered":"

O\u2018ZBEKISTON RESPUBLIKASINING FUQAROLIK KODEKSI<\/span><\/strong><\/p>\n

IKKINCHI QISM<\/span><\/strong><\/p>\n

29 \u2013 AVGUST. 1996 y.<\/span><\/strong><\/p>\n

.<\/span><\/span><\/p>\n

3<\/span> \u2013 <\/span>KICHIK<\/span> BO\u2018LIM. <\/span><\/strong><\/p>\n

MAJBURIYATLARNING AYRIM TURLARI<\/span><\/strong><\/p>\n

29-BOB. OLDI-SOTDI<\/span><\/strong><\/p>\n

.<\/span><\/span><\/p>\n

1-\u00a7. Oldi-sotdi to\u2018g\u2018risida umumiy qoidalar<\/span><\/strong><\/p>\n

.<\/span><\/span><\/p>\n

386-modda. Oldi-sotdi shartnomasi<\/span><\/p>\n

Oldi-sotdi shartnomasi bo\u2018yicha bir taraf (sotuvchi) tovarni boshqa taraf (sotib oluvchi)ga mulk qilib topshirish majburiyatini, sotib oluvchi esa bu tovarni qabul qilish va uning uchun belgilangan pul summasi (bahosi)ni to\u2018lash majburiyatini oladi.<\/span><\/p>\n

Agar qonunda qimmatli qog\u2018ozlar va valyuta qimmatliklarining oldi-sotdisiga doir maxsus qoidalar belgilangan bo\u2018lmasa, ularni olish-sotishga nisbatan ushbu paragrafda nazarda tutilgan qoidalar qo\u2018llanadi.<\/span><\/p>\n

Ushbu Kodeksda yoki boshqa qonunda nazarda tutilgan hollarda ayrim turdagi tovarlarni olish-sotishning o\u2018ziga xos jihatlari qonunchilik bilan belgilanadi.<\/span><\/p>\n

Qonunchilikda belgilangan tartibda davlat ro\u2018yxatidan o\u2018tkazilishi lozim bo\u2018lgan avtomototransport vositalarining oldi-sotdi shartnomasi notarial tasdiqlangan bo\u2018lishi kerak, O\u2018zbekiston Respublikasi Hukumati tomonidan belgilangan hollar bundan mustasno.<\/span><\/p>\n

Ushbu paragrafda nazarda tutilgan qoidalar mulkiy huquqlarni sotishga nisbatan qo\u2018llanadi, agar ushbu huquqlar mazmuni yoki mohiyatidan boshqacha hol kelib chiqmasa.<\/span><\/p>\n

Ayrim turdagi oldi-sotdi (chakana oldi-sotdi, tovarlar yetkazib berish, energiya ta\u2019minoti, korxonani sotish va boshqalar) shartnomalariga nisbatan, agar ushbu Kodeksning bu turdagi shartnomalarga doir qoidalarida boshqacha hol nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, ushbu paragrafda nazarda tutilgan qoidalar qo\u2018llanadi.<\/span><\/p>\n

387-modda. Shartnomaning tovar to\u2018g\u2018risidagi sharti<\/span><\/p>\n

Oldi-sotdi shartnomasi bo\u2018yicha har qanday ashyolar ushbu Kodeksning 82-moddasi qoidalariga rioya qilgan holda tovar bo\u2018lishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Shartnoma, agar qonunda boshqacha hol belgilangan bo\u2018lmasa yoki u tovarning xususiyatidan kelib chiqmasa, shartnomani tuzish paytida sotuvchida mavjud bo\u2018lgan tovarni, shuningdek kelajakda sotuvchi yaratadigan yoki oladigan tovarni olish-sotish haqida tuzilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Agar shartnoma tovarning nomi va miqdorini aniqlash imkonini bersa, tovar to\u2018g\u2018risidagi oldi-sotdi shartnomasining sharti kelishilgan hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

388-modda. Tovarni topshirish yuzasidan sotuvchining majburiyatlari<\/span><\/p>\n

Sotuvchi sotib oluvchiga oldi-sotdi shartnomasida nazarda tutilgan tovarni topshirishi shart.<\/span><\/p>\n

Agar oldi-sotdi shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, sotuvchi sotib oluvchiga ashyoni berish bilan bir vaqtda unga mansub ashyoni, shuningdek qonunchilikda yoki shartnomada nazarda tutilgan ashyoga aloqador hujjatlar (texnik pasporti, sifat sertifikati, foydalanish bo\u2018yicha yo\u2018riqnoma va hokazolar)ni topshirishi shart.<\/span><\/p>\n

389-modda. Tovarni topshirish majburiyatini bajarish muddati<\/span><\/p>\n

Sotuvchining tovarni sotib oluvchiga topshirish majburiyatini bajarish muddati oldi-sotdi shartnomasida belgilanadi, agar shartnoma bu muddatni aniqlash imkonini bermasa, u ushbu Kodeksning 242-moddasida nazarda tutilgan qoidalarga muvofiq aniqlanadi.<\/span><\/p>\n

Belgilangan muddat buzilgan taqdirda sotib oluvchida shartnomaning bajarilishiga qiziqish yo\u2018qolishi shartnomadan aniq bilinib tursa, oldi-sotdi shartnomasi uni qat\u2019iy belgilangan muddatda bajarish sharti bilan tuzilgan hisoblanadi. Sotuvchi bunday shartnomani unda belgilangan muddatdan oldin yoki bu muddat tugagandan so\u2018ng sotib oluvchining roziligisiz bajarishga haqli emas.<\/span><\/p>\n

390-modda. Sotuvchining tovarni topshirish majburiyatini bajarish payti<\/span><\/p>\n

Basharti, oldi-sotdi shartnomasida boshqacha hol nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, sotuvchining sotib oluvchiga tovarni topshirish vazifasi quyidagi paytlarda bajarilgan hisoblanadi:<\/span><\/p>\n

agar shartnomada sotuvchining tovarni yetkazib berish majburiyati nazarda tutilgan bo\u2018lsa, tovarni sotib oluvchiga yoki u ko\u2018rsatgan shaxsga topshirish paytida;<\/span><\/p>\n

agar tovar sotib oluvchiga tovar turgan yerda berilishi lozim bo\u2018lsa, tovarni sotib oluvchi ixtiyoriga topshirish paytida. Shartnomada nazarda tutilgan muddatda tovar tegishli yerda sotib oluvchiga topshirish uchun tayyor bo\u2018lgan va sotib oluvchi shartnoma shartlariga muvofiq tovar topshirishga tayyor ekanligidan xabardor qilingan vaqtda tovar sotib oluvchi ixtiyoriga topshirilgan deb hisoblanadi. Agar tovarning shartnoma maqsadlariga mosligi tamg\u2018alash yoki boshqa yo\u2018l bilan tasdiqlangan bo\u2018lmasa, tovar topshirish uchun tayyor deb hisoblanmaydi.<\/span><\/p>\n

Oldi-sotdi shartnomasidan sotuvchining tovarni sotib oluvchiga yetkazib berish yoki tovarni turgan yerida sotib oluvchiga topshirish majburiyati kelib chiqmaydigan hollarda, agar shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, tovarni sotib oluvchiga yetkazib berish uchun tashuvchiga yoki aloqa tashkilotiga topshirish paytida sotuvchining tovarni sotib oluvchiga topshirish majburiyati bajarilgan hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

391-modda. Sotuvchining sotilgan mol-mulkni saqlash majburiyati<\/span><\/p>\n

Mulk huquqi yoki boshqa ashyoviy huquq mol-mulkni topshirishdan oldin sotib oluvchiga o\u2018tgan hollarda, sotuvchi mol-mulkning yomonlashishiga yo\u2018l qo\u2018ymay, uni topshirgunga qadar saqlashi shart. Buning uchun qilingan zarur chiqimlarni, agar taraflarning kelishuvida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, sotib oluvchi sotuvchiga to\u2018lashi shart.<\/span><\/p>\n

392-modda. Tovarning tasodifan nobud bo\u2018lishi yoki tasodifan shikastlanishi xavfining o\u2018tishi<\/span><\/p>\n

Agar oldi-sotdi shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, tovarning tasodifan nobud bo\u2018lishi yoki tasodifan shikastlanishi xavfi sotuvchi tovarni sotib oluvchiga topshirish bo\u2018yicha o\u2018z majburiyatini qonun yoki shartnomaga muvofiq bajargan deb hisoblangan paytdan boshlab sotib oluvchiga o\u2018tadi.<\/span><\/p>\n

Agar taraflar kelishuvida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, yo\u2018lda bo\u2018lgan paytida sotilgan tovarning tasodifan nobud bo\u2018lishi yoki tasodifan shikastlanishi xavfi shartnoma tuzilgan paytdan boshlab sotib oluvchiga o\u2018tadi.<\/span><\/p>\n

Oldi-sotdi shartnomasining tovar tasodifan nobud bo\u2018lishi yoki tasodifan shikastlanishi xavfi u birinchi tashuvchiga topshirilgan paytdan boshlab sotib oluvchiga o\u2018tishi haqidagi sharti, agar shartnoma tuzilgan paytda sotuvchi tovar yo\u2018qolgani yoki shikastlanganini bilgan yoki bilishi <\/span>lozim bo\u2018lgan bo\u2018lsa va bu haqda sotib oluvchiga ma\u2019lum qilmagan bo\u2018lsa, sotib oluvchi talabiga ko\u2018ra sud tomonidan haqiqiy emas deb topilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

393-modda. Sotuvchining tovarni uchinchi shaxslar huquqlaridan ozod holda topshirish majburiyati<\/span><\/p>\n

Sotuvchi tovarni sotib oluvchiga uchinchi shaxslarning har qanday huquqlaridan ozod holda topshirishi shart, sotib oluvchi uchinchi shaxslarning huquqlari bo\u2018lgan tovarni qabul qilishga rozilik bergan hollar bundan mustasno. Bu qoidani bajarmaslik sotib oluvchiga xarid narxini kamaytirishni yoki oldi-sotdi shartnomasini bekor qilishni va ko\u2018rilgan zararni qoplashni talab qilish huquqini beradi, sotib oluvchi bu tovarga uchinchi shaxslarning huquqlari borligini bilgani yoki bilishi lozim bo\u2018lgani isbotlanadigan hollar bundan mustasno.<\/span><\/p>\n

Ushbu moddada nazarda tutilgan qoidalar tovarni sotib oluvchiga topshirish paytida unga uchinchi shaxslarning da\u2019volari borligi sotuvchiga ma\u2019lum bo\u2018lgan hollarda ham, agar bu da\u2019volar keyinchalik belgilangan tartibda qonuniy deb tan olingan bo\u2018lsa, tegishli ravishda qo\u2018llanadi.<\/span><\/p>\n

394-modda. Tovarni olib qo\u2018yish to\u2018g\u2018risida da\u2019vo qilingan taqdirda sotib oluvchi va sotuvchining majburiyatlari<\/span><\/p>\n

Agar uchinchi shaxs oldi-sotdi shartnomasi bajarilgunga qadar yuzaga kelgan asos bo\u2018yicha tovarni olib qo\u2018yish to\u2018g\u2018risida sotib oluvchiga da\u2019vo qilsa, sotib oluvchi sotuvchini ishda qatnashishga jalb qilishi, sotuvchi esa bu ishda sotib oluvchi tomonida qatnashishi shart.<\/span><\/p>\n

Agar sotuvchi basharti ishda qatnashganida sotilgan tovar sotib oluvchidan olib qo\u2018yilishining oldini olgan bo\u2018lishi mumkinligini isbotlab bersa, sotib oluvchining sotuvchini ishda qatnashishga jalb qilmasligi sotuvchini sotib oluvchi oldidagi javobgarlikdan ozod qiladi.<\/span><\/p>\n

Sotib oluvchi tomonidan ishda qatnashishga jalb qilingan, biroq unda qatnashmagan sotuvchi sotib oluvchining ishni noto\u2018g\u2018ri yuritganligini isbotlash huquqidan mahrum bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

395-modda. Sotib oluvchidan tovar olib qo\u2018yilgan taqdirda sotuvchining javobgarligi<\/span><\/p>\n

Oldi-sotdi shartnomasi bajarilgunga qadar vujudga kelgan asoslar bo\u2018yicha uchinchi shaxslar sotib oluvchidan tovarni olib qo\u2018ygan hollarda sotuvchi sotib oluvchiga u ko\u2018rgan zararni qoplashi lozim, sotib oluvchi bunday asoslarning mavjudligini bilgan yoki bilishi lozim bo\u2018lgan hollar bundan mustasno.<\/span><\/p>\n

Olingan tovar uchinchi shaxslar tomonidan sotib oluvchidan talab qilib olinadigan hollarda taraflarning sotuvchini javobgarlikdan ozod qilish yoki uning javobgarligini cheklash to\u2018g\u2018risidagi kelishuvi haqiqiy emas.<\/span><\/p>\n

396-modda. Sotuvchi tovarni topshirishdan bosh tortishining oqibatlari<\/span><\/p>\n

Agar sotuvchi sotilgan tovarni sotib oluvchiga topshirishdan bosh tortsa, sotib oluvchi oldi-sotdi shartnomasini bajarishdan bosh tortishga haqli.<\/span><\/p>\n

Sotuvchi xususiy alomatlari bilan belgilangan ashyoni topshirishdan bosh tortsa, sotib oluvchi sotuvchiga ushbu Kodeksning 331-moddasida nazarda tutilgan talablarni qo\u2018yishga haqli.<\/span><\/p>\n

397-modda. Tovarga mansub ashyolarni va hujjatlarni topshirish majburiyatini bajarmaslik oqibatlari<\/span><\/p>\n

Agar sotuvchi qonunchilikka yoki oldi-sotdi shartnomasiga muvofiq topshirishi shart bo\u2018lgan (ushbu Kodeks 388-moddasining ikkinchi qismi) tovarga mansub ashyolar yoki hujjatlarni sotib <\/span>oluvchiga topshirmasa yoki topshirishdan bosh tortsa, sotib oluvchi ularni topshirish uchun unga oqilona muddat tayinlashga haqli.<\/span><\/p>\n

Tovarga mansub ashyolar yoki hujjatlar sotuvchi tomonidan ko\u2018rsatilgan muddatda topshirilmasa, agar oldi-sotdi shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, sotib oluvchi tovardan voz kechishga haqli.<\/span><\/p>\n

398-modda. Tovarning miqdori<\/span><\/p>\n

Sotib oluvchiga topshirilishi lozim bo\u2018lgan tovarning miqdori oldi-sotdi shartnomasida tegishli o\u2018lchov birliklarida yoki pulda nazarda tutiladi. Tovarning miqdori to\u2018g\u2018risidagi shart shartnomada uni aniqlash tartibini belgilash yo\u2018li bilan kelishilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Agar oldi-sotdi shartnomasi topshirilishi lozim bo\u2018lgan tovar miqdorini aniqlash imkonini bermasa, shartnoma tuzilmagan hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

399-modda. Shartnomaning tovar miqdori to\u2018g\u2018risidagi shartlarini buzish oqibatlari<\/span><\/p>\n

Sotuvchi oldi-sotdi shartnomasi shartlarini buzib, sotib oluvchiga shartnomada belgilangan miqdordan kam tovar topshirgan bo\u2018lsa, sotib oluvchi, agar shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, yo tovarning yetishmayotgan miqdorini topshirishni talab qilishga, yo topshirilgan tovardan va uning haqini to\u2018lashdan bosh tortishga, bordi-yu uning haqi to\u2018langan bo\u2018lsa, to\u2018langan pul summasini qaytarib berishni talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

Sotuvchi sotib oluvchiga oldi-sotdi shartnomasida ko\u2018rsatilganidan ortiq miqdorda tovar bergan taqdirda, sotib oluvchi bu haqda ushbu Kodeks 416-moddasining birinchi qismida nazarda tutilgan tartibda sotuvchiga ma\u2019lum qilishi lozim. Agar sotib oluvchidan xabar olganidan so\u2018ng sotuvchi oqilona muddatda tegishli tovarni tasarruf qilmasa, shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, sotib oluvchi tovarning hammasini qabul qilish huquqiga ega.<\/span><\/p>\n

Sotib oluvchi oldi-sotdi shartnomasida ko\u2018rsatilganidan ortiq miqdorda tovar qabul qilib olgan taqdirda, agar taraflarning kelishuvi bilan boshqa baho belgilangan bo\u2018lmasa, tegishli tovar uchun shartnomada belgilangan bahoda haq to\u2018lanadi.<\/span><\/p>\n

400-modda. Tovarlarning assortimenti<\/span><\/p>\n

Agar oldi-sotdi shartnomasiga ko\u2018ra tovarlar tur, model, o\u2018lcham, rang va boshqa belgilari (assortiment) bo\u2018yicha muayyan nisbatda topshirilishi lozim bo\u2018lsa, sotuvchi tovarlarni sotib oluvchiga taraflar kelishgan assortimentda topshirishi shart.<\/span><\/p>\n

Agar oldi-sotdi shartnomasida assortiment belgilanmagan hamda shartnomada uni belgilash tartibi ko\u2018rsatilmagan bo\u2018lsa, lekin majburiyat mohiyatidan tovarlar sotib oluvchiga assortiment bo\u2018yicha topshirilishi lozimligi kelib chiqsa, sotuvchi sotib oluvchiga tovarlarni sotib oluvchining shartnoma tuzish paytida sotuvchiga ma\u2019lum bo\u2018lgan ehtiyojlaridan kelib chiqadigan assortimentda topshirishga yoki shartnomani bajarishdan bosh tortishga haqli.<\/span><\/p>\n

401-modda. Shartnomaning tovar assortimenti to\u2018g\u2018risidagi shartini buzish oqibatlari<\/span><\/p>\n

Sotuvchi oldi-sotdi shartnomasida nazarda tutilgan tovarlarni shartnomaga mos kelmaydigan assortimentda topshirgan taqdirda sotib oluvchi ularni qabul qilishdan va haqini to\u2018lashdan bosh tortishga, bordi-yu ularning haqi to\u2018lab qo\u2018yilgan bo\u2018lsa, to\u2018langan pul summasini qaytarib berishni talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

Agar sotuvchi sotib oluvchiga assortimenti oldi-sotdi shartnomasiga mos keladigan tovarlar bilan bir qatorda assortiment to\u2018g\u2018risidagi shartlarga mos kelmaydigan tovarlar ham topshirgan bo\u2018lsa, sotib oluvchi o\u2018z ixtiyoriga ko\u2018ra:<\/span><\/p>\n

shartnomaning assortiment to\u2018g\u2018risidagi shartlariga mos bo\u2018lgan tovarlarni qabul qilish va qolgan tovarlarni qabul qilishdan bosh tortish;<\/span><\/p>\n

topshirilgan barcha tovarlarni qabul qilishdan bosh tortish;<\/span><\/p>\n

shartnomaning assortiment to\u2018g\u2018risidagi shartlariga mos bo\u2018lmagan tovarlarni shartnomada nazarda tutilgan assortimentdagi tovarlarga almashtirib berishni talab qilish;<\/span><\/p>\n

topshirilgan barcha tovarlarni qabul qilish huquqiga ega.<\/span><\/p>\n

Sotib oluvchi assortimenti oldi-sotdi shartnomasi shartlariga mos kelmaydigan tovarlarni qabul qilishdan bosh tortganida yoki assortiment to\u2018g\u2018risidagi shartlarga mos kelmaydigan tovarlarni almashtirishni talab qilganida bu tovarlar haqini to\u2018lashdan bosh tortishga, bordi-yu ularning haqi to\u2018lab qo\u2018yilgan bo\u2018lsa, to\u2018langan pul summasini qaytarib berishni talab qilishga ham haqli.<\/span><\/p>\n

Agar sotib oluvchi shartnomaning assortiment to\u2018g\u2018risidagi shartlariga mos kelmaydigan tovarlarni olganidan so\u2018ng ularni qabul qilishdan bosh tortishi to\u2018g\u2018risida oqilona muddatda sotuvchiga xabar qilmasa, bunday tovarlar qabul qilingan hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

Agar sotib oluvchi assortimenti shartnomaga mos kelmaydigan tovarlarni qabul qilishdan bosh tortmasa, bu tovarlarning haqini sotuvchi bilan kelishilgan bahoda to\u2018lashi shart. Sotuvchi bahoni kelishish bo\u2018yicha oqilona muddatda zarur choralar ko\u2018rmagan taqdirda, sotib oluvchi tovarlar haqini odatda shartnoma tuzish paytidagi o\u2018xshash vaziyatlarda xuddi shunday tovarlarga berilgan bahoda to\u2018laydi.<\/span><\/p>\n

Agar oldi-sotdi shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, ushbu modda qoidalari qo\u2018llanadi.<\/span><\/p>\n

402-modda. Tovarning sifati<\/span><\/p>\n

Sotuvchi sotib oluvchiga sifati oldi-sotdi shartnomasiga mos keladigan tovarni topshirishi shart.<\/span><\/p>\n

Oldi-sotdi shartnomasida tovarning sifati to\u2018g\u2018risidagi shartlar ko\u2018rsatilmaganda, sotuvchi sotib oluvchiga belgilangan maqsadlar uchun yaroqli bo\u2018lgan tovarni topshirishi shart.<\/span><\/p>\n

Agar sotib oluvchi shartnoma tuzish paytida sotuvchiga tovarni qanday aniq maqsadlar uchun sotib olayotganini xabar qilgan bo\u2018lsa, sotuvchi sotib oluvchiga ushbu maqsadlarda foydalanish uchun yaroqli bo\u2018lgan tovarni topshirishi shart.<\/span><\/p>\n

Tovar namunasi bo\u2018yicha va (yoki) ta\u2019rifi bo\u2018yicha sotilganda sotuvchi sotib oluvchiga namuna va (yoki) ta\u2019rifga mos keladigan tovarni topshirishi shart.<\/span><\/p>\n

Agar qonunda belgilangan tartibga muvofiq, sotilayotgan tovar sifatiga nisbatan majburiy talablar nazarda tutilgan bo\u2018lsa, tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirayotgan sotuvchi sotib oluvchiga ushbu majburiy talablarga javob beradigan tovarni topshirishi shart.<\/span><\/p>\n

Sotuvchi bilan sotib oluvchi o\u2018rtasidagi kelishuvga muvofiq qonunda nazarda tutilgan tartibda tovarning sifatiga qo\u2018yilgan majburiy talablarga qaraganda yuqoriroq talablarga javob beradigan tovar topshirilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

403-modda. Tovar sifatining kafolati<\/span><\/p>\n

Sotuvchi sotib oluvchiga topshirishi lozim bo\u2018lgan tovar uni sotib oluvchiga topshirish paytida ushbu Kodeksning 402-moddasida nazarda tutilgan talablarga, agar tovarning ushbu talablarga muvofiqligini aniqlashning boshqa payti oldi-sotdi shartnomasida nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, javob berishi va oqilona muddat davomida belgilangan maqsadlar uchun yaroqli bo\u2018lishi kerak.<\/span><\/p>\n

Oldi-sotdi shartnomasida sotuvchining tovar sifatiga kafolat berishi nazarda tutilgan taqdirda, sotuvchi sotib oluvchiga shartnomada belgilangan muayyan vaqtda (kafolat muddatida) ushbu Kodeksning 402-moddasida nazarda tutilgan talablarga javob beradigan tovarni topshirishi lozim.<\/span><\/p>\n

Agar oldi-sotdi shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, tovar sifatining kafolati barcha butlovchi buyumlarga ham tegishli bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

404-modda. Tovarning kafolat muddatini hisoblash<\/span><\/p>\n

Agar oldi-sotdi shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, kafolat muddati tovar sotib oluvchiga topshirilgan paytdan e\u2019tiboran o\u2018ta boshlaydi.<\/span><\/p>\n

Agar sotib oluvchi sotuvchiga bog\u2018liq bo\u2018lgan holatlar tufayli oldi-sotdi shartnomasida kafolat muddati belgilangan tovardan foydalanish imkoniyatidan mahrum bo\u2018lsa, sotuvchi tegishli holatlarni bartaraf etmaguncha kafolat muddatining o\u2018tishi boshlanmaydi.<\/span><\/p>\n

Agar oldi-sotdi shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, ushbu Kodeksning 416-moddasida belgilangan tartibda sotuvchiga tovarning kamchiliklari haqida xabar qilish sharti bilan kafolat muddati tovarda aniqlangan kamchiliklar tufayli undan foydalanib bo\u2018lmagan vaqtga uzaytiriladi.<\/span><\/p>\n

Agar oldi-sotdi shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, butlovchi buyumning kafolat muddati asosiy buyumning kafolat muddatiga teng hisoblanadi va asosiy buyumning kafolat muddati bilan bir vaqtda o\u2018ta boshlaydi.<\/span><\/p>\n

Tovar (butlovchi buyum) almashtirilganda kafolat muddati yangidan o\u2018ta boshlaydi.<\/span><\/p>\n

405-modda. Tovarning yaroqlilik muddati<\/span><\/p>\n

Qonunchilikda, shu jumladan milliy standartlarda tovar o\u2018z vazifasi bo\u2018yicha foydalanish uchun yaroqsiz holga kelib qoladi deb hisoblanadigan vaqt (yaroqlilik muddati) belgilanishi mumkin.<\/span><\/p>\n

(Sotuvchi yaroqlilik muddati belgilangan tovarni sotib oluvchiga shunday mo\u2018ljal bilan topshirishi kerakki, toki undan yaroqlilik muddati tugagunga qadar o\u2018z vazifasi bo\u2018yicha foydalanish mumkin bo\u2018lsin.<\/span><\/p>\n

406-modda. Tovarning yaroqlilik muddatini hisoblash<\/span><\/p>\n

Tovarning yaroqlilik muddati tovar tayyorlangan kundan boshlab foydalanish uchun yaroqli bo\u2018lgan davr bilan yoki tovar foydalanish uchun yaroqli bo\u2018lib turadigan sana bilan belgilanadi.<\/span><\/p>\n

407-modda. Tovarning sifatini tekshirish<\/span><\/p>\n

Agar qonunchilikda yoki oldi-sotdi shartnomasida tovarning sifatini tekshirish nazarda tutilgan bo\u2018lsa, tekshirish ularda belgilangan talablarga muvofiq amalga oshirilishi lozim.<\/span><\/p>\n

Standartlarda tovarlarning sifatini nazorat qilishga nisbatan talablar belgilangan hollarda, sifat ulardagi ko\u2018rsatmalarga muvofiq tekshirilishi kerak.<\/span><\/p>\n

Agar ushbu moddaning birinchi va ikkinchi qismlarida belgilangan tartibda tovarning sifatini tekshirish shartlari nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, tovarning sifati ish muomalasi odatlariga yoki oldi-<\/span>sotdi shartnomasi bo\u2018yicha topshirilishi lozim bo\u2018lgan tovarni tekshirishning odatda qo\u2018llaniladigan boshqa shartlariga muvofiq tekshirilishi lozim.<\/span><\/p>\n

Agar qonunchilikda, shu jumladan davlat standartlarida yoki oldi-sotdi shartnomasida sotuvchining sotib oluvchiga topshiriladigan tovar sifatini tekshirish (sinash, tahlil qilish, ko\u2018zdan kechirish va hokazo) majburiyati nazarda tutilgan bo\u2018lsa, sotib oluvchining talabi bilan sotuvchi unga tovar sifati tekshirilganligining isbotini taqdim qilishi lozim.<\/span><\/p>\n

Sotuvchi va sotib oluvchi tomonidan tovarning sifatini tekshirish aynan bir xil shartlarda amalga oshirilishi lozim.<\/span><\/p>\n

408-modda. Tegishli darajada sifatli bo\u2018lmagan tovarni topshirish oqibatlari<\/span><\/p>\n

Agar tovarning kamchiliklari sotuvchi tomonidan ma\u2019lum qilinmagan bo\u2018lsa, tegishli darajada sifatli bo\u2018lmagan tovar topshirilgan sotib oluvchi ushbu Kodeksning 434-moddasida nazarda tutilgan huquqlarga ega bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

Tovarning butliligiga kiradigan qismi tegishli darajada sifatli bo\u2018lmasa, sotib oluvchi mazkur tovarga nisbatan ushbu Kodeksning 434-moddasida nazarda tutilgan huquqlarni amalga oshirishga haqli.<\/span><\/p>\n

Tegishli darajada sifatli bo\u2018lmagan tovarni sotgan shaxs uni tayyorlagan bo\u2018lmasa, tovarni almashtirish yoki uning kamchiliklarini tekinga bartaraf etish haqidagi talablar sotuvchiga yoki tovarni tayyorlovchiga qo\u2018yilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Ushbu moddada nazarda tutilgan qoidalar, agar mazkur Kodeks yoki boshqa qonunda boshqacha tartib belgilangan bo\u2018lmasa, qo\u2018llaniladi.<\/span><\/p>\n

409-modda. Tovarning sotuvchi javobgar bo\u2018ladigan kamchiliklari<\/span><\/p>\n

Agar sotib oluvchi tovardagi kamchiliklar tovar sotib oluvchiga topshirilgunga qadar paydo bo\u2018lganligini yoki shu paytgacha vujudga kelgan sabablar tufayli paydo bo\u2018lganligini isbot qilib bersa, sotuvchi tovarning kamchiliklari uchun javobgar bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

Agar sotuvchi sifatiga o\u2018zi kafolat bergan tovardagi kamchiliklar uni sotib oluvchiga topshirgandan so\u2018ng sotib oluvchi tovardan foydalanish yoki uni saqlash qoidalarini buzganligi yoki uchinchi shaxslar harakati tufayli yoki oldini olib bo\u2018lmaydigan kuch ta\u2019sirida paydo bo\u2018lganini isbotlay olmasa, sotuvchi bu tovarning kamchiliklari uchun javobgar bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

410-modda. Topshirilgan tovarning kamchiliklarini aniqlash muddatlari<\/span><\/p>\n

Agar qonunda yoki oldi-sotdi shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, tovarning kamchiliklari ushbu moddada belgilangan muddatlarda aniqlangan taqdirda, sotib oluvchi tovarning kamchiliklari bilan bog\u2018liq talablarni qo\u2018yishga haqli.<\/span><\/p>\n

Tovarning kafolat muddati yoki yaroqlilik muddati belgilanmagan hollarda, kamchiliklar bilan bog\u2018liq talablar sotib oluvchi tomonidan, agar qonunda yoki oldi-sotdi shartnomasida boshqa muddatlar belgilangan bo\u2018lmasa, kamchiliklar oqilona muddatda, biroq tovar sotib oluvchiga topshirilgan kundan boshlab ikki yil davomida aniqlangandagina qo\u2018yilishi mumkin. Tashib berilishi yoki aloqa tashkiloti orqali jo\u2018natilishi lozim bo\u2018lgan tovarning kamchiliklarini aniqlash muddati tovar belgilangan joyda olingan kundan boshlab hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

Agar tovarga kafolat muddati belgilangan bo\u2018lsa, tovarning kamchiliklari kafolat muddatida aniqlanganida sotib oluvchi tovarning kamchiliklari bilan bog\u2018liq talablarni qo\u2018yishga haqli.<\/span><\/p>\n

Agar oldi-sotdi shartnomasida butlovchi buyumga asosiy buyumga nisbatan kamroq kafolat muddati belgilangan bo\u2018lsa, sotib oluvchi asosiy buyumning kafolat muddatida butlovchi buyumning kamchiliklarini aniqlasa, bu kamchiliklar to\u2018g\u2018risida talab qo\u2018yishga haqli.<\/span><\/p>\n

Agar oldi-sotdi shartnomasida butlovchi buyumga asosiy buyumning kafolat muddatiga nisbatan uzoqroq kafolat muddati belgilangan bo\u2018lsa, butlovchi buyumda kafolat muddatida kamchiliklar aniqlangan taqdirda, asosiy buyumning kafolat muddati o\u2018tgan-o\u2018tmaganligidan qat\u2019i nazar, sotib oluvchi tovarning kamchiliklari to\u2018g\u2018risida talab qo\u2018yishga haqli.<\/span><\/p>\n

Yaroqlilik muddati belgilangan tovarga nisbatan, agar kamchiliklar tovarning yaroqlilik muddatida aniqlangan bo\u2018lsa, sotib oluvchi uning kamchiliklari to\u2018g\u2018risida talablar qo\u2018yishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Tovarning kamchiliklari sotib oluvchi tomonidan kafolat muddati yoki yaroqlilik muddati tugaganidan so\u2018ng aniqlangan hollarda, sotib oluvchi tovardagi kamchiliklar tovar sotib oluvchiga topshirilgunga qadar paydo bo\u2018lganligini yoki bu paytgacha vujudga kelgan sabablar tufayli paydo bo\u2018lganligini isbot qilib bersa, sotuvchi kamchiliklar uchun javobgar bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

411-modda. Tovarning butligi<\/span><\/p>\n

Sotuvchi sotib oluvchiga oldi-sotdi shartnomasining butlik to\u2018g\u2018risidagi shartlariga muvofiq bo\u2018lgan tovarni topshirishi shart.<\/span><\/p>\n

Oldi-sotdi shartnomasida tovarning butligi belgilanmagan hollarda sotuvchi sotib oluvchiga butligi ish muomalasi odatlari yoki odatda qo\u2018yiladigan boshqa talablar bilan belgilanadigan tovarni berishi shart.<\/span><\/p>\n

412-modda. But tovarlar<\/span><\/p>\n

Agar oldi-sotdi shartnomasida sotuvchining sotib oluvchiga muayyan tovarlar to\u2018plamini but holida (but tovarlar) berish majburiyati belgilangan bo\u2018lsa, but holdagi barcha tovarlar berilgan paytdan boshlab majburiyat bajarilgan hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

Agar oldi-sotdi shartnomasida boshqacha tartib belgilangan bo\u2018lmasa va u majburiyatning mohiyatidan kelib chiqmasa, sotuvchi but holdagi barcha tovarlarni sotib oluvchiga bir vaqtda topshirishi lozim.<\/span><\/p>\n

413-modda. But bo\u2018lmagan tovarni topshirish oqibatlari<\/span><\/p>\n

But bo\u2018lmagan tovar topshirilgan taqdirda, sotib oluvchi o\u2018z ixtiyoriga ko\u2018ra sotuvchidan:<\/span><\/p>\n

xarid narxini mutanosib ravishda kamaytirishni;<\/span><\/p>\n

tovarni oqilona muddatda butlashni talab qilish huquqiga ega.<\/span><\/p>\n

Agar sotuvchi oqilona muddatda sotib oluvchining tovarni butlash to\u2018g\u2018risidagi talabini bajarmasa, sotib oluvchi o\u2018z ixtiyoriga ko\u2018ra:<\/span><\/p>\n

butlanmagan tovarni but tovarga almashtirishni talab qilishga;<\/span><\/p>\n

oldi-sotdi shartnomasini bajarishdan bosh tortishga va tovar uchun to\u2018langan pul summasini qaytarib berishni, shuningdek yetkazilgan zararni qoplashni talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

Agar oldi-sotdi shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa va u majburiyatning mohiyatidan kelib chiqmasa, ushbu moddaning birinchi va ikkinchi qismlarida nazarda tutilgan <\/span>oqibatlar sotuvchining sotib oluvchiga but tovarlarni topshirish majburiyati buzilgan hollarda ham qo\u2018llaniladi.<\/span><\/p>\n

414-modda. Idish va o\u2018rash<\/span><\/p>\n

Agar oldi-sotdi shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa va u majburiyatning mohiyatidan kelib chiqmasa, sotuvchi sotib oluvchiga tovarni idishda yoki o\u2018ralgan holda topshirishi shart, o\u2018z xususiyatiga ko\u2018ra idishga joylash va (yoki) o\u2018rashni talab qilmaydigan tovar bundan mustasno.<\/span><\/p>\n

Agar oldi-sotdi shartnomasida idish va o\u2018rash haqida talablar belgilangan bo\u2018lmasa, tovar bunday tovar uchun odatdagi usulda, u bo\u2018lmaganda \u2013\u2013 saqlash va transportda tashishning oddiy sharoitlarida bunday turdagi tovarning saqlanishini ta\u2019minlaydigan usulda idishga joylashtirilishi va (yoki) o\u2018ralishi lozim.<\/span><\/p>\n

Agar qonunda belgilangan tartibda idish va (yoki) o\u2018rashga nisbatan majburiy talablar nazarda tutilgan bo\u2018lsa, tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirayotgan sotuvchi sotib oluvchiga tovarni ushbu majburiy talablarga mos keladigan idishda va (yoki) o\u2018ralgan holda topshirishi shart.<\/span><\/p>\n

415-modda. Tovarni idishsiz va (yoki) o\u2018ramagan holda yoxud tegishli idishga joylamagan va (yoki) tegishli darajada o\u2018ramagan holda topshirish oqibatlari<\/span><\/p>\n

Idishga joylanishi va (yoki) o\u2018ralishi lozim bo\u2018lgan tovar sotib oluvchiga idishsiz va (yoki) o\u2018ramagan holda yoxud tegishli idishga joylamagan va (yoki) tegishli darajada o\u2018ramagan holda topshirilgan taqdirda, agar oldi-sotdi shartnomasidan, majburiyat mohiyati yoki tovarning xususiyatidan boshqa hol kelib chiqmasa, sotib oluvchi sotuvchidan tovarni idishga joylashtirish va (yoki) o\u2018rashni yoxud tegishli bo\u2018lmagan idish va (yoki) o\u2018rashni almashtirishni talab qilishga haqli. Sotuvchiga yuqoridagi talablarni qo\u2018yish o\u2018rniga, sotib oluvchi unga sifati tegishli darajada bo\u2018lmagan tovarni topshirishdan kelib chiqadigan, ushbu Kodeksning 434-moddasida nazarda tutilgan talablarni qo\u2018yishga haqli.<\/span><\/p>\n

416-modda. Oldi-sotdi shartnomasi tegishli darajada bajarilmagani haqida sotuvchini xabardor qilish<\/span><\/p>\n

Sotib oluvchi oldi-sotdi shartnomasining tovarlar miqdori, assortimenti, sifati, butligi, idishi va (yoki) o\u2018ralishi to\u2018g\u2018risidagi shartlari buzilganligi haqida qonunchilikda yoki shartnomada ko\u2018zda tutilgan muddatda, agar bunday muddat belgilangan bo\u2018lmasa, shartnomaning tegishli sharti buzilganligi tovarlar xususiyati va vazifasidan kelib chiqqan holda aniqlanishi lozim bo\u2018lganidan so\u2018ng oqilona muddatda sotuvchiga ma\u2019lum qilishi shart.<\/span><\/p>\n

Sotib oluvchi ushbu moddaning birinchi qismida ko\u2018rsatilgan majburiyatni bajarmagan taqdirda, sotuvchi bu hol sotib oluvchining talablarini qanoatlantirib bo\u2018lmaydigan qilib qo\u2018yganini yoki sotuvchi oldi-sotdi shartnomasi shartlari buzilgani haqida o\u2018z vaqtida xabardor qilinganida sarflashi mumkin bo\u2018lgan mablag\u2018larga nisbatan nomutanosib xarajatlarga olib kelishini isbotlasa, u sotib oluvchining tegishli talablarini qondirishdan to\u2018liq yoki qisman bosh tortishga haqli.<\/span><\/p>\n

Agar sotuvchi sotib oluvchiga topshirilgan tovarlar oldi-sotdi shartnomasi shartlariga javob bermasligini bilgan yoki bilishi lozim bo\u2018lgan bo\u2018lsa, u sotib oluvchi ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan majburiyatni bajarmaganligini vaj qilib ko\u2018rsatishga haqli emas.<\/span><\/p>\n

417-modda. Sotib oluvchining tovarni qabul qilish majburiyati<\/span><\/p>\n

Sotib oluvchi o\u2018ziga sotuvchi tomonidan topshirilgan tovarni qabul qilib olishi shart, u tovarni almashtirib berishni talab qilish yoki oldi-sotdi shartnomasini bajarishni rad etishga haqli bo\u2018lgan hollar bundan mustasno.<\/span><\/p>\n

Agar qonunchilikda yoki oldi-sotdi shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, sotib oluvchi odatda qo\u2018yiladigan talablarga muvofiq tegishli tovarni topshirish va olishni ta\u2019minlash uchun o\u2018zi tomonidan zarur bo\u2018lgan harakatlarni amalga oshirishi lozim.<\/span><\/p>\n

Sotib oluvchi qonunchilik yoki oldi-sotdi shartnomasini buzgan holda tovarni qabul qilmasa yoki qabul qilishdan bosh tortsa, sotuvchi shartnomani bajarishdan bosh tortish va zararni qoplashni talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

418-modda. Tovarning bahosi<\/span><\/p>\n

Sotib oluvchi tovar haqini ushbu Kodeksning 356-moddasiga muvofiq belgilanadigan bahoda to\u2018lashi, shuningdek qonunchilik, oldi-sotdi shartnomasi yoki odatda qo\u2018yiladigan talablarga muvofiq to\u2018lovni amalga oshirish uchun zarur bo\u2018lgan harakatlarni o\u2018z hisobidan bajarishi lozim.<\/span><\/p>\n

Tovarning bahosi uning og\u2018irligiga qarab belgilanadigan bo\u2018lsa, agar oldi-sotdi shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, u sof og\u2018irligi bo\u2018yicha aniqlanadi.<\/span><\/p>\n

Agar oldi-sotdi shartnomasida tovarning bahosi uni belgilaydigan ko\u2018rsatkichlar (tannarx, xarajatlar va hokazo)ga qarab o\u2018zgartirilishi lozimligi nazarda tutilgan bo\u2018lsa, ammo shu bilan birga, bahoni qayta ko\u2018rib chiqish usuli belgilangan bo\u2018lmasa, baho ushbu ko\u2018rsatkichlarning shartnoma tuzilgan paytdagi va tovarni topshirish paytidagi o\u2018zaro nisbatidan kelib chiqqan holda belgilanadi. Sotuvchi tovarni topshirish majburiyatini bajarishni kechiktirib yuborganida baho ushbu ko\u2018rsatkichlarning shartnoma tuzilgan paytdagi va shartnomada nazarda tutilgan tovar topshiriladigan paytdagi, agar shartnomada tovarni topshirish payti nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, ushbu Kodeksning 242-moddasiga muvofiq aniqlangan paytdagi nisbatidan kelib chiqqan holda belgilanadi.<\/span><\/p>\n

Agar qonunchilikda yoki oldi-sotdi shartnomasida boshqacha tartib belgilangan bo\u2018lmasa va u majburiyatning mohiyatidan kelib chiqmasa, ushbu moddaning uchinchi qismida nazarda tutilgan qoidalar qo\u2018llanadi.<\/span><\/p>\n

419-modda. Tovar haqini to\u2018lash<\/span><\/p>\n

Agar qonunchilik yoki oldi-sotdi shartnomasining shartlaridan tovar bahosini muayyan muddatda to\u2018lash majburiyati kelib chiqmasa, sotib oluvchi uni sotuvchi o\u2018ziga tovarni yoki ushbu tovarni tasarruf qilish hujjatlarini berganidan so\u2018ng kechiktirmasdan to\u2018lashi lozim.<\/span><\/p>\n

Agar oldi-sotdi shartnomasida tovar haqini bo\u2018lib-bo\u2018lib to\u2018lash nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, sotib oluvchi sotuvchiga topshirilgan tovarning to\u2018liq bahosi miqdorida haq to\u2018lashi lozim.<\/span><\/p>\n

Agar sotib oluvchi oldi-sotdi shartnomasiga muvofiq topshirilgan tovar haqini o\u2018z vaqtida to\u2018lamasa, sotuvchi tovar haqini va o\u2018zganing pul mablag\u2018laridan foydalanganlik uchun foizlar to\u2018lashni talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

Agar sotib oluvchi oldi-sotdi shartnomasini buzgan holda tovarni qabul qilish va haqini to\u2018lashdan bosh tortsa, sotuvchi o\u2018z ixtiyoriga ko\u2018ra tovar haqini to\u2018lashni talab qilish yoki shartnomani bajarishdan bosh tortish huquqiga ega.<\/span><\/p>\n

Sotuvchi oldi-sotdi shartnomasiga muvofiq sotib oluvchiga haqi to\u2018lanmagan tovarlardan tashqari boshqa tovarlarni ham topshirishi lozim bo\u2018lganida, agar qonunchilik yoki shartnomada boshqacha <\/span>tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, u ushbu tovarlarni topshirishni avval topshirilgan barcha tovarlar haqi batamom to\u2018langunga qadar to\u2018xtatib qo\u2018yishga haqli.<\/span><\/p>\n

420-modda. Tovar haqini oldindan to\u2018lash<\/span><\/p>\n

Oldi-sotdi shartnomasida sotuvchi tovarni topshirishidan oldin sotib oluvchi uning haqini to\u2018liq yoki qisman to\u2018lash (oldindan haq to\u2018lash) majburiyati nazarda tutilgan hollarda, sotib oluvchi tovar haqini shartnomada nazarda tutilgan muddatda, agar shartnomada bunday muddat nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, ushbu Kodeksning 242-moddasiga muvofiq belgilangan muddatda to\u2018lashi lozim.<\/span><\/p>\n

Sotib oluvchi oldi-sotdi shartnomasida nazarda tutilgan tovar haqini oldindan to\u2018lash majburiyatini bajarmagan taqdirda ushbu Kodeksning 256-moddasida nazarda tutilgan qoidalar qo\u2018llanadi.<\/span><\/p>\n

Oldindan to\u2018langan summani olgan sotuvchi tovarni topshirish bo\u2018yicha majburiyatni bajarmagan taqdirda sotib oluvchi haqi to\u2018langan tovarni topshirishni yoki sotuvchi topshirmagan tovar uchun oldindan to\u2018langan summani qaytarib berishni talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

Agar sotuvchi oldindan haqi to\u2018langan tovarni topshirish majburiyatini bajarmasa va oldi-sotdi shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, oldindan to\u2018langan summa uchun ushbu Kodeksning 327-moddasiga muvofiq, tovarni topshirishi lozim bo\u2018lgan kundan boshlab tovar sotib oluvchiga topshirilgan yoki unga oldindan to\u2018lagan summasi qaytarib berilgan kungacha foizlar to\u2018lanishi lozim. Shartnomada sotuvchining oldindan to\u2018langan summa uchun foizlarni bu summa sotib oluvchidan olingan kundan boshlab to\u2018lash majburiyati nazarda tutilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

421-modda. Nasiyaga sotilgan tovar haqini to\u2018lash<\/span><\/p>\n

Oldi-sotdi shartnomasida tovar haqini u sotuvchiga topshirilganidan so\u2018ng ma\u2019lum vaqt o\u2018tgach to\u2018lash (tovarni nasiyaga sotish) nazarda tutilgan hollarda sotib oluvchi tovar haqini shartnomada ko\u2018rsatilgan muddatda, agar shartnomada bunday muddat nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, ushbu Kodeksning 242-moddasiga muvofiq belgilangan muddatda to\u2018lashi lozim.<\/span><\/p>\n

Sotuvchi tovarni topshirish majburiyatini bajarmasa, ushbu Kodeksning 256-moddasida nazarda tutilgan qoidalar qo\u2018llanadi.<\/span><\/p>\n

Tovarni olgan sotib oluvchi uning haqini to\u2018lash bo\u2018yicha oldi-sotdi shartnomasida belgilangan majburiyatni bajarmagan hollarda sotuvchi topshirilgan tovar haqini to\u2018lashni yoki haqi to\u2018lanmagan tovarni qaytarib berishni talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

Agar sotib oluvchi topshirilgan tovar haqini to\u2018lash majburiyatini oldi-sotdi shartnomasida belgilangan muddatda bajarmagan va ushbu Kodeksda yoki oldi-sotdi shartnomasida boshqa hol nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, kechikib to\u2018langan summa uchun ushbu Kodeksning 327-moddasiga muvofiq shartnomaga binoan tovar haqi to\u2018lanishi lozim bo\u2018lgan kundan boshlab sotib oluvchi tovar haqini to\u2018lagan kungacha foizlar to\u2018lanishi lozim.<\/span><\/p>\n

Oldi-sotdi shartnomasida sotib oluvchining sotuvchi tomonidan tovar topshirilgan kundan boshlab tovar bahosiga teng bo\u2018lgan summa uchun foizlar to\u2018lash majburiyati nazarda tutilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Agar qonunchilikda yoki shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, tovarni nasiyaga sotish u sotilgan kundagi narxlarda amalga oshiriladi.<\/span><\/p>\n

Tovar sotib oluvchiga topshirilgan paytdan boshlab uning haqi to\u2018lab bo\u2018lingunga qadar nasiyaga sotilgan tovar sotib oluvchi tomonidan tovar haqini to\u2018lash majburiyati bajarilishini ta\u2019minlash uchun sotuvchida garovda turgan deb hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

422-modda. Tovar haqini bo\u2018lib-bo\u2018lib to\u2018lash<\/span><\/p>\n

Tovarni nasiyaga sotish shartnomasida tovar haqini bo\u2018lib-bo\u2018lib to\u2018lash nazarda tutilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Haqini bo\u2018lib-bo\u2018lib to\u2018lash sharti bilan tovarni nasiyaga sotish shartnomasida oldi-sotdi shartnomasining boshqa muhim shartlari bilan bir qatorda tovar bahosi, to\u2018lovlarning tartibi, muddatlari va miqdori ko\u2018rsatilgan bo\u2018lsa, bunday shartnoma tuzilgan hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

Agar sotib oluvchi haqini bo\u2018lib-bo\u2018lib to\u2018lash sharti bilan sotilgan va o\u2018ziga topshirilgan tovar uchun navbatdagi to\u2018lovni shartnomada belgilangan muddatda amalga oshirmasa, sotuvchi shartnomani bajarishdan bosh tortishga va garov narsasini undirish uchun nazarda tutilgan tartibda undiruvni tovarga qaratishga haqli.<\/span><\/p>\n

Tovarni kreditga sotish to\u2018g\u2018risidagi shartnomada nazarda tutilgan taqdirda, sotib oluvchi olingan tovar ulushining haqi to\u2018langan qismini majburiyatlarni bajarish ta\u2019minoti sifatida berishga haqli.<\/span><\/p>\n

423-modda. Tovarni sug\u2018urtalash<\/span><\/p>\n

Agar shartnomada sotuvchi yoki sotib oluvchining tovarni sug\u2018urtalash majburiyati nazarda tutilgan bo\u2018lsa, biroq unda sug\u2018urtalash shartlari va tovar sug\u2018urtalanadigan eng kam summa belgilanmagan bo\u2018lsa, sug\u2018urtalash shartnomasida nazarda tutilgan sug\u2018urta puli tovar bahosidan kam bo\u2018lishi mumkin emas.<\/span><\/p>\n

Tovarni sug\u2018urtalashi lozim bo\u2018lgan taraf shartnoma shartlariga muvofiq sug\u2018urtalashni amalga oshirmagan hollarda boshqa taraf tovarni sug\u2018urtalashga va sug\u2018urtalashi lozim bo\u2018lgan tarafdan sug\u2018urta xarajatlarini qoplashni talab qilishga yoki shartnomani bajarishdan bosh tortishga haqli.<\/span><\/p>\n

424-modda. Mulk huquqining sotuvchi ixtiyorida saqlanib qolishi<\/span><\/p>\n

Oldi-sotdi shartnomasida sotuvchining sotib oluvchiga topshirilgan tovarga mulk huquqi tovar haqi to\u2018langunga yoki boshqa holatlar yuz bergunga qadar saqlanishi nazarda tutilgan hollarda, agar qonun yoki shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa yoki u tovarning vazifasidan va uning xususiyatlaridan kelib chiqmasa, sotib oluvchi mulk huquqi o\u2018ziga o\u2018tguncha tovarni o\u2018zgaga berishga yoki boshqacha tarzda tasarruf etishga haqli emas.<\/span><\/p>\n

Topshirilgan tovarning haqi oldi-sotdi shartnomasida belgilangan muddatda to\u2018lanmaganda yoki mulk huquqi sotib oluvchiga o\u2018tadigan boshqa holatlar yuz bermaganda, agar shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, sotuvchi sotib oluvchidan tovarni qaytarib berishni talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

2-\u00a7. Chakana oldi-sotdi<\/span><\/p>\n

425-modda. Chakana oldi-sotdi shartnomasi<\/span><\/p>\n

Chakana oldi-sotdi shartnomasiga muvofiq tadbirkorlik faoliyati bilan shug\u2018ullanayotgan sotuvchi sotib oluvchiga shaxsiy maqsadlarda, ro\u2018zg\u2018orda yoki tadbirkorlik faoliyati bilan bog\u2018liq bo\u2018lmagan boshqa maqsadlarda foydalaniladigan tovarni topshirish majburiyatini oladi.<\/span><\/p>\n

Chakana oldi-sotdi shartnomasi ommaviy hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

426-modda. Tovarning ommaviy ofertasi<\/span><\/p>\n

Chakana oldi-sotdi shartnomasining barcha muhim shartlarini o\u2018z ichiga olgan holda tovar reklamasi, kataloglar, shuningdek tovarning nomuayyan shaxslar doirasiga qaratilgan boshqa ta\u2019riflari orqali tovar taklif qilish ommaviy oferta deb hisoblanadi (ushbu Kodeks 369-moddasining ikkinchi qismi).<\/span><\/p>\n

Tovarlarni ko\u2018rgazmaga qo\u2018yish, ularning namunalarini namoyish qilish yoki savdo bo\u2018layotgan joyda sotilayotgan tovarlar haqida ma\u2019lumotlar (ta\u2019riflar, kataloglar, fotosuratlar va hokazolar) berish, sotuvchi tegishli tovarlar sotishga mo\u2018ljallanmaganligini aniq belgilagan hollardan tashqari, narxi va oldi-sotdi shartnomasining boshqa muhim shartlari ko\u2018rsatilgan-ko\u2018rsatilmaganidan qat\u2019i nazar, ommaviy oferta deb hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

427-modda. Sotib oluvchiga tovar haqida axborot berish<\/span><\/p>\n

Sotuvchi sotishga taklif qilingan tovar to\u2018g\u2018risida sotib oluvchiga zarur va to\u2018g\u2018ri axborotni uning mazmuni va uni taqdim etish usuliga nisbatan qonunchilikda belgilangan yoki odatda chakana savdoda qo\u2018yiladigan talablarga muvofiq holda berishi shart.<\/span><\/p>\n

Sotib oluvchi chakana oldi-sotdi shartnomasi tuzilgunga qadar tovarni ko\u2018zdan kechirish, o\u2018z oldida tovarning xossalarini tekshirishni yoki tovardan qanday foydalanishni ko\u2018rsatishni, agar bu hol tovarning xususiyati tufayli istisno qilinmasa va chakana savdoda qabul qilingan qoidalarga zid bo\u2018lmasa, talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

Agar sotib oluvchiga sotish joyida ushbu moddaning birinchi va ikkinchi qismlarida ko\u2018rsatilgan tovar to\u2018g\u2018risidagi axborotni darhol olish imkoni berilmagan bo\u2018lsa, u chakana oldi-sotdi shartnomasini tuzishdan asossiz bosh tortilgani tufayli o\u2018zi ko\u2018rgan zararni to\u2018lashni sotuvchidan talab qilishga, agar shartnoma tuzilgan bo\u2018lsa, oqilona muddatda shartnomani bajarishdan bosh tortishga, tovar uchun to\u2018langan summani qaytarishni va zararni qoplashni talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

Sotib oluvchiga tovar to\u2018g\u2018risida tegishli axborot olish imkonini bermagan sotuvchi tovar sotib oluvchiga topshirilganidan so\u2018ng tovarda paydo bo\u2018lgan kamchiliklar uchun ham, agar sotib oluvchi bu kamchiliklar o\u2018zida bunday axborot bo\u2018lmagani sababli paydo bo\u2018lganini isbotlasa, javob beradi.<\/span><\/p>\n

428-modda. Tovarning sotib oluvchi tomonidan belgilangan muddatda qabul qilinishi sharti bilan sotish<\/span><\/p>\n

Taraflar sotib oluvchi tovarni shartnomada belgilangan muddatda qabul qilib olishi sharti bilan chakana oldi-sotdi shartnomasi tuzishlari mumkin, bu muddat mobaynida tovar boshqa sotib oluvchiga sotilishi mumkin emas.<\/span><\/p>\n

Agar chakana oldi-sotdi shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, shartnomada belgilangan muddatda sotib oluvchining tovarni qabul qilish uchun kelmasligi yoki boshqa zarur harakatlarni amalga oshirmasligini sotuvchi sotib oluvchining shartnomani bajarishdan bosh tortishi deb qaralishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Sotuvchining tovarni sotib oluvchiga chakana oldi-sotdi shartnomasida belgilangan muddatda topshirishni ta\u2019minlash borasidagi qo\u2018shimcha xarajatlari, agar qonunchilikda yoki shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, tovarning bahosiga qo\u2018shiladi.<\/span><\/p>\n

429-modda. Tovarni namuna bo\u2018yicha sotish<\/span><\/p>\n

Taraflar tovarni namuna (ta\u2019rif, katalog va hokazo) bo\u2018yicha olish-sotish shartnomasini tuzishlari mumkin.<\/span><\/p>\n

Tovarni namuna bo\u2018yicha sotish shartnomasi ushbu Kodeks 431-moddasining qoidalariga muvofiq bajariladi.<\/span><\/p>\n

Sotib oluvchi tovar topshirilgunga qadar sotuvchining chakana oldi-sotdi shartnomasini bajarishga qaratilgan harakatlarni amalga oshirish bilan bog\u2018liq zarur xarajatlarini qoplash sharti bilan shartnomani bajarishdan bosh tortishga haqli.<\/span><\/p>\n

430-modda. Avtomatdan foydalangan holda tovar sotish<\/span><\/p>\n

Tovar avtomatdan foydalanib sotiladigan hollarda avtomat egasi sotuvchining nomi (firma nomi), u joylashgan manzil, ish tartibi, shuningdek sotib oluvchi tovarni olish uchun amalga oshirishi zarur bo\u2018lgan harakatlar to\u2018g\u2018risidagi ma\u2019lumotlarni avtomatga joylashtirish yoki boshqacha usulda sotib oluvchiga taqdim qilish yo\u2018li bilan unga tovar sotuvchi to\u2018g\u2018risidagi axborotni yetkazishi lozim.<\/span><\/p>\n

Sotib oluvchi tovarni olish uchun zarur harakatlarni amalga oshirgan paytdan boshlab avtomatdan foydalangan holda chakana oldi-sotdi shartnomasi tuzilgan hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

Agar sotib oluvchiga haqi to\u2018langan tovar topshirilmasa, sotuvchi sotib oluvchiga tovar zudlik bilan topshirilishini yoki u to\u2018lagan summa qaytarib berilishini ta\u2019minlashi shart. Bu majburiyat bajarilmagan taqdirda, sotib oluvchi sotuvchidan yetkazilgan zararni qoplashni talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

Avtomatdan pulni maydalash, to\u2018lov belgilarini sotib olish yoki valyuta almashtirish uchun foydalanilgan taqdirda, agar majburiyat mohiyatidan boshqacha hol kelib chiqmasa, chakana oldi-sotdi qoidalari qo\u2018llanadi.<\/span><\/p>\n

431-modda. Tovarni sotib oluvchiga yetkazib berish sharti bilan sotish<\/span><\/p>\n

Chakana oldi-sotdi shartnomasi tovarni sotib oluvchiga yetkazib berish sharti bilan tuzilgan hollarda sotuvchi shartnomada belgilangan muddatda tovarni sotib oluvchi ko\u2018rsatgan joyga, agar sotib oluvchi tovarni yetkazib berish joyini ko\u2018rsatmagan bo\u2018lsa, sotib oluvchi fuqaro istiqomat qiladigan yoki yuridik shaxs joylashgan manzilga yetkazib berishi lozim.<\/span><\/p>\n

Agar qonunchilikda, shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa yoki u majburiyatning mohiyatidan kelib chiqmasa, tovar sotib oluvchiga, u bo\u2018lmaganda esa \u2013\u2013 shartnoma tuzilganidan yoxud tovarni yetkazib berish rasmiylashtirilganidan guvohlik beradigan kvitansiya yoki boshqa hujjatni taqdim qilgan har qanday shaxsga topshirilgan paytdan boshlab chakana oldi-sotdi shartnomasi sotuvchi tomonidan bajarilgan hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

Chakana oldi-sotdi shartnomasida tovarni sotib oluvchiga topshirish uchun yetkazib berish vaqti belgilanmagan hollarda tovar sotib oluvchidan talab tushganidan keyin oqilona muddatda yetkazib berilishi lozim.<\/span><\/p>\n

432-modda. Tovar bahosi va uning haqini to\u2018lash<\/span><\/p>\n

Agar qonunchilikda boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa yoki u majburiyatning mohiyatidan kelib chiqmasa, sotib oluvchi tovar haqini chakana oldi-sotdi shartnomasi tuzilgan paytda sotuvchi tomonidan e\u2019lon qilingan bahoda to\u2018lashi lozim.<\/span><\/p>\n

Chakana oldi-sotdi shartnomasida tovarning haqini oldindan to\u2018lash nazarda tutilgan hollarda, agar taraflar kelishuvida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, sotib oluvchining tovar haqini shartnomada belgilangan muddatda to\u2018lamasligi uning shartnomani bajarishdan bosh tortishi deb hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

Tovarlarni nasiyaga chakana olish-sotish haqida tuzilgan, shu jumladan sotib oluvchining tovarlar haqini bo\u2018lib-bo\u2018lib to\u2018lashi sharti bilan tuzilgan shartnomalarga nisbatan ushbu Kodeks 421-moddasining to\u2018rtinchi va beshinchi qismlarida nazarda tutilgan qoidalar qo\u2018llanmaydi.<\/span><\/p>\n

Sotib oluvchi tovar haqini bo\u2018lib-bo\u2018lib to\u2018lashning shartnomada belgilangan davrida istagan vaqtida tovar haqini batamom to\u2018lashga haqli.<\/span><\/p>\n

433-modda. Tegishli sifatli tovarni almashtirish<\/span><\/p>\n

Sotib oluvchi o\u2018ziga nooziq-ovqat tovari topshirilgan paytdan boshlab o\u2018n kun mobaynida, agar bundan uzoqroq muddat sotuvchi tomonidan e\u2019lon qilinmagan bo\u2018lsa, xarid qilingan tegishli sifatli tovarni xarid joyida yoki sotuvchi e\u2019lon qilgan boshqa joylarda o\u2018lchami, shakli, hajmi, andazasi, rangi, to\u2018plami boshqacha bo\u2018lgan xuddi shunday tovarga almashtirishga haqli, bunda u narxlarda farq bo\u2018lgan taqdirda sotuvchi bilan zarur hisob-kitobni amalga oshiradi.<\/span><\/p>\n

Sotuvchida almashtirish uchun zarur tovar bo\u2018lmaganida sotib oluvchi xarid qilingan tovarni sotuvchiga qaytarib berish va unga to\u2018langan pul summasini olish huquqiga ega.<\/span><\/p>\n

Agar tovardan foydalanilmagan, uning iste\u2019mol xususiyatlari saqlangan bo\u2018lsa va ushbu sotuvchidan sotib olinganining isboti bo\u2018lsa, sotib oluvchining tovarni almashtirish yoki qaytarib olish haqidagi talabi qanoatlantirilishi lozim.<\/span><\/p>\n

Ushbu moddada ko\u2018rsatilgan asoslar bo\u2018yicha almashtirilmaydigan yoki qaytarib olinmaydigan tovarlar ro\u2018yxati qonunchilikda nazarda tutilgan tartibda belgilanadi.<\/span><\/p>\n

434-modda. Sotib oluvchiga sifati tegishli darajada bo\u2018lmagan tovar sotilganida uning huquqlari<\/span><\/p>\n

Sotib oluvchiga sifati tegishli darajada bo\u2018lmagan tovar sotilganida, agar uning kamchiliklari shartnoma tuzish paytida ma\u2019lum qilinmagan bo\u2018lsa, sotib oluvchi o\u2018z xohishiga ko\u2018ra:<\/span><\/p>\n

xuddi shu markadagi (modeldagi, artikuldagi) sifati tegishli darajada bo\u2018lgan tovarga almashtirishni;<\/span><\/p>\n

xarid narxini tegishincha qayta hisoblagan holda boshqa markadagi (modeldagi, artikuldagi) sifati tegishli darajada bo\u2018lgan tovarga almashtirishni;<\/span><\/p>\n

tovarning kamchiliklarini tekinga bartaraf etishni yoki sotib oluvchi yoxud uchinchi shaxs tomonidan tovarning kamchiliklarini bartaraf etish uchun qilingan xarajatlar qoplanishini;<\/span><\/p>\n

xarid narxini mutanosib ravishda kamaytirishni;<\/span><\/p>\n

ko\u2018rilgan zarar o\u2018rnini qoplagan holda shartnoma bekor qilinishini talab qilish huquqiga ega.<\/span><\/p>\n

Tovar uchun to\u2018langan pul summasini sotib oluvchiga qaytarish vaqtda sotuvchi undan tovardan to\u2018liq yoki qisman foydalanganligi, tovar ko\u2018rinishi yo\u2018qolganligi yoki boshqa shunga o\u2018xshash holatlar tufayli tovar qiymati qancha pasaygan bo\u2018lsa, shuncha summani ushlab qolishga haqli emas.<\/span><\/p>\n

435-modda. Tovarni almashtirganda, xarid narxini kamaytirganda va sifati tegishli darajada bo\u2018lmagan tovarni qaytarganda baholardagi farqni to\u2018lash<\/span><\/p>\n

Tegishli darajada sifatli bo\u2018lmagan tovarni sifati tegishli darajada bo\u2018lgan boshqa tovarga almashtirish chog\u2018ida sotuvchi tovarning chakana oldi-sotdi shartnomasida belgilangan bahosi bilan tovarni almashtirish yoki sud tomonidan tovarni almashtirish to\u2018g\u2018risida qaror chiqarish paytida mavjud bo\u2018lgan tovarning bahosi o\u2018rtasidagi farqni to\u2018lashni talab qilishga haqli emas.<\/span><\/p>\n

Tegishli darajada sifatli bo\u2018lmagan tovarni xuddi shunday, biroq o\u2018lchami, andazasi, navi va boshqa belgilari o\u2018zgacha bo\u2018lgan tegishli darajada sifatli tovarga almashtirish chog\u2018ida almashtirilayotgan tovarning almashtirish paytidagi bahosi bilan sifati tegishli darajada bo\u2018lmagan tovar o\u2018rniga berilayotgan tovarning bahosi o\u2018rtasidagi farq to\u2018lanishi lozim. Agar sotib oluvchining talabi sotuvchi tomonidan qondirilmasa, bu baholar sud tovarni almashtirish to\u2018g\u2018risida qaror chiqargan payt bo\u2018yicha aniqlanadi.<\/span><\/p>\n

Tovarning xarid narxini mutanosib ravishda kamaytirish to\u2018g\u2018risida talab qo\u2018yilgan taqdirda tovarning bahosini pasaytirish to\u2018g\u2018risida talab qo\u2018yilgan paytdagi, agar sotib oluvchining talabi ixtiyoriy suratda qondirilmagan bo\u2018lsa, sud bahoni mutanosib ravishda kamaytirish to\u2018g\u2018risida qaror chiqargan paytdagi bahosi inobatga olinadi.<\/span><\/p>\n

Sotuvchiga sifati tegishli darajada bo\u2018lmagan tovarni qaytarib berish chog\u2018ida sotib oluvchi chakana oldi-sotdi shartnomasida belgilangan tovarning bahosi bilan uning talabi ixtiyoriy suratda qondirilgan vaqtdagi, agar talab ixtiyoriy suratda qondirilmagan bo\u2018lsa, sud qaror chiqargan paytdagi tegishli tovarning bahosi o\u2018rtasidagi farqni to\u2018lashni talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

436-modda. Sotuvchining javobgarligi va majburiyatni asl holida bajarish<\/span><\/p>\n

Sotuvchi chakana oldi-sotdi shartnomasi bo\u2018yicha majburiyatini bajarmagan taqdirda zararni qoplash va neustoyka to\u2018lash sotuvchini majburiyatni asl holida bajarishdan ozod qilmaydi.<\/span><\/p>\n

3-\u00a7. Mahsulot yetkazib berish<\/span><\/p>\n

437-modda. Mahsulot yetkazib berish shartnomasi<\/span><\/p>\n

Mahsulot yetkazib berish shartnomasiga muvofiq tadbirkorlik faoliyati bilan shug\u2018ullanayotgan mahsulot yetkazib beruvchi \u2014 sotuvchi shartlashilgan muddatda yoki muddatlarda o\u2018zi ishlab chiqaradigan yoxud sotib oladigan tovarlarni sotib oluvchiga tadbirkorlik faoliyatida foydalanish uchun yoki shaxsiy, oilaviy maqsadlarda, ro\u2018zg\u2018orda va shunga o\u2018xshash boshqa maqsadlarda foydalanish bilan bog\u2018liq bo\u2018lmagan boshqa maqsadlarda foydalanish uchun topshirish, sotib oluvchi esa tovarlarni qabul qilish va ularning haqini to\u2018lash majburiyatini oladi.<\/span><\/p>\n

438-modda. Mahsulot yetkazib berish shartnomasining amal qilish muddati<\/span><\/p>\n

Mahsulot yetkazib berish shartnomasi bir yilga, bir yildan ortiq muddatga (uzoq muddatli shartnoma) yoki taraflar kelishuvida nazarda tutilgan boshqa muddatga tuzilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Agar mahsulot yetkazib berish shartnomasida uning amal qilish muddati belgilanmagan bo\u2018lsa, shartnoma bir yilga tuzilgan deb hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

Agar uzoq muddatli shartnomada yetkazib berilishi lozim bo\u2018lgan tovarlar miqdori yoki shartnomaning boshqa shartlari bir yilga yoki undan ortiq muddatga belgilangan bo\u2018lsa, shartnomada taraflarning bu shartlarni shartnomaning amal qilish muddati tugagunga qadar keyingi davrlar uchun kelishib olish tartibi belgilanishi lozim. Shartnomada bunday tartib bo\u2018lmasa, shartnoma tegishincha bir yilga yoki shartnoma shartlari kelishilgan muddatga tuzilgan hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

Uzoq muddatli shartnoma taraflaridan biri yetkazib berilishi lozim bo\u2018lgan tovarlar miqdorini yoki shartnomaning boshqa shartlarini keyingi davrlar uchun shartnomada belgilangan tartibda kelishib olishni rad qilgan yoki undan bosh tortgan taqdirda boshqa taraf tegishli davrlarda tovarlarni yetkazib berish shartlarini belgilash to\u2018g\u2018risidagi yoxud shartnomani bekor qilish to\u2018g\u2018risidagi talab bilan sudga murojaat qilish huquqiga ega.<\/span><\/p>\n

439-modda. Mahsulot yetkazib berish shartnomasini tuzish vaqtida kelib chiqadigan kelishmovchiliklarni hal qilish<\/span><\/p>\n

Bir tarafning tovarlar yetkazib berish shartnomasini tuzish haqidagi taklifi shartnoma loyihasi shaklida boshqa tarafga yuborilgan taqdirda, ikkinchi taraf shartnomani boshqa shartlarda tuzishga rozi bo\u2018lsa, loyihani olganidan so\u2018ng kechi bilan o\u2018ttiz kun ichida kelishmovchiliklar bayonnomasini tuzadi va uni imzolangan shartnoma bilan qaytaradi, kelishmovchiliklar bayonnomasini olgan taraf o\u2018ttiz kunlik muddatda shartnoma shartlarini kelishish choralarini <\/span>ko\u2018rishi (imkoniyat bo\u2018lsa, boshqa taraf bilan birgalikda) yoki shartnoma tuzishni rad etishini boshqa tarafga yozma ravishda bildirishi lozim.<\/span><\/p>\n

Mahsulot yetkazib berish shartnomasi shartlari bo\u2018yicha kelishmovchiliklar bayonnomasini olgan, biroq shartnoma shartlarini kelishish choralarini ko\u2018rmagan va shartnoma tuzishni rad etishini ushbu moddaning birinchi qismida belgilangan muddatda boshqa tarafga ma\u2019lum qilmagan taraf shartnoma shartlarini kelishib olishdan bosh tortish oqibatida yetkazilgan zararni qoplashga majbur.<\/span><\/p>\n

440-modda. Mahsulot yetkazib berish davrlari<\/span><\/p>\n

Agar taraflar tovarlarni shartnomaning amal qilish muddati mobaynida turkum-turkum qilib yetkazib berishni nazarda tutgan bo\u2018lsalar va unda alohida turkumlarni yetkazib berish muddatlari (yetkazib berish davrlari) belgilanmagan bo\u2018lsa, tovarlar har oyda bir xil turkumlarda yetkazib berilishi lozim, basharti qonunchilikdan, majburiyatning mohiyatidan yoki ish muomalasi odatlaridan boshqacha tartib anglashilmasa.<\/span><\/p>\n

Shartnomada mahsulot yetkazib berish davrlarini belgilash bilan bir qatorda tovarlarni yetkazib berish (o\u2018n kunlik, sutkalik, soatlik va hokazo) jadvali ham belgilanishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Tovarlarni muddatidan oldin yetkazib berish sotib oluvchining roziligi bilan amalga oshirilishi mumkin. Muddatidan oldin yetkazib berilgan va sotib oluvchi tomonidan qabul qilingan tovarlar keyingi davrda yetkazib berilishi lozim bo\u2018lgan tovarlar miqdoriga kiritiladi.<\/span><\/p>\n

441-modda. Tovarlarni yetkazib berish tartibi<\/span><\/p>\n

Tovarlarni yetkazib berish mahsulot yetkazib beruvchi tomonidan tovarlarni shartnoma bo\u2018yicha sotib oluvchiga yoki shartnomada oluvchi sifatida ko\u2018rsatilgan shaxsga jo\u2018natish (topshirish) yo\u2018li bilan amalga oshiriladi.<\/span><\/p>\n

Mahsulot yetkazib berish shartnomasida tovarlarni oluvchilarga jo\u2018natish to\u2018g\u2018risida sotib oluvchining sotuvchiga ko\u2018rsatmalar berish huquqi (jo\u2018natish raznaryadkasi) nazarda tutilgan hollarda, mahsulot yetkazib beruvchi tovarlarni jo\u2018natish raznaryadkasida ko\u2018rsatilgan oluvchilarga jo\u2018natadi (topshiradi).<\/span><\/p>\n

Jo\u2018natish raznaryadkasining mazmuni va uni sotib oluvchi tomonidan mahsulot yetkazib beruvchiga yuborish muddati mahsulot yetkazib berish shartnomasida belgilanadi. Agar jo\u2018natish raznaryadkasini yuborish muddati shartnomada nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, u mahsulot yetkazib beruvchiga mahsulot yetkazib berish davri boshlanishidan kamida o\u2018ttiz kun oldin yuborilishi lozim.<\/span><\/p>\n

Sotib oluvchining belgilangan muddatda jo\u2018natish raznaryadkasini taqdim qilmasligi mahsulot yetkazib beruvchiga yo mahsulot yetkazib berish shartnomasini bajarishdan bosh tortish, yoki sotib oluvchidan tovarlar haqini to\u2018lashni talab qilish huquqini beradi. Bundan tashqari mahsulot yetkazib beruvchi jo\u2018natish raznaryadkasini taqdim qilmaslik tufayli yetkazilgan zararni to\u2018lashni talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

442-modda. Tovarlarni olib borib berish<\/span><\/p>\n

Tovarlarni olib borib berish yetkazib beruvchi tomonidan ularni mahsulot yetkazib berish shartnomasida nazarda tutilgan transportda va unda belgilangan shartlarda jo\u2018natish yo\u2018li bilan amalga oshiriladi.<\/span><\/p>\n

Mahsulot yetkazib berish shartnomasida olib borib berish qaysi transport turida yoki qanday shartlarda amalga oshirilishi belgilangan bo\u2018lmasa, olib borib beruvchi transport turini tanlash yoki <\/span>tovarni olib borib berish shartlarini belgilash huquqiga ega bo\u2018ladi, basharti qonunchilikdan, majburiyatning mohiyati yoki ish muomalasi odatlaridan boshqacha tartib anglashilmasa.<\/span><\/p>\n

443-modda. To\u2018liq yetkazib berilmagan tovarlar o\u2018rnini to\u2018ldirish<\/span><\/p>\n

Tovar yetkazib berishning ayrim davrida uni to\u2018liq yetkazib bermagan tovar yetkazib beruvchi, agar tovar yetkazib berish shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, yetkazib berilmagan tovarlar miqdorini shartnoma amal qilish muddati doirasidagi keyingi davrda (davrlarda) to\u2018ldirishi lozim.<\/span><\/p>\n

Uzoq muddatli shartnomaga muvofiq tovar yetkazib berishning ayrim davrida mahsulot yetkazib beruvchi tomonidan to\u2018liq yetkazib berilmagan tovarlar o\u2018rni, agar mahsulot yetkazib berish shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, tovarlar to\u2018liq yetkazib berilmagan yilning keyingi davrida (davrlarida) to\u2018ldirilishi lozim.<\/span><\/p>\n

Tovarlar mahsulot yetkazib beruvchi tomonidan mahsulot yetkazib berish shartnomasida yoki sotib oluvchining jo\u2018natish raznaryadkasida ko\u2018rsatilgan bir necha oluvchiga jo\u2018natilgan taqdirda bir oluvchiga shartnomada yoki jo\u2018natish raznaryadkasida nazarda tutilganidan ortiq miqdorda yetkazib berilgan tovarlar boshqa oluvchilarga to\u2018liq yetkazib berilmagan tovarlar o\u2018rnini qoplash uchun hisobga olinmaydi va agar shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, tovar yetkazib beruvchi tomonidan to\u2018ldirilishi lozim.<\/span><\/p>\n

444-modda. Yetkazib berish muddati o\u2018tkazib yuborilgan tovarlarni qabul qilishni rad etish<\/span><\/p>\n

Agar shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, sotib oluvchi, tovar yetkazib beruvchini xabardor qilgan holda, yetkazib berish muddati o\u2018tkazib yuborilgan tovarlarni qabul qilishni rad etishga haqli. Tovar yetkazib beruvchi bildirish xatini olguncha yetkazib berilgan tovarlarni sotib oluvchi qabul qilishi va ularning haqini to\u2018lashi lozim.<\/span><\/p>\n

445-modda. To\u2018liq yetkazib berilmagan tovarlar o\u2018rnini to\u2018ldirganda ularning assortimenti<\/span><\/p>\n

To\u2018liq yetkazib berilmagan tovarlarning o\u2018rni to\u2018ldirilishi kerak bo\u2018lganida ularning assortimenti taraflar kelishuvi bilan belgilanadi. Bunday kelishuv bo\u2018lmaganida mahsulot yetkazib beruvchi to\u2018liq yetkazib berilmagan tovarlar o\u2018rnini to\u2018liq yetkazib bermaslikka yo\u2018l qo\u2018yilgan davr uchun belgilangan assortimentda to\u2018ldirishga majbur.<\/span><\/p>\n

Bir nomdagi tovarlarni mahsulot yetkazib berish shartnomasida nazarda tutilgandan ko\u2018proq miqdorda yetkazib berish shu assortimentga kiradigan boshqa nomdagi to\u2018liq yetkazib berilmagan tovarlar o\u2018rnini to\u2018ldirish sifatida hisobga olinmaydi va uning o\u2018rni to\u2018ldirilishi lozim, bunday yetkazib berish sotib oluvchining oldindan bergan yozma roziligi bilan amalga oshirilgan hollar bundan mustasno.<\/span><\/p>\n

446-modda. Tovarlarning sotib oluvchi tomonidan qabul qilinishi<\/span><\/p>\n

Sotib oluvchi (oluvchi) shartnomaga muvofiq yetkazib berilgan tovarlarning qabul qilinishini ta\u2019minlaydigan barcha zarur harakatlarni amalga oshirishi lozim.<\/span><\/p>\n

Sotib oluvchi (oluvchi) o\u2018zi qabul qilgan tovarni qonunchilikda, mahsulot yetkazib berish shartnomasida yoki ish muomalasi odatlarida belgilangan muddatda ko\u2018zdan kechirishi lozim.<\/span><\/p>\n

Sotib oluvchi (oluvchi) xuddi shu muddatda qabul qilingan tovarlarning miqdori va sifatini qonunchilikda, mahsulot yetkazib berish shartnomasida yoki ish muomalasi odatlarida belgilangan tartibda tekshirishi va tovarning aniqlangan nomuvofiqliklari va kamchiliklari to\u2018g\u2018risida tovar yetkazib beruvchini darhol yozma ravishda xabardor qilishi lozim.<\/span><\/p>\n

Yetkazib berilgan tovarlar transport tashkilotidan olingan taqdirda sotib oluvchi (oluvchi) tovarlarning transport va yuk hujjatlarida ko\u2018rsatilgan ma\u2019lumotlarga muvofiqligini tekshirishi, shuningdek bu tovarlarni transport tashkilotidan belgilangan qoidalarga rioya etgan holda qabul qilishi lozim.<\/span><\/p>\n

447-modda. Sotib oluvchi qabul qilmagan tovarni mas\u2019uliyatli saqlash<\/span><\/p>\n

Sotib oluvchi (oluvchi) qonunchilikka yoki mahsulot yetkazib berish shartnomasiga muvofiq mahsulot yetkazib beruvchi topshirgan tovarni rad etgan taqdirda u bu tovarning but saqlanishini ta\u2019minlashi (mas\u2019uliyatli saqlash) va bu haqda tovar yetkazib beruvchini darhol xabardor qilishi shart.<\/span><\/p>\n

Mahsulot yetkazib beruvchi sotib oluvchi (oluvchi) mas\u2019uliyatli saqlashga olgan tovarni olib chiqib ketishi yoki oqilona muddat ichida tasarruf etishi shart. Agar mahsulot yetkazib beruvchi shu muddatda tovarni tasarruf etmasa, sotib oluvchi tovarni realizatsiya qilishga yoki mahsulot yetkazib beruvchiga qaytarib yuborishga haqli.<\/span><\/p>\n

Sotib oluvchining tovarni mas\u2019uliyatli saqlashga qabul qilish, tovarni realizatsiya qilish yoki uni mahsulot yetkazib beruvchiga qaytarib yuborish bilan bog\u2018liq zarur xarajatlari mahsulot yetkazib beruvchi tomonidan qoplanishi lozim. Bunda tovarni realizatsiya qilishdan tushgan pul summasi, sotib oluvchiga tegishli qismi chegirib qolingan holda, mahsulot yetkazib beruvchiga topshiriladi.<\/span><\/p>\n

Sotib oluvchi qonunchilikda yoki shartnomada belgilangan asoslarsiz mahsulot yetkazib beruvchidan tovarni qabul qilib olmagan yoki tovarni rad etgan hollarda mahsulot yetkazib beruvchi sotib oluvchidan tovar haqini to\u2018lashni talab qilishga haqlidir.<\/span><\/p>\n

448-modda. Tovarlarni tanlab olish<\/span><\/p>\n

Agar mahsulot yetkazib berish shartnomasida sotib oluvchi (oluvchi)ning yetkazib beruvchi joylashgan yerda tovarlarni tanlab olishi nazarda tutilgan bo\u2018lsa, sotib oluvchi (oluvchi) o\u2018ziga topshirilayotgan tovarlarni ular topshiriladigan joyda ko\u2018zdan kechirishi lozim. Tovarlarning shartnomaga nomuvofiqligi aniqlanganda, u bunday tovarlarni olishdan bosh tortishga haqli.<\/span><\/p>\n

Sotib oluvchi (oluvchi)ning tovarlarni mahsulot yetkazib berish shartnomasida belgilangan muddatda, bunday muddat belgilanmagan bo\u2018lsa, tovarlarning tayyorligi to\u2018g\u2018risida mahsulot yetkazib beruvchining bildirish xatini olganidan so\u2018ng oqilona muddatda tanlab olmasligi mahsulot yetkazib beruvchiga shartnomani bajarishdan bosh tortish yoki sotib oluvchidan tovarlar haqini to\u2018lashni talab qilish huquqini beradi.<\/span><\/p>\n

449-modda. Yetkazib beriladigan tovarlar uchun hisob-kitoblar<\/span><\/p>\n

Sotib oluvchi yetkazib beriladigan tovarlar haqini shartnomada nazarda tutilgan hisob-kitoblar tartibi va shakliga amal qilgan holda to\u2018laydi. Agar taraflar kelishuvida hisob-kitoblar tartibi va shakli belgilanmagan bo\u2018lsa, hisob-kitoblar to\u2018lov topshiriqnomalari bilan amalga oshiriladi.<\/span><\/p>\n

Agar shartnomada tovarlarni to\u2018plamga kiradigan alohida qismlar bo\u2018yicha yetkazib berish nazarda tutilgan bo\u2018lsa, sotib oluvchi tovarlar haqini, basharti shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, to\u2018plamga kiradigan so\u2018nggi qism jo\u2018natilganidan (tanlab olinganidan) keyin to\u2018laydi.<\/span><\/p>\n

Agar mahsulot yetkazib berish shartnomasida tovarlar haqi oluvchi (to\u2018lovchi) tomonidan to\u2018lanishi nazarda tutilgan bo\u2018lsa va u haq to\u2018lashdan asossiz bosh tortsa yoki tovarlar haqini shartnomada belgilangan muddatda to\u2018lamagan bo\u2018lsa, yetkazib beruvchi sotib oluvchidan yetkazib berilgan tovarlar haqini to\u2018lashni talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

450-modda. Idishlar va o\u2018rash materiallarini qaytarish<\/span><\/p>\n

Agar mahsulot yetkazib berish shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilmagan bo\u2018lsa, sotib oluvchi (oluvchi) tovar keltirilgan ko\u2018p marta ishlatiladigan idish va o\u2018rash materiallarini yetkazib beruvchiga qonunchilikda belgilangan tartib va muddatlarda qaytarishi shart.<\/span><\/p>\n

Boshqa idish va o\u2018rash materiallari faqat mahsulot yetkazib berish shartnomasida nazarda tutilgan hollardagina yetkazib beruvchiga qaytarilishi lozim.<\/span><\/p>\n

451-modda. Tegishli darajada sifatli bo\u2018lmagan tovarlarni yetkazib berish oqibatlari<\/span><\/p>\n

Tegishli darajada sifatli bo\u2018lmagan tovarlar yetkazib berilgan sotib oluvchi (oluvchi) mahsulot yetkazib beruvchiga ushbu Kodeksning 434-moddasida nazarda tutilgan talablarni qo\u2018yishga haqli, yetkazib berilgan tovarlarning sifatsizligi to\u2018g\u2018risida sotib oluvchidan bildirish olgan mahsulot yetkazib beruvchi yetkazib berilgan tovarlarni tegishli darajada sifatli tovarlar bilan darhol almashtirgan hollar bundan mustasno.<\/span><\/p>\n

O\u2018ziga yetkazib berilgan tovarlarni chakanalab sotadigan sotib oluvchi (oluvchi), agar mahsulot yetkazib berish shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, iste\u2019molchi tomonidan qaytarilgan tegishli darajada sifatli bo\u2018lmagan tovarni oqilona muddat ichida almashtirishni talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

452-modda. But bo\u2018lmagan tovarlar yetkazib berish oqibatlari<\/span><\/p>\n

Mahsulot yetkazib berish shartnomasining shartlari, qonunchilikning talablari yoki tovarlarning but bo\u2018lishiga qo\u2018yiladigan odatdagi talablarni buzgan holda tovarlar yetkazib berganida sotib oluvchi (oluvchi) mahsulot yetkazib beruvchiga ushbu Kodeksning 413-moddasida nazarda tutilgan talablarni qo\u2018yishga haqli, mahsulot yetkazib beruvchi yetkazib berilgan tovarlarning but emasligi to\u2018g\u2018risida sotib oluvchidan bildirish olganidan keyin tovarlarni darhol butlagan yoki ularni but tovarlar bilan almashtirgan hollar bundan mustasno.<\/span><\/p>\n

Tovarlarni chakana narxlarda sotayotgan sotib oluvchi (oluvchi), agar mahsulot yetkazib berish shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, iste\u2019molchi tomonidan qaytarilgan but bo\u2018lmagan tovarlarni oqilona muddat ichida but tovarlar bilan almashtirishni talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

453-modda. Tovarlar to\u2018liq yetkazib berilmagan, tovarlarning kamchiliklarini bartaraf etish yoki tovarlarni butlash to\u2018g\u2018risidagi talablar bajarilmagan hollarda sotib oluvchining huquqlari<\/span><\/p>\n

Agar mahsulot yetkazib beruvchi tovarlarni mahsulot yetkazib berish shartnomasida nazarda tutilgan miqdorda yetkazib bermagan bo\u2018lsa yoxud sotib oluvchining (oluvchining) tegishli darajada sifatli bo\u2018lmagan tovarlarni almashtirish yoki tovarlarni butlash to\u2018g\u2018risidagi talablarini belgilangan muddatda bajarmasa, sotib oluvchi yetkazib berilmagan tovarlarni boshqa shaxslardan olib, ularni olish bilan bog\u2018liq barcha zarur va oqilona xarajatlarni mahsulot yetkazib beruvchi zimmasiga yuklash huquqiga ega.<\/span><\/p>\n

Mahsulot yetkazib beruvchi tovarlarni to\u2018liq yetkazib bermagan yoki sotib oluvchining tovarlarning kamchiliklarini bartaraf etish yoki tovarlarni butlash to\u2018g\u2018risidagi talablarini bajarmagan hollarda sotib oluvchining boshqa shaxslardan tovarlar olishga qilgan xarajatlari ushbu Kodeks 456-moddasining birinchi qismida nazarda tutilgan qoidalarga muvofiq hisoblab chiqariladi.<\/span><\/p>\n

Sotib oluvchi (oluvchi) tovarlarning kamchiligi bartaraf etilguncha va ular butlanguncha yoki almashtirilguncha tegishli darajada sifatli bo\u2018lmagan va but bo\u2018lmagan tovarlar haqini to\u2018lashdan <\/span>bosh tortish, bordi-yu, tovarlar haqi to\u2018langan bo\u2018lsa, \u2013\u2013 to\u2018langan summani qaytarishni talab qilish huquqiga ega.<\/span><\/p>\n

454-modda. Tovarlarni to\u2018liq yetkazib bermaganlik uchun neustoyka<\/span><\/p>\n

Tovarlarni to\u2018liq yetkazib bermaganlik yoki yetkazib berish muddatlarini kechiktirib yuborganlik uchun qonunda yoki shartnomada belgilangan neustoyka, agar neustoykani undirishning boshqacha tartibi qonunda yoki shartnomada belgilanmagan bo\u2018lsa, mahsulot yetkazib beruvchidan shartnomaning amal qilish muddatida majburiyat amalda bajarilgunga qadar undiriladi.<\/span><\/p>\n

455-modda. Mahsulot yetkazib berish shartnomasini bajarishdan bir tomonlama bosh tortish<\/span><\/p>\n

Mahsulot yetkazib berish shartnomasini bajarishdan bir tomonlama (to\u2018liq yoki qisman) bosh tortishga taraflarning biri shartnomani jiddiy buzgan taqdirda yo\u2018l qo\u2018yiladi.<\/span><\/p>\n

Mahsulot yetkazib beruvchining mahsulot yetkazib berish shartnomasini buzishi quyidagi hollarda jiddiy deb hisoblanishi mumkin:<\/span><\/p>\n

tegishli darajada sifatli bo\u2018lmagan, sotib oluvchi uchun maqbul muddatda bartaraf qilib bo\u2018lmaydigan kamchiliklarga ega bo\u2018lgan tovarlarni yetkazib berish;<\/span><\/p>\n

tovarlarni yetkazib berish muddatlarini bir necha bor buzish.<\/span><\/p>\n

Sotib oluvchining mahsulot yetkazib berish shartnomasini buzishi quyidagi hollarda jiddiy deb hisoblanishi mumkin:<\/span><\/p>\n

tovarlar haqini to\u2018lash muddatlarini bir necha bor buzish;<\/span><\/p>\n

tovarlarni bir necha bor olib ketmaslik.<\/span><\/p>\n

Taraflarning kelishuvida mahsulot yetkazib berish shartnomasini bajarishdan bir tomonlama bosh tortish yoki uni bir tomonlama o\u2018zgartirishning boshqa asoslari ham nazarda tutilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Agar mahsulot yetkazib berish shartnomasini bekor qilish yoki o\u2018zgartirishning boshqa muddati bildirish xatida nazarda tutilmagan yoki taraflar kelishuvida belgilanmagan bo\u2018lsa, shartnoma bir taraf boshqa tarafdan shartnomani bajarishdan to\u2018la yoki qisman bir taraflama bosh tortish to\u2018g\u2018risida bildirish xati olgan paytdan boshlab o\u2018zgartirilgan yoki bekor qilingan hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

456-modda. Shartnomani bekor qilish vaqtida zararni hisoblash<\/span><\/p>\n

Agar sotuvchi tomonidan majburiyat buzilganligi oqibatida shartnoma bekor qilinganidan keyin oqilona muddat ichida sotib oluvchi shartnomada nazarda tutilgan tovar o\u2018rniga boshqa shaxsdan birmuncha yuqori, ammo oqilona bahoda tovar sotib olsa, sotib oluvchi sotuvchidan shartnomada belgilangan baho bilan uning o\u2018rniga tuzilgan bitimdagi baho o\u2018rtasidagi farqdan iborat zararni qoplashni talab qilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Agar sotib oluvchi tomonidan majburiyat buzilganligi oqibatida shartnoma bekor qilinganidan keyin oqilona muddat ichida sotuvchi tovarni boshqa shaxsga shartnomada nazarda tutilganidan birmuncha pastroq, biroq oqilona bahoda sotgan bo\u2018lsa, sotuvchi sotib oluvchidan shartnomada belgilangan baho bilan uning o\u2018rniga tuzilgan bitimdagi baho o\u2018rtasidagi farqdan iborat zararni qoplashni talab qilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Agar ushbu moddaning birinchi va ikkinchi qismlarida nazarda tutilgan asoslar bo\u2018yicha shartnoma bekor qilinganidan keyin uning o\u2018rniga boshqa bitim tuzilmagan va tovarning joriy <\/span>bahosi mavjud bo\u2018lsa, taraf shartnomada belgilangan baho bilan shartnoma bekor qilingan paytdagi joriy baho o\u2018rtasidagi farqdan iborat zararni qoplash to\u2018g\u2018risida talab qo\u2018yishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Tovar topshirilishi lozim bo\u2018lgan joyda odatda o\u2018xshash sharoitlarda bir xil tovar uchun undiriladigan baho joriy baho deb e\u2019tirof etiladi. Agar bu joyda joriy baho mavjud bo\u2018lmasa, tovarni tashish xarajatlaridagi farqni hisobga olgan holda boshqa joydagi uning o\u2018rnini bosa oladigan oqilona joriy bahodan foydalanish mumkin.<\/span><\/p>\n

Ushbu moddada nazarda tutilgan talablarni qondirish o\u2018z majburiyatini bajarmagan yoki lozim darajada bajarmagan tarafni boshqa tarafga yetkazgan o\u2018zga zararni ushbu Kodeksning 14-moddasiga asosan qoplashdan ozod qilmaydi.<\/span><\/p>\n

4-\u00a7. Tovarlar yetkazib berish to\u2018g\u2018risidagi davlat kontrakti<\/span><\/p>\n

457-modda. Davlat ehtiyojlari uchun tovarlar yetkazib berish<\/span><\/p>\n

Davlat ehtiyojlari uchun tovarlar yetkazib berish davlat ehtiyojlari uchun tovarlar yetkazib berish bo\u2018yicha davlat kontrakti asosida, shuningdek uning asosida tuziladigan davlat ehtiyojlari uchun tovarlar yetkazib berish shartnomalariga muvofiq amalga oshiriladi. Qonunchilikda belgilangan tartibda aniqlanadigan, davlat budjeti va moliyalashning budjetdan tashqari manbalari hisobiga ta\u2019minlanadigan, O\u2018zbekiston Respublikasining ehtiyojlari davlat ehtiyojlari deyiladi.<\/span><\/p>\n

Davlat ehtiyojlari uchun tovarlar yetkazib berish borasidagi munosabatlarga ushbu Kodeks 437-456-moddalarining qoidalari ham tatbiq etiladi. Ushbu Kodeks bilan tartibga solinmagan munosabatlarga nisbatan davlat ehtiyojlari uchun tovarlar yetkazib berishni tartibga soladigan boshqa qonunchilik tatbiq etiladi.<\/span><\/p>\n

458-modda. Davlat ehtiyojlari uchun tovarlar yetkazib berish yuzasidan davlat kontrakti<\/span><\/p>\n

Davlat ehtiyojlari uchun tovarlar yetkazib berish yuzasidan davlat kontrakti bo\u2018yicha (bundan buyon matnda davlat kontrakti deb yuritiladi) mahsulot yetkazib beruvchi (ijrochi) davlat buyurtmachisiga yoki uning ko\u2018rsatmasiga binoan mahsulot yetkazib berish shartnomasi asosida boshqa shaxsga shartlashilgan muddatda tovarlar yetkazib berishni, davlat buyurtmachisi esa, yetkazib berilgan tovarlar haqi belgilangan muddatda to\u2018lanishini ta\u2019minlashni o\u2018z zimmasiga oladi.<\/span><\/p>\n

459-modda. Davlat kontraktini tuzish asoslari<\/span><\/p>\n

Davlat kontrakti davlat buyurtmachisining mahsulot yetkazib beruvchi (ijrochi) qabul qilgan davlat ehtiyojlari uchun tovarlar yetkazib berish to\u2018g\u2018risidagi buyurtmasi asosida tuziladi.<\/span><\/p>\n

Bergan buyurtmasi mahsulot yetkazib beruvchi (ijrochi) tomonidan qabul qilingan davlat buyurtmachisi uchun davlat kontrakti tuzish shart hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

Davlat kontraktini tuzish qonunchilikda belgilangan hollardagina va davlat kontraktini bajarish tufayli mahsulot yetkazib beruvchi (ijrochi) ko\u2018rishi mumkin bo\u2018lgan barcha zararni davlat buyurtmachisi qoplagan taqdirdagina mahsulot yetkazib beruvchi (ijrochi) uchun majburiy hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

Ushbu moddaning uchinchi qismida nazarda tutilgan zararni qoplash to\u2018g\u2018risidagi shart davlat korxonasiga tatbiq etilmaydi.<\/span><\/p>\n

Agar davlat ehtiyojlari uchun tovarlar yetkazib berish to\u2018g\u2018risidagi buyurtma tanlov bo\u2018yicha joylashtirilsa, tanlov g\u2018olibi deb e\u2019lon qilingan mahsulot yetkazib beruvchi (ijrochi) bilan davlat kontraktini tuzish davlat buyurtmachisi uchun majburiy hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

460-modda. Davlat kontraktini tuzish tartibi<\/span><\/p>\n

Agar taraflar kelishuvida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, davlat kontrakti loyihasi davlat buyurtmachisi tomonidan ishlab chiqiladi va mahsulot yetkazib beruvchi (ijrochi)ga yuboriladi.<\/span><\/p>\n

Davlat kontrakti loyihasini olgan taraf kechi bilan o\u2018ttiz kunlik muddatda uni imzolaydi va davlat kontraktining bir nusxasini boshqa tarafga qaytaradi, davlat kontrakti shartlari yuzasidan kelishmovchiliklar mavjud bo\u2018lsa, xuddi shu muddatda kelishmovchiliklar bayonnomasini tuzadi va uni imzolangan davlat kontrakti bilan boshqa tarafga yuboradi yoki unga davlat kontraktini tuzishdan bosh tortishini ma\u2019lum qiladi.<\/span><\/p>\n

Davlat kontrakti bilan kelishmovchiliklar bayonnomasini olgan taraf o\u2018ttiz kun ichida kelishmovchiliklarni ko\u2018rib chiqishi, kontrakt shartlarini boshqa taraf bilan muvofiqlashtirish choralarini ko\u2018rishi va unga davlat kontraktini kelishilgan tahrirda qabul qilishi yoki kelishmovchiliklar bayonnomasini rad etishi haqida xabar berishi lozim. Bu muddat tugagach, manfaatdor taraf hal qilinmagan barcha kelishmovchiliklarni o\u2018ttiz kunlik muddatda sud muhokamasiga topshirishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Davlat kontrakti davlat ehtiyojlari uchun tovarlar yetkazib berish to\u2018g\u2018risidagi buyurtmani joylashtirish tanlovi natijalari bo\u2018yicha tuziladigan hollarda davlat kontrakti tanlov o\u2018tkazilgan sanadan boshlab o\u2018ttiz kun ichida tuzilishi lozim.<\/span><\/p>\n

Agar davlat kontraktini tuzishi majburiy bo\u2018lgan taraf uni tuzishdan bosh tortsa, ikkinchi taraf boshqa tarafni davlat kontraktini tuzishga majbur qilish to\u2018g\u2018risidagi talab bilan sudga murojaat qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

461-modda. Davlat kontraktini bajarish<\/span><\/p>\n

Davlat kontrakti shartlariga muvofiq tovarlar bevosita davlat buyurtmachisiga yoki uning ko\u2018rsatmasi (jo\u2018natish raznaryadkasi)ga muvofiq boshqa shaxs (oluvchi)ga yetkazib beriladigan hollarda kontraktni bajarish bo\u2018yicha taraflarning munosabatlari ushbu Kodeksning 437-456-moddalarida nazarda tutilgan qoidalar bilan tartibga solinadi.<\/span><\/p>\n

Agar davlat kontraktida sotib oluvchilarga tovarlar yetkazib berish mahsulot yetkazib beruvchi (ijrochi) tomonidan davlat buyurtmachisi belgilaydigan davlat ehtiyojlari uchun tovarlar yetkazib berish shartnomalariga muvofiq amalga oshirilishi nazarda tutilgan bo\u2018lsa, davlat buyurtmachisi davlat kontrakti tuzilgan kundan boshlab kechi bilan o\u2018ttiz kunlik muddatda sotib oluvchining yetkazib beruvchi (ijrochi)ga biriktirilgani to\u2018g\u2018risida mahsulot yetkazib beruvchi \u2014 ijrochi va sotuvchiga bildirish xati yuboradi.<\/span><\/p>\n

Sotib oluvchi yetkazib beruvchi (ijrochi)ga biriktirilgani to\u2018g\u2018risidagi bildirish xati davlat ehtiyojlari uchun tovarlar yetkazib berish shartnomasini tuzishga asos bo\u2018lib xizmat qiladi.<\/span><\/p>\n

Davlat ehtiyojlari uchun tovarlar jo\u2018natish raznaryadkalarida ko\u2018rsatilgan oluvchilarga yetkazib berilgan hollarda, agar davlat kontraktida boshqacha hisob-kitob tartibi nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, tovarlar haqi davlat buyurtmachisi tomonidan to\u2018lanadi.<\/span><\/p>\n

Tovarlar sotib oluvchilarga davlat ehtiyojlari uchun tovarlar yetkazib berish shartnomasi bo\u2018yicha yetkazib berilgan hollarda, agar davlat kontraktida baho belgilash va hisob-kitoblarning boshqacha tartibi nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, sotib oluvchilar tovarlar haqini davlat kontraktiga muvofiq belgilanadigan baholarda to\u2018laydilar.<\/span><\/p>\n

Davlat ehtiyojlari uchun tovarlar yetkazib berish to\u2018g\u2018risidagi davlat kontrakti bo\u2018yicha tovarlar haqi sotib oluvchi tomonidan to\u2018langanda davlat buyurtmachisi sotib oluvchining ushbu majburiyati bo\u2018yicha kafil deb hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

462-modda. Davlat ehtiyojlari uchun tovarlar yetkazib berish shartnomasini tuzish<\/span><\/p>\n

Agar davlat kontraktida shartnoma loyihasini tayyorlashning boshqacha tartibi nazarda tutilgan bo\u2018lmasa yoki shartnoma loyihasi sotib oluvchi tomonidan taqdim qilingan bo\u2018lmasa, mahsulot yetkazib beruvchi (ijrochi) biriktirish to\u2018g\u2018risidagi bildirish xatida ko\u2018rsatilgan sotib oluvchiga davlat buyurtmachisidan bildirish xati olingan vaqtdan boshlab o\u2018ttiz kundan kechiktirmay davlat ehtiyojlari uchun tovar yetkazib berish shartnomasining loyihasini yo\u2018llashi lozim.<\/span><\/p>\n

Davlat ehtiyojlari uchun tovarlar yetkazib berish shartnomasining loyihasini olgan taraf kechi bilan o\u2018ttiz kunlik muddatda uni imzolaydi va shartnomaning bir nusxasini ikkinchi tarafga qaytaradi, shartnoma shartlari bo\u2018yicha kelishmovchiliklar bo\u2018lganda esa xuddi shu muddatda kelishmovchiliklar bayonnomasini tuzadi va uni imzolangan shartnoma bilan birgalikda boshqa tarafga yuboradi.<\/span><\/p>\n

Davlat ehtiyojlari uchun tovarlar yetkazib berish shartnomasini kelishmovchiliklar bayonnomasi bilan olgan taraf o\u2018ttiz kun ichida kelishmovchiliklarni ko\u2018rib chiqishi, shartnoma shartlarini boshqa taraf bilan muvofiqlashtirish choralarini ko\u2018rishi va unga shartnomani kelishilgan tahrirda qabul qilishi yoki kelishmovchiliklar bayonnomasini rad etishi haqida xabar berishi lozim. Manfaatdor taraf hal qilinmagan kelishmovchiliklarni o\u2018ttiz kunlik muddatda sud muhokamasiga topshirishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Agar mahsulot yetkazib beruvchi (ijrochi) davlat ehtiyojlari uchun tovarlar yetkazib berish shartnomasini tuzishdan bosh tortsa, sotib oluvchi mahsulot yetkazib beruvchi (ijrochi)ni sotib oluvchi ishlab chiqqan shartnoma loyihasi shartlarida shartnoma tuzishga majbur qilish haqidagi talab bilan sudga murojaat qilish huquqiga ega.<\/span><\/p>\n

463-modda. Sotib oluvchining davlat ehtiyojlari uchun tovarlar yetkazib berish shartnomasini tuzishdan bosh tortishi<\/span><\/p>\n

Sotib oluvchi biriktirish haqidagi bildirish xatida ko\u2018rsatilgan tovarlardan hamda ularni yetkazib berish shartnomasini tuzishdan to\u2018liq yoki qisman bosh tortish huquqiga ega. Bunday holda mahsulot yetkazib beruvchi (ijrochi) bu haqda darhol davlat buyurtmachisiga ma\u2019lum qilishi lozim va davlat buyurtmachisidan boshqa sotib oluvchini o\u2018ziga biriktirish to\u2018g\u2018risida bildirish xati berishni talab qilish huquqiga ega.<\/span><\/p>\n

Davlat buyurtmachisi mahsulot yetkazib beruvchi (ijrochi)ning bildirish xatini olgan kundan boshlab kechi bilan o\u2018ttiz kun ichida yo mahsulot yetkazib beruvchi (ijrochi)ga boshqa sotib oluvchini biriktirish to\u2018g\u2018risida bildirish xati beradi, yoki mahsulot yetkazib beruvchi (ijrochi)ga tovarlarni kim olishi ko\u2018rsatilgan jo\u2018natish raznaryadkasini yuboradi, yoxud tovarlarni qabul qilish va haqini to\u2018lashga roziligini xabar qiladi.<\/span><\/p>\n

Davlat buyurtmachisi ushbu moddaning ikkinchi qismida nazarda tutilgan majburiyatlarini bajarmagan taqdirda, mahsulot yetkazib beruvchi (ijrochi) yo davlat buyurtmachisidan tovarlarni qabul qilish va haqini to\u2018lashni talab qilish, yoki tovarlarni o\u2018z ixtiyori bilan realizatsiya qilib, tovarlarni realizatsiya qilish bilan bog\u2018liq oqilona xarajatlarni davlat buyurtmachisiga yuklash huquqiga ega.<\/span><\/p>\n

464-modda. Davlat kontraktining bajarilishi yoki bekor qilinishi munosabati bilan yetkazilgan zararni qoplash<\/span><\/p>\n

Agar davlat ehtiyojlari uchun tovarlar yetkazib berish to\u2018g\u2018risidagi qonunchilikda yoki davlat kontraktida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, davlat kontraktining bajarilishi munosabati bilan mahsulot yetkazib beruvchi (ijrochi)ga yetkazilgan zarar (ushbu Kodeks 459-moddasining uchinchi qismi) davlat kontraktiga muvofiq tovar topshirilgan kundan e\u2019tiboran ko\u2018pi bilan o\u2018ttiz kun ichida davlat buyurtmachisi tomonidan qoplanishi lozim.<\/span><\/p>\n

Davlat kontraktining bajarilishi munosabati bilan mahsulot yetkazib beruvchi (ijrochi)ga yetkazilgan zarar davlat kontraktiga binoan qoplanmagan taqdirda mahsulot yetkazib beruvchi (ijrochi) davlat kontraktini bajarishdan bosh tortishga va davlat kontrakti bekor qilinganligi tufayli kelib chiqqan zararning qoplanishini talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

Ushbu moddaning ikkinchi qismida ko\u2018rsatilgan asoslar bo\u2018yicha davlat kontrakti bekor qilinganida mahsulot yetkazib beruvchi davlat ehtiyojlari uchun tovar yetkazib berish shartnomasini bajarishdan bosh tortishga haqli. Mahsulot yetkazib beruvchining bunday bosh tortishi tufayli sotib oluvchiga yetkazilgan zarar davlat buyurtmachisi tomonidan qoplanadi.<\/span><\/p>\n

5-\u00a7. Kontraktatsiya<\/span><\/p>\n

465-modda. Kontraktatsiya shartnomasi<\/span><\/p>\n

Kontraktatsiya shartnomasiga muvofiq qishloq xo\u2018jaligi mahsulotini yetishtiruvchi qishloq xo\u2018jaligi mahsulotini qayta ishlash yoki sotish uchun bunday mahsulotni xarid qiladigan shaxsga \u2013\u2013 tayyorlovchiga shartlashilgan muddatda topshirish (topshirib turish) majburiyatini oladi, tayyorlovchi esa bu mahsulotni qabul qilish (qabul qilib turish), uning haqini shartlashilgan muddatda muayyan bahoda to\u2018lash (to\u2018lab turish) majburiyatini oladi.<\/span><\/p>\n

Agar ushbu Kodeksda boshqacha tartib belgilangan bo\u2018lmasa yoki u majburiyat mohiyatidan kelib chiqmasa, kontraktatsiya shartnomasiga nisbatan mahsulot yetkazib berish shartnomasi to\u2018g\u2018risidagi qoidalar, tegishli hollarda esa davlat ehtiyojlari uchun tovarlar yetkazib berishga doir davlat kontrakti to\u2018g\u2018risidagi qoidalar qo\u2018llanadi.<\/span><\/p>\n

466-modda. Qishloq xo\u2018jaligi mahsulotini yetishtiruvchining majburiyatlari<\/span><\/p>\n

Qishloq xo\u2018jaligi mahsulotini yetishtiruvchi o\u2018stirilgan (ishlab chiqarilgan) qishloq xo\u2018jaligi mahsulotini tayyorlovchiga kontraktatsiya shartnomasida nazarda tutilgan miqdor va assortimentda topshirishi shart.<\/span><\/p>\n

Agar mahsulot yetishtiruvchi ushbu moddaning birinchi qismida ko\u2018rsatilgan majburiyatlarini bajarmaganligi oqibatida qishloq xo\u2018jaligi mahsuloti kontraktatsiya shartnomasida nazarda tutilgan miqdor va assortimentda olinmasligi oldindan ma\u2019lum bo\u2018lib qolsa, tayyorlovchi shartnomani bekor qilishni yoki o\u2018zgartirishni va zararni qoplashni talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

467-modda. Tayyorlovchining majburiyatlari<\/span><\/p>\n

Agar kontraktatsiya shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, tayyorlovchi yetishtiruvchi joylashgan yerda undan qishloq xo\u2018jaligi mahsulotini qabul qilishi (qabul qilib turishi) va olib ketishni ta\u2019minlashi (ta\u2019minlab turishi) shart.<\/span><\/p>\n

Agar qishloq xo\u2018jaligi mahsuloti tayyorlovchi joylashgan yerda yoki u ko\u2018rsatgan boshqa yerda qabul qilinsa, tayyorlovchi yetishtiruvchi tomonidan kontraktatsiya shartnomasiga muvofiq va shartlashilgan muddatda keltirilgan qishloq xo\u2018jaligi mahsulotini qabul qilishdan bosh tortishga haqli emas.<\/span><\/p>\n

Tayyorlovchi qishloq xo\u2018jaligi mahsulotini olib ketishni yoki qabul qilib olishni ta\u2019minlamagan taqdirda yetishtiruvchiga qishloq xo\u2018jaligi mahsulotining qiymatini va uni keltirish xarajatlarini to\u2018laydi.<\/span><\/p>\n

Kontraktatsiya shartnomasiga muvofiq olingan qishloq xo\u2018jaligi mahsulotini qayta ishlaydigan tayyorlovchi yetishtiruvchining talabiga ko\u2018ra qishloq xo\u2018jaligi mahsulotini qayta ishlash chiqindilarini taraflar kelishgan narxda yetishtiruvchiga qaytarishi shart.<\/span><\/p>\n

6-\u00a7. Energiya ta\u2019minoti<\/span><\/p>\n

468-modda. Energiya ta\u2019minoti shartnomasi<\/span><\/p>\n

Energiya ta\u2019minoti shartnomasiga muvofiq energiya bilan ta\u2019minlovchi tashkilot tutashtirilgan tarmoq orqali abonentga (iste\u2019molchiga) energiya berib turish majburiyatini oladi, abonent esa qabul qilingan energiya haqini to\u2018lash, shuningdek shartnomada nazarda tutilgan energiya iste\u2019mol qilish tartibiga rioya etish, tasarrufidagi energetika shoxobchalaridan foydalanish xavfsizligini hamda o\u2018zi foydalanadigan energiya iste\u2019mol qiluvchi asbob va uskunalarning sozligini ta\u2019minlash majburiyatini oladi.<\/span><\/p>\n

469-modda. Energiya ta\u2019minoti shartnomasini tuzish va muddatini uzaytirish<\/span><\/p>\n

Energiya ta\u2019minoti shartnomasi energiya bilan ta\u2019minlovchi tashkilot tarmoqlariga qonunchilikda belgilangan tartibda ulangan energiya qurilmasi, shuningdek energiya iste\u2019molini hisobga olish uskunalari va asboblari mavjud bo\u2018lgan abonent bilan tuziladi.<\/span><\/p>\n

Energiya ta\u2019minoti shartnomasiga muvofiq energiyadan turmushda foydalanadigan fuqaro abonent bo\u2018lgan taqdirda, abonent tarmoqqa belgilangan tartibda amalda birinchi marta ulangan paytdan boshlab u bilan shartnoma tuzilgan hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

Energiya ta\u2019minoti shartnomasining muddati tugagach, taraflardan biri uni bekor qilish yoki o\u2018zgartirish haqida ariza bermasa, u shartnomada nazarda tutilgan muddatga va shartlarda uzaytirilgan hisoblanadi. Shartnoma yangi muddatga uzaytirilganida uning shartlari taraflar kelishuviga binoan o\u2018zgartirilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Agar taraflardan biri shartnomaning amal qilish muddati tugashidan oldin yangi shartnoma tuzish haqida taklif kiritsa, taraflarning o\u2018zaro munosabatlari yangi shartnoma tuzilgunga qadar avval tuzilgan shartnoma bilan tartibga solib turiladi.<\/span><\/p>\n

470-modda. Energiya miqdori<\/span><\/p>\n

Energiya bilan ta\u2019minlovchi tashkilot tutashtirilgan tarmoq orqali abonentga energiya ta\u2019minoti shartnomasida nazarda tutilgan miqdorda va taraflar kelishgan energiya berish tartibiga amal qilgan holda energiya berishi lozim. Energiya bilan ta\u2019minlovchi tashkilot bergan va abonent qabul qilgan energiya miqdori o\u2018lchov asboblari ko\u2018rsatkichlari bilan aniqlanadi.<\/span><\/p>\n

Energiya ta\u2019minoti shartnomasida abonentning o\u2018zi qabul qiladigan energiyaning shartnomada belgilangan miqdorini energiya bilan ta\u2019minlovchi tashkilotning energiyani shartnomada belgilanmagan miqdorda berishni ta\u2019minlash bilan bog\u2018liq xarajatlarini qoplash sharti bilan o\u2018zgartirish huquqi nazarda tutilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Energiyadan turmushda foydalanadigan fuqaro energiya ta\u2019minoti shartnomasiga muvofiq abonent bo\u2018lgan taqdirda u energiyadan o\u2018zi uchun zarur bo\u2018lgan miqdorda foydalanishga haqli.<\/span><\/p>\n

471-modda. Energiya ta\u2019minoti shartnomasining energiya miqdori to\u2018g\u2018risidagi shartini buzish oqibatlari<\/span><\/p>\n

Agar energiya bilan ta\u2019minlovchi tashkilot tomonidan tutashtirilgan tarmoq orqali abonentga energiya ta\u2019minoti shartnomasida nazarda tutilgandan kam miqdorda energiya berilgan bo\u2018lsa, basharti qonunchilikda, shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa yoki u majburiyat mohiyatidan kelib chiqmasa, ushbu Kodeksning 399-moddasida nazarda tutilgan qoidalar qo\u2018llanadi.<\/span><\/p>\n

472-modda. Energiya sifati<\/span><\/p>\n

Energiya bilan ta\u2019minlovchi tashkilot beradigan energiyaning sifati standartlashtirish bo\u2018yicha qonunchilikda yoki energiya ta\u2019minoti shartnomasida belgilangan talablarga javob berishi lozim.<\/span><\/p>\n

Energiya bilan ta\u2019minlovchi tashkilot energiya sifatiga qo\u2018yiladigan talablarni buzgan taqdirda, agar qonunchilikda, energiya ta\u2019minoti shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa yoki u majburiyat mohiyatidan kelib chiqmasa, ushbu Kodeksning 408-moddasida nazarda tutilgan qoidalar qo\u2018llanadi.<\/span><\/p>\n

473-modda. Tarmoqlar, asbob va uskunalarni saqlash va ishlatish bo\u2018yicha abonentning majburiyatlari<\/span><\/p>\n

Abonent ishlatilayotgan energetika tarmoqlari, asbob va uskunalarning zarur texnikaviy holati va xavfsizligini ta\u2019minlashi, energiya ishlatishning belgilangan tartibiga amal qilishi, shuningdek avariyalar, yong\u2018inlar, energiyani o\u2018lchash asboblaridagi nosozliklar va energiyadan foydalanish paytida kelib chiqadigan boshqa buzilishlar to\u2018g\u2018risida energiya bilan ta\u2019minlovchi tashkilotga darhol xabar berishi lozim.<\/span><\/p>\n

Energiya ta\u2019minoti shartnomasiga muvofiq energiyadan turmushda foydalanadigan fuqaro abonent bo\u2018lgan taqdirda, agar qonunchilikda boshqacha tartib belgilangan bo\u2018lmasa, energetika tarmoqlari, shuningdek energiya iste\u2019molini hisobga olish asboblarining zarur texnik holati va xavfsizligini ta\u2019minlash majburiyati energiya bilan ta\u2019minlovchi tashkilot zimmasiga yuklatiladi.<\/span><\/p>\n

Energetika tarmoqlari, asbob va uskunalarning texnik holatiga va ularni ishlatishga qo\u2018yiladigan talablar, shuningdek ularga rioya etilishini nazorat qilish tartibi qonunchilik bilan belgilanadi.<\/span><\/p>\n

474-modda. Energiya haqini to\u2018lash<\/span><\/p>\n

Agar qonunchilikda yoki energiya bilan ta\u2019minlash shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, energiya haqi abonent amalda qabul qilgan energiya miqdori uchun to\u2018lanadi, bu miqdor ushbu Kodeksning 470-moddasiga muvofiq aniqlanadi.<\/span><\/p>\n

475-modda. Abonent tomonidan energiyaning boshqa shaxsga berilishi<\/span><\/p>\n

Abonent energiya bilan ta\u2019minlovchi tashkilotdan tutashtirilgan tarmoq orqali qabul qilib olgan energiyani boshqa shaxs (qo\u2018shimcha abonent)ga faqat energiya bilan ta\u2019minlovchi tashkilot roziligi bilan berishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Agar qonunchilikda yoki energiya ta\u2019minoti shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, abonent tomonidan energiyani qo\u2018shimcha abonentga berish shartnomasiga nisbatan ushbu paragraf qoidalari qo\u2018llanadi.<\/span><\/p>\n

Agar qonunchilikda boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, energiyani qo\u2018shimcha abonentga berish chog\u2018ida abonent energiya bilan ta\u2019minlovchi tashkilot oldida javobgar bo\u2018lib qolaveradi.<\/span><\/p>\n

476-modda. Energiya ta\u2019minoti shartnomasini o\u2018zgartirish va bekor qilish<\/span><\/p>\n

Energiya berishdagi uzilishlarga, energiya berishni to\u2018xtatish yoki cheklashga taraflar kelishuviga muvofiq yo\u2018l qo\u2018yiladi, abonentga qarashli energetika qurilmalarining qoniqarsiz ahvoli avariya xavfini keltirib chiqarishi mumkinligi yoki fuqarolar hayoti va xavfsizligiga tahdid tug\u2018dirayotgani davlat energetika nazorati organi tomonidan tasdiqlangan hollar bundan mustasno. Energiya bilan ta\u2019minlovchi tashkilot abonentni energiya berishdagi uzilishlar, energiya berishni to\u2018xtatish yoki cheklash to\u2018g\u2018risida ogohlantirishi lozim.<\/span><\/p>\n

Abonent bilan kelishmasdan va uni ogohlantirmasdan, biroq unga darhol xabar bergan holda energiya berishni vaqtincha uzib qo\u2018yish, to\u2018xtatish yoki cheklashga energiya bilan ta\u2019minlovchi tashkilot tizimida avariyaning oldini olish yoki uni tugatish uchun kechiktirib bo\u2018lmaydigan choralarni ko\u2018rish zarur bo\u2018lgan hollarda yo\u2018l qo\u2018yiladi.<\/span><\/p>\n

Energiya ta\u2019minoti shartnomasiga muvofiq energiyadan turmushda foydalanadigan fuqaro abonent bo\u2018lgan taqdirda u energiya bilan ta\u2019minlovchi tashkilotga ma\u2019lum qilish va foydalanilgan energiya haqini to\u2018liq to\u2018lash sharti bilan shartnomani bir tomonlama bekor qilish huquqiga ega.<\/span><\/p>\n

Energiya ta\u2019minoti shartnomasiga muvofiq energiyadan turmushda foydalanadigan fuqaro abonent bo\u2018lgan taqdirda abonent o\u2018zi foydalangan energiya haqini to\u2018lamagani tufayli energiya bilan ta\u2019minlovchi tashkilot shartnomani bajarishdan bir tomonlama bosh tortish huquqiga ega, bunda u shartnomani bajarishdan bosh tortishdan kamida bir oy oldin abonentni bu haqda ogohlantirishi lozim.<\/span><\/p>\n

Energiya ta\u2019minoti shartnomasiga muvofiq yuridik shaxs abonent bo\u2018lgan hollarda energiya bilan ta\u2019minlovchi tashkilot ushbu Kodeksning 455-moddasida nazarda tutilgan asoslarga ko\u2018ra shartnomani bajarishdan bir tomonlama bosh tortishga haqli, qonunchilikda belgilab qo\u2018yilgan hollar bundan mustasno.<\/span><\/p>\n

477-modda. Energiya ta\u2019minoti shartnomasi bo\u2018yicha javobgarlik<\/span><\/p>\n

Energiya ta\u2019minoti shartnomasi bo\u2018yicha majburiyatlar bajarilmagan yoki lozim darajada bajarilmagan hollarda, energiya bilan ta\u2019minlovchi tashkilot shu tufayli yetkazilgan zararning, abonent esa yetkazilgan haqiqiy zararning o\u2018rnini qoplashi shart.<\/span><\/p>\n

Agar energiya berishdagi uzilishlar quvvat va energiya yetishmasligi sababli energiya bilan ta\u2019minlovchi tashkilot tomonidan qonunchilik asosida iste\u2019molni tartibga solish natijasida yuz bergan bo\u2018lsa, energiya bilan ta\u2019minlovchi tashkilot aybdor bo\u2018lgan taqdirdagina shartnoma majburiyatlarini bajarmagani yoki tegishli darajada bajarmagani uchun javob beradi.<\/span><\/p>\n

478-modda. Energiya ta\u2019minoti shartnomasi qoidalarini tutashtirilgan tarmoq orqali ta\u2019minlash borasidagi boshqa munosabatlarga nisbatan qo\u2018llash<\/span><\/p>\n

Agar qonunchilikda boshqacha tartib belgilangan bo\u2018lmasa, tutashtirilgan tarmoq orqali issiqlik energiyasi bilan ta\u2019minlash munosabatlariga nisbatan ushbu paragraf qoidalari qo\u2018llanadi.<\/span><\/p>\n

Agar qonunchilikda, shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa yoki u majburiyat mohiyatidan kelib chiqmasa, tutashtirilgan tarmoq orqali gaz, neft va neft mahsulotlari, suv va boshqa tovarlar bilan ta\u2019minlash munosabatlariga nisbatan ushbu paragraf qoidalari qo\u2018llanadi.<\/span><\/p>\n

7-\u00a7. Ko\u2018chmas mulkni sotish<\/span><\/p>\n

479-modda. Ko\u2018chmas mulkni sotish shartnomasi<\/span><\/p>\n

Ko\u2018chmas mulkning oldi-sotdi shartnomasiga (ko\u2018chmas mulkni sotish shartnomasiga) binoan sotuvchi yer uchastkasi, bino, inshoot, kvartira yoki boshqa ko\u2018chmas mulkni sotib oluvchiga mulk qilib topshirishni (ushbu Kodeksning 83-moddasi) o\u2018z zimmasiga oladi.<\/span><\/p>\n

Korxonalarni sotishga nisbatan, basharti korxonani sotish shartnomasi to\u2018g\u2018risidagi qoidalarda (ushbu Kodeksning 489-496-moddalari) boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, ushbu paragraf qoidalari qo\u2018llanadi.<\/span><\/p>\n

480-modda. Ko\u2018chmas mulkni sotish shartnomasining shakli<\/span><\/p>\n

Ko\u2018chmas mulkni sotish shartnomasi taraflar imzolagan yozma shakldagi bitta hujjat tarzida tuziladi (ushbu Kodeks 366-moddasining to\u2018rtinchi qismi).<\/span><\/p>\n

Ko\u2018chmas mulkni sotish shartnomasining shakliga rioya qilmaslik uning haqiqiy emasligiga sabab bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

481-modda. Ko\u2018chmas mulkka bo\u2018lgan mulk huquqi boshqa shaxsga o\u2018tganligini davlat ro\u2018yxatidan o\u2018tkazish<\/span><\/p>\n

Ko\u2018chmas mulkni sotish shartnomasiga binoan ko\u2018chmas mulkka bo\u2018lgan mulk huquqining sotib oluvchiga o\u2018tganligi davlat ro\u2018yxatidan o\u2018tkazilishi lozim.<\/span><\/p>\n

Mulk huquqi boshqa shaxsga o\u2018tganligi davlat ro\u2018yxatidan o\u2018tkazilgunga qadar taraflarning ko\u2018chmas mulkni sotish shartnomasini bajarishi ularning uchinchi shaxslar bilan munosabatlarini o\u2018zgartirishi uchun asos bo\u2018lmaydi.<\/span><\/p>\n

Agar taraflardan biri ko\u2018chmas mulkka bo\u2018lgan mulk huquqi boshqa shaxsga o\u2018tganligini davlat ro\u2018yxatdan o\u2018tkazishdan bo\u2018yin tovlasa, boshqa tarafning talabiga binoan sud mulk huquqi boshqa shaxsga o\u2018tganligini davlat ro\u2018yxatidan o\u2018tkazish to\u2018g\u2018risida qaror chiqarishga haqli. Mulk huquqi boshqa shaxsga o\u2018tganligini davlat ro\u2018yxatidan o\u2018tkazishdan asossiz ravishda bo\u2018yin tovlayotgan taraf boshqa tarafning ro\u2018yxatdan o\u2018tkazish kechikkanligi tufayli ko\u2018rgan zararini qoplashi shart.<\/span><\/p>\n

482-modda. Bino, inshoot yoki boshqa ko\u2018chmas mulk sotilganida ular joylashgan yer uchastkasiga bo\u2018lgan huquq<\/span><\/p>\n

Bino, inshoot yoki boshqa ko\u2018chmas mulkni sotish shartnomasiga binoan sotib oluvchiga bunday ko\u2018chmas mulkka egalik huquqini topshirish bilan bir vaqtda ushbu ko\u2018chmas mulk joylashgan va undan foydalanish uchun zarur bo\u2018lgan yer uchastkasining muayyan qismiga bo\u2018lgan huquqlar ham topshiriladi.<\/span><\/p>\n

Sotuvchi sotilayotgan ko\u2018chmas mulk joylashgan yer uchastkasining mulkdori bo\u2018lgan taqdirda sotib oluvchiga yer uchastkasining tegishli qismiga mulk huquqi yoki ijara huquqi yoxud ko\u2018chmas mulkni sotish shartnomasida nazarda tutilgan boshqa huquq beriladi.<\/span><\/p>\n

Agar shartnomada ko\u2018chmas mulkni sotib oluvchiga topshiriladigan tegishli yer uchastkasiga bo\u2018lgan huquq belgilangan bo\u2018lmasa, sotib oluvchiga yer uchastkasining ko\u2018chmas mulk joylashgan va bu ko\u2018chmas mulkdan foydalanish uchun zarur bo\u2018lgan muayyan qismiga mulk huquqi o\u2018tadi.<\/span><\/p>\n

Sotuvchiga mulk huquqi asosida qarashli bo\u2018lmagan yer uchastkasida joylashgan ko\u2018chmas mulkni, agar bunday uchastkadan foydalanishning qonun yoki shartnomada belgilangan shartlariga zid bo\u2018lmasa, ana shu yer uchastkasi mulkdorining roziligisiz sotishga yo\u2018l qo\u2018yiladi. Bunday ko\u2018chmas mulk sotilganida sotib oluvchi ko\u2018chmas mulkni sotayotgan shaxs yer uchastkasining tegishli qismidan qanday shartlarda foydalangan bo\u2018lsa, o\u2018sha shartlarda foydalanish huquqini qo\u2018lga kiritadi.<\/span><\/p>\n

483-modda. Yer uchastkasi sotilganida ko\u2018chmas mulkka bo\u2018lgan huquq<\/span><\/p>\n

Sotuvchiga qarashli bino, inshoot yoki boshqa ko\u2018chmas mulk joylashgan yer uchastkasi ana shu ko\u2018chmas mulkni sotib olayotgan shaxsga mulk qilib topshirmagan holda sotilsa, yer uchastkasining ko\u2018chmas mulk joylashgan va ko\u2018chmas mulkdan foydalanish uchun zarur bo\u2018lgan qismidan sotuvchining foydalanish huquqi sotish shartnomasida belgilangan shartlarda saqlab qolinadi.<\/span><\/p>\n

Agar yer uchastkasining tegishli qismidan foydalanish shartlari uni sotish shartnomasi bilan belgilangan bo\u2018lmasa, sotuvchi yer uchastkasining ko\u2018chmas mulk joylashgan va bu ko\u2018chmas mulkdan ko\u2018zlangan maqsadlarda foydalanish uchun zarur bo\u2018lgan qismidan cheklangan holda foydalanish (servitut) huquqini saqlab qoladi.<\/span><\/p>\n

484-modda. Ko\u2018chmas mulkni sotish shartnomasida shartnoma narsasini belgilash<\/span><\/p>\n

Ko\u2018chmas mulkni sotish shartnomasida shartnoma bo\u2018yicha sotib oluvchiga topshirilishi lozim bo\u2018lgan ko\u2018chmas mulkni aniq belgilash imkonini beradigan ma\u2019lumotlar, shu jumladan ko\u2018chmas mulk tegishli yer uchastkasida yoki boshqa ko\u2018chmas mulkning tarkibida qanday joylashganligini belgilash imkonini beradigan ma\u2019lumotlar ko\u2018rsatilgan bo\u2018lishi shart.<\/span><\/p>\n

Shartnomada bunday ma\u2019lumotlar bo\u2018lmasa, boshqa shaxsga topshirilishi lozim bo\u2018lgan ko\u2018chmas mulk to\u2018g\u2018risidagi shartni taraflar o\u2018zaro kelishib olmagan, tegishli shartnoma esa tuzilmagan hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

485-modda. Ko\u2018chmas mulkni sotish shartnomasida baho<\/span><\/p>\n

Ko\u2018chmas mulkni sotish shartnomasida ana shu mulkning bahosi nazarda tutilgan bo\u2018lishi lozim.<\/span><\/p>\n

Shartnomada taraflar yozma ravishda kelishgan ko\u2018chmas mulkning bahosi to\u2018g\u2018risidagi shart bo\u2018lmasa, uni sotish to\u2018g\u2018risidagi shartnoma tuzilmagan hisoblanadi. Bunda ushbu Kodeks 356-moddasining to\u2018rtinchi qismida nazarda tutilgan baho belgilash qoidasi qo\u2018llanmaydi.<\/span><\/p>\n

Agar qonunda yoki ko\u2018chmas mulkni sotish shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, yer uchastkasida joylashgan bino, inshoot yoki boshqa ko\u2018chmas mulkning shartnomada belgilangan bahosi ana shu ko\u2018chmas mulk bilan birga topshirilayotgan yer uchastkasi tegishli qismining bahosini yoki unga bo\u2018lgan huquqni o\u2018z ichiga oladi.<\/span><\/p>\n

Ko\u2018chmas mulkni sotish shartnomasida ko\u2018chmas mulkning bahosi uning maydon birligiga yoki boshqa miqdor ko\u2018rsatkichiga qarab belgilangan bo\u2018lsa, bunday ko\u2018chmas mulkning to\u2018lanishi lozim bo\u2018lgan umumiy bahosi sotuvchiga topshirilgan ko\u2018chmas mulkning amaldagi miqdoriga asoslangan holda belgilanadi.<\/span><\/p>\n

486-modda. Ko\u2018chmas mulkni topshirish<\/span><\/p>\n

Ko\u2018chmas mulkning sotuvchi tomonidan topshirilishi va sotib oluvchi tomonidan qabul qilinishi taraflar imzolaydigan topshirish dalolatnomasi yoki topshirish to\u2018g\u2018risidagi boshqa hujjatga binoan amalga oshiriladi.<\/span><\/p>\n

Agar qonunda yoki shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, sotuvchining ko\u2018chmas mulkni sotib oluvchiga topshirish majburiyati bu mulk sotib oluvchiga topshirilganidan va topshirish to\u2018g\u2018risidagi tegishli hujjatni taraflar imzolaganidan keyin bajarilgan hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

Taraflardan birining ko\u2018chmas mulkni shartnomada nazarda tutilgan shartlarda topshirish to\u2018g\u2018risidagi hujjatni imzolashdan bo\u2018yin tovlashi, tegishli ravishda sotuvchining mulkni topshirish majburiyatini bajarishdan, sotib oluvchining esa mulkni qabul qilib olish majburiyatini bajarishdan bosh tortishi deb hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

Sotib oluvchining ko\u2018chmas mulkni sotish shartnomasining shartlariga mos bo\u2018lmagan ko\u2018chmas mulkni qabul qilib olishi, shu jumladan bunday mos kelmaslik xususida ko\u2018chmas mulkni topshirish to\u2018g\u2018risidagi hujjatda aytib o\u2018tilgan hollarda ham, sotuvchini shartnomani tegishli darajada bajarmaganlik uchun javobgarlikdan ozod qilish uchun asos bo\u2018lolmaydi.<\/span><\/p>\n

487-modda. Tegishli darajada sifatli bo\u2018lmagan ko\u2018chmas mulkni topshirish oqibatlari<\/span><\/p>\n

Agar sotuvchi sotib oluvchiga ko\u2018chmas mulkni sotish shartnomasining ko\u2018chmas mulk sifati to\u2018g\u2018risidagi shartlariga mos bo\u2018lmagan ko\u2018chmas mulkni topshirsa, ushbu Kodeks 434-moddasining qoidalari qo\u2018llaniladi, sotib oluvchining tegishli darajada sifatli bo\u2018lmagan tovarni tegishli darajada sifatli bo\u2018lgan boshqa tovarga almashtirib berishni talab qilish huquqi to\u2018g\u2018risidagi qoidalar bundan mustasno.<\/span><\/p>\n

488-modda. Uy-joy binolarini sotishning xususiyatlari<\/span><\/p>\n

Sotuvchi sotib olganidan keyin qonunga muvofiq uy-joy binosidan foydalanish huquqini o\u2018zida saqlab qoladigan shaxslar yashab turgan uy, kvartira, uyning yoki kvartiraning bir qismini sotish shartnomasining muhim sharti \u2013\u2013 bu shaxslarning ro\u2018yxatini sotilayotgan uy-joy binosidan foydalanish huquqlari ko\u2018rsatilgan holda tuzishdan iboratdir.<\/span><\/p>\n

Uyni, kvartirani, uyning yoki kvartiraning bir qismini sotish shartnomasi notarial tartibda tasdiqlanishi va davlat ro\u2018yxatidan o\u2018tkazilishi lozim.<\/span><\/p>\n

8-\u00a7. Korxonani sotish<\/span><\/p>\n

489-modda. Korxonani sotish shartnomasi<\/span><\/p>\n

Korxonani sotish shartnomasiga muvofiq sotuvchi sotib oluvchiga butun korxonani mulkiy majmua sifatida topshirish majburiyatini oladi, sotuvchi boshqa shaxslarga berishga haqli bo\u2018lmagan huquq va majburiyatlar bundan mustasno.<\/span><\/p>\n

Firma nomi, tovar belgilari, xizmat ko\u2018rsatish belgilari va sotuvchini hamda uning mahsulotini, u bajaradigan ish yoki ko\u2018rsatadigan xizmatlarni shaxsiylashtiradigan boshqa vositalardan foydalanish huquqlari, agar korxonani sotish shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, sotib oluvchiga o\u2018tadi.<\/span><\/p>\n

Sotuvchining tegishli faoliyat bilan shug\u2018ullanishi uchun berilgan maxsus ruxsatnoma (litsenziya) asosida olgan huquqlari, agar qonunchilikda boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, korxonani sotib oluvchiga berilmaydi. Shartnoma bo\u2018yicha topshiriladigan korxona tarkibiga maxsus ruxsatnoma (litsenziya)ga ega bo\u2018lmagani tufayli sotib oluvchi bajara olmaydigan majburiyatlarni kiritish sotuvchini kreditorlar oldidagi tegishli majburiyatlardan ozod qilmaydi. Bunday majburiyatlarni bajarmaganlik uchun sotuvchi va sotib oluvchi kreditorlar oldida solidar javobgar bo\u2018ladilar.<\/span><\/p>\n

490-modda. Korxonani sotish shartnomasining shakli va uni davlat ro\u2018yxatidan o\u2018tkazish<\/span><\/p>\n

Korxonani sotish shartnomasi taraflar imzolagan yozma shakldagi bitta hujjat tarzida tuzilib, unga ushbu Kodeksning 491-moddasi ikkinchi qismida ko\u2018rsatilgan hujjatlar albatta ilova qilinadi va u notarial guvohlantirilishi hamda davlat ro\u2018yxatidan o\u2018tkazilishi lozim. Vakolatli davlat organining qaroriga binoan tanlov (tender) asosida tuziladigan korxonani sotish shartnomasi notarial guvohlantirilishi shart emas, ushbu Kodeksning 110-moddasi ikkinchi qismining 2-bandida nazarda tutilgan hollar bundan mustasno.<\/span><\/p>\n

Ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan talablarga rioya qilmaslik shartnomaning haqiqiy bo\u2018lmasligiga olib keladi. Bunday shartnoma o\u2018z-o\u2018zidan haqiqiy bo\u2018lmagan bitim <\/span>hisoblanadi, uni bajarishga yo\u2018l qo\u2018yilmaydi va unga nisbatan ushbu Kodeks 112-moddasining ikkinchi va uchinchi qismlarida nazarda tutilgan qoidalar qo\u2018llanmaydi.<\/span><\/p>\n

491-modda. Sotiladigan korxona tarkibini aniqlash va qiymatini baholash<\/span><\/p>\n

Sotiladigan korxona tarkibi va uning qiymati korxonani sotish shartnomasida inventarizatsiyalashning belgilangan qoidalariga muvofiq o\u2018tkaziladigan korxonani to\u2018liq inventarizatsiyalash asosida aniqlanadi.<\/span><\/p>\n

Korxonani sotish shartnomasi imzolangunga qadar inventarizatsiya dalolatnomasi, buxgalteriya balansi, auditorlik xulosasini, baholash to\u2018g\u2018risidagi hisobotni, shuningdek kreditorlar, ular qo\u2018yayotgan talablar xususiyati, miqdori va muddatlari ko\u2018rsatilgan holda korxona tarkibiga kiritiladigan barcha qarz (majburiyat)lar ro\u2018yxatini taraflar tuzgan va ko\u2018rib chiqqan bo\u2018lishi kerak. Nomlari aytib o\u2018tilgan hujjatlarda ko\u2018rsatilgan mol-mulk, huquq va majburiyatlar, agar ushbu Kodeksning 489-moddasidan boshqacha tartib kelib chiqmasa hamda u korxonani sotish shartnomasida belgilangan bo\u2018lmasa, sotuvchi tomonidan sotib oluvchiga topshirilishi lozim.<\/span><\/p>\n

492-modda. Korxonani sotishda kreditorlarning huquqlari<\/span><\/p>\n

Sotiladigan korxona tarkibiga kiritilgan majburiyatlar bo\u2018yicha kreditorlar korxona sotib oluvchiga topshirilgunga qadar sotuvchi tomonidan uning sotilishi to\u2018g\u2018risida yozma ravishda xabardor qilinishlari lozim.<\/span><\/p>\n

Qarzning boshqa shaxsga o\u2018tkazilishiga roziligini sotuvchiga yozma ravishda bildirmagan kreditor korxona sotilishi to\u2018g\u2018risida bildirish xati olgan kundan boshlab uch oy mobaynida yo majburiyatni bajarishni to\u2018xtatishni yoki muddatidan oldin bajarishni va sotuvchi tomonidan zarar qoplanishini, yo bo\u2018lmasa korxonani sotish shartnomasini butunlay yoxud uning tegishli qismini haqiqiy emas deb topishni talab qilish huquqiga ega.<\/span><\/p>\n

Korxonaning sotilishi to\u2018g\u2018risida ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan tartibda xabardor qilinmagan kreditor sotuvchi korxonani sotib oluvchiga topshirgani to\u2018g\u2018risida xabar topgan yoki xabar topishi lozim bo\u2018lgan kundan boshlab bir yil mobaynida ushbu moddaning ikkinchi qismida nazarda tutilgan talablarni qondirish haqida da\u2019vo qo\u2018zg\u2018atishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Korxona sotib oluvchiga topshirilganidan so\u2018ng sotuvchi va sotib oluvchi topshirilgan korxona tarkibiga kiritilgan, sotib oluvchiga kreditorning roziligisiz o\u2018tkazilgan qarzlar bo\u2018yicha solidar javobgar bo\u2018ladilar.<\/span><\/p>\n

493-modda. Korxonani topshirish<\/span><\/p>\n

Sotuvchining korxonani sotib oluvchiga topshirishi topshirish dalolatnomasiga muvofiq amalga oshiriladi, unda korxonaning tarkibi va kreditorlar korxona sotilishi to\u2018g\u2018risida xabardor qilinganligi, shuningdek topshirilgan mol-mulkda aniqlangan kamchiliklar haqida ma\u2019lumotlar va yo\u2018qolganligi tufayli topshirish majburiyatlari vujudga kelishi mumkin bo\u2018lmaydigan mol-mulkning ro\u2018yxati ko\u2018rsatiladi.<\/span><\/p>\n

Korxonani topshirishga tayyorlash, shu jumladan topshirish dalolatnomasini tuzish va imzolashga taqdim etish, agar shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, sotuvchining majburiyati hisoblanadi va uning hisobidan amalga oshiriladi.<\/span><\/p>\n

Ikkala taraf topshirish dalolatnomasini imzolagan kundan boshlab korxona sotib oluvchiga topshirilgan hisoblanadi. Shu paytdan boshlab korxona tarkibida topshirilgan mol-mulkning tasodifan nobud bo\u2018lishi yoki tasodifan buzilishi xavfi sotib oluvchiga o\u2018tadi.<\/span><\/p>\n

494-modda. Korxonaga mulk huquqining boshqa shaxsga o\u2018tishi<\/span><\/p>\n

Korxonaga mulk huquqi bu huquq davlat ro\u2018yxatidan o\u2018tkazilgan paytdan boshlab sotib oluvchiga o\u2018tadi.<\/span><\/p>\n

Sotib oluvchining korxonaga mulk huquqini ro\u2018yxatdan o\u2018tkazish, basharti korxonani sotish shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, korxona sotib oluvchiga topshirilganidan so\u2018ng bevosita amalga oshiriladi.<\/span><\/p>\n

Korxonani sotish shartnomasida korxona haqi to\u2018langunicha yoki boshqa holatlar yuz berguncha sotuvchining sotib oluvchiga topshirilgan korxonaga mulk huquqi saqlanib qolishi nazarda tutilgan hollarda sotib oluvchi mulk huquqi o\u2018ziga o\u2018tguncha topshirilgan korxona tarkibiga kiradigan mol-mulkni mulkiy majmua sifatida korxona faoliyatini ta\u2019minlash uchun zarur darajada tasarruf qilishga, shuningdek huquqlardan foydalanishga haqli bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

495-modda. Korxonani kamchiliklar bilan topshirish va qabul qilish oqibatlari<\/span><\/p>\n

Topshirish dalolatnomasi bo\u2018yicha sotuvchi tomonidan tarkibi, shu jumladan topshirilgan mol-mulkining sifati, korxonani sotish shartnomasida nazarda tutilgan talabga muvofiq bo\u2018lmagan korxonaning topshirilishi va sotib oluvchining qabul qilishi oqibatlari, agar shartnomadan boshqacha tartib kelib chiqmasa va u ushbu moddaning ikkinchi, uchinchi va to\u2018rtinchi qismlarida nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, ushbu Kodeksning 393-395, 399, 402, 408, 412-moddalarida nazarda tutilgan qoidalar asosida aniqlanadi.<\/span><\/p>\n

Korxona topshirish dalolatnomasiga muvofiq topshirilgan va qabul qilingan bo\u2018lib, unda korxonaning aniqlangan kamchiliklari va yo\u2018qotilgan mol-mulki to\u2018g\u2018risidagi ma\u2019lumotlar ko\u2018rsatilgan taqdirda, agar korxonani sotish shartnomasida bunday hollarda boshqa talablarni qo\u2018yish huquqi nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, sotib oluvchi korxonaning xarid narxini tegishincha kamaytirishni talab qilish huquqiga ega.<\/span><\/p>\n

Sotib oluvchiga korxona tarkibida sotuvchining korxonani sotish shartnomasida yoki topshirish dalolatnomasida ko\u2018rsatilmagan qarzlari (majburiyatlari) ham topshirilgan taqdirda, agar sotib oluvchi shartnoma tuzish va korxonani topshirish vaqtida bunday qarz (majburiyat)lar borligini bilganini sotuvchi isbotlamasa, sotib oluvchi xarid narxini kamaytirishni talab qilish huquqiga ega.<\/span><\/p>\n

Sotuvchi korxona tarkibida topshirilgan mol-mulkdagi kamchiliklar to\u2018g\u2018risida yoki topshirilishi lozim bo\u2018lgan ayrim turdagi mol-mulkning bu tarkibda yo\u2018qligi to\u2018g\u2018risida sotib oluvchidan bildirish xati olgan hollarda tegishli darajada sifatli bo\u2018lmagan mol-mulkni darhol almashtirishi yoki sotib oluvchiga yetishmayotgan mol-mulkni berishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Agar korxonaning sotuvchi javobgar bo\u2018lgan kamchiliklar tufayli korxonani sotish shartnomasida aytib o\u2018tilgan maqsadlar uchun yaroqsizligi va bu kamchiliklar ushbu Kodeksga, qonunchilik yoki shartnomaga muvofiq belgilangan shartlarda, tartib va muddatlarda sotuvchi tomonidan bartaraf qilinmaganligi yoki bunday kamchiliklarni bartaraf qilib bo\u2018lmasligi aniqlangan bo\u2018lsa, sotib oluvchi korxonani sotish shartnomasini bekor qilish yoki o\u2018zgartirishni va taraflar shartnomaga muvofiq bajarganlarini qaytarishni sud tartibida talab qilish huquqiga ega.<\/span><\/p>\n

496-modda. Korxonani sotish shartnomasiga nisbatan bitimlarning haqiqiy emasligi oqibatlari va shartnomani o\u2018zgartirish yoki bekor qilish to\u2018g\u2018risidagi qoidalarning qo\u2018llanilishi<\/span><\/p>\n

Ushbu Kodeksning bitimlarning haqiqiy emasligi oqibatlari va oldi-sotdi shartnomasini o\u2018zgartirish yoki bekor qilish to\u2018g\u2018risidagi, shartnoma bo\u2018yicha bir yoki ikkala tarafdan olingan narsalarni qaytarishni yoki asl holida undirishni nazarda tutadigan qoidalari, agar bunday oqibatlar sotuvchi va sotib oluvchining kreditorlarining, boshqa shaxslarning huquqlarini va qonun bilan <\/span>qo\u2018riqlanadigan manfaatlarini jiddiy buzmasa va ushbu Kodeks 116-moddasining qoidalariga zid kelmasa, korxonani sotish shartnomasiga nisbatan qo\u2018llanadi.<\/span><\/p>\n

30-BOB. AYIRBOSHLASH<\/span><\/strong><\/p>\n

497-modda. Ayirboshlash shartnomasi<\/span><\/p>\n

Ayirboshlash shartnomasiga muvofiq har bir taraf boshqa tarafga bir tovarni boshqa tovarga almashtirish yo\u2018li bilan mulk qilib topshirish majburiyatini oladi.<\/span><\/p>\n

Ayirboshlash shartnomasiga nisbatan tegishincha oldi-sotdi to\u2018g\u2018risidagi qoidalar qo\u2018llanadi, basharti bu ushbu bob qoidalariga va ayirboshlash mohiyatiga zid kelmasa. Bunda har qaysi taraf almashtirish yo\u2018li bilan topshirish majburiyatini olgan tovarni sotuvchi va qabul qilish majburiyatini olgan tovarni sotib oluvchi hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

Qonunchilikda belgilangan tartibda davlat ro\u2018yxatidan o\u2018tkazilishi lozim bo\u2018lgan avtomototransport vositalarini ayirboshlash shartnomasi notarial tasdiqlangan bo\u2018lishi kerak.<\/span><\/p>\n

498-modda. Ayirboshlash shartnomasi bo\u2018yicha baho va xarajatlar<\/span><\/p>\n

Agar ayirboshlash shartnomasidan boshqacha tartib kelib chiqmasa, ayirboshlanadigan tovarlar teng qiymatli deb taxmin qilinadi, ularni topshirish va qabul qilish xarajatlarini esa har bir holda tegishli majburiyatlarni bajaradigan taraf amalga oshiradi.<\/span><\/p>\n

Ayirboshlash shartnomasiga muvofiq ayirboshlanadigan tovarlar teng qiymatli emas deb tan olingan taqdirda bahosi ayirboshlashga taqdim qilinayotgan tovar bahosidan past bo\u2018lgan tovarni topshirishi lozim bo\u2018lgan taraf, agar shartnomada haq to\u2018lashning boshqacha tartibi nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, tovar yoki tovarni tasarruf qilish hujjatlari topshirilgandan so\u2018ng kechiktirmasdan baholardagi farqni to\u2018lashi lozim.<\/span><\/p>\n

Agar ayirboshlanadigan tovarlar teng qiymatli emas deb tan olinsa, biroq ularning baholaridagi farq ayirboshlash shartnomasida nazarda tutilgan bo\u2018lmasa va shartnoma shartlariga qarab belgilanishi mumkin bo\u2018lmasa, narxlardagi farq ushbu Kodeks 356-moddasining to\u2018rtinchi qismida nazarda tutilgan qoidalarga muvofiq aniqlanadi.<\/span><\/p>\n

499-modda. Ayirboshlash shartnomasiga muvofiq tovarni topshirish majburiyatini muqobil bajarish<\/span><\/p>\n

Ayirboshlash shartnomasiga muvofiq ayirboshlanadigan tovarlarni topshirish muddatlari bir-biriga to\u2018g\u2018ri kelmagan taqdirda, tovarni topshirish majburiyatini boshqa taraf tovarni topshirganidan so\u2018ng bajarishi lozim bo\u2018lgan tarafning tovarni topshirish majburiyatini bajarishiga nisbatan majburiyatni muqobil bajarish to\u2018g\u2018risidagi qoidalar qo\u2018llanadi.<\/span><\/p>\n

500-modda. Ayirboshlanadigan tovarlarga bo\u2018lgan mulk huquqining o\u2018tishi<\/span><\/p>\n

Agar qonunda yoki ayirboshlash shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, ayirboshlanadigan tovarlarga mulk huquqi ayirboshlash shartnomasiga muvofiq sotib oluvchi hisoblanadigan taraflarga ikkala taraf tegishli tovarlarni topshirish majburiyatini bajarganidan so\u2018ng bir vaqtda o\u2018tadi.<\/span><\/p>\n

501-modda. Ayirboshlash shartnomasi bo\u2018yicha olingan tovarni olib qo\u2018yganlik uchun javobgarlik<\/span><\/p>\n

Ayirboshlash shartnomasi bo\u2018yicha olgan tovarini uchinchi shaxslar olib qo\u2018ygan taraf, ushbu Kodeksning 395-moddasida nazarda tutilgan asoslar mavjud bo\u2018lsa, boshqa tarafdan ayirboshlash asosida olingan tovarni qaytarishni va (yoki) zararni qoplashni talab qilish huquqiga ega.<\/span><\/p>\n

31-BOB. HADYA<\/span><\/strong><\/p>\n

502-modda. Hadya shartnomasi<\/span><\/p>\n

Hadya shartnomasiga muvofiq bir taraf (hadya qiluvchi) boshqa taraf (hadya oluvchi)ga ashyoni tekinga mulk qilib beradi yoki berish majburiyatini oladi yoxud unga o\u2018ziga yoki uchinchi shaxsga nisbatan mulk huquqi (talabi)ni beradi yo berish majburiyatini oladi, yoxud uni o\u2018zi yoki uchinchi shaxs oldidagi mulkiy majburiyatdan ozod qiladi yoinki ozod qilish majburiyatini oladi.<\/span><\/p>\n

Ashyo yoki huquq muqobil berilganida yo bo\u2018lmasa, muqobil majburiyat mavjud bo\u2018lganida shartnoma hadya deb tan olinmaydi. Bunday shartnomaga nisbatan ushbu Kodeks 124-moddasining ikkinchi qismi qoidalari qo\u2018llanadi.<\/span><\/p>\n

Biron-bir shaxsga ashyoni yoki mulk huquqini tekinga berishni yoki biron-bir shaxsni mulkiy majburiyatdan ozod etishni va\u2019da qilish (hadya etishni va\u2019da qilish), agar va\u2019da tegishli shaklda berilgan bo\u2018lsa va kelajakda aniq shaxsga ashyo yoki mulkiy huquqni tekinga berish yoki uni mulkiy majburiyatdan ozod qilish maqsadi aniq ko\u2018rinib turgan bo\u2018lsa, hadya shartnomasi deb tan olinadi.<\/span><\/p>\n

Ashyo, mulk huquqi yoki mulkiy majburiyatdan ozod qilish shaklida hadya narsasini aniq ko\u2018rsatmasdan o\u2018zining mol-mulkini yoki mol-mulkning bir qismini hadya etishni va\u2019da qilish o\u2018z-o\u2018zidan haqiqiy emas.<\/span><\/p>\n

Hadyani hadya oluvchiga hadya qiluvchining vafotidan keyin topshirishni nazarda tutuvchi shartnoma o\u2018z-o\u2018zidan haqiqiy emas. Bunday hadyaga nisbatan ushbu Kodeksning vorislik to\u2018g\u2018risidagi qoidalari qo\u2018llanadi.<\/span><\/p>\n

503-modda. Hadya oluvchining hadyani qabul qilishni rad etishi<\/span><\/p>\n

Hadya oluvchi o\u2018ziga hadya topshirilgunga qadar istagan vaqtida uni rad etishga haqli. Bunday holda hadya shartnomasi bekor qilingan hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

Agar hadya shartnomasi yozma shaklda tuzilgan bo\u2018lsa, hadyani rad etish ham yozma shaklda amalga oshirilishi kerak. Agar hadya shartnomasi ro\u2018yxatdan o\u2018tkazilgan bo\u2018lsa, hadyani qabul qilishni rad etish ham davlat ro\u2018yxatidan o\u2018tkazilishi lozim.<\/span><\/p>\n

Agar hadya shartnomasi yozma shaklda tuzilgan bo\u2018lsa, hadya qiluvchi hadya oluvchidan hadyani olishni rad etishi oqibatida yetkazilgan haqiqiy zararni qoplashni talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

504-modda. Hadya shartnomasining shakli<\/span><\/p>\n

Hadya qilish, ayni paytda hadyani hadya oluvchiga topshirish og\u2018zaki amalga oshirilishi mumkin, ushbu moddaning uchinchi va beshinchi qismlarida nazarda tutilgan hollar bundan mustasno.<\/span><\/p>\n

Hadyani topshirish uni taqdim qilish, ramziy topshirish (kalit va hokazolarni taqdim qilish) yoki huquqni belgilaydigan hujjatlarni taqdim etish yo\u2018li bilan amalga oshiriladi.<\/span><\/p>\n

Ko\u2018char mulkni hadya qilish shartnomasi:<\/span><\/p>\n

hadya qiluvchi yuridik shaxs bo\u2018lganida;<\/span><\/p>\n

fuqarolar o\u2018rtasida bazaviy hisoblash miqdorining o\u2018n baravaridan ortiq summaga shartnoma tuzilayotganda;<\/span><\/p>\n

shartnomada kelajakda hadya etish va\u2019da qilingan hollarda oddiy yozma shaklda tuzilishi lozim.<\/span><\/p>\n

Ushbu moddaning uchinchi qismida nazarda tutilgan hollarda og\u2018zaki tuzilgan hadya shartnomasi o\u2018z-o\u2018zidan haqiqiy emas.<\/span><\/p>\n

Ko\u2018chmas mulkni hadya qilish shartnomasi notarial tasdiqlanishi va davlat ro\u2018yxatidan o\u2018tkazilishi lozim.<\/span><\/p>\n

Qonunchilikda belgilangan tartibda davlat ro\u2018yxatidan o\u2018tkazilishi lozim bo\u2018lgan avtomototransport vositalarini hadya qilish shartnomasi notarial tasdiqlangan bo\u2018lishi kerak.<\/span><\/p>\n

505-modda. Hadyani cheklash<\/span><\/p>\n

Yuridik shaxs xo\u2018jalik yuritish yoki operativ boshqarish huquqi asosida o\u2018ziga qarashli bo\u2018lgan ashyoni, agar qonunda boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, mulkdorning roziligi bilan hadya etishga haqli. Bu cheklash qiymati katta bo\u2018lmagan odatdagi sovg\u2018alarga taalluqli emas.<\/span><\/p>\n

Umumiy birgalikdagi mulkni hadya qilishga ushbu Kodeksning 225-moddasida nazarda tutilgan qoidalarga amal qilgan holda umumiy birgalikdagi mulkning barcha ishtirokchilari roziligi bilan yo\u2018l qo\u2018yiladi.<\/span><\/p>\n

Hadya qiluvchiga tegishli uchinchi shaxsdan talab qilish huquqini hadya qilish ushbu Kodeks 313-317, 319 va 320-moddalarida nazarda tutilgan qoidalarga rioya etgan holda amalga oshiriladi.<\/span><\/p>\n

Ijara huquqini yoki boshqalarning ashyosiga o\u2018zgacha huquqni uning mulkdorining yoki unga nisbatan xo\u2018jalik yuritish yoxud operativ boshqarish huquqiga ega bo\u2018lgan shaxsning roziligisiz hadya qilishga, agar bunday huquqqa asos bo\u2018lgan qonunda yoki shartnomada uni mazkur shaxslar roziligisiz boshqa shaxslarga berish taqiqlanmagan bo\u2018lsa, yo\u2018l qo\u2018yiladi.<\/span><\/p>\n

Hadya olayotgan shaxs o\u2018rniga uning uchinchi shaxs oldidagi majburiyatini bajarish yo\u2018li bilan hadya qilish ushbu Kodeks 241-moddasining birinchi va ikkinchi qismlarida nazarda tutilgan qoidalarga rioya etgan holda amalga oshiriladi.<\/span><\/p>\n

Hadya oluvchining uchinchi shaxsdan qarzini hadya qiluvchining o\u2018ziga olishi yo\u2018li bilan hadya qilish ushbu Kodeks 322-moddasining birinchi va ikkinchi qismlarida nazarda tutilgan qoidalarga rioya etgan holda amalga oshiriladi.<\/span><\/p>\n

Hadya oluvchining nomi va hadya narsasi ko\u2018rsatilmagan hadyani vakil tomonidan amalga oshirish ishonchnomasi o\u2018z-o\u2018zidan haqiqiy emas.<\/span><\/p>\n

506-modda. Hadya shartnomasini bajarishdan bosh tortish<\/span><\/p>\n

Agar shartnoma tuzilgandan so\u2018ng hadya qiluvchining moddiy ahvoli jiddiy yomonlashgan bo\u2018lsa, u kelajakda hadya oluvchiga ashyoni yoki mulk huquqini berish yo bo\u2018lmasa, uni mulkiy majburiyatdan ozod etish va\u2019da qilingan shartnomani bajarishdan bosh tortishga haqli.<\/span><\/p>\n

Ushbu Kodeks 507-moddasining birinchi qismida nazarda tutilgan asoslarda hadya qiluvchi kelajakda hadya oluvchiga ashyoni yoki mulk huquqini berish yo bo\u2018lmasa, uni mulkiy majburiyatdan ozod etish va\u2019da qilingan shartnomani bajarishdan bosh tortishga haqli.<\/span><\/p>\n

Ushbu moddada nazarda tutilgan asoslarda hadya qiluvchining hadya shartnomasini bajarishdan bosh tortishi hadya oluvchiga zararni qoplashni talab qilish huquqini bermaydi.<\/span><\/p>\n

507-modda. Hadyani bekor qilish<\/span><\/p>\n

Hadya oluvchi hadya qiluvchining, uning oila a\u2019zolari yoki yaqin qarindoshlarining hayoti yoki sog\u2018lig\u2018iga qarshi ataylab jinoyat sodir qilgan hollarda hadyani bekor qilishga sud tartibida yo\u2018l qo\u2018yiladi.<\/span><\/p>\n

Hadya oluvchi hadya qiluvchini qasddan o\u2018ldirgan taqdirda hadya qiluvchining vorislari sudda hadyani bekor qilishni talab etish huquqiga ega.<\/span><\/p>\n

Agar hadya oluvchining hadya qiluvchi uchun katta nomulkiy qiymatga ega bo\u2018lgan hadya buyumga nisbatan muomalasi uning butunlay yo\u2018q bo\u2018lib ketishi xavfini solsa, hadya qiluvchi hadya bekor etilishini sud tartibida talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

Manfaatdor shaxsning talabiga binoan sud yakka tartibdagi tadbirkorning yoki yuridik va jismoniy shaxsning to\u2018lovga qobiliyatsizlik to\u2018g\u2018risidagi qonunchilik qoidalarini buzib, to\u2018lovga qobiliyatsizlik haqida ish qo\u2018zg\u2018atilishidan oldingi bir yil ichida o\u2018zining tadbirkorlik faoliyati bilan bog\u2018liq mablag\u2018lar hisobidan qilgan hadyasini bekor qilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Hadya shartnomasida hadya oluvchi hadya qiluvchidan oldin vafot etgan taqdirda hadya qiluvchining hadyani bekor qilish huquqi shart qilib qo\u2018yilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Hadya bekor qilingan taqdirda hadya oluvchi hadya qilingan ashyoni, agar u hadya bekor qilingan paytda asl holatda saqlanib qolgan bo\u2018lsa, qaytarishi lozim.<\/span><\/p>\n

508-modda. Hadya shartnomasini bajarishdan bosh tortish va hadyani bekor qilish mumkin bo\u2018lmagan hollar<\/span><\/p>\n

Hadya shartnomasini bajarishdan bosh tortish va hadyani bekor qilish to\u2018g\u2018risidagi qoidalar og\u2018zaki tuzilgan hadya shartnomalariga nisbatan qo\u2018llanmaydi.<\/span><\/p>\n

509-modda. Kamchiliklari bo\u2018lgan mol-mulkni hadya qilish oqibatlari<\/span><\/p>\n

Hadya qilingan ashyodagi kamchiliklar tufayli hadya oluvchining hayoti, sog\u2018lig\u2018i yoki mol-mulkiga yetkazilgan zarar, agar bu kamchiliklar ashyo hadya oluvchiga topshirilgunga qadar paydo bo\u2018lgani aniq ko\u2018rinib turgan kamchiliklar jumlasiga kirmasligi va hadya qiluvchi bu haqda bilgan bo\u2018lsa-da, hadya oluvchini ogohlantirmaganligi isbot qilingan bo\u2018lsa, ushbu Kodeks 57-bobida nazarda tutilgan qoidalarga muvofiq hadya qiluvchi tomonidan qoplanishi lozim.<\/span><\/p>\n

510-modda. Hadya va\u2019da qilinganida huquqiy vorislik<\/span><\/p>\n

Agar hadya shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilmagan bo\u2018lsa, hadya shartnomasiga muvofiq hadya va\u2019da qilingan hadya oluvchining huquqlari uning merosxo\u2018rlariga (huquqiy vorislariga) o\u2018tmaydi.<\/span><\/p>\n

Agar hadya shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, hadya shartnomasiga muvofiq hadya berishni va\u2019da qilgan shaxsning majburiyatlari uning merosxo\u2018rlariga (huquqiy vorislariga) o\u2018tadi.<\/span><\/p>\n

511-modda. Xayr-ehson<\/span><\/p>\n

Umumfoydali maqsadlarda qilingan hadya xayr-ehson hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

Xayr-ehson fuqarolarga, davolash, tarbiya, ijtimoiy himoya muassasalariga va shunga o\u2018xshash boshqa muassasalarga, xayriya, ilmiy va o\u2018quv muassasalariga, fondlarga, muzeylar va boshqa madaniyat muassasalariga, jamoat birlashmalari va diniy tashkilotlarga, shuningdek davlatga va boshqa fuqarolik huquqi subyektlariga qilinishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Xayr-ehsonni qabul qilishga biror kimsaning ruxsati yoki roziligi talab qilinmaydi.<\/span><\/p>\n

Xayr-ehson qiluvchi mol-mulkni fuqaroga xayr-ehson qilganida bu mol-mulkdan ma\u2019lum bir maqsadda foydalanishni shart qilib qo\u2018yishi lozim, yuridik shaxslarga xayr-ehson qilganda esa bu shartni qo\u2018yishi mumkin. Bunday shart bo\u2018lmaganida mol-mulkni fuqaroga xayr-ehson qilish <\/span>oddiy hadya deb hisoblanadi, qolgan hollarda esa xayr-ehson qilingan mol-mulkdan hadya oluvchi uning vazifasiga muvofiq foydalanadi.<\/span><\/p>\n

Aniq maqsadda foydalanishga mo\u2018ljallangan xayr-ehsonni qabul qilib olayotgan yuridik shaxs xayr-ehson qilingan mulkdan foydalanish bo\u2018yicha amalga oshirilgan operatsiyalarning alohida ro\u2018yxatini yuritishi lozim.<\/span><\/p>\n

Agar xayr-ehson qilingan mulkdan xayr-ehson qiluvchi ko\u2018rsatgan maqsadda foydalanish vaziyat o\u2018zgarganligi tufayli mumkin bo\u2018lmay qolsa, mulkdan boshqa maqsadda faqat xayr-ehson qiluvchining roziligi bilan, mol-mulkni xayr-ehson qilgan fuqaro vafot etgan bo\u2018lsa yoki mulkni xayr-ehson qilgan yuridik shaxs qayta tashkil etilgan yoxud tugatilgan bo\u2018lsa \u2013\u2013 sud qaroriga muvofiq foydalanish mumkin.<\/span><\/p>\n

Xayr-ehson qilingan mulkdan xayr-ehson qiluvchi ko\u2018rsatgan maqsadga zid holda foydalanish yoki ushbu maqsadni mazkur modda oltinchi qismining qoidalarini buzgan holda o\u2018zgartirish xayr-ehson qiluvchiga, uning merosxo\u2018rlariga yoki boshqa huquqiy vorisiga xayr-ehsonni bekor qilishni talab qilish huquqini beradi.<\/span><\/p>\n

Ushbu Kodeks 507 va 510-moddalarining qoidalari xayr-ehsonga nisbatan qo\u2018llanmaydi.<\/span><\/p>\n

32-BOB. RENTA<\/span><\/strong><\/p>\n

1-\u00a7. Umumiy qoidalar<\/span><\/p>\n

512-modda. Renta shartnomasi<\/span><\/p>\n

Renta shartnomasiga muvofiq bir taraf (renta oluvchi) ko\u2018chmas yoki ko\u2018char mol-mulkni boshqa tarafga (renta to\u2018lovchiga) mulk qilib beradi, renta to\u2018lovchi esa olingan mol-mulk o\u2018rniga renta oluvchiga vaqti-vaqti bilan belgilangan pul summasi yoki uni ta\u2019minlash uchun boshqa shaklda mablag\u2018 berish tarzida renta to\u2018lash majburiyatini oladi.<\/span><\/p>\n

Renta shartnomasiga muvofiq rentani muddatsiz (doimiy renta) yoki renta oluvchi hayot bo\u2018lgan muddat mobaynida to\u2018lash (umrbod renta) majburiyatini belgilashga yo\u2018l qo\u2018yiladi. Umrbod renta fuqaroni o\u2018z qaramog\u2018iga olgan holda umrbod ta\u2019minlash sharti bilan belgilanishi mumkin.<\/span><\/p>\n

513-modda. Renta shartnomasining shakli<\/span><\/p>\n

Renta shartnomasi notarial tasdiqlanishi, ko\u2018chmas mol-mulkni renta to\u2018lash sharti bilan boshqa shaxsga berishni nazarda tutadigan shartnoma esa bundan tashqari davlat ro\u2018yxatidan ham o\u2018tkazilishi lozim.<\/span><\/p>\n

514-modda. Mol-mulkni renta to\u2018lash sharti bilan boshqa shaxsga berish<\/span><\/p>\n

Renta to\u2018lash sharti bilan boshqa shaxsga beriladigan mol-mulk renta oluvchi tomonidan renta to\u2018lovchiga haq evaziga yoki tekinga mulk qilib berilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Renta shartnomasida mol-mulkni haq evaziga topshirish nazarda tutilgan taqdirda taraflarning mol-mulkni topshirish va uning haqini to\u2018lash bo\u2018yicha munosabatlariga nisbatan oldi-sotdi shartnomasi to\u2018g\u2018risidagi qoidalar, bunday mol-mulk tekinga berilgan hollarda esa hadya shartnomasi to\u2018g\u2018risidagi qoidalar qo\u2018llaniladi, basharti ushbu bobning qoidalarida boshqacha tartib belgilangan bo\u2018lmasa va bu hol renta shartnomasining mohiyatiga zid kelmasa.<\/span><\/p>\n

515-modda. Ko\u2018chmas mulkdan renta olish<\/span><\/p>\n

Renta to\u2018lash sharti bilan berilgan yer uchastkasi, korxona, bino, inshoot yoki boshqa ko\u2018chmas mol-mulkdan renta olinadi. Renta to\u2018lovchi bunday mol-mulkni boshqa shaxsga bergan taqdirda renta shartnomasi bo\u2018yicha uning majburiyatlari mol-mulkni oluvchiga o\u2018tadi.<\/span><\/p>\n

Renta olinadigan ko\u2018chmas mulkni boshqa shaxsga mulk qilib bergan shaxs, agar ushbu Kodeksda, boshqa qonunda yoki shartnomada bu majburiyat bo\u2018yicha solidar javobgarlik nazarda tutilmagan bo\u2018lsa, renta oluvchining renta shartnomasi buzilgani tufayli kelib chiqqan talablari bo\u2018yicha boshqa shaxs bilan subsidiar javobgar bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

516-modda. Renta to\u2018lashni ta\u2019minlash<\/span><\/p>\n

Renta to\u2018lash sharti bilan yer uchastkasi yoki boshqa ko\u2018chmas mulk berilganida renta oluvchi renta to\u2018lovchi o\u2018z majburiyatlarini bajarishini ta\u2019minlash maqsadida bu mulkka garov huquqini oladi.<\/span><\/p>\n

Renta sifatida pul summasi yoki boshqa ko\u2018char mol-mulkni berishni nazarda tutadigan shartnomaning muhim sharti shuki, unda renta to\u2018lovchi o\u2018z majburiyatlarini bajarishning garovini taqdim etishga yoki ushbu majburiyatlarni bajarmaslik yoxud lozim darajada bajarmaslik xavfini renta oluvchi foydasiga sug\u2018urtalashga majbur bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

Renta to\u2018lovchi ushbu moddaning ikkinchi qismida nazarda tutilgan majburiyatlarni bajarmasa, shuningdek renta oluvchi javobgar bo\u2018lmaydigan holatlarda ta\u2019minlash yo\u2018qotilgan yoki ta\u2019minlash sharoitlari yomonlashgan taqdirda renta oluvchi renta shartnomasini bekor qilishga va shartnoma bekor qilinishi tufayli ko\u2018rgan zararni qoplashni talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

517-modda. Renta to\u2018lashni kechiktirganlik uchun javobgarlik<\/span><\/p>\n

Renta to\u2018lashni kechiktirganlik uchun renta to\u2018lovchi renta oluvchiga, agar renta shartnomasida boshqacha foizlar miqdori nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, ushbu Kodeksning 327-moddasida nazarda tutilgan foizlarni to\u2018laydi.<\/span><\/p>\n

2-\u00a7. Doimiy renta<\/span><\/p>\n

518-modda. Doimiy rentani oluvchi<\/span><\/p>\n

Doimiy rentani faqat fuqarolar va notijorat tashkilotlari olishlari mumkin, basharti, bu hol qonunga zid kelmasa va ularning faoliyat maqsadiga mos bo\u2018lsa.<\/span><\/p>\n

Agar qonunda yoki shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, doimiy renta shartnomasi bo\u2018yicha renta oluvchining huquqlari ushbu moddaning birinchi qismida ko\u2018rsatilgan shaxslarga talabdan voz kechish yo\u2018li bilan topshirilishi va vorislik bo\u2018yicha yoki yuridik shaxslar qayta tashkil qilinganda boshqa shaxslarga o\u2018tishi mumkin.<\/span><\/p>\n

519-modda. Doimiy renta shakli va miqdori<\/span><\/p>\n

Doimiy renta pul bilan to\u2018lanib, u renta to\u2018lash sharti bilan topshirilgan mol-mulkka o\u2018xshash mol-mulkni ijaraga berishda qo\u2018llaniladigan mol-mulkdan foydalanish haqining o\u2018rtacha stavkasi doirasida shartnoma bilan belgilanadigan miqdorda, renta to\u2018lash sharti bilan pul summasi topshirilganda esa ushbu Kodeksning 327-moddasida nazarda tutilgan bank foizining tegishli darajada joriy etilgan stavkasi doirasida bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

Shartnomada rentaning pul summasiga teng qiymatdagi ashyolarni berish, ishlarni bajarish yoki xizmat ko\u2018rsatish yo\u2018li bilan ham renta to\u2018lash nazarda tutilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Agar doimiy renta shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, mol-mulkdan foydalanish haqining tegishli stavkasi yoki bank foizi stavkasi o\u2018zgarsa, to\u2018lanadigan renta miqdori ham mutanosib ravishda o\u2018zgaradi.<\/span><\/p>\n

520-modda. Doimiy rentani to\u2018lash muddatlari<\/span><\/p>\n

Agar shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, doimiy renta yilning har bir kalendar choragi tugashi bilan to\u2018lanadi.<\/span><\/p>\n

521-modda. To\u2018lovchining doimiy rentani sotib olish huquqi<\/span><\/p>\n

Doimiy rentani to\u2018lovchi uni sotib olish yo\u2018li bilan bundan buyon renta to\u2018lashdan bosh tortishga haqli. Agar renta to\u2018lovchi renta to\u2018lashdan bu tarzda bosh tortishini renta to\u2018lashni to\u2018xtatishidan kamida uch oy yoki shartnomada nazarda tutilganidek undan ham avvalroq yozma ravishda ma\u2019lum qilgan bo\u2018lsa, bunday bosh tortish haqiqiy hisoblanadi. Bunda renta to\u2018lash majburiyati, agar shartnomada sotib olishning boshqacha tartibi nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, renta oluvchi sotib olish summasining hammasini olib bo\u2018lgunga qadar to\u2018xtatilmaydi.<\/span><\/p>\n

Shartnomaning doimiy renta to\u2018lovchi uni sotib olish huquqidan voz kechishi to\u2018g\u2018risidagi sharti o\u2018z-o\u2018zidan haqiqiy emas.<\/span><\/p>\n

Shartnomada doimiy rentani sotib olish huquqini renta oluvchi hayotligida yoki shartnoma tuzilgan paytdan boshlab o\u2018ttiz yildan oshmaydigan muddat mobaynida amalga oshirib bo\u2018lmasligi nazarda tutilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

522-modda. Renta oluvchining talabiga ko\u2018ra doimiy rentani sotib olish<\/span><\/p>\n

Quyidagi hollarda doimiy renta oluvchi to\u2018lovchidan rentani sotib olishni talab qilishga haqli:<\/span><\/p>\n

agar shartnomada boshqacha muddat belgilangan bo\u2018lmasa, renta to\u2018lovchi uni to\u2018lash muddatini bir yildan ortiq kechiktirib yuborgan taqdirda;<\/span><\/p>\n

renta to\u2018lovchi rentani to\u2018lashni ta\u2019minlash bo\u2018yicha o\u2018z majburiyatlarini buzgan taqdirda;<\/span><\/p>\n

renta to\u2018lovchi to\u2018lovga qodir emas deb topilgan yoki u rentani shartnomada belgilangan miqdor va muddatlarda to\u2018lamasligini ko\u2018rsatadigan boshqa vaziyatlar vujudga kelgan taqdirda;<\/span><\/p>\n

renta to\u2018lash sharti bilan topshirilgan ko\u2018chmas mulk umumiy mulkka aylangan yoki bir necha shaxs o\u2018rtasida taqsimlangan taqdirda;<\/span><\/p>\n

shuningdek, shartnomada nazarda tutilgan boshqa hollarda.<\/span><\/p>\n

523-modda. Doimiy rentani sotib olish bahosi<\/span><\/p>\n

Ushbu Kodeksning 521 va 522-moddalarida nazarda tutilgan hollarda doimiy renta shartnomada belgilangan bahoda sotib olinadi.<\/span><\/p>\n

Renta to\u2018lash sharti bilan mol-mulk haq evaziga topshirilgan doimiy renta shartnomasida sotib olish bahosi to\u2018g\u2018risida shart bo\u2018lmaganida sotib olish yillik renta to\u2018lovlari summasiga mos bahoda amalga oshiriladi.<\/span><\/p>\n

Renta to\u2018lash sharti bilan mol-mulk tekinga berilgan doimiy renta shartnomasida sotib olish bahosi to\u2018g\u2018risida shart bo\u2018lmaganida sotib olish bahosiga yillik renta to\u2018lovlari summasi bilan bir qatorda topshirilgan mol-mulkning ushbu Kodeks 356-moddasining to\u2018rtinchi qismida nazarda tutilgan qoidalar bo\u2018yicha aniqlanadigan bahosi ham kiritiladi.<\/span><\/p>\n

524-modda. Doimiy renta to\u2018lash sharti bilan topshirilgan mol-mulkning tasodifan nobud bo\u2018lish yoki tasodifan buzilish xavfi<\/span><\/p>\n

Doimiy renta to\u2018lash sharti bilan bepul topshirilgan mol-mulkning tasodifan nobud bo\u2018lish yoki tasodifan buzilish xavfi renta to\u2018lovchi zimmasida bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

Doimiy renta to\u2018lash sharti bilan haq evaziga topshirilgan mol-mulk tasodifan nobud bo\u2018lganda yoki tasodifan buzilganda to\u2018lovchi renta to\u2018lash majburiyatini tegishli ravishda to\u2018xtatishni yoki uni to\u2018lash shartlarini o\u2018zgartirishni talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

3-\u00a7. Umrbod renta<\/span><\/p>\n

525-modda. Umrbod renta oluvchilar<\/span><\/p>\n

Umrbod renta mulkini renta to\u2018lash sharti bilan topshirayotgan fuqaro hayot bo\u2018lgan davrga yoki u ko\u2018rsatgan boshqa fuqaro hayot bo\u2018lgan davrga belgilanishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Umrbod rentani bir necha fuqaro foydasiga belgilashga yo\u2018l qo\u2018yiladi, agar shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, renta olish huquqida ularning ulushlari teng deb hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

Agar shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, renta oluvchilarning biri vafot etgan taqdirda uning renta olish huquqidagi ulushi undan keyin hayot bo\u2018lgan renta oluvchilarga o\u2018tadi, oxirgi renta oluvchi vafot etgan taqdirda renta to\u2018lash majburiyati bekor bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

Shartnoma tuzilgan paytgacha vafot etgan fuqaro foydasiga umrbod renta belgilaydigan shartnoma o\u2018z-o\u2018zidan haqiqiy emas.<\/span><\/p>\n

526-modda. Umrbod renta miqdori<\/span><\/p>\n

Umrbod renta shartnomada renta oluvchi hayot bo\u2018lgan davrda unga vaqti-vaqti bilan to\u2018lanadigan pul summasi sifatida belgilanadi.<\/span><\/p>\n

Umrbod rentaning shartnomada belgilanadigan bir oylik miqdori qonunchilikda belgilangan bazaviy hisoblash miqdoridan oz bo\u2018lmasligi kerak, ushbu Kodeksning 247-moddasida nazarda tutilgan hollarda esa oshirilishi lozim.<\/span><\/p>\n

527-modda. Umrbod rentani to\u2018lash muddatlari<\/span><\/p>\n

Agar shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, umrbod renta har bir kalendar oy tugashi bilan to\u2018lanadi.<\/span><\/p>\n

528-modda. Umrbod renta shartnomasini renta oluvchining talabi bilan bekor qilish<\/span><\/p>\n

Renta to\u2018lovchi umrbod renta shartnomasini jiddiy buzgan hollarda renta oluvchi renta to\u2018lovchidan rentani ushbu Kodeksning 523-moddasida nazarda tutilgan shartlarda sotib olishni yoki shartnomani bekor qilish va zararni qoplashni talab qilish huquqiga ega.<\/span><\/p>\n

Agar umrbod renta to\u2018lash sharti bilan tekinga kvartira, uy yoki boshqa mol-mulk topshirilgan bo\u2018lsa, renta to\u2018lovchi shartnomaning muhim shartlarini jiddiy buzgan taqdirda renta oluvchi bu mol-mulkni uning qiymatini sotib olinadigan renta hisobiga qo\u2018shgan holda qaytarishni talab qilish huquqiga ega.<\/span><\/p>\n

529-modda. Renta to\u2018lash sharti bilan topshirilgan mol-mulkning tasodifan nobud bo\u2018lish yoki tasodifan buzilish xavfi<\/span><\/p>\n

Umrbod renta to\u2018lash sharti bilan topshirilgan mol-mulkning tasodifan nobud bo\u2018lishi yoki tasodifan buzilishi renta to\u2018lovchini rentani shartnomada nazarda tutilgan shartlarda to\u2018lash majburiyatidan ozod qilmaydi.<\/span><\/p>\n

33-BOB. UMRBOD TA\u2019MINLASH SHARTI BILAN UY-JOY (KVARTIRA)NI BOSHQA SHAXSGA BERISH<\/span><\/strong><\/p>\n

530-modda. Umrbod ta\u2019minlash sharti bilan uy-joy (kvartira)ni boshqa shaxsga berish shartnomasi<\/span><\/p>\n

Umrbod ta\u2019minlash sharti bilan uy-joy (uyning bir qismi)ni, kvartirani boshqa shaxsga berish shartnomasiga muvofiq, bir taraf (oluvchi) yoshi yoki sog\u2018lig\u2018i tufayli mehnatga layoqatsiz bo\u2018lgan boshqa taraf (boshqa shaxsga beruvchi)ni natura holida (uy-joy berish, ovqatlantirish, parvarishlash va zarur yordam ko\u2018rsatish tarzida) umrbod moddiy ta\u2019minlash majburiyatini oladi, boshqa shaxsga beruvchi esa oluvchiga uy-joy (uyning bir qismi)ni, kvartirani mulk qilib berish majburiyatini oladi.<\/span><\/p>\n

531-modda. Umrbod ta\u2019minlash sharti bilan uy-joy (kvartira)ni boshqa shaxsga berish shartnomasining shakli va shartlari<\/span><\/p>\n

Umrbod ta\u2019minlash sharti bilan uy-joy (kvartira)ni boshqa shaxsga berish shartnomasida boshqa shaxsga beruvchiga qanday moddiy ta\u2019minot turlari berilishi, ularning pul bilan ifodalangan bir oylik bahosi va uy-joy (uyning bir qismi), kvartiraning qiymati ko\u2018rsatilishi lozim.<\/span><\/p>\n

Beriladigan uy-joy (uyning bir qismi), kvartira va moddiy ta\u2019minot qiymati taraflar kelishuvi bilan belgilanadi.<\/span><\/p>\n

Umrbod ta\u2019minlash sharti bilan uy-joy (uyning bir qismi), kvartirani boshqa shaxsga berish shartnomasi ushbu Kodeks 110-moddasining qoidalariga rioya etgan holda yozma shaklda tuzilishi va notarial tasdiqlanishi lozim.<\/span><\/p>\n

532-modda. Taraflarning huquq va majburiyatlari<\/span><\/p>\n

Umrbod ta\u2019minlash sharti bilan uy-joy (uyning bir qismi), kvartirani boshqa shaxsga berish shartnomasiga muvofiq, oluvchi shartnoma amal qilib turgan davrda bu uyni (uyning bir qismini), kvartirani sotish, hadya qilish, garovga qo\u2018yishga va uy (uyning bir qismi), kvartiraga mulk huquqini og\u2018irlashtiradigan boshqa harakatlarni amalga oshirishga haqli emas. Bu uy (uyning bir qismi), kvartiraga oluvchining qarzlari bo\u2018yicha undirish qaratilmaydi.<\/span><\/p>\n

Umrbod ta\u2019minlash sharti bilan uy-joy (kvartira)ni boshqa shaxsga berish shartnomasi bo\u2018yicha boshqa shaxsga beruvchidan olingan uy-joy (uyning bir qismi), kvartiraning tasodifan nobud bo\u2018lishi oluvchini shartnoma bo\u2018yicha o\u2018z zimmasiga olgan majburiyatlardan ozod qilmaydi.<\/span><\/p>\n

533-modda. Umrbod ta\u2019minlash sharti bilan uy-joy (kvartira)ni boshqa shaxsga berish shartnomasini o\u2018zgartirish yoki bekor qilish<\/span><\/p>\n

Agar uy-joy (uyning bir qismi), kvartirani oluvchi umrbod ta\u2019minlash sharti bilan uy-joy (kvartira)ni boshqa shaxsga berish shartnomasi bo\u2018yicha o\u2018z majburiyatlarini bajarmasa yoki tegishli darajada bajarmasa, boshqa shaxsga beruvchi ta\u2019minotni vaqti-vaqti bilan haq tarzida to\u2018lab turishga almashtirishni yoki shartnomani bekor qilishni talab qilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Agar oluvchining moddiy ahvoli o\u2018ziga bog\u2018liq bo\u2018lmagan sabablarga ko\u2018ra boshqa shaxsga beruvchiga shartlashilgan ta\u2019minotni bera olmaydigan darajada o\u2018zgarsa yoki boshqa shaxsga beruvchi mehnat qobiliyatini tiklasa, umrbod ta\u2019minlash sharti bilan uy-joy (kvartira)ni boshqa shaxsga berish shartnomasi oluvchining talabiga ko\u2018ra bekor qilinishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Umrbod ta\u2019minlash sharti bilan uy-joy (kvartira)ni boshqa shaxsga berish shartnomasi ushbu moddaning birinchi va ikkinchi qismlarida nazarda tutilgan asoslar bo\u2018yicha bekor qilingan taqdirda uy (uyning bir qismi), kvartira boshqa shaxsga beruvchiga qaytarilishi lozim.<\/span><\/p>\n

Umrbod ta\u2019minlash sharti bilan uy-joy (kvartira)ni boshqa shaxsga berish shartnomasi boshqa shaxsga beruvchining talabiga ko\u2018ra bekor qilingan taqdirda oluvchi shartnoma amalda bo\u2018lgan vaqtda boshqa shaxsga beruvchini ta\u2019minlash va uyni (uyning bir qismini), kvartirani saqlab turishga qilgan xarajatlarini qoplashni talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

534-modda. Umrbod ta\u2019minlash sharti bilan uy-joy (kvartira)ni boshqa shaxsga berish shartnomasi bo\u2018yicha majburiyatlarning vorislarga o\u2018tishi<\/span><\/p>\n

Oluvchi vafot etgan taqdirda umrbod ta\u2019minlash sharti bilan uy-joy (uyning bir qismi), kvartirani boshqa shaxsga berish shartnomasi bo\u2018yicha majburiyatlar uning vorislariga o\u2018tadi. Oluvchining vorislari bo\u2018lmaganida yoki ular umrbod ta\u2019minlash sharti bilan uy-joy (uyning bir qismi), kvartirani boshqa shaxsga berish shartnomasini bajarishdan voz kechganlarida oluvchiga berilgan uy-joy (uyning bir qismi), kvartira uni boshqa shaxsga beruvchiga qaytariladi.<\/span><\/p>\n

34-BOB. MULK IJARASI<\/span><\/strong><\/p>\n

1-\u00a7. Umumiy qoidalar<\/span><\/p>\n

535-modda. Mulk ijarasi shartnomasi<\/span><\/p>\n

Mulk ijarasi shartnomasi bo\u2018yicha ijaraga beruvchi ijaraga oluvchiga haq evaziga mol-mulkni vaqtincha egalik qilish va foydalanish yoki foydalanish uchun topshirish majburiyatini oladi.<\/span><\/p>\n

536-modda. Ijaraga oluvchining ijaraga olingan mol-mulkdan olinadigan mahsulot, mevalar va daromadlarga bo\u2018lgan mulk huquqi<\/span><\/p>\n

Agar qonun yoki mulk ijarasi shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, ijaraga oluvchi ijaraga olingan mol-mulkdan foydalanish natijasida oladigan mahsulot, meva va boshqa daromadlar uning mulki hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

537-modda. Mulk ijarasining obyektlari<\/span><\/p>\n

Yer uchastkalari, yer osti boyliklari joylashgan uchastkalar va boshqa alohida tabiiy obyektlar, korxonalar va boshqa mulkiy komplekslar, binolar, inshootlar, uskunalar, transport vositalari va foydalanish jarayonida o\u2018zining tabiiy xususiyatlarini yo\u2018qotmaydigan boshqa ashyolar (iste\u2019mol qilinmaydigan ashyolar) mulk ijarasiga berilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Qonunchilikda mulk ijarasiga berilishi mumkin bo\u2018lmagan yoki cheklangan korxonalar turlari (guruhlari) va mol-mulk turlari belgilab qo\u2018yilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

538-modda. Ijaraga beruvchi<\/span><\/p>\n

Mol-mulkini ijaraga berish huquqi shu mol-mulk egasiga tegishlidir. Qonun yoki mulkdor tomonidan mol-mulkni ijaraga berish vakolati berilgan boshqa shaxslar ham ijaraga beruvchi bo\u2018lishlari mumkin.<\/span><\/p>\n

539-modda. Mulk ijarasi shartnomasining shakli<\/span><\/p>\n

Mulk ijarasi shartnomasi bir yildan ortiq muddatga mo\u2018ljallangan bo\u2018lsa, taraflardan birontasi yuridik shaxs bo\u2018lgan hollarda esa, muddatidan qat\u2019i nazar, yozma shaklda tuzilishi shart.<\/span><\/p>\n

Ko\u2018chmas mulk ijarasi shartnomasi davlat ro\u2018yxatidan o\u2018tkazilishi lozim.<\/span><\/p>\n

Mulk huquqining kelgusida ijarachiga o\u2018tishini nazarda tutuvchi mulk ijarasi shartnomasi, bunday mulkning oldi-sotdi shartnomasi uchun nazarda tutilgan shaklda tuziladi.<\/span><\/p>\n

540-modda. Mulk ijarasi shartnomasining muddati<\/span><\/p>\n

Mulk ijarasi shartnomasi shartnomada belgilangan muddatga tuziladi.<\/span><\/p>\n

Agar mulk ijarasining muddati shartnomada belgilanmagan bo\u2018lsa, shartnoma nomuayyan muddatga tuzilgan hisoblanadi. Bunda taraflardan har biri boshqa tarafni bir oy oldin, ko\u2018chmas mulk ijarasida esa \u2013\u2013 uch oy oldin yozma ravishda ogohlantirib, istagan paytda shartnomadan voz kechishi mumkin. Qonun yoki shartnomada nomuayyan muddatga tuzilgan mulk ijarasi shartnomasini bekor qilish haqida oldindan ogohlantirishning boshqa muddatlari ham belgilab qo\u2018yilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Qonunda mulk ijarasining ayrim turlari uchun, shuningdek mol-mulkning ayrim turlarini ijaraga olish uchun eng ko\u2018p (oxirgi) muddatlar belgilab qo\u2018yilishi mumkin. Bunday hollarda, basharti ijara muddati shartnomada belgilangan bo\u2018lmasa va qonunda belgilangan oxirgi muddat tugagunicha taraflardan hech qaysisi shartnomadan voz kechmasa, oxirgi muddat o\u2018tishi bilan shartnoma bekor bo\u2018ladi. Qonunda belgilangan oxirgi muddatdan ortiq muddatga tuzilgan bunday mulk ijarasi shartnomasi oxirgi muddatga teng muddatga tuzilgan hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

541-modda. Ijaraga oluvchiga mol-mulkni topshirish<\/span><\/p>\n

Ijaraga beruvchi ijaraga oluvchiga mol-mulkni shartnoma shartlari va mol-mulkning vazifasiga muvofiq holatda topshirmog\u2018i lozim.<\/span><\/p>\n

Mol-mulkni topshirishga tayyorlash, shu jumladan topshirish dalolatnomasini tuzish va imzolashga taqdim etish ijaraga beruvchining burchi bo\u2018lib, uning hisobidan amalga oshiriladi.<\/span><\/p>\n

Agarda shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, mol-mulk barcha mansub ashyolari va unga aloqador hujjatlar (texnik pasport, sifat sertifikati va hokazolar) bilan birga ijaraga topshiriladi. Agarda bunday mansub ashyolar va hujjatlar topshirilgan bo\u2018lmasa va ularsiz ijaraga oluvchi mol-mulkdan uning o\u2018z vazifasi bo\u2018yicha foydalana olmasa yoxud shartnoma tuzish paytida mo\u2018ljallashga haqli bo\u2018lgan ancha narsasidan mahrum bo\u2018lsa, u ijaraga beruvchidan bunday mansub ashyolar va hujjatlarni topshirishni yoxud shartnomani bekor qilishni, shuningdek zararni qoplashni talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

Agar ijaraga beruvchi ijaraga oluvchiga ijaraga berilgan mol-mulkni shartnomada ko\u2018rsatilgan muddatda, basharti shartnomada bunday muddat ko\u2018rsatilgan bo\u2018lmasa, oqilona muddatda topshirmagan bo\u2018lsa, ijaraga oluvchi ushbu Kodeksning 331-moddasiga muvofiq bu mol-mulkni undan talab qilib olish va ijroning kechikkanligi tufayli yetkazilgan zararni qoplashni talab qilish yoki shartnomani bekor qilish va uning bajarilmaganligi sababli yetkazilgan zararni qoplashni talab qilish huquqiga ega.<\/span><\/p>\n

542-modda. Ijaraga topshirilgan mol-mulkdagi kamchiliklar uchun ijaraga beruvchining javobgarligi<\/span><\/p>\n

Ijaraga beruvchi ijaraga topshirilgan mol-mulkning undan foydalanishga to\u2018liq yoki qisman to\u2018sqinlik qiladigan kamchiliklari uchun, hatto u shartnoma tuzish vaqtida bular haqida bilmagan bo\u2018lsa ham, javobgardir. Bunday kamchiliklar aniqlanganda ijarachi o\u2018z xohishiga ko\u2018ra:<\/span><\/p>\n

ijaraga beruvchidan yo mol-mulkdagi kamchiliklarni tekinga bartaraf etishni yoki mol-mulkdan foydalanganlik haqini mutanosib kamaytirishni yoxud mol-mulkdagi kamchiliklarni bartaraf etish uchun qilgan o\u2018z xarajatlarini qoplashni talab qilishga;<\/span><\/p>\n

ijaraga beruvchini oldindan ogohlantirgan holda o\u2018sha kamchiliklarni bartaraf etishga sarflagan xarajatlari summasini mol-mulkdan foydalanganlik uchun to\u2018lanadigan haqdan bevosita chegirib qolishga;<\/span><\/p>\n

shartnomani muddatidan oldin bekor qilishni talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

Ijaraga oluvchining talablaridan yoki uning mol-mulkdagi kamchiliklarni ijaraga beruvchi hisobidan bartaraf etish niyatidan xabardor qilingan ijaraga beruvchi ijaraga topshirilgan mol-mulkni tegishli holatda bo\u2018lgan boshqa shunday mol-mulk bilan darhol almashtirib berishi yoki mol-mulkdagi kamchilikni tekinga bartaraf etishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Agar ijaraga oluvchining talablarini qanoatlantirish yoxud uning kamchiliklarni bartaraf etish xarajatlarini mol-mulkdan foydalanganlik uchun to\u2018lanadigan haqdan chegirib qolishi ijaraga oluvchi ko\u2018rgan zararni qoplamasa, u zararning qoplanmagan qismini to\u2018lashni talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

Shartnoma tuzish vaqtida ijaraga beruvchi oldindan aytib qo\u2018ygan yoki ijaraga oluvchiga oldindan ma\u2019lum bo\u2018lgan yoxud shartnomani tuzishda yoki mol-mulkni ijaraga topshirish paytida uni ko\u2018zdan kechirganda yoxud uning sozligini tekshirganda ijaraga oluvchi aniqlashi kerak bo\u2018lgan kamchiliklar uchun ijaraga beruvchi javobgar bo\u2018lmaydi.<\/span><\/p>\n

543-modda. Ijaraga topshirilayotgan mol-mulkka nisbatan uchinchi shaxslarning huquqlari<\/span><\/p>\n

Mol-mulkning ijaraga topshirilishi bu mol-mulkka nisbatan uchinchi shaxslarning huquqlari bekor bo\u2018lishi yoki o\u2018zgarishi uchun asos bo\u2018lmaydi.<\/span><\/p>\n

Shartnoma tuzishda ijaraga beruvchi ijaraga oluvchini ijaraga topshirilayotgan mol-mulkka nisbatan uchinchi shaxslarning barcha huquqlari (servitut, garov huquqi va hokazolar) haqida ogohlantirishi lozim. Ijaraga beruvchi tomonidan bu majburiyatning bajarilmasligi ijaraga oluvchiga mol-mulkdan foydalanganlik uchun to\u2018lanadigan haqni kamaytirishni yoxud shartnomani bekor qilish va zararni to\u2018lashni talab qilish huquqini beradi.<\/span><\/p>\n

544-modda. Mol-mulkdan foydalanganlik uchun haq to\u2018lash<\/span><\/p>\n

Ijaraga oluvchi mol-mulkdan foydalanganlik uchun haqni o\u2018z vaqtida to\u2018lab turishi shart.<\/span><\/p>\n

Mol-mulkdan foydalanganlik uchun haq to\u2018lash tartibi, shartlari va muddatlari mulk ijarasi shartnomasi bilan belgilanadi. Bular shartnomada belgilanmagan hollarda odatda xuddi shunday mol-mulkni o\u2018xshash holatlarda ijaraga berishda qo\u2018llaniladigan tartib, shartlar va muddatlar belgilangan deb hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

Mol-mulkdan foydalanganlik uchun haq ijaraga olingan barcha mol-mulk uchun yaxlit holda yoki uning har bir tarkibiy qismi uchun alohida-alohida holda quyidagi ko\u2018rinishlarda belgilanadi:<\/span><\/p>\n

vaqti-vaqti bilan yoki bir yo\u2018la to\u2018lanadigan qat\u2019iy summada belgilangan to\u2018lovlar tariqasida;<\/span><\/p>\n

ijaraga olingan mol-mulkdan foydalanish natijasida olingan mahsulot, mevalar yoki daromadlarning belgilangan ulushi tariqasida;<\/span><\/p>\n

ijaraga oluvchi tomonidan ko\u2018rsatiladigan ma\u2019lum xizmatlar tariqasida;<\/span><\/p>\n

ijaraga oluvchi tomonidan ijaraga beruvchiga shartnomada kelishilgan ashyoni mulk qilib yoki ijaraga topshirish tariqasida;<\/span><\/p>\n

ijaraga olingan mol-mulkni yaxshilash bo\u2018yicha shartnomada kelishilgan xarajatlarni ijaraga oluvchi zimmasiga yuklash tariqasida.<\/span><\/p>\n

Taraflar mulk ijarasi shartnomasida mol-mulkdan foydalanganlik uchun ushbu moddaning uchinchi qismida ko\u2018rsatib o\u2018tilgan haq shakllarini aralash amalga oshirishni yoki haq to\u2018lashning boshqa shakllarini nazarda tutishlari mumkin.<\/span><\/p>\n

Agar mulk ijarasi shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, mol-mulkdan foydalanganlik uchun to\u2018lanadigan haq miqdori shartnomada belgilangan muddatlarda, biroq bir yilda ko\u2018pi bilan bir marta taraflarning kelishuvi bilan o\u2018zgartirilishi mumkin. Qonunchilikda mulk ijarasining ayrim turlari uchun, shuningdek ayrim mol-mulk turlarining ijarasi uchun haq miqdorini qayta ko\u2018rib chiqishning boshqacha eng kam muddatlari nazarda tutilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Agar qonunchilikda boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, ijaraga oluvchi o\u2018zi javobgar bo\u2018lmagan holatlarga ko\u2018ra, shartnomada nazarda tutilgan foydalanish shartlari yoki mol-mulkning holati jiddiy yomonlashgan bo\u2018lsa, u mol-mulkdan foydalanganlik uchun ijara haqini tegishli ravishda kamaytirishni talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

Agar shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, mol-mulkdan foydalanganlik uchun ijara haqini to\u2018lash muddatlari ijaraga oluvchi tomonidan jiddiy buzilgan taqdirda, ijaraga beruvchi undan ijara haqini muddatidan oldin, ijaraga beruvchi belgilagan muddatda to\u2018lashni talab qilishga haqli. Bunda ijaraga beruvchi mol-mulkdan foydalanganlik uchun ko\u2018pi bilan ikki muddatning haqini muddatidan oldin to\u2018lashni talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

545-modda. Ijaraga olingan mol-mulkdan foydalanish<\/span><\/p>\n

Ijaraga oluvchi mol-mulkdan shartnoma shartlariga muvofiq, agar bunday shartlar shartnomada belgilangan bo\u2018lmasa \u2013\u2013 mol-mulkning vazifasiga muvofiq foydalanishi lozim.<\/span><\/p>\n

Agar ijaraga beruvchining yozma ogohlantirishiga qaramay, ijaraga oluvchi mol-mulkdan shartnoma shartlariga yoki mol-mulkning vazifasiga nomuvofiq foydalansa, ijaraga beruvchi shartnomani muddatidan oldin bekor qilishni va zararning qoplanishini talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

546-modda. Ijaraga olingan mol-mulkni tasarruf qilish<\/span><\/p>\n

Agar ushbu Kodeksda, boshqa qonunchilikda boshqacha tartib belgilangan bo\u2018lmasa, ijaraga oluvchi ijaraga olingan mol-mulkni ijaraga beruvchining roziligi bilan ikkilamchi ijaraga (qo\u2018shimcha ijaraga) topshirishga, mulk ijarasi shartnomasi bo\u2018yicha o\u2018z huquq va majburiyatlarini boshqa shaxsga o\u2018tkazishga (qayta ijara), ijaraga olingan mol-mulkni tekin foydalanish uchun berishga, shuningdek bu huquqlarini garovga qo\u2018yishga va ularni xo\u2018jalik shirkatlari va jamiyatlari ustav fondiga (kapitaliga) hissa sifatida yoki ishlab chiqarish kooperativiga pay badali sifatida topshirishga haqli. Ko\u2018rsatib o\u2018tilgan hollarda ijaraga oluvchi shartnoma bo\u2018yicha ijaraga beruvchi oldida javobgar bo\u2018lib qolaveradi, qayta ijara bundan mustasno. Mol-mulkni boshqa shaxslarga topshirish haqidagi shartnoma ijara shartnomasining amal qilish muddatidan ortiq muddatga tuzilishi mumkin emas.<\/span><\/p>\n

Agar qonunchilikda boshqacha tartib belgilangan bo\u2018lmasa, ijaraga olingan mol-mulkni ikkilamchi ijaraga topshirish haqidagi shartnomaga nisbatan mulk ijarasi shartnomasi haqidagi qoidalar qo\u2018llaniladi.<\/span><\/p>\n

547-modda. Ijaraga beruvchining ijaraga olingan mol-mulkni saqlash majburiyatlari<\/span><\/p>\n

Agar qonunchilik yoki shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, ijaraga beruvchi ijaraga topshirilgan mol-mulkni o\u2018z hisobidan kapital ta\u2019mirlashi shart.<\/span><\/p>\n

Ijaraga oluvchi javobgar bo\u2018lmagan holatlar natijasida kelib chiqqan shoshilinch zarurat tufayli o\u2018tkaziladigan ta\u2019mirlashni ijaraga beruvchi o\u2018z hisobidan amalga oshirishi shart.<\/span><\/p>\n

Kapital ta\u2019mirlash mulk ijarasi shartnomasida belgilangan muddatda, agar bu muddat shartnomada belgilanmagan yoki shoshilinch zarurat tufayli o\u2018tkazilsa, oqilona muddatda amalga oshirilmog\u2018i lozim.<\/span><\/p>\n

Ijaraga beruvchining kapital ta\u2019mirlash majburiyatini bajarmasligi ijaraga oluvchiga o\u2018z xohishiga ko\u2018ra:<\/span><\/p>\n

shartnomada belgilangan yoxud shoshilinch zarurat taqozo etayotgan kapital ta\u2019mirlashni amalga oshirib, ta\u2019mirlash qiymatini ijaraga beruvchidan undirib olish yoxud mol-mulkdan foydalanganlik uchun to\u2018lanadigan haq hisobiga o\u2018tkazish;<\/span><\/p>\n

haqni tegishincha kamaytirishni talab qilish;<\/span><\/p>\n

shartnomani muddatidan oldin bekor qilish va zararning qoplanishini talab qilish huquqini beradi.<\/span><\/p>\n

548-modda. Ijaraga oluvchining ijaraga olingan mol-mulkni saqlash majburiyatlari<\/span><\/p>\n

Agarda qonun yoki shartnomada boshqacha tartib belgilangan bo\u2018lmasa, ijaraga oluvchi mol-mulkni yaxshi holda saqlashi, uni o\u2018z hisobidan joriy ta\u2019mirlashi va saqlash bo\u2018yicha boshqa xarajatlarni qilishi lozim.<\/span><\/p>\n

549-modda. Taraflar o\u2018zgarganda mol-mulk ijarasi shartnomasining o\u2018z kuchida qolishi<\/span><\/p>\n

Ijaraga topshirilgan mol-mulkka nisbatan mulk (xo\u2018jalik yuritish, operativ boshqarish, meros qilib qoldiriladigan umrbod egalik qilish) huquqining boshqa shaxsga o\u2018tishi mulk ijarasi shartnomasining o\u2018zgartirilishi yoxud bekor qilinishi uchun asos bo\u2018lmaydi.<\/span><\/p>\n

Ko\u2018chmas mulkni ijaraga olgan fuqaro vafot etgan taqdirda, agar qonun yoki shartnomada boshqacha tartib belgilanmagan bo\u2018lsa, ushbu mol-mulkni ijaraga topshirish shartnomasi bo\u2018yicha uning huquq va majburiyatlari vorisga o\u2018tadi. Shartnomaning tuzilishi ijaraga oluvchining shaxsiy fazilatlari bilan bog\u2018liq bo\u2018lgan hollardan tashqari ijaraga beruvchi bunday vorisning shartnoma amal qilishining qolgan muddatida shartnomaga qo\u2018shilishini rad etishga haqli emas.<\/span><\/p>\n

550-modda. Mulk ijarasi shartnomasi muddatidan oldin bekor qilinganida ikkilamchi ijara shartnomasining bekor bo\u2018lishi<\/span><\/p>\n

Agar mulk ijarasi shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, mulk ijarasi shartnomasining muddatidan oldin bekor qilinishi unga muvofiq tuzilgan ikkilamchi ijara shartnomasining bekor bo\u2018lishiga olib keladi. Bu holda ikkilamchi ijaraga oluvchi ikkilamchi ijaraning qolgan muddati davomida ikkilamchi ijara shartnomasiga muvofiq o\u2018zi foydalanib kelgan mol-mulkni bekor bo\u2018lgan mulk ijarasi shartnomasining tegishli shartlari asosida ijaraga olish haqida shartnoma tuzishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Agar mulk ijarasi shartnomasi ushbu Kodeksda nazarda tutilgan asoslar bo\u2018yicha haqiqiy emas deb topilsa, unga muvofiq tuzilgan ikkilamchi ijara shartnomalari ham haqiqiy emas deb topiladi.<\/span><\/p>\n

551-modda. Ijaraga beruvchining talabi bo\u2018yicha mulk ijarasi shartnomasini muddatidan oldin bekor qilish<\/span><\/p>\n

Mulk ijarasi shartnomasi ijaraga beruvchining talabi bilan sud tomonidan muddatidan oldin bekor qilinishi mumkin, agar ijaraga oluvchi:<\/span><\/p>\n

ijaraga beruvchining yozma ogohlantirishiga qaramasdan mol-mulkdan shartnoma shartlarini yoki mol-mulkning vazifalarini jiddiy ravishda buzgan yoxud bir necha marta buzgan holda foydalansa;<\/span><\/p>\n

mol-mulkni jiddiy yomonlashtirsa;<\/span><\/p>\n

shartnomada belgilangan to\u2018lov muddatini ketma-ket ikki martadan ortiq buzib, mol-mulkdan foydalanganlik uchun haq to\u2018lamasa;<\/span><\/p>\n

qonunchilikka yoki shartnomaga muvofiq kapital ta\u2019mirlash ishlarini bajarish ijaraga oluvchi zimmasidagi majburiyat bo\u2018lgan hollarda shartnomada belgilangan muddatlarda, shartnomada bunday muddat belgilangan bo\u2018lmasa, oqilona muddatlarda mol-mulkni kapital ta\u2019mirlashni amalga oshirmasa.<\/span><\/p>\n

Mulk ijarasi shartnomasida ushbu Kodeksning 382-moddasi ikkinchi qismiga muvofiq ijaraga beruvchining talabi bilan shartnomani muddatidan oldin bekor qilishning boshqa asoslari ham belgilanishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Ijaraga beruvchi ijaraga oluvchini yozma ravishda ogohlantirganidan va unga o\u2018z majburiyatlarini bajarish uchun imkoniyat berganidan keyingina shartnoma muddatidan oldin bekor qilinishini talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

552-modda. Ijaraga oluvchining talabi bilan mulk ijarasi shartnomasini muddatidan oldin bekor qilish<\/span><\/p>\n

Ijaraga oluvchining talabi bilan mulk ijarasi shartnomasi sud tomonidan muddatidan oldin bekor qilinishi mumkin, agar:<\/span><\/p>\n

ijaraga beruvchi mol-mulkni foydalanish uchun ijaraga oluvchiga bermasa yoki mol-mulkdan shartnoma shartlariga yoxud mol-mulkning vazifasiga muvofiq foydalanishga to\u2018sqinlik qilsa;<\/span><\/p>\n

ijaraga oluvchiga topshirilgan mol-mulkda undan foydalanishga to\u2018sqinlik qiladigan kamchiliklar bo\u2018lib, ularni ijaraga beruvchi shartnoma tuzish vaqtida aytib o\u2018tmagan, ijaraga oluvchiga oldindan ma\u2019lum bo\u2018lmagan va shartnoma tuzayotganda mol-mulkni ko\u2018zdan kechirish yoxud uning sozligini tekshirish vaqtida aniqlanishi mumkin bo\u2018lmagan bo\u2018lsa;<\/span><\/p>\n

ijaraga beruvchi shartnomada belgilangan muddatlarda, agarda shartnomada muddat belgilangan bo\u2018lmasa, oqilona muddatlarda o\u2018z zimmasidagi mol-mulkni kapital ta\u2019mirlash majburiyatini bajarmasa;<\/span><\/p>\n

ijaraga oluvchi javobgar bo\u2018lmagan holatlar tufayli mol-mulk foydalanishga yaroqsiz bo\u2018lib qolsa.<\/span><\/p>\n

Mulk ijarasi shartnomasida ushbu Kodeks 382-moddasining ikkinchi qismiga muvofiq ijaraga oluvchining talabi bilan shartnomani muddatidan oldin bekor qilishning boshqa asoslari ham belgilanishi mumkin.<\/span><\/p>\n

553-modda. Yangi muddatga mulk ijarasi shartnomasi tuzishda ijaraga oluvchining imtiyozli huquqi<\/span><\/p>\n

Agarda qonun yoki shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, o\u2018z majburiyatlarini lozim darajada bajargan ijaraga oluvchi shartnoma muddati tugaganidan keyin yangi muddatga mulk ijarasi shartnomasini tuzishda sharoitlar teng bo\u2018lgan hollarda boshqa shaxslarga nisbatan imtiyozli huquqqa ega bo\u2018ladi. Ijaraga oluvchi ijaraga beruvchini mulk ijarasi shartnomasida belgilangan muddatda, agar shartnomada bunday muddat belgilangan bo\u2018lmasa, shartnomaning amal qilishi tamom bo\u2018lguncha oqilona muddatda bunday shartnomani tuzish istagi haqida yozma ravishda ogohlantirishi lozim.<\/span><\/p>\n

Mulk ijarasi shartnomasini yangi muddatga tuzishda shartnoma shartlari taraflarning kelishuvi asosida o\u2018zgartirilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Agar ijaraga beruvchi ijaraga oluvchi bilan yangi muddatga shartnoma tuzishni rad etsa-yu, ammo u bilan tuzilgan shartnoma muddati tugaganidan keyin bir yil ichida boshqa shaxs bilan mulk ijarasi shartnomasini tuzsa, ijaraga oluvchi o\u2018z xohishiga ko\u2018ra yo tuzilgan shartnoma bo\u2018yicha huquq va majburiyatlar o\u2018ziga o\u2018tkazilishini va o\u2018zi bilan shartnomani yangilashni rad etish oqibatida o\u2018ziga yetkazilgan zararning to\u2018lanishini yoki faqat zararning o\u2018zi to\u2018lanishini sud orqali talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

Agar mulk ijarasi shartnomasining muddati tamom bo\u2018lganidan keyin ham ijaraga oluvchi mulkdan foydalanishni davom ettirsa va ijaraga beruvchi bunga e\u2019tiroz bildirmagan bo\u2018lsa, shartnoma avvalgi shartlar asosida noma\u2019lum muddatga qaytadan tuzilgan hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

554-modda. Mol-mulkni ijaraga beruvchiga qaytarish<\/span><\/p>\n

Mulk ijarasi shartnomasi bekor bo\u2018lganidan keyin ijaraga oluvchi ijaraga beruvchiga mol-mulkni o\u2018ziga topshirilgan holatda, normal eskirishni hisobga olib yoki shartnomada kelishilgan holatda qaytarishi lozim.<\/span><\/p>\n

Agar ijaraga oluvchi ijaraga olgan mol-mulkni qaytarmasa yoki kechiktirib qaytarsa, ijaraga beruvchi kechiktirilgan barcha vaqt davomida mol-mulkdan foydalanganlik uchun haq to\u2018lashni talab qilishga haqli. Bu haq ijaraga beruvchi ko\u2018rgan zararni qoplamagan taqdirda zararni to\u2018lashni talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

Ijaraga olingan mol-mulk o\u2018z vaqtida qaytarilmaganligi uchun shartnomada neustoyka undirish nazarda tutilgan taqdirda, agar shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, neustoykadan tashqari zarar to\u2018liq miqdorda undirilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

555-modda. Ijaraga olingan mol-mulkni yaxshilash<\/span><\/p>\n

Agarda mulk ijarasi shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, ijaraga oluvchi tomonidan mol-mulkning ajratib olsa bo\u2018ladigan tarzda yaxshilanishi uning mulki hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

Ijaraga oluvchi ijaraga olingan mol-mulkni o\u2018z mablag\u2018lari hisobidan va ijaraga beruvchining roziligi bilan yaxshilagan, bu yaxshilashni mol-mulkka zarar yetkazmagan holda ajratib olish mumkin bo\u2018lmagan taqdirda, ijaraga oluvchi shartnoma bekor bo\u2018lganidan keyin, basharti shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilmagan bo\u2018lsa, bu yaxshilashlar qiymatini to\u2018lashni talab qilish huquqiga ega.<\/span><\/p>\n

Agar qonunda boshqacha tartib nazarda tutilmagan bo\u2018lsa, ijaraga oluvchi tomonidan ijaraga beruvchining roziligisiz amalga oshirilgan va ijaraga berilgan mol-mulkdan ajratib olib bo\u2018lmaydigan yaxshilashlarning qiymati to\u2018lanmaydi.<\/span><\/p>\n

Ijaraga olingan mol-mulkdan amortizatsiya ajratmalari hisobiga amalga oshirilgan, mol-mulkdan ajratib olish mumkin bo\u2018lgan va mumkin bo\u2018lmagan yaxshilashlar ijaraga beruvchining mulki bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

556-modda. Ijaraga olingan mol-mulkni sotib olish<\/span><\/p>\n

Mulk ijarasi shartnomasida ijaraga olingan mol-mulk ijara shartnomasining muddati tamom bo\u2018lganidan keyin yoki tamom bo\u2018lmasdan oldin ijaraga oluvchi shartnomada kelishilgan sotib olish bahosining hammasini to\u2018lagan taqdirda uning mulkiga aylanishi nazarda tutilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Agar ijaraga olingan mol-mulkni sotib olish sharti shartnomada nazarda tutilmagan bo\u2018lsa, u taraflarning qo\u2018shimcha kelishuvi bilan belgilanishi mumkin, bunda taraflar mol-mulkdan foydalanganlik uchun ilgari to\u2018langan haqni xarid narxiga kiritish to\u2018g\u2018risida kelishishga haqlidirlar.<\/span><\/p>\n

Qonun hujjatlarida ijaraga olingan mol-mulkni sotib olishni taqiqlash hollari belgilab qo\u2018yilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

557-modda. Mulk ijarasi ayrim turlarining va ayrim turdagi mol-mulkni ijaraga berishning xususiyatlari<\/span><\/p>\n

Mulk ijarasi shartnomasining ayrim turlariga va ayrim turdagi mol-mulkni ijaraga berish shartnomalariga (prokat, transport vositalari ijarasi, korxonalar ijarasi, moliyaviy mablag\u2018lar ijarasi va hokazolar), agarda ushbu Kodeksning qoidalarida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, ushbu paragrafda nazarda tutilgan qoidalar qo\u2018llanadi.<\/span><\/p>\n

2-\u00a7. Prokat<\/span><\/p>\n

558-modda. Prokat shartnomasi<\/span><\/p>\n

Prokat shartnomasi bo\u2018yicha doimiy tadbirkorlik faoliyati sifatida mol-mulkni ijaraga beruvchi haq evaziga ijaraga oluvchiga vaqtinchalik egalik qilish va foydalanish uchun ko\u2018char mol-mulkni topshirish majburiyatini oladi.<\/span><\/p>\n

Prokat shartnomasi bo\u2018yicha topshirilgan mol-mulkdan, agar shartnomada boshqacha tartib belgilanmagan bo\u2018lsa yoki u majburiyat mohiyatidan kelib chiqmasa, iste\u2019mol maqsadlarida foydalaniladi.<\/span><\/p>\n

Prokat shartnomasi yozma shaklda tuziladi. Prokat shartnomasi ommaviydir.<\/span><\/p>\n

559-modda. Prokat shartnomasining muddati<\/span><\/p>\n

Prokat shartnomasi bir yilgacha muddatga tuziladi.<\/span><\/p>\n

Mulk ijarasi shartnomasini nomuayyan muddatga qaytadan tuzish va ijaraga oluvchining mulk ijarasi shartnomasini qaytadan tuzishga imtiyozli huquqi haqidagi qoidalar prokat shartnomasiga nisbatan qo\u2018llanmaydi.<\/span><\/p>\n

Ijaraga oluvchi prokat shartnomasini bajarishni istagan vaqtida rad etishga haqli.<\/span><\/p>\n

560-modda. Ijarachiga mol-mulkni topshirish<\/span><\/p>\n

Prokat shartnomasini tuzgan ijaraga beruvchi ijaraga topshirilayotgan mol-mulkning sozligini ijaraga oluvchi ishtirokida tekshirishi, shuningdek uni mol-mulkdan foydalanish qoidalari bilan tanishtirishi yoki unga bu mol-mulkdan foydalanish haqidagi yozma qo\u2018llanmani berishi shart.<\/span><\/p>\n

561-modda. Ijaraga topshirilgan mol-mulkdagi kamchiliklarni bartaraf etish<\/span><\/p>\n

Agar ijaraga topshirilgan mol-mulkdagi kamchiliklar ijaraga oluvchi tomonidan mol-mulkdan foydalanish va uni saqlash qoidalarining buzilishi natijasida vujudga kelgan bo\u2018lsa, ijaraga oluvchi ijaraga beruvchiga mol-mulkni ta\u2019mirlash va transportda tashish xarajatlarini to\u2018laydi.<\/span><\/p>\n

562-modda. Prokat shartnomasi bo\u2018yicha mol-mulkdan foydalanganlik haqi<\/span><\/p>\n

Prokat shartnomasi bo\u2018yicha mol-mulkdan foydalanganlik haqi vaqti-vaqti bilan yoki bir yo\u2018la to\u2018lanadigan qat\u2019iy summadagi to\u2018lovlar shaklida belgilanadi.<\/span><\/p>\n

Ijaraga oluvchi mol-mulkni muddatidan oldin qaytargan taqdirda ijaraga beruvchi unga mol-mulkdan foydalanganlik uchun olingan haqdan tegishli qismini mol-mulk amalda qaytarilgan kunning ertasidan boshlab hisoblagan holda qaytaradi.<\/span><\/p>\n

Mol-mulkdan foydalanganlik haqi bo\u2018yicha ijaraga oluvchining qarzlari notariusning ijro ustxati asosida so\u2018zsiz undirib olinadi.<\/span><\/p>\n

563-modda. Ijaraga olingan mol-mulkdan foydalanish<\/span><\/p>\n

Prokat shartnomasi bo\u2018yicha ijaraga topshirilgan mol-mulkni kapital va joriy ta\u2019mirlash ijaraga beruvchining burchidir.<\/span><\/p>\n

Prokat shartnomasi bo\u2018yicha ijaraga oluvchiga topshirilgan mol-mulkni ikkilamchi ijaraga berishga, ijaraga oluvchi prokat shartnomasi bo\u2018yicha o\u2018z huquq va majburiyatlarini boshqa shaxsga o\u2018tkazishiga, bu mol-mulkning bepul foydalanish uchun berib qo\u2018yilishiga, ijaraga oluvchining huquqlarini garovga qo\u2018yishga va ularni xo\u2018jalik shirkatlari va jamiyatlarining ustav fondiga (kapitaliga) hissa tariqasida, ishlab chiqarish kooperativlariga pay badallari tariqasida qo\u2018shishga yo\u2018l qo\u2018yilmaydi.<\/span><\/p>\n

3-\u00a7. Transport vositalarining ijarasi<\/span><\/p>\n

564-modda. Transport vositasini ijaraga berish shartnomasi<\/span><\/p>\n

Transport vositasini ekipaji bilan ijaraga berish shartnomasi bo\u2018yicha ijaraga beruvchi transport vositasini vaqtincha egalik qilish va foydalanish uchun haq evaziga ijaraga oluvchiga beradi va o\u2018z kuchi bilan uni boshqarish hamda texnik foydalanish bo\u2018yicha xizmat ko\u2018rsatadi.<\/span><\/p>\n

Transport vositasini ekipajsiz ijaraga berish shartnomasi bo\u2018yicha ijaraga beruvchi transport vositasini boshqarish va texnik foydalanish bo\u2018yicha xizmat ko\u2018rsatmagan holda vaqtincha egalik qilish va foydalanish uchun ijaraga oluvchiga haq evaziga beradi.<\/span><\/p>\n

Ushbu bobning ijara shartnomasini nomuayyan muddatga qayta tuzish va ijaraga oluvchining ijara shartnomasini yangi muddatga qaytadan tuzishga imtiyozli huquqi haqidagi qoidalari transport vositasini ijaraga berish shartnomasiga nisbatan qo\u2018llanmaydi.<\/span><\/p>\n

565-modda. Transport vositasini ijaraga berish shartnomasining shakli<\/span><\/p>\n

Transport vositasini ijaraga berish shartnomasi, uning muddatidan qat\u2019i nazar, yozma shaklda tuzilishi shart.<\/span><\/p>\n

Qonunchilikda belgilangan tartibda davlat ro\u2018yxatidan o\u2018tkazilishi lozim bo\u2018lgan avtomototransport vositalarini ijaraga berish shartnomasi notarial tasdiqlangan bo\u2018lishi kerak bundan ushbu moddaning uchinchi va to\u2018rtinchi qismlarida nazarda tutilgan hollar mustasno.<\/span><\/p>\n

Yengil avtomobillar va mototransport vositalarini ijaraga berish bo\u2018yicha xizmat ko\u2018rsatadigan yuridik shaxslar jismoniy shaxslar bilan yengil avtomobillar va mototransport vositalarini o\u2018ttiz kungacha bo\u2018lgan muddatga ijaraga berish shartnomalarini oddiy yozma shaklda tuzishlari mumkin.<\/span><\/p>\n

Avtomototransport vositalari elektron savdo platformasi vositasida elektron onlayn-auksion orqali ijaraga berilganda ijaraga berish shartnomalarini notarial tartibda tasdiqlash talab etilmaydi. Bunda elektron onlayn-auksion natijalariga ko\u2018ra rasmiylashtirilgan bayonnoma ijara shartnomasi kuchiga ega bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

566-modda. Transport vositasi uni saqlash, boshqarish va texnik foydalanish bo\u2018yicha xizmat ko\u2018rsatgan holda ijaraga berilganda ijaraga beruvchining majburiyatlari<\/span><\/p>\n

Ijaraga beruvchi shartnoma amal qilib turgan butun muddat davomida ijaraga berilgan transport vositasini tegishli holatda saqlashi, shu jumladan joriy va kapital ta\u2019mirlashi hamda zarur asbob-uskunalarni berishi shart.<\/span><\/p>\n

Ijaraga beruvchining transport vositasini boshqarish va texnik foydalanish bo\u2018yicha ijaraga oluvchiga ko\u2018rsatadigan xizmatlari hajmi transport vositasining shartnomada ko\u2018rsatilgan ijara maqsadlariga mos ravishda normal va xavfsiz ishlatilishini ta\u2019minlashi shart. Ijara shartnomasida ijaraga oluvchiga ko\u2018rsatiladigan xizmatlarning yanada kengroq doirasi nazarda tutilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Transport vositasi ekipajining tarkibi va uning malakasi taraflar uchun majburiy bo\u2018lgan qoidalarga va shartnomada belgilangan shartlarga, bordi-yu, taraflar uchun majburiy bo\u2018lgan qoidalarda bunday talablar belgilab qo\u2018yilmagan bo\u2018lsa, \u2013\u2013 shunday turdagi transport vositasini ishlatishning odatdagi amaliyoti talablari va shartnoma shartlariga javob berishi lozim.<\/span><\/p>\n

Ekipaj a\u2019zolari ijaraga beruvchi bilan mehnat munosabatlarini saqlab qoladilar. Ular ijaraga beruvchining transport vositasini boshqarish va texnik foydalanishga doir ko\u2018rsatmalariga va ijaraga oluvchining transport vositasini tijorat maqsadida ishlatishga doir ko\u2018rsatmalariga bo\u2018ysunadilar.<\/span><\/p>\n

Agar transport vositasini ijaraga berish shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, ekipaj a\u2019zolarining xizmatiga haq to\u2018lash, shuningdek ularni saqlash xarajatlari ijaraga beruvchi zimmasida bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

Agar transport vositasini ijaraga berish shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, transport vositasini sug\u2018urta qilish va (yoki) uning tomonidan yoki uni ishlatish munosabati bilan yetkazilishi mumkin bo\u2018lgan zarar uchun javobgarlikni sug\u2018urtalash majburiyati, bunday sug\u2018urtalash qonun yoki shartnomaga muvofiq majburiy bo\u2018lsa, ijaraga beruvchi zimmasiga yuklatiladi.<\/span><\/p>\n

567-modda. Transport vositasini tijorat maqsadida ishlatish bilan bog\u2018liq xarajatlarni to\u2018lash bo\u2018yicha ijaraga oluvchining majburiyati<\/span><\/p>\n

Agar transport vositasini ijaraga berish shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, transport vositasini tijorat maqsadida ishlatish munosabati bilan yonilg\u2018i va ishlatish jarayonida sarflanadigan boshqa materiallar haqini to\u2018lash, yig\u2018imlar va boshqa chiqimlarni to\u2018lash ijaraga oluvchi zimmasida bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

568-modda. Transport vositasi uni saqlash, boshqarish va texnik foydalanish bo\u2018yicha xizmat ko\u2018rsatmagan holda ijaraga berilganida ijaraga oluvchining majburiyatlari<\/span><\/p>\n

Ijaraga oluvchi transport vositasini ijaraga berish shartnomasi amal qilib turgan butun muddat davomida ijaraga olingan transport vositasini tegishli holatda saqlab turishi, jumladan uni joriy ta\u2019mirlashni, shuningdek, agar shartnomada boshqacha hol nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, kapital ta\u2019mirlashni ham amalga oshirishi shart.<\/span><\/p>\n

Ijaraga oluvchi ijaraga olingan transport vositasini o\u2018z kuchi bilan boshqaradi, shuningdek undan tijorat maqsadida va texnik foydalanishni amalga oshiradi.<\/span><\/p>\n

Agar shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, ijaraga oluvchi ijaraga olingan transport vositasini saqlash, uni sug\u2018urtalash, shu jumladan o\u2018z javobgarligini sug\u2018urtalash, transport vositasini ishlatish bilan bog\u2018liq xarajatlarni amalga oshiradi.<\/span><\/p>\n

569-modda. Transport vositasidan foydalanish haqida uchinchi shaxslar bilan tuziladigan shartnomalar<\/span><\/p>\n

Agar ijara shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, ijaraga oluvchi ijaraga olingan transport vositasini ekipaj bilan yoki ekipajsiz ijara shartnomasi shartlari asosida ijaraga beruvchining roziligi bilan qo\u2018shimcha ijaraga berishga haqli.<\/span><\/p>\n

Ijaraga oluvchi ijaraga beruvchining roziligisiz o\u2018z nomidan, agar ijara shartnomasida nazarda tutilgan transport vositalaridan foydalanish maqsadlariga, bordi-yu bunday maqsadlar belgilab qo\u2018yilgan bo\u2018lmasa, transport vositasining vazifasiga xilof bo\u2018lmasa, uchinchi shaxslar bilan tashish shartnomalarini va boshqa shartnomalarni tuzishga haqli.<\/span><\/p>\n

570-modda. Transport vositasiga yetkazilgan zarar uchun javobgarlik<\/span><\/p>\n

Ijaraga berilgan transport vositasi halokatga uchragan yoki shikastlangan taqdirda, agar ijaraga beruvchi transport vositasi qonun yoki shartnomaga muvofiq ijaraga oluvchi javobgar bo\u2018ladigan holatlarda halokatga uchraganini yoki shikastlanganligini isbot qilsa, ijaraga oluvchi yetkazilgan zararni ijaraga beruvchiga to\u2018lashi shart.<\/span><\/p>\n

571-modda. Transport vositasi bilan yetkazilgan zarar uchun javobgarlik<\/span><\/p>\n

Ekipaj bilan ijaraga berilgan transport vositasi, uning mexanizmlari, qurilmalari, jihozlari va shu kabilar bilan uchinchi shaxslarga yetkazilgan zarar uchun javobgarlik, ushbu Kodeksning 57-bobi qoidalariga muvofiq, ijaraga beruvchi zimmasida bo\u2018ladi. Ijaraga beruvchi zarar ijaraga oluvchining aybi bilan yetkazilganligini isbotlasa, uchinchi shaxslarga to\u2018langan pul summasini qoplashni ijaraga oluvchidan regress tartibida talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

Transport vositasi saqlash, boshqarish va texnik foydalanish bo\u2018yicha xizmat ko\u2018rsatmagan holda ijaraga berilganida transport vositasi, uning mexanizmlari, qurilmalari, jihozlari va shu kabilar bilan uchinchi shaxslarga yetkazilgan zarar uchun ushbu Kodeksning 57-bobi qoidalariga muvofiq ijaraga oluvchi javobgar bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

572-modda. Ayrim turdagi transport vositalarini ijaraga berish xususiyatlari<\/span><\/p>\n

Ayrim turdagi transport vositalarini ijaraga berish xususiyatlari, ushbu paragrafda nazarda tutilgan hollardan tashqari, qonunchilik bilan belgilanishi mumkin.<\/span><\/p>\n

4-\u00a7. Binolar va inshootlar ijarasi<\/span><\/p>\n

573-modda. Bino yoki inshootni ijaraga berish shartnomasi<\/span><\/p>\n

Bino yoki inshootni ijaraga berish shartnomasi bo\u2018yicha ijaraga beruvchi ijaraga oluvchiga bino yoki inshootni vaqtincha egalik qilish va foydalanish yoxud vaqtincha foydalanish uchun topshirish majburiyatini o\u2018z zimmasiga oladi.<\/span><\/p>\n

Agar ushbu Kodeksning korxonani ijaraga berish to\u2018g\u2018risidagi qoidalarida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, ushbu paragrafning qoidalari korxonalar ijarasiga tatbiq etiladi.<\/span><\/p>\n

574-modda. Bino yoki inshootni ijaraga berish shartnomasining shakli va uni davlat ro\u2018yxatidan o\u2018tkazish<\/span><\/p>\n

Bino yoki inshootni ijaraga berish shartnomasi taraflar imzolaydigan bitta hujjat tarzida yozma shaklda tuziladi.<\/span><\/p>\n

Bino yoki inshootni ijaraga berish shartnomasining shakliga rioya etmaslik uning haqiqiy bo\u2018lmasligiga olib keladi.<\/span><\/p>\n

Fuqarolar o\u2018rtasida tuzilgan bino yoki inshootni yoxud uning bir qismini ijaraga berish shartnomasi davlat soliq organlarida hisobga qo\u2018yilishi lozim.<\/span><\/p>\n

Bir yildan kam bo\u2018lmagan muddatga tuzilgan bino yoki inshootni ijaraga berish shartnomasi davlat ro\u2018yxatidan o\u2018tkazilishi lozim va ro\u2018yxatdan o\u2018tkazilgan paytdan boshlab tuzilgan hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

575-modda. Bino yoki inshoot ijaraga berilganida ular joylashgan yer uchastkasiga bo\u2018lgan huquqlar<\/span><\/p>\n

Bino yoki inshootni ijaraga berish shartnomasi bo\u2018yicha ijaraga oluvchiga bunday ko\u2018chmas mulkka egalik qilish va undan foydalanish huquqlarini topshirish bilan bir vaqtda yer uchastkasining ana shu ko\u2018chmas mulk joylashgan va undan foydalanish uchun zarur qismiga bo\u2018lgan huquqlar ham topshiriladi.<\/span><\/p>\n

Ijaraga beruvchi ijaraga berilayotgan bino yoki inshoot joylashgan yer uchastkasining mulkdori bo\u2018lsa, ijaraga oluvchiga yer uchastkasining tegishli qismiga bo\u2018lgan ijara huquqi yoxud bino yoki inshootni ijaraga berish shartnomasida nazarda tutilgan boshqa huquq topshiriladi.<\/span><\/p>\n

Agar ijaraga oluvchiga topshiriladigan tegishli yer uchastkasiga bo\u2018lgan huquq shartnomada belgilab qo\u2018yilgan bo\u2018lmasa, yer uchastkasining bino yoki inshoot joylashgan va ulardan o\u2018z vazifasiga muvofiq foydalanish uchun zarur bo\u2018lgan qismidan foydalanish huquqi bino yoki inshoot ijaraga berilgan muddatga ijaraga oluvchiga o\u2018tadi.<\/span><\/p>\n

Ijaraga beruvchiga mulk huquqi asosida qarashli bo\u2018lmagan yer uchastkasida joylashgan bino yoki inshootni ijaraga berishga, agar bunday uchastkadan foydalanishning qonunda yoki yer uchastkasining mulkdori bilan tuzilgan shartnomada belgilangan shartlariga zid bo\u2018lmasa, ushbu uchastka mulkdorining roziligisiz yo\u2018l qo\u2018yiladi.<\/span><\/p>\n

576-modda. Yer uchastkasi sotilganida undan foydalanish huquqining bino yoki inshootni ijaraga oluvchida saqlanib qolishi<\/span><\/p>\n

Ijaraga olingan bino yoki inshoot joylashgan yer uchastkasi boshqa shaxsga sotilgan hollarda yer uchastkasining bino yoki inshoot joylashgan va undan foydalanish uchun zarur bo\u2018lgan qismidan foydalanish huquqi ushbu yer uchastkasi sotilguniga qadar amalda bo\u2018lgan shartlar bilan ana shu bino yoki inshootni ijaraga oluvchi shaxsda saqlanib qoladi.<\/span><\/p>\n

577-modda. Ijara haqining miqdori<\/span><\/p>\n

Bino yoki inshootni ijaraga berish shartnomasida ijara haqining miqdori nazarda tutilishi lozim. Ijara haqining miqdori to\u2018g\u2018risida taraflar yozma shaklda kelishgan shartlar bo\u2018lmagan taqdirda, bino yoki inshootni ijaraga berish shartnomasi tuzilmagan hisoblanadi. Bunda ushbu Kodeks 356-moddasining to\u2018rtinchi qismida nazarda tutilgan narx belgilash qoidalari qo\u2018llanmaydi.<\/span><\/p>\n

Bino yoki inshootni ijaraga berish shartnomasida belgilangan bino yoki inshootdan foydalanganlik haqiga, agar qonun yoki shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, bino yoki inshoot joylashgan yer uchastkasidan yoxud yer uchastkasining bino yoki inshoot bilan birga topshirilayotgan tegishli qismidan foydalanganlik haqi ham kiradi.<\/span><\/p>\n

Shartnomada bino yoki inshootning ijara haqi bino (inshoot) maydonining birligi yoki uning boshqa o\u2018lchov ko\u2018rsatkichlari bo\u2018yicha belgilangan bo\u2018lsa, ijara haqi ijaraga oluvchiga topshirilgan bino yoki inshootning haqiqiy o\u2018lchoviga qarab aniqlanadi.<\/span><\/p>\n

578-modda. Bino yoki inshootni topshirish<\/span><\/p>\n

Bino yoki inshootni ijaraga beruvchi tomonidan topshirish va ijaraga oluvchi tomonidan qabul qilib olish taraflar imzolaydigan topshirish dalolatnomasi yoki topshirishga doir boshqa hujjat bo\u2018yicha amalga oshiriladi.<\/span><\/p>\n

Agar qonunda yoxud bino yoki inshootni ijaraga berish shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, ijaraga beruvchining bino yoki inshootni ijaraga oluvchiga topshirish majburiyati bino yoki inshoot ijaraga oluvchining egaligiga yoki foydalanishiga topshirilganidan va taraflar topshirish to\u2018g\u2018risidagi tegishli hujjatni imzolaganlaridan keyin bajarilgan hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

Taraflardan birining bino yoki inshootni shartnomada nazarda tutilgan shartlarda topshirish to\u2018g\u2018risidagi hujjatni imzolashdan bosh tortishi tegishli bo\u2018lishiga qarab, ijaraga beruvchining mol-mulkni topshirish bo\u2018yicha o\u2018z majburiyatlarini, ijaraga oluvchining esa, mol-mulkni qabul qilib olish bo\u2018yicha o\u2018z majburiyatlarini bajarishdan bosh tortishi deb qaraladi.<\/span><\/p>\n

Bino yoki inshootni ijaraga berish shartnomasi bekor qilinganida ijaraga olingan bino yoki inshoot ushbu moddada nazarda tutilgan qoidalarga rioya etgan holda ijaraga beruvchiga qaytarilishi lozim.<\/span><\/p>\n

5-\u00a7. Korxonani ijaraga berish<\/span><\/p>\n

579-modda. Korxonani ijaraga berish shartnomasi<\/span><\/p>\n

Korxonani ijaraga berish shartnomasi bo\u2018yicha ijaraga beruvchi ijaraga oluvchiga vaqtincha egalik qilish va foydalanish uchun mulkiy kompleks sifatida butun korxonani yoki uning bir qismini haq evaziga berish majburiyatini oladi, ijaraga beruvchi boshqa shaxslarga o\u2018tkazishi mumkin bo\u2018lmagan huquq va majburiyatlar bundan mustasno.<\/span><\/p>\n

Ijaraga beruvchi o\u2018z qarzlarini ijaraga oluvchining zimmasiga o\u2018tkazishi haqida kreditorlarini yozma ravishda ogohlantirishi shart, kreditorlar bunga rozi bo\u2018lmasalar, ogohlantirishni olgan vaqtdan boshlab uch oy davomida ijaraga beruvchidan tegishli majburiyatlarni bekor qilishni yoki muddatidan oldin bajarishni va shu tufayli yetkazilgan zararni qoplashni talab qilishga haqli. Agar shu muddatda mazkur talablardan birontasi bildirilmasa, kreditor tegishli qarzning ijarachiga o\u2018tkazilishiga rozilik bergan deb hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

Ijaraga beruvchidan majburiyatlarni bekor qilishni yoki muddatidan oldin bajarishni va zararni qoplashni talab qilgan kreditorlar bilan hisob-kitob qilib bo\u2018linganidan keyingina korxona ijarachiga topshirilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Korxona mulkiy kompleks sifatida ijaraga berilganidan keyin ijaraga beruvchi bilan ijaraga oluvchi topshirilgan korxona tarkibiga kiritilgan va ijaraga oluvchiga kreditorning roziligisiz o\u2018tkazilgan qarzlar bo\u2018yicha solidar javobgar bo\u2018ladilar.<\/span><\/p>\n

Agar qonunchilikda boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, ijaraga beruvchining tegishli faoliyat bilan shug\u2018ullanish uchun maxsus ruxsatnoma (litsenziya) asosida olgan huquqlari ijaraga oluvchiga berilishi mumkin emas. Ijarachi maxsus ruxsatnoma (litsenziya)si bo\u2018lmaganligi sababli bajara olmaydigan majburiyatlarni shartnoma bo\u2018yicha topshirilayotgan korxona tarkibiga kiritish ijaraga beruvchini kreditorlar oldidagi tegishli majburiyatlardan ozod qilmaydi.<\/span><\/p>\n

580-modda. Korxonani ijaraga berish shartnomasining shakli<\/span><\/p>\n

Korxonani ijaraga berish shartnomasi taraflar imzolagan bitta hujjat tarzida yozma shaklda tuziladi va u davlat ro\u2018yxatidan o\u2018tkazilishi lozim.<\/span><\/p>\n

Korxonani ijaraga berish shartnomasi davlat ro\u2018yxatidan o\u2018tkazilgan paytdan boshlab tuzilgan hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

Korxonani ijaraga berish shartnomasining shakliga rioya etmaslik uning haqiqiy bo\u2018lmasligiga olib keladi.<\/span><\/p>\n

581-modda. Ijaraga olingan korxonani topshirish<\/span><\/p>\n

Ijaraga olingan korxona ijaraga oluvchiga topshirish dalolatnomasi bo\u2018yicha topshiriladi.<\/span><\/p>\n

Agar ijara shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, ijaraga olingan korxonani topshirishga tayyorlash, shu jumladan topshirish dalolatnomasini tuzish va imzolashga taqdim etish ijaraga beruvchining zimmasidagi majburiyat hisoblanadi va uning hisobidan amalga oshiriladi.<\/span><\/p>\n

582-modda. Ijaraga oluvchining korxonani saqlash va uni ishlatish xarajatlarini to\u2018lash bo\u2018yicha majburiyatlari<\/span><\/p>\n

Korxonani ijaraga oluvchi ijara shartnomasi amal qilib turgan butun vaqt mobaynida korxonani tegishli texnik holatda saqlab turishi, shu jumladan uni joriy ta\u2019mirlashi va shartnomada nazarda tutilgan hollarda kapital ta\u2019mirlashi shart.<\/span><\/p>\n

Agar shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilmagan bo\u2018lsa, ijaraga olingan korxonani ishlatish bilan bog\u2018liq xarajatlar, shuningdek ijaraga olingan mol-mulkni sug\u2018urtalash bo\u2018yicha to\u2018lovlar, soliqlar va boshqa majburiy to\u2018lovlar ijaraga oluvchi zimmasiga yuklatiladi.<\/span><\/p>\n

583-modda. Ijaraga olingan korxona mol-mulkidan foydalanish<\/span><\/p>\n

Agar qonunda yoki shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilmagan bo\u2018lsa, ijaraga oluvchi ijaraga olingan korxona mol-mulki tarkibiga kiruvchi moddiy boyliklarni ijaraga beruvchining roziligi bilan sotish, ayirboshlash va uning roziligisiz vaqtincha foydalanishga yoxud qarzga, qo\u2018shimcha ijaraga berishga, shuningdek korxona bahosini pasaytirmaslik va ijara shartnomasining boshqa bandlarini buzmaslik sharti bilan bunday boyliklarga nisbatan ijara shartnomasi bo\u2018yicha o\u2018z huquq va majburiyatlarini boshqa shaxslarga o\u2018tkazishga haqli.<\/span><\/p>\n

Agar korxonani ijaraga berish shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, ijaraga oluvchi ijaraga olingan korxonani ijaraga beruvchining roziligisiz qayta qurishga, uni kengaytirib, texnik qayta jihozlab qiymatini oshirishga haqli.<\/span><\/p>\n

584-modda. Ijarachining ijaraga olingan korxonani yaxshilashi<\/span><\/p>\n

Korxonani ijaraga olish shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, korxonani ijaraga oluvchi ijaraga beruvchining ruxsatidan qat\u2019i nazar, ijaraga olingan mol-mulkni ajratib bo\u2018lmaydigan tarzda yaxshilash qiymatini olishga haqli.<\/span><\/p>\n

Agar ijaraga beruvchi ijaraga oluvchining bunday yaxshilashga qilgan xarajatlari ijaraga olingan mol-mulkning qiymatini uning sifati va (yoki) undan foydalanish xususiyatlarini yaxshilashga qaraganda beqiyos darajada oshirib yuborganligini yoki bunday yaxshilashni amalga oshirish vaqtida halollik va oqilonalik tamoyillari buzilganligini isbotlasa, sud uni bunday yaxshilash haqini ijaraga oluvchiga to\u2018lash majburiyatidan ozod qilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

585-modda. Korxonani ijaraga berish shartnomasiga bitimlarning haqiqiy emasligi hamda shartnomani o\u2018zgartirish va bekor qilish oqibatlari haqidagi qoidalarning tatbiq etilishi<\/span><\/p>\n

Ushbu Kodeksning bitimlar haqiqiy emasligining oqibatlari to\u2018g\u2018risidagi, shartnomani o\u2018zgartirish va bekor qilish haqidagi shartnoma bo\u2018yicha olingan narsani bir tarafdan yoki har ikkala tarafdan qaytarib olishni yoki asli holida undirib olishni nazarda tutuvchi qoidalari, agar bunday oqibatlar ijaraga beruvchi va ijaraga oluvchining kreditorlarining, boshqa shaxslarning muhim huquqlari hamda qonun bilan qo\u2018riqlanadigan manfaatlarini jiddiy buzmasa va ushbu Kodeks 116-moddasining qoidalariga zid kelmasa, korxonani ijaraga berish shartnomasiga nisbatan qo\u2018llanadi.<\/span><\/p>\n

586-modda. Ijaraga olingan korxonani qaytarish<\/span><\/p>\n

Korxonani ijaraga berish shartnomasi bekor bo\u2018lganida, ijaraga olingan mulkiy kompleks ushbu Kodeksning 579 va 581-moddalarida nazarda tutilgan qoidalarga amal qilgan holda ijaraga beruvchiga qaytarilishi shart.<\/span><\/p>\n

6-\u00a7. Lizing<\/span><\/p>\n

587-modda. Lizing shartnomasi<\/span><\/p>\n

Lizing shartnomasi bo\u2018yicha lizing beruvchi (ijaraga beruvchi) bir taraf lizing oluvchi (ijaraga oluvchi) ikkinchi tarafning topshirig\u2018iga binoan sotuvchi uchinchi taraf bilan undan lizing oluvchi uchun mol-mulk sotib olish haqida kelishish majburiyatini oladi, lizing oluvchi esa buning uchun lizing beruvchiga lizing to\u2018lovlarini to\u2018lash majburiyatini oladi.<\/span><\/p>\n

588-modda. Lizing obyekti<\/span><\/p>\n

Iste\u2019mol qilinmaydigan, tadbirkorlik faoliyati uchun foydalaniladigan har qanday ashyolar lizing obyekti bo\u2018lishi mumkin, yer uchastkalari va boshqa tabiat obyektlari bundan mustasno.<\/span><\/p>\n

589-modda. Lizing subyektlari<\/span><\/p>\n

Kelajakda lizing oluvchiga lizing bo\u2018yicha topshirish maqsadida mol-mulkni o\u2018ziga mulk qilib oluvchi shaxs lizing beruvchi deb tan olinadi.<\/span><\/p>\n

Egalik qilish va foydalanish uchun lizing obyektini oladigan shaxs lizing oluvchi deb hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

Lizing beruvchi lizing obyektini kimdan olayotgan bo\u2018lsa, shu shaxs sotuvchi deb e\u2019tirof etiladi.<\/span><\/p>\n

Lizing beruvchi mol-mulkni bo\u2018lajak foydalanuvchidan sotib olgan taqdirda yoxud lizing beruvchi kelajakda mol-mulkni sotuvchiga lizing bo\u2018yicha topshirish uchun undan shu mol-mulkni sotib olish maqsadida uni mablag\u2018 bilan ta\u2019minlagan taqdirda bir shaxsning o\u2018zi ham lizing oluvchi, ham sotuvchi bo\u2018lishiga yo\u2018l qo\u2018yiladi.<\/span><\/p>\n

590-modda. Lizing to\u2018lovi<\/span><\/p>\n

Lizing to\u2018lovi lizing beruvchiga lizing obyekti qiymatining lizing oluvchi tomonidan qoplanishidan, shuningdek lizing beruvchining foizli daromadidan iborat bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

591-modda. Mol-mulkni lizingga topshirish to\u2018g\u2018risida sotuvchini xabardor qilish<\/span><\/p>\n

Lizing beruvchi lizing oluvchi uchun mol-mulk sotib olayotganda mol-mulk muayyan shaxsga lizingga berishga mo\u2018ljallanganligini sotuvchiga bildirishi shart.<\/span><\/p>\n

592-modda. Lizing shartnomasi narsasini lizing oluvchiga topshirish<\/span><\/p>\n

Agar lizing shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, ushbu shartnoma obyekti bo\u2018lgan mol-mulk sotuvchi tomonidan bevosita lizing oluvchiga u turgan joyda topshiriladi.<\/span><\/p>\n

Agar lizing shartnomasining narsasi bo\u2018lgan mol-mulk shu shartnomada ko\u2018rsatilgan muddatda, basharti shartnomada bunday muddat ko\u2018rsatilmagan bo\u2018lsa, oqilona muddatda lizing oluvchiga topshirilmagan bo\u2018lsa, lizing beruvchi javobgar bo\u2018ladigan holatlar tufayli muddat o\u2018tkazib yuborilgan taqdirda, lizing oluvchi shartnomani bekor qilishni va zararning qoplanishini talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

593-modda. Mol-mulkning tasodifan nobud bo\u2018lishi yoki tasodifan buzilishi xavfining lizing oluvchiga o\u2018tishi<\/span><\/p>\n

Lizing bo\u2018yicha ijaraga olingan mol-mulkning tasodifan nobud bo\u2018lishi yoki tasodifan buzilishi xavfi, agar lizing shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, lizing oluvchiga bu mol-mulkni topshirish paytida o\u2018tadi.<\/span><\/p>\n

594-modda. Lizing beruvchining majburiyati va javobgarligi<\/span><\/p>\n

Lizing beruvchi lizing obyektini lizing oluvchiga shartnoma shartlariga javob beradigan holatda va unda kelishilgan muddatda topshirishi shart.<\/span><\/p>\n

Agar lizing beruvchining aybli harakatlari yoki yo\u2018l qo\u2018ygan kamchiliklari tufayli mol-mulk yetkazib berilmagan, to\u2018liq yetkazib berilmagan, muddati kechiktirib yetkazib berilgan yoki tegishli darajada sifatli bo\u2018lmagan mol-mulk yetkazib berilgan bo\u2018lsa, buning uchun u lizing oluvchi oldida javobgardir.<\/span><\/p>\n

595-modda. Lizing oluvchining huquqlari<\/span><\/p>\n

Mol-mulk yetkazib berilmagan, to\u2018liq yetkazib berilmagan, muddati kechiktirib yetkazib berilgan yoki uning sifati tegishli darajada bo\u2018lmagan taqdirda, lizing oluvchi, agar shartnomada boshqacha qoida nazarda tutilgan bo\u2018lmasa:<\/span><\/p>\n

lizing to\u2018lovlarini to\u2018xtatib turish;<\/span><\/p>\n

yetkazib berilayotgan mol-mulkni rad etish va lizing shartnomasini bekor qilishni talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

Lizing shartnomasi muddatidan oldin bekor qilingan taqdirda lizing oluvchi ilgari bo\u2018nak sifatida to\u2018lagan pullarini, lizing obyektidan foydalanishdan olgan foydaning qiymatini chegirib tashlab, o\u2018ziga qaytarib berishni talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

Lizing shartnomasida nazarda tutilgan taqdirda, lizing oluvchi boshqa majburiyatlarning bajarilishi ta\u2019minoti sifatida lizing obyektini mazkur obyekt qiymatining lizing beruvchiga to\u2018lanishi lozim bo\u2018lgan lizing to\u2018lovlarining qolgan summasidan ortiq bo\u2018lgan qismi bo\u2018yicha berishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Lizing shartnomasining muddati tugagach, agar shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, lizing obyekti lizing oluvchining mulki bo\u2018lib qoladi.<\/span><\/p>\n

596-modda. Qo\u2018shimcha lizing<\/span><\/p>\n

Lizing oluvchi lizing beruvchi oldida shartnoma yuzasidan javobgar bo\u2018lib qolgani holda, lizing shartnomasi bo\u2018yicha olgan mol-mulkini lizing beruvchining roziligi bilan qo\u2018shimcha lizingga topshirishga haqli.<\/span><\/p>\n

597-modda. Lizing oluvchining majburiyati va javobgarligi<\/span><\/p>\n

Agar lizing shartnomasida boshqacha tartib belgilangan bo\u2018lmasa, lizing oluvchi lizing to\u2018lovlarini o\u2018z vaqtida to\u2018lashi, mol-mulkdan uni yetkazib berish shartlariga muvofiq foydalanishi, uni soz holda saqlashi, o\u2018z hisobidan joriy ta\u2019mirlash ishlarini bajarishi, saqlash bo\u2018yicha boshqa xarajatlarni amalga oshirishi shart.<\/span><\/p>\n

Lizing shartnomasi bekor qilinganida lizing oluvchi mol-mulkni lizing beruvchidan olgan holatida uning normal eskirishini va taraflarning kelishuvida shartlashilgan o\u2018zgarishlarni hisobga olib, qaytarib berishga majbur.<\/span><\/p>\n

Lizing oluvchi lizing to\u2018lovlarini to\u2018lash majburiyatlarini bajarmagan taqdirda, lizing beruvchi o\u2018ziga tegishi kerak bo\u2018lgan to\u2018lovlarni foizi bilan olishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Lizing oluvchi o\u2018z majburiyatlarini jiddiy ravishda buzgan taqdirda, agar lizing shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, lizing beruvchi bo\u2018lajak lizing to\u2018lovlarini tezlashtirishni yoki garov narsasini undirish uchun nazarda tutilgan tartibda undiruvni lizing obyektiga qaratgan va zararni undirgan holda shartnomani bekor qilishni talab qilish huquqiga ega.<\/span><\/p>\n

598-modda. Sotuvchining javobgarligi<\/span><\/p>\n

Lizing oluvchi lizing shartnomasining narsasi bo\u2018lgan mol-mulkni sotuvchiga sotuvchi bilan lizing beruvchi o\u2018rtasida tuzilgan oldi-sotdi shartnomasidan kelib chiqadigan talablarni, xususan mol-mulkning sifati va butligi, uni yetkazib berish muddatlari haqidagi talablarni va shartnoma sotuvchi tomonidan zarur darajada bajarilmayotgan boshqa hollardan kelib chiqadigan talablarni qo\u2018yishga haqli. Bunda lizing oluvchi, mazkur mol-mulkning oldi-sotdi shartnomasidagi taraflardan biri bo\u2018lgani kabi, ushbu Kodeksda sotib oluvchi uchun nazarda tutilgan huquqlarga ega bo\u2018ladi va majburiyatlarni o\u2018z zimmasiga oladi (sotib olingan mol-mulk haqini to\u2018lash majburiyati bundan mustasno). Biroq lizing oluvchi sotuvchi bilan oldi-sotdi shartnomasini lizing beruvchining roziligisiz bekor qila olmaydi.<\/span><\/p>\n

Sotuvchi bilan bo\u2018ladigan munosabatlarda lizing oluvchi va lizing beruvchi solidar kreditorlar bo\u2018ladilar.<\/span><\/p>\n

Agar lizing shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, lizing beruvchi oldi-sotdi shartnomasidan kelib chiqadigan talablarning sotuvchi tomonidan bajarilishi uchun lizing oluvchi oldida javobgar bo\u2018lmaydi, sotuvchi tanlash bo\u2018yicha javobgarlik lizing beruvchining zimmasida bo\u2018lgan hollar bundan mustasno. Sotuvchini lizing beruvchi tanlagan taqdirda, lizing oluvchi oldi-sotdi shartnomasidan kelib chiqadigan talablarni o\u2018z xohishiga qarab, solidar javobgar bo\u2018lgan mol-mulk sotuvchi oldiga ham, lizing beruvchi oldiga ham qo\u2018yishga haqli.<\/span><\/p>\n

599- modda. Lizing obyekti boshqa mulkdorga o\u2018tganida lizing shartnomasining o\u2018z kuchida qolishi<\/span><\/p>\n

Lizing bo\u2018yicha topshirilgan mol-mulkka bo\u2018lgan mulk huquqi lizing beruvchidan boshqa shaxsga o\u2018tganida lizing shartnomasi yangi mulkdor uchun o\u2018z kuchini saqlab qoladi.<\/span><\/p>\n

35-BOB. UY-JOY IJARASI<\/span><\/strong><\/p>\n

600-modda. Uy-joyni ijaraga berish shartnomasi<\/span><\/p>\n

Uy-joyni ijaraga berish shartnomasiga binoan bir taraf \u2013\u2013 uy-joyning mulkdori yoki u vakolat bergan shaxs (ijaraga beruvchi) \u2013\u2013 boshqa taraf (ijaraga oluvchi)ga uy-joyda yashash uchun uni haq evaziga egalik qilish va foydalanishga topshirish majburiyatini oladi.<\/span><\/p>\n

Uy-joy yuridik shaxslarga ijara shartnomasi yoki boshqa shartnoma asosida egalik qilish va (yoki) foydalanish uchun topshirilishi mumkin. Yuridik shaxs uy-joydan faqat fuqarolarning yashashi uchun foydalanishi mumkin.<\/span><\/p>\n

601-modda. Aniq maqsadga qaratilgan kommunal uy-joy fondidagi uy-joyni ijaraga berish shartnomasi<\/span><\/p>\n

Aniq maqsadga qaratilgan kommunal uy-joy fondidagi uy-joylar fuqarolarga uy-joyni ijaraga berish shartnomasiga binoan beriladi. Uy-joyni ijaraga berishning bunday shartnomasi bo\u2018yicha ijaraga oluvchi bilan birga yashaydigan uning oila a\u2019zolari uy-joyni ijaraga berish shartnomasi bo\u2018yicha barcha huquqlardan ijaraga oluvchi bilan teng foydalanadilar va barcha majburiyatlarni bajaradilar.<\/span><\/p>\n

Ijaraga oluvchi va uning oila a\u2019zolarining talabiga binoan shartnoma oila a\u2019zolarining bittasi bilan tuzilishi mumkin. Ijaraga oluvchi vafot etgan yoki uy-joydan chiqib ketgan taqdirda, shartnoma uy-joyda yashab turgan oila a\u2019zolarining biri bilan tuziladi.<\/span><\/p>\n

Aniq maqsadga qaratilgan kommunal uy-joy fondidagi uy-joyni ijaraga berish shartnomasi uy-joy to\u2018g\u2018risidagi qonunchilikda nazarda tutilgan asoslar, shartlar va tartibda tuziladi. Bunday shartnomaga nisbatan ushbu Kodeks 603, 604, 607, 609, 610-moddalarining, shuningdek 613-modda birinchi, ikkinchi va uchinchi qismlarining qoidalari qo\u2018llanadi. Ushbu Kodeksning boshqa qoidalari, agar uy-joy to\u2018g\u2018risidagi qonunchilikda boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, aniq maqsadga qaratilgan kommunal uy-joy fondidagi uy-joyni ijaraga berish shartnomasiga nisbatan qo\u2018llanadi.<\/span><\/p>\n

602-modda. Uy-joyni ijaraga berish shartnomasining obyekti<\/span><\/p>\n

Doimiy yashash uchun yaroqli bo\u2018lgan alohida uy-joy (kvartira, uy, kvartiraning yoki uyning bir qismi) uy-joyni ijaraga berish shartnomasining obyekti bo\u2018lishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Uy-joyning yashash uchun yaroqliligi uy-joy to\u2018g\u2018risidagi qonunchilikda belgilangan tartibda aniqlanadi.<\/span><\/p>\n

Ko\u2018p kvartirali uydagi uy-joyni ijaraga olgan shaxs undan foydalanish bilan bir qatorda ushbu Kodeksning 211-moddasida ko\u2018rsatilgan mol-mulkdan foydalanish huquqiga ega bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

603-modda. Uy-joyni ijaraga berish shartnomasining shakli<\/span><\/p>\n

Uy-joyni ijaraga berish shartnomasi yozma shaklda tuziladi.<\/span><\/p>\n

Fuqarolar o\u2018rtasida tuzilgan uy-joyni ijaraga berish shartnomasi davlat soliq organlarida hisobga qo\u2018yilishi lozim.<\/span><\/p>\n

604-modda. Uy-joyga bo\u2018lgan mulk huquqi boshqa shaxsga o\u2018tganida uy-joyni ijaraga berish shartnomasining saqlanishi<\/span><\/p>\n

Ijara shartnomasi bo\u2018yicha egallab turilgan uy-joyga bo\u2018lgan mulk huquqining boshqa shaxsga o\u2018tishi shartnomaning o\u2018zgartirilishi yoki bekor qilinishiga olib bormaydi. Bunda yangi mulkdor ilgari tuzilgan ijara shartnomasi shartlari asosida ijaraga beruvchiga aylanadi.<\/span><\/p>\n

605-modda. Uy-joyni ijaraga beruvchining majburiyatlari<\/span><\/p>\n

Ijaraga beruvchi ijaraga oluvchiga doimiy yashash uchun yaroqli bo\u2018sh uy-joyni berishi lozim.<\/span><\/p>\n

Ijaraga beruvchi ijaraga berilgan turar joy joylashgan uydan tegishli darajada foydalanishni amalga oshirishi, ijaraga oluvchiga haq evaziga zarur kommunal xizmat ko\u2018rsatishi yoki xizmat ko\u2018rsatilishini ta\u2019minlashi, ko\u2018p kvartirali uyning umumiy foydalaniladigan mol-mulki va turar joy binosida joylashgan kommunal xizmat ko\u2018rsatish qurilmalari ta\u2019mirlanishini ta\u2019minlashi shuningdek uy-joydan faqat ijara shartnomasida ko\u2018rsatilgan maqsadlarda foydalanishni ta\u2019minlash choralarini ko\u2018rishi lozim.<\/span><\/p>\n

606-modda. Ijaraga oluvchi va u bilan birga doimiy yashaydigan fuqarolar<\/span><\/p>\n

Uy-joyni ijaraga olish shartnomasiga binoan faqatgina fuqaro ijaraga oluvchi bo\u2018lishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Shartnomada uy-joyda ijaraga oluvchi bilan birga doimiy yashaydigan fuqarolar ko\u2018rsatilishi lozim. Shartnomada bunday ko\u2018rsatmalar bo\u2018lmasa, mazkur fuqarolarni uy-joyga qo\u2018yish ushbu Kodeks 608-moddasining qoidalariga muvofiq amalga oshiriladi.<\/span><\/p>\n

Ijaraga oluvchi bilan birga doimiy yashaydigan fuqarolar uy-joydan foydalanish bo\u2018yicha u bilan teng huquqlarga egadirlar. Ijaraga oluvchi bilan bunday fuqarolar o\u2018rtasidagi munosabatlar qonunda belgilanadi.<\/span><\/p>\n

Ijaraga oluvchi o\u2018zi bilan birga doimiy yashab, uy-joyni ijaraga berish shartnomasining shartlarini buzayotgan fuqarolarning xatti-harakatlari uchun ijaraga beruvchi oldida javobgar bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

Ijaraga oluvchi bilan birga doimiy yashaydigan fuqarolar ijaraga beruvchini xabardor qilgan holda uy-joyda doimiy yashaydigan fuqarolarning hammasi ijaraga oluvchi bilan birga ijaraga beruvchi oldida solidar javobgar ekanliklari to\u2018g\u2018risida ijaraga oluvchi bilan shartnoma tuzishlari mumkin. Bunday holda ushbu fuqarolar birgalikda ijaraga oluvchi bo\u2018ladilar.<\/span><\/p>\n

607-modda. Uy-joyni ijaraga oluvchining majburiyatlari<\/span><\/p>\n

Ijaraga oluvchi uy-joydan faqat uning vazifasi bo\u2018yicha foydalanishi, uy-joyning saqlanishini ta\u2019minlashi va uni yaxshi holda tutishi shart.<\/span><\/p>\n

Ijaraga oluvchi ijaraga beruvchining roziligisiz uy-joyni qayta qurishga va tuzilishini o\u2018zgartirishga haqli emas.<\/span><\/p>\n

Ijaraga oluvchi uy-joy haqini o\u2018z vaqtida to\u2018lab turishi shart. Agar shartnomada boshqacha tartib belgilangan bo\u2018lmasa, ijaraga oluvchi kommunal xizmatlar haqini mustaqil to\u2018lashi shart.<\/span><\/p>\n

608-modda. Uy-joyni ijaraga olish shartnomasiga ijaraga oluvchining yangi oila a\u2019zolarini kiritish<\/span><\/p>\n

Uy-joyni ijaraga oluvchi, shuningdek uning oila a\u2019zolari boshqa fuqarolarni oila a\u2019zosi sifatida uy-joyni ijaraga olish shartnomasiga kiritishni talab qilishga haqli. Bunday fuqarolarni uy-joyni ijaraga olish shartnomasiga kiritish tartibi va shartlari qonunchilik bilan belgilanadi.<\/span><\/p>\n

609-modda. Vaqtincha yashovchilar<\/span><\/p>\n

Ijaraga oluvchi va u bilan birga doimiy yashaydigan fuqarolar umumiy kelishuvga binoan va ijaraga beruvchini oldindan xabardor qilgan holda vaqtincha yashovchilarga (foydalanuvchilarga) uy-joyda bepul yashab turishlari uchun ruxsat etishga haqlidirlar. Basharti, qonunchilikning jon boshiga to\u2018g\u2018ri keladigan uy-joy maydoni normasi haqidagi talablariga rioya etilmasa, ijaraga beruvchi vaqtincha yashovchilarning yashab turishlarini taqiqlab qo\u2018yishi mumkin. Vaqtincha yashovchilarning yashab turish muddati olti oydan oshmasligi kerak.<\/span><\/p>\n

Vaqtincha yashovchilar uy-joydan foydalanishda mustaqil huquqqa ega bo\u2018lmaydilar. Ularning xatti-harakatlari uchun ijaraga beruvchi oldida ijaraga oluvchi javobgardir.<\/span><\/p>\n

Vaqtincha yashovchilar ular bilan kelishilgan yashab turish muddati o\u2018tganidan keyin, agarda bunday muddat kelishilmagan bo\u2018lsa, ijaraga oluvchi yoki u bilan birga doimiy yashaydigan har qanday fuqaro tomonidan tegishli talab qo\u2018yilgan kundan e\u2019tiboran ko\u2018pi bilan yetti kun ichida uy-joyni bo\u2018shatishlari shart.<\/span><\/p>\n

610-modda. Ijaraga berilgan uy-joyni ta\u2019mirlash<\/span><\/p>\n

Ijaraga berilgan uy-joyni joriy ta\u2019mirlash, agar uy-joyni ijaraga berish shartnomasida boshqacha tartib belgilangan bo\u2018lmasa, ijaraga oluvchining zimmasidadir.<\/span><\/p>\n

Ijaraga berilgan uy-joyni kapital ta\u2019mirlash, agar uy-joyni ijaraga berish shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, ijaraga beruvchining zimmasidadir.<\/span><\/p>\n

Ijaraga berilgan uy-joy joylashgan uyni qayta jihozlashga, agar bunday qayta jihozlash uy-joydan foydalanish shart-sharoitlarini jiddiy ravishda o\u2018zgartirsa, ijaraga oluvchining roziligisiz yo\u2018l qo\u2018yilmaydi.<\/span><\/p>\n

611-modda. Uy-joy uchun to\u2018lanadigan haq<\/span><\/p>\n

Uy-joy uchun to\u2018lanadigan haqning miqdori taraflarning o\u2018zaro kelishuviga binoan uy-joyni ijaraga berish shartnomasida belgilab qo\u2018yiladi. Basharti qonunga muvofiq uy-joy uchun to\u2018lanadigan haqning eng ko\u2018p miqdori belgilab qo\u2018yilgan bo\u2018lsa, shartnomada belgilangan haq ana shu miqdordan oshib ketmasligi lozim.<\/span><\/p>\n

Uy-joy uchun to\u2018lanadigan haqning miqdori bir tomonlama o\u2018zgartirilishiga yo\u2018l qo\u2018yilmaydi, qonun yoki shartnomada nazarda tutilgan hollar bundan mustasno.<\/span><\/p>\n

Uy-joy uchun haq ijaraga oluvchi tomonidan uy-joyni ijaraga olish shartnomasida nazarda tutilgan muddatlarda to\u2018lab turilishi lozim. Agar shartnomada bunday muddatlar nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, haq ijaraga oluvchi tomonidan har oyda qonunchilikda belgilangan tartibda to\u2018lab turilishi shart.<\/span><\/p>\n

612-modda. Uy-joyni ijaraga berish shartnomasining muddati<\/span><\/p>\n

Uy-joyni ijaraga berish shartnomasi besh yildan ortiq bo\u2018lmagan muddatga tuziladi. Agar shartnomada muddat ko\u2018rsatilgan bo\u2018lmasa, u besh yilga tuzilgan hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

Bir yilgacha muddatga tuzilgan uy-joyni ijaraga berish (qisqa muddatli ijara) shartnomasiga nisbatan, agar shartnomada boshqa hol nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, ushbu Kodeks 606-moddasining ikkinchi va uchinchi qismlarida, 609-moddasida, ushbu moddaning uchinchi qismida, 613 va 614-moddalarida nazarda tutilgan qoidalar qo\u2018llanmaydi.<\/span><\/p>\n

Ijaraga oluvchi yangi muddatga shartnoma tuzishda imtiyozli huquqqa ega.<\/span><\/p>\n

Agar ijaraga beruvchi uy-joyni bir yildan kam bo\u2018lmagan muddatda ijaraga bermaslikka qaror qilgan bo\u2018lsa, u yangi muddatga shartnoma tuzishni rad qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

613-modda. Uy-joyni ikkilamchi ijaraga berish<\/span><\/p>\n

Uy-joyni ikkilamchi ijaraga berish shartnomasiga binoan ijaraga oluvchi ijaraga beruvchining roziligi bilan o\u2018zi ijaraga olgan binoning bir qismini yoki hammasini muayyan muddatga ikkilamchi ijaraga oluvchiga beradi. Ikkilamchi ijaraga oluvchi uy-joydan mustaqil foydalanish huquqiga ega bo\u2018lmaydi. Uy-joyni ijaraga berish shartnomasiga binoan ijaraga oluvchi ijaraga beruvchi oldida javobgar bo\u2018lib qolaveradi.<\/span><\/p>\n

Uy-joyni ikkilamchi ijaraga berish shartnomasi qonunchilikning jon boshiga to\u2018g\u2018ri keladigan uy-joy maydoni normasi haqidagi talablariga rioya etilgan taqdirdagina tuzilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Uy-joyni ikkilamchi ijaraga berish shartnomasi haq evaziga amalga oshiriladi.<\/span><\/p>\n

Uy-joyni ikkilamchi ijaraga berish shartnomasining muddati uy-joyni ijaraga berish shartnomasining muddatidan ko\u2018p bo\u2018lishi mumkin emas.<\/span><\/p>\n

Uy-joyni ijaraga berish shartnomasi muddatidan oldin bekor qilingan taqdirda bir vaqtning o\u2018zida uy-joyni ikkilamchi ijaraga berish shartnomasi ham bekor qilinadi.<\/span><\/p>\n

Yangi muddatga shartnoma tuzishga bo\u2018lgan imtiyozli huquq to\u2018g\u2018risidagi qoida uy-joyni ikkilamchi ijaraga berish shartnomasiga nisbatan tatbiq etilmaydi.<\/span><\/p>\n

614-modda. Uy-joyni ijaraga berish shartnomasida ijaraga oluvchini almashtirish<\/span><\/p>\n

Ijaraga oluvchi va u bilan birga doimiy yashaydigan boshqa fuqarolarning talabiga binoan va ijaraga beruvchining roziligi bilan uy-joyni ijaraga berish shartnomasidagi ijaraga oluvchi u bilan birga doimiy yashaydigan voyaga yetgan boshqa bir fuqaro bilan almashtirilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Ijaraga oluvchi vafot etgan yoki u uy-joydan ketib qolgan taqdirda, shartnoma avvalgi shartlarda amal qilaveradi, avvalgi ijaraga oluvchi bilan birga doimiy yashaydigan fuqarolarning umumiy kelishuviga binoan ulardan biri ijaraga oluvchi bo\u2018ladi. Agar bunday kelishuvga erishilgan bo\u2018lmasa, uy-joyda birgalikda doimiy yashaydigan fuqarolarning hammasi birgalikda ijaraga oluvchi bo\u2018ladilar.<\/span><\/p>\n

615-modda. Ijara shartnomasini bekor qilish<\/span><\/p>\n

Uy-joyni ijaraga berish shartnomasi taraflarning kelishuvi bilan bekor qilinadi.<\/span><\/p>\n

Uy-joyni ijaraga oluvchi o\u2018zi bilan birga doimiy yashaydigan boshqa fuqarolarning roziligi bilan ijaraga beruvchini uch oy avval yozma ravishda ogohlantirib, istalgan vaqtda ijara shartnomasini bekor qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

Uy-joyni ijaraga berish shartnomasi:<\/span><\/p>\n

agar shartnomada uzoqroq muddat belgilangan bo\u2018lmasa, ijaraga oluvchi tomonidan uy-joy uchun olti oy mobaynida, qisqa muddatli ijarada esa shartnomada belgilangan haq to\u2018lash muddati o\u2018tganidan keyin ikki martadan ko\u2018proq haq to\u2018lanmagan bo\u2018lsa;<\/span><\/p>\n

ijaraga oluvchi yoki xatti-harakatlari uchun ijaraga oluvchi javobgar bo\u2018lgan boshqa fuqarolar tomonidan uy-joy vayron qilinsa yoki unga putur yetkazilsa;<\/span><\/p>\n

uy-joydan g\u2018ayrihuquqiy qilmishlarni sodir etish uchun foydalanilgan bo\u2018lsa, ijaraga beruvchining talabiga binoan sud tartibida bekor qilinishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Uy-joyni ijaraga berish shartnomasi:<\/span><\/p>\n

agar uy-joy doimiy yashash uchun yaroqli bo\u2018lmay qolsa, shuningdek avariya holatiga kelib qolsa;<\/span><\/p>\n

uy-joy to\u2018g\u2018risidagi qonunchilikda nazarda tutilgan boshqa hollarda shartnomadagi istalgan tarafning talabiga binoan sud tartibida bekor qilinishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Agar uy-joyni ijaraga oluvchi yoki xatti-harakatlari uchun ijaraga oluvchi javobgar bo\u2018lgan boshqa fuqarolar uy-joydan uning vazifasiga binoan foydalanmasalar yoxud muntazam ravishda qo\u2018shnilarning huquqlari va manfaatlarini buzsalar, ijaraga beruvchi ijaraga oluvchini qoidabuzarliklarga barham berish zarurligi to\u2018g\u2018risida ogohlantirishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Agar ijaraga oluvchi yoki xatti-harakatlari uchun ijaraga oluvchi javobgar bo\u2018lgan boshqa fuqarolar ogohlantirish olganlardan keyin ham uy-joydan uning vazifasiga binoan foydalanmaslikni yoki qo\u2018shnilarning huquq va manfaatlarini buzishni davom ettirsalar, ijaraga beruvchi uy-joyni ijaraga berish shartnomasini sud tartibida bekor qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

Uy-joyni ijaraga berish shartnomasini bekor qilish uchun asos bo\u2018lgan qoidabuzarliklarga barham berish tartibi va muddatlari qonun bilan belgilab qo\u2018yiladi.<\/span><\/p>\n

616-modda. Uy-joyni ijaraga berish shartnomasini bekor qilishning oqibatlari<\/span><\/p>\n

Uy-joyni ijaraga berish shartnomasi bekor qilingan taqdirda, ijaraga oluvchi va shartnoma bekor qilingan vaqtda uy-joyda yashab turgan boshqa fuqarolar sudning qaroriga asosan uy-joydan ko\u2018chirib chiqarilishi lozim.<\/span><\/p>\n

36-BOB. TEKIN FOYDALANISH<\/span><\/strong><\/p>\n

617-modda. Tekin foydalanish shartnomasi tushunchasi<\/span><\/p>\n

Tekin foydalanish (ssuda) shartnomasi bo\u2018yicha bir taraf (ssuda beruvchi) ikkinchi tarafga (ssuda oluvchiga) ashyoni vaqtincha tekin foydalanish uchun berish majburiyatini oladi yoki beradi, ikkinchi taraf esa bu ashyoni qanday olgan bo\u2018lsa, normal yeyilishni hisobga olib xuddi shunday holatda yoki shartnomada nazarda tutilgan holatda qaytarib berish majburiyatini oladi.<\/span><\/p>\n

Tekin foydalanish shartnomasiga nisbatan ushbu Kodeks 537-moddasida, 540-moddasining birinchi va ikkinchi qismlarida, 545-moddasida, 553-moddasining to\u2018rtinchi qismida, 555-moddasining birinchi va uchinchi qismlarida nazarda tutilgan qoidalar qo\u2018llanadi.<\/span><\/p>\n

618-modda. Ssuda beruvchi<\/span><\/p>\n

Ashyoni tekin foydalanishga berish huquqiga uning mulkdori va qonun yoki mulkdor tomonidan vakolat berilgan boshqa shaxslar ega bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

Tijorat tashkiloti o\u2018z muassisi, ishtirokchisi (aksiyadori), rahbari, o\u2018z boshqaruv yoki nazorat organlarining a\u2019zosi bo\u2018lgan shaxsga ashyoni tekin foydalanishga berishga haqli emas.<\/span><\/p>\n

619-modda. Ashyoni tekin foydalanish uchun berish<\/span><\/p>\n

Ssuda beruvchi ashyoni undan tekin hamda vazifasiga muvofiq foydalanish shartlariga javob beradigan holatda topshirishi shart.<\/span><\/p>\n

Agar shartnomada boshqa tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, ashyo undan tekin foydalanish uchun barcha mansub ashyolari va tegishli hujjatlari (foydalanish bo\u2018yicha yo\u2018riqnomalar, texnik pasporti va shu kabilar) bilan birga beriladi.<\/span><\/p>\n

Agar bunday ashyolar va hujjatlar berilmagan bo\u2018lib, ularsiz ashyodan vazifasiga muvofiq foydalanib bo\u2018lmasa yoki undan foydalanish ssuda oluvchi uchun o\u2018z ahamiyatini ancha yo\u2018qotsa, ssuda oluvchi bunday ashyolar va hujjatlar berilishini yoki shartnoma bekor qilinib, o\u2018zi ko\u2018rgan haqiqiy zararning o\u2018rnini qoplashni talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

620-modda. Ashyoni tekin foydalanishga bermaslik oqibatlari<\/span><\/p>\n

Agar ssuda beruvchi ashyoni ssuda oluvchiga bermasa, ssuda oluvchi shartnomani bekor qilish va yetkazilgan haqiqiy zararning o\u2018rnini qoplashni talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

621-modda. Tekin foydalanish uchun berilgan ashyoning kamchiliklari uchun javobgarlik<\/span><\/p>\n

Ssuda beruvchi tekin foydalanish shartnomasini tuzish paytida qasddan yoki qo\u2018pol ehtiyotsizlik bilan ashyoning kamchiliklarini aytib qo\u2018ymagan bo\u2018lsa, bu kamchiliklar uchun javob beradi.<\/span><\/p>\n

Bunday kamchiliklarni aniqlaganida ssuda oluvchi o\u2018z xohishiga qarab, ssuda beruvchidan ashyodagi kamchiliklarni tekin bartaraf etishni yoki ashyoning kamchiliklarini bartaraf etishga qilingan xarajatlarni qoplashni yoxud tekin foydalanish shartnomasini muddatidan oldin bekor qilib, haqiqiy zararni qoplashni talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

Ssuda oluvchining talablaridan yoki uning ashyodagi kamchiliklarni ssuda beruvchining hisobidan bartaraf etish niyatidan xabardor qilingan ssuda beruvchi buzuq ashyoni kechiktirmasdan tegishli holatdagi xuddi shunday ashyo bilan almashtirishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Ashyoning tekin foydalanish shartnomasini tuzish vaqtida ko\u2018rsatib o\u2018tilgan yoki ssuda oluvchiga oldindan ma\u2019lum bo\u2018lgan yoxud u ashyoni ko\u2018zdan kechirish yoki shartnoma tuzish yoxud ashyoni topshirish vaqtida uning sozligini tekshirish chog\u2018ida aniqlashi lozim bo\u2018lgan kamchiliklari uchun ssuda beruvchi javobgar bo\u2018lmaydi.<\/span><\/p>\n

622-modda. Tekin foydalanishga topshirilayotgan ashyoga uchinchi shaxslarning huquqi<\/span><\/p>\n

Ashyoning tekin foydalanishga topshirilishi bu ashyoga uchinchi shaxslarning huquqlarini o\u2018zgartirish yoki bekor qilish uchun asos bo\u2018lmaydi.<\/span><\/p>\n

Tekin foydalanish shartnomasini tuzishda ssuda beruvchi bu ashyoga uchinchi shaxslarning barcha huquqlari (servitut, garov huquqi va boshqalar) to\u2018g\u2018risida ssuda oluvchini ogohlantirishi shart. Bu majburiyatni bajarmaslik ssuda oluvchiga shartnomani bekor qilish va haqiqiy zararni qoplashni talab qilish huquqini beradi.<\/span><\/p>\n

623-modda. Ssuda oluvchining ashyoni saqlash majburiyatlari<\/span><\/p>\n

Ssuda oluvchi tekin foydalanish uchun olingan ashyoni soz holatda saqlashi shart. Agar shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, ssuda oluvchi ashyoni joriy va kapital ta\u2019mirlashi va uni saqlash bilan bog\u2018liq hamma xarajatlarni to\u2018lashi shart.<\/span><\/p>\n

624-modda. Ashyoning tasodifan nobud bo\u2018lish yoki tasodifan buzilish xavfi<\/span><\/p>\n

Agar ssuda oluvchi ashyodan shartnomaga yoki uning vazifasiga nomuvofiq holda foydalanishi yoxud uni ssuda beruvchining roziligisiz uchinchi shaxsga berishi tufayli ashyo nobud bo\u2018lsa yoki buzilsa, tekin foydalanish uchun olingan ashyoning tasodifan nobud bo\u2018lish yoki tasodifan buzilish xavfi ssuda oluvchining zimmasida bo\u2018ladi. Ssuda oluvchi o\u2018z ashyosidan voz kechib, ssudaga berilgan ashyoning nobud bo\u2018lishi yoki buzilishini bartaraf qilish imkoniyatiga ega bo\u2018lgan bo\u2018lsa ham, ashyoning tasodifan nobud bo\u2018lish yoki tasodifan buzilish xavfi uning zimmasida bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

625-modda. Ashyodan foydalanish natijasida uchinchi shaxsga yetkazilgan zarar uchun javobgarlik<\/span><\/p>\n

Ssuda beruvchi ashyodan foydalanish natijasida uchinchi shaxsga yetkazilgan zarar uchun, basharti bu zarar ssuda oluvchi tomonidan yoki bu ashyo ssuda beruvchining roziligi bilan qo\u2018liga tushib qolgan shaxs tomonidan qasddan yoxud qo\u2018pol ehtiyotsizlik tufayli yetkazilganini yoinki zarar ssuda oluvchining egaligidan ssuda beruvchining roziligisiz chiqib ketgan ashyodan foydalanib yetkazilganini isbot qilmasa, javobgar bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

626-modda. Tekin foydalanish uchun olingan ashyoni uchinchi shaxsga topshirish<\/span><\/p>\n

Ssuda oluvchi tekin foydalanish uchun olgan ashyoni uchinchi shaxsga foydalanish uchun faqat ssuda beruvchining roziligi bilan va uning oldida mas\u2019ul bo\u2018lib qolgan holda berishga haqli.<\/span><\/p>\n

626<\/span>1<\/sup><\/span>-modda. Uy-joyni tekin foydalanishga berish shartnomasining shakli<\/span><\/p>\n

Uy-joyni tekin foydalanishga berish shartnomasi yozma shaklda tuziladi, bundan uy-joyni yaqin qarindoshlarga (ota-ona, tug\u2018ishgan va o\u2018gay aka-uka va opa-singillar, er-xotin, farzand, shu jumladan farzandlikka olinganlar, bobo, buvi, nevaralar, shuningdek er-xotinning ota-onasi, tug\u2018ishgan va o\u2018gay aka-uka va opa-singillari) tekin foydalanishga berish hollari mustasno.<\/span><\/p>\n

Uy-joyni tekin foydalanishga berish shartnomasiga nisbatan ushbu Kodeks 606-moddasining ikkinchi qismida, 607-moddasining birinchi va ikkinchi qismlarida, 609, 610-moddalarida, 612-moddasining birinchi qismida, 615-moddasining birinchi qismida, uchinchi qismi uchinchi va to\u2018rtinchi xatboshilarida, to\u2018rtinchi va beshinchi qismlarida, 616-moddasida nazarda tutilgan qoidalar qo\u2018llaniladi.<\/span><\/p>\n

627-modda. Tekin foydalanish shartnomasini muddatidan oldin bekor qilish<\/span><\/p>\n

Ssuda beruvchi quyidagi hollarda shartnomani muddatidan oldin bekor qilishni talab qilishga haqli, agar ssuda oluvchi:<\/span><\/p>\n

ashyodan shartnomaga yoki ashyoning vazifasiga muvofiq foydalanmasa;<\/span><\/p>\n

ashyoni soz holatda saqlash yoki uni asrash majburiyatlarini bajarmasa;<\/span><\/p>\n

ashyoning holatini ancha yomonlashtirsa;<\/span><\/p>\n

ssuda beruvchining roziligisiz ashyoni uchinchi shaxsga bergan bo\u2018lsa.<\/span><\/p>\n

Ssuda oluvchi quyidagi hollarda tekin foydalanish shartnomasini muddatidan oldin bekor qilishni talab qilishga haqli:<\/span><\/p>\n

ashyodan normal foydalanishni mumkin bo\u2018lmaydigan yoki qiyin qilib qo\u2018yadigan nuqsonlarni aniqlagan bo\u2018lsa, bu nuqsonlar xususida shartnoma tuzish paytida bilmagan va bilishi mumkin bo\u2018lmagan taqdirda;<\/span><\/p>\n

agar o\u2018zi javobgar bo\u2018lmagan holatlarga ko\u2018ra ashyo undan foydalanish mumkin bo\u2018lmaydigan holatga kelib qolsa;<\/span><\/p>\n

agar shartnoma tuzishda ssuda beruvchi uni topshirilayotgan ashyoga nisbatan uchinchi shaxslarning huquqlari to\u2018g\u2018risida ogohlantirmagan bo\u2018lsa;<\/span><\/p>\n

ssuda beruvchi ashyoni yoki unga mansub ashyolarni va tegishli hujjatlarni berish majburiyatini bajarmasa.<\/span><\/p>\n

628-modda. Tekin foydalanish shartnomasidan voz kechish<\/span><\/p>\n

Agar ashyodan tekin foydalanish muddati shartnomada belgilab qo\u2018yilgan bo\u2018lmasa va shartnomada xabar qilishning boshqa muddati nazarda tutilmagan bo\u2018lsa, har qaysi taraf ikkinchi tarafni bir oy oldin xabardor qilib, shartnomadan xohlagan paytda voz kechishga haqli.<\/span><\/p>\n

Agar tekin foydalanish shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, ssuda oluvchi muddati ko\u2018rsatib tuzilgan shartnomadan ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan tartibda har qachon voz kechishga haqli.<\/span><\/p>\n

629-modda. Tekin foydalanish shartnomasidagi taraflarning o\u2018zgarishi<\/span><\/p>\n

Ssuda beruvchi ashyoni boshqa shaxsga berishga yoki uni haq evaziga foydalanish uchun uchinchi shaxsga topshirishga haqli. Bunda avval tuzilgan tekin foydalanish shartnomasi bo\u2018yicha huquqlar yangi mulkdor yoki foydalanuvchiga o\u2018tadi, uning ashyoga nisbatan huquqlari qatoriga ssuda oluvchining huquqlari qo\u2018shiladi.<\/span><\/p>\n

Ssuda beruvchi fuqaro vafot etgan yoxud ssuda beruvchi yuridik shaxs qayta tashkil etilgan yoki tugatilgan taqdirda tekin foydalanish shartnomasi bo\u2018yicha ularning huquq va burchlari merosxo\u2018rga yoki boshqa huquqiy vorisga yoxud ashyoga mulk huquqi yoki ashyoni tekin foydalanish uchun topshirishga asos bo\u2018lgan o\u2018zga huquq o\u2018tgan boshqa shaxsga o\u2018tadi.<\/span><\/p>\n

Ssuda oluvchi yuridik shaxs qayta tashkil etilgan taqdirda, tekin foydalanish shartnomasida boshqa tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, uning shartnoma bo\u2018yicha huquq va majburiyatlari huquqiy vorisga o\u2018tadi.<\/span><\/p>\n

630-modda. Tekin foydalanish shartnomasining bekor bo\u2018lishi<\/span><\/p>\n

Agar shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, ssuda oluvchi fuqaro vafot etgan yoki ssuda oluvchi yuridik shaxs tugatilgan hollarda tekin foydalanish shartnomasi bekor bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

37-BOB. PUDRAT<\/span><\/strong><\/p>\n

1-\u00a7. Pudrat to\u2018g\u2018risida umumiy qoidalar<\/span><\/p>\n

631-modda. Pudrat shartnomasi<\/span><\/p>\n

Pudrat shartnomasi bo\u2018yicha bir taraf (pudratchi) ikkinchi taraf (buyurtmachi)ning topshirig\u2018iga binoan ma\u2019lum bir ishni bajarish va uning natijasini buyurtmachiga belgilangan muddatda topshirish majburiyatini oladi, buyurtmachi esa ish natijasini qabul qilib olish va buning uchun haq to\u2018lash majburiyatini oladi. Agar qonunchilikda yoxud taraflar kelishuvida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, ishni bajarish uchun pudratchi tavakkal qiladi.<\/span><\/p>\n

Pudrat shartnomasining ayrim turlari (maishiy pudrat, qurilish pudrati, loyihalash yoki qidiruv ishlari pudrati, ilmiy-tadqiqot, tajriba-konstruktorlik va texnologiya ishlari pudrati)ga, agar ushbu Kodeksning bunday turdagi shartnomalar to\u2018g\u2018risidagi qoidalarida boshqacha tartib belgilangan bo\u2018lmasa, ushbu paragrafda nazarda tutilgan qoidalar qo\u2018llanadi.<\/span><\/p>\n

632-modda. Pudrat shartnomasi bo\u2018yicha bajariladigan ishlar<\/span><\/p>\n

Pudrat shartnomasi ashyoni tayyorlash yoki uni qayta ishlash (ishlov berish) yoxud boshqa ishni bajarib, natijasini buyurtmachiga berish yoki boshqacha tarzda topshirish haqida tuziladi.<\/span><\/p>\n

Agar pudrat shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, ish pudratchining materiallari, uning kuchi va mablag\u2018lari hisobidan bajariladi.<\/span><\/p>\n

Agar pudrat shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, buyurtmachining topshirig\u2018ini bajarish usullarini pudratchi mustaqil belgilaydi.<\/span><\/p>\n

Pudratchi o\u2018zi bergan materiallar va uskunalarning sifati tegishli darajada bo\u2018lmaganligi uchun, shuningdek uchinchi shaxslar huquqlari bo\u2018lgan materiallar va uskunalarni berganligi uchun javobgar bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

633-modda. Materiallarning tasodifan nobud bo\u2018lish yoki tasodifan buzilish xavfi<\/span><\/p>\n

Materiallarning tasodifan nobud bo\u2018lish yoki tasodifan buzilish xavfi, agar qonunchilikda yoki shartnomada boshqacha tartib belgilangan bo\u2018lmasa, pudratchining pudrat shartnomasida shartlashilgan ishni topshirish muddati kelguncha materiallarni bergan taraf zimmasida, bu muddatdan keyin esa ishni topshirishni kechiktirib yuborgan taraf zimmasida bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

634-modda. Bosh pudratchi va yordamchi pudratchi<\/span><\/p>\n

Agar qonunchilikda yoki pudrat shartnomasida pudratchining shartnomada ko\u2018rsatilgan ishni shaxsan o\u2018zi bajarish majburiyatlari kelib chiqmasa, pudratchi o\u2018z majburiyatlarining bir qismini bajarish uchun boshqa shaxslar (yordamchi pudratchilar)ni jalb qilishga haqli. Bunday hollarda pudratchi bosh pudratchi hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

Ushbu Kodeks 241-moddasining ikkinchi va uchinchi qismlariga va 334-moddasiga muvofiq, bosh pudratchi buyurtmachining pudrat shartnomasi bo\u2018yicha o\u2018z majburiyatlarini bajarmaganligi yoki lozim darajada bajarmaganligi uchun yordamchi pudratchi oldida javobgar bo\u2018ladi, buyurtmachi oldida esa, yordamchi pudratchi o\u2018z majburiyatlarini bajarmaganligi yoki lozim darajada bajarmaganligining oqibatlari uchun javobgar bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

Agar qonun yoki pudrat shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, buyurtmachi va yordamchi pudratchining har biri bosh pudratchi bilan tuzgan shartnomalar buzilishi bilan bog\u2018liq talablarni bir-biriga qo\u2018yishga haqli emas.<\/span><\/p>\n

Ushbu moddaning birinchi qismidagi qoidalarni yoki pudrat shartnomasini buzib, shartnomani bajarish uchun yordamchi pudratchini jalb qilgan pudratchi ushbu yordamchi pudratchi shartnomani bajarishda qatnashib, yetkazgan zarar uchun buyurtmachi oldida javobgar bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

Bosh pudratchining roziligini olgan holda buyurtmachi ayrim ishlarni bajarish uchun boshqa shaxslar bilan shartnoma tuzishga haqli. Bu holda mazkur shaxslar ishni bajarmaganligi yoki lozim darajada bajarmaganligi uchun bevosita buyurtmachi oldida javobgar bo\u2018ladilar.<\/span><\/p>\n

635-modda. Ishni bajarish muddatlari<\/span><\/p>\n

Pudrat shartnomasida ishni bajarishning boshlang\u2018ich va oxirgi muddatlari ko\u2018rsatiladi. Taraflar o\u2018rtasidagi kelishuvga muvofiq, shartnomada ishning ayrim bosqichlarini tugallash muddatlari (oraliq muddatlar) ham nazarda tutilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Pudrat shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, pudratchi ishni bajarishning boshlang\u2018ich va oxirgi, shuningdek oraliq muddatlarini buzganlik uchun javobgar bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

Pudrat shartnomasida ko\u2018rsatilgan ishni bajarishning boshlang\u2018ich, oxirgi va oraliq muddatlari shartnomada nazarda tutilgan hollarda va tartibda o\u2018zgartirilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Ushbu Kodeks 337-moddasining ikkinchi qismida ko\u2018rsatilgan ijro muddatini kechiktirish oqibatlari ishni bajarishning oxirgi muddatiga rioya etilmagan hollarda yuzaga keladi.<\/span><\/p>\n

636-modda. Ishning bahosi<\/span><\/p>\n

Pudrat shartnomasida bajariladigan ishning bahosi yoki uni aniqlash usullari ko\u2018rsatiladi. Ular shartnomada ko\u2018rsatilgan bo\u2018lmasa, ishning bahosi ushbu Kodeks 356-moddasining to\u2018rtinchi qismiga muvofiq belgilanadi.<\/span><\/p>\n

Pudrat shartnomasidagi ishning bahosi pudratchining chiqimlarini va unga to\u2018lanadigan haqni o\u2018z ichiga oladi.<\/span><\/p>\n

Ishning bahosi smeta tuzish yo\u2018li bilan aniqlanishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Ish pudratchi tomonidan tuzilgan smeta bo\u2018yicha bajarilgan taqdirda, smeta buyurtmachi tomonidan tasdiqlangan paytdan boshlab kuchga ega bo\u2018ladi va pudrat shartnomasining bir qismi bo\u2018lib qoladi.<\/span><\/p>\n

Ishning bahosi (smeta) taxminiy yoki qat\u2019iy bo\u2018lishi mumkin. Pudrat shartnomasida bunday ko\u2018rsatma bo\u2018lmasa, ishning bahosi (smeta) qat\u2019iy hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

Agar qo\u2018shimcha ishlarni bajarish zarur bo\u2018lib qolsa va shu sababli ishning taxminan belgilangan bahosini (taxminiy smetani) ancha oshirishga to\u2018g\u2018ri kelsa, pudratchi bu haqda buyurtmachini vaqtida ogohlantirishi shart. Buyurtmachi pudrat shartnomasida ko\u2018rsatilgan ishning bahosini <\/span>(smetani) oshirishga rozi bo\u2018lmagan taqdirda, shartnomadan voz kechishga haqli. Bunday hollarda pudratchi buyurtmachidan ishning bajarilgan qismining bahosini to\u2018lashni talab qilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Buyurtmachini pudrat shartnomasida ko\u2018rsatilgan ishning bahosini (smetani) oshirish zarurligi to\u2018g\u2018risida o\u2018z vaqtida ogohlantirmagan pudratchi ish uchun shartnomada ko\u2018rsatilgan baho bo\u2018yicha haq olish huquqini saqlab qolgan holda shartnomani bajarishi shart.<\/span><\/p>\n

Pudratchi, qoida tariqasida, qat\u2019iy baho (qat\u2019iy smeta)ni oshirishni, buyurtmachi esa uni kamaytirishni talab qilishga, shu jumladan bajarilishi kerak bo\u2018lgan ishning to\u2018la hajmini yoki buning uchun zarur xarajatlarni pudrat shartnomasi tuzilayotgan paytda nazarda tutish imkoniyati bo\u2018lmagan hollarda ham, haqli emas.<\/span><\/p>\n

Pudratchi tomonidan taqdim qilinishi kerak bo\u2018lgan materiallar va uskunalar, shuningdek uchinchi shaxslar tomonidan unga ko\u2018rsatiladigan xizmatlar bahosi ancha oshgan va buni shartnoma tuzish vaqtida nazarda tutish mumkin bo\u2018lmagan hollarda ushbu Kodeksning 383-moddasiga binoan pudratchi belgilangan ish bahosini (smetani) oshirishni talab qilishga, buyurtmachi bu talabni bajarishdan bosh tortgan taqdirda esa, shartnomani bekor qilishni talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

637-modda. Pudratchining tejami<\/span><\/p>\n

Pudratchining amaldagi xarajatlari ish bahosini aniqlash vaqtida (smeta tuzilayotganda) nazarda tutilgan xarajatlardan kam bo\u2018lgan hollarda, basharti buyurtmachi pudratchining tejami bajarilgan ish sifatiga ta\u2019sir etganligini isbotlay olmasa, pudratchi ishlar uchun pudrat shartnomasida ko\u2018rsatilgan baho bo\u2018yicha haq olish huquqini saqlab qoladi.<\/span><\/p>\n

Pudrat shartnomasida pudratchining tejami taraflar o\u2018rtasida taqsimlanishi nazarda tutilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

638-modda. Ishga haq to\u2018lash tartibi<\/span><\/p>\n

Agar pudrat shartnomasida bajarilgan ishga yoki uning ayrim bosqichlariga oldindan haq to\u2018lash nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, buyurtmachi pudratchiga shartlashilgan haqni ish tegishli tarzda va kelishilgan muddatda yoxud buyurtmachining roziligi bilan muddatidan oldin bajarilib, uning natijalari uzil-kesil topshirilganidan keyin to\u2018lashi shart.<\/span><\/p>\n

Pudratchi qonunchilikda yoki pudrat shartnomasida nazarda tutilgan hollarda va miqdordagina o\u2018ziga bo\u2018nak yoki zakalat berilishini talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

639-modda. Pudratchining ushlab qolish huquqi<\/span><\/p>\n

Shartnomaning bajarilishi munosabati bilan buyurtmachi pudratchiga belgilangan tegishli haqni yoki boshqa summani to\u2018lash majburiyatini bajarmagan taqdirda, buyurtmachi tomonidan tegishli summa to\u2018langunga qadar pudratchi ishning natijalarini, shuningdek buyurtmachiga tegishli uskunalarni, qayta ishlash (ishlov berish) uchun berilgan ashyolarni, foydalanilmay qolgan material qoldig\u2018i va pudratchining ixtiyoridagi boshqa mol-mulkni ushbu Kodeksning 290 va 291-moddalariga muvofiq ushlab qolish huquqiga ega.<\/span><\/p>\n

640-modda. Ishni buyurtmachining materialidan foydalanib bajarish<\/span><\/p>\n

Pudratchi buyurtmachi bergan materialdan tejab-tergab va rejali foydalanishi, ish tugaganidan so\u2018ng ishlatilgan material to\u2018g\u2018risida buyurtmachiga hisobot berishi, shuningdek uning qoldig\u2018ini qaytarib berishi yoxud o\u2018z ixtiyoridagi foydalanilmay qolgan materialning qiymatini hisobga olib, buyurtmachining roziligi bilan ishning bahosini kamaytirishi shart.<\/span><\/p>\n

Basharti pudratchi buyurtmachi bergan materialni tegishli suratda qabul qilib olayotganida undagi kamchiliklarni aniqlash mumkin bo\u2018lmaganligini isbot qila olmasa, u buyurtmachi bergan materialning kamchiliklari tufayli ishning lozim darajada bajarilmaganligi uchun javobgar bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

641-modda. Buyurtmachi bergan mol-mulkning saqlanmaganligi uchun pudratchining javobgarligi<\/span><\/p>\n

Pudrat shartnomasini bajarish munosabati bilan buyurtmachi bergan material, uskuna, qayta ishlashga (ishlov berishga) topshirilgan ashyo va pudratchi ixtiyoriga o\u2018tgan boshqa mol-mulk saqlanmaganligi uchun pudratchi javobgar bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

642-modda. Pudratchi ishni bajarayotgan vaqtda buyurtmachining huquqlari<\/span><\/p>\n

Buyurtmachi pudratchining faoliyatiga aralashmagan holda istalgan vaqtda ishning borishini va sifatini tekshirishga haqli.<\/span><\/p>\n

Agar pudratchi pudrat shartnomasini bajarishga o\u2018z vaqtida kirishmasa yoki ishni sust bajarishi natijasida uni belgilangan muddatda tugatish mumkin emasligi aniq bo\u2018lib qolsa, buyurtmachi shartnomadan voz kechib, yetkazilgan zararni qoplashni talab qilishga haqli. Shu bilan birga agar ish kechiktirib bajariladigan bo\u2018lsa, buyurtmachi shartnomaga nisbatan o\u2018z qiziqishini yo\u2018qotganligini isbot qilishi lozim.<\/span><\/p>\n

Agar ishni bajarish vaqtida uning tegishli darajada bajarilmasligi aniq bo\u2018lib qolsa, buyurtmachi pudratchiga kamchiliklarni yo\u2018qotish uchun oqilona muddat belgilashga va bu talabni pudratchi belgilangan muddatda bajarmagan taqdirda pudrat shartnomasidan voz kechishga yoxud bu kamchiliklarni pudratchi hisobidan tuzatishni boshqa shaxsga topshirishga, shuningdek yetkazilgan zararni qoplashni talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

Agar pudrat shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, buyurtmachi ish natijasi o\u2018ziga topshirilgunga qadar istagan vaqtda shartnomadan voz kechib, belgilangan bahoning buyurtmachi shartnomadan voz kechganligi to\u2018g\u2018risidagi ogohlantirish olingunga qadar bajarilgan ishga mutanosib qismini to\u2018lashi mumkin. Buyurtmachi pudratchiga shartnomaning bekor qilinishi tufayli yetkazilgan zararni ham bajarilgan ishning bahosi bilan hamma ish uchun belgilangan baho o\u2018rtasidagi farq doirasida to\u2018lashi shart.<\/span><\/p>\n

643-modda. Pudratchi buyurtmachini ogohlantirib qo\u2018yishi shart bo\u2018lgan holatlar<\/span><\/p>\n

Pudratchi quyidagilarni aniqlagan taqdirda darhol buyurtmachini ogohlantirishi va undan ko\u2018rsatmalar olgunga qadar ishni to\u2018xtatib turishi shart:<\/span><\/p>\n

buyurtmachi bergan material, uskunalar, texnik hujjatlar yoki qayta ishlash (ishlov berish) uchun topshirilgan ashyoning yaroqsizligi yoki sifatsizligini;<\/span><\/p>\n

buyurtmachining ishni bajarish usuli to\u2018g\u2018risidagi ko\u2018rsatmalarini bajarish uning uchun yomon oqibatlarga olib kelishi mumkinligini;<\/span><\/p>\n

pudratchiga bog\u2018liq bo\u2018lmagan, bajarilayotgan ish natijalarining yaroqliligi yoki pishiqligini xavf ostiga qo\u2018yadigan yoxud ishni belgilangan muddatda nihoyasiga yetkazish mumkin bo\u2018lmaydigan qilib qo\u2018yadigan boshqa holatlarni.<\/span><\/p>\n

Ushbu moddaning birinchi qismida ko\u2018rsatilgan holatlar to\u2018g\u2018risida buyurtmachini ogohlantirmagan yoki ogohlantirishga javob olish uchun shartnomada ko\u2018rsatilgan muddat o\u2018tishini, bunday muddat ko\u2018rsatilmagan bo\u2018lsa, oqilona muddat o\u2018tishini kutmasdan yoxud buyurtmachi ishni to\u2018xtatib turish to\u2018g\u2018risida o\u2018z vaqtida ko\u2018rsatma bergan bo\u2018lishiga qaramasdan <\/span>ishni davom ettiravergan pudratchi buyurtmachi unga yoki pudratchi buyurtmachiga tegishli talablar qo\u2018yganida mazkur holatlarni vaj qilib keltirishga haqli emas.<\/span><\/p>\n

Agar buyurtmachi pudratchining ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan holatlar to\u2018g\u2018risida o\u2018z vaqtida va asosli ogohlantirganiga qaramasdan, oqilona muddatda yaroqsiz yoki sifatsiz materialni almashtirmasa, ishni bajarish usuli to\u2018g\u2018risidagi ko\u2018rsatmalarini o\u2018zgartirmasa yoxud ishning yaroqliligi yoki pishiqligini xavf ostiga qo\u2018yadigan holatlarni bartaraf etish uchun zarur bo\u2018lgan boshqa choralarni ko\u2018rmasa, pudratchi shartnomani bajarishdan bosh tortishga va yetkazilgan zararni qoplashni talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

644-modda. Buyurtmachining pudrat shartnomasi bo\u2018yicha muqobil majburiyatlarni bajarmasligi<\/span><\/p>\n

Buyurtmachi pudrat shartnomasi bo\u2018yicha o\u2018zining muqobil majburiyatlarini bajarmaganligi, xususan material, uskunalar, texnik hujjatlarni yoki qayta ishlanishi (ishlov berilishi) kerak bo\u2018lgan ashyoni bermaganligi pudratchining shartnomani bajarishiga to\u2018sqinlik qilgan hollarda, shuningdek mazkur majburiyatlar belgilangan muddatda bajarilmasligini yaqqol ko\u2018rsatib turgan holatlar mavjud bo\u2018lganida (ushbu Kodeksning 256-moddasi) pudratchi ishga kirishmaslikka, boshlangan ishni esa to\u2018xtatib qo\u2018yishga haqli.<\/span><\/p>\n

Agar pudrat shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, pudratchi ushbu moddaning birinchi qismida ko\u2018rsatilgan holatlar mavjud bo\u2018lgan taqdirda, shartnomani bajarishdan bosh tortishga va zararning qoplanishini talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

645-modda. Buyurtmachining yordami<\/span><\/p>\n

Pudratchining ishni bajarishiga buyurtmachi pudrat shartnomasida nazarda tutilgan hollarda, hajmda va tartibda yordam berishi shart.<\/span><\/p>\n

Buyurtmachi bu majburiyatni bajarmasa, pudratchi ko\u2018rilgan zararni, shu jumladan bekor turib qolganlik oqibatidagi qo\u2018shimcha chiqimlarni qoplashni yoki ishni bajarish muddatini o\u2018zgartirish yoxud pudrat shartnomasida ko\u2018rsatilgan ish bahosini oshirishni talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

Buyurtmachining harakati yoki yo\u2018l qo\u2018ygan xatosi tufayli pudrat shartnomasi bo\u2018yicha ishni bajarish mumkin bo\u2018lmay qolgan taqdirda, pudratchi ishning bajarilgan qismini hisobga olgan holda shartnomada ko\u2018rsatilgan bahoni olish huquqini saqlab qoladi.<\/span><\/p>\n

646-modda. Buyurtmachining bajarilgan ishlarni qabul qilishi<\/span><\/p>\n

Buyurtmachi bajarilgan ishni (uning natijasini) pudrat shartnomasida nazarda tutilgan muddatda va tartibda pudratchi ishtirokida ko\u2018rib chiqishi va qabul qilishi, ish natijasini yomonlashtiradigan darajada shartnomadan chekinish yoki boshqa kamchiliklar aniqlangan taqdirda esa, bu to\u2018g\u2018rida pudratchiga darhol ma\u2019lum qilishi shart.<\/span><\/p>\n

Ishni qabul qilish vaqtida uning kamchiliklarini aniqlagan buyurtmachi bu kamchiliklar yoxud ularni tuzatish to\u2018g\u2018risida keyinchalik talab qo\u2018yish mumkinligi dalolatnoma yoki qabul qilishni tasdiqlovchi boshqa hujjatda ko\u2018rsatilgan hollardagina ularni vaj qilib keltirishga haqli.<\/span><\/p>\n

Buyurtmachi ishni tekshirmasdan qabul qilgan bo\u2018lsa, uni qabul qilishning oddiy usulida aniqlanishi mumkin bo\u2018lgan kamchiliklar (ochiq ko\u2018rinib turgan kamchiliklar)ni dalil qilib keltirish huquqidan mahrum bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

Buyurtmachi ish qabul qilib olinganidan so\u2018ng unda pudrat shartnomasidan chekinishlar yoki ishni qabul qilishning oddiy usulida aniqlanishi mumkin bo\u2018lmagan boshqa xil kamchiliklar (yashirin kamchiliklar)ni, shu jumladan, pudratchi qasddan yashirgan kamchiliklarni aniqlasa, ular aniqlanganidan so\u2018ng o\u2018n kunlik muddat ichida bu to\u2018g\u2018rida pudratchiga xabar qilishi shart.<\/span><\/p>\n

Buyurtmachi bilan pudratchi o\u2018rtasida bajarilgan ishning kamchiliklari yoki ularning sabablari yuzasidan nizo kelib chiqqan taqdirda, istagan tarafning talabi bo\u2018yicha ekspertiza tayinlanishi kerak. Ekspertiza o\u2018tkazish xarajatlari pudratchi zimmasida bo\u2018ladi, ekspertiza pudrat shartnomasi buzilmaganligini yoki pudratchining harakatlari bilan aniqlangan kamchiliklar o\u2018rtasida sababiy bog\u2018lanish yo\u2018qligini aniqlagan hollar bundan mustasno. Bunday hollarda ekspertiza xarajatlarini ekspertiza o\u2018tkazishni talab qilgan taraf, agar ekspertiza taraflarning o\u2018zaro kelishuvi bilan tayinlangan bo\u2018lsa, ikkala taraf teng miqdorda to\u2018laydi.<\/span><\/p>\n

Agar pudrat shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, buyurtmachi bajarilgan ishni qabul qilishdan bosh tortganida, pudratchi shartnomaga binoan ish natijasi buyurtmachiga topshirilishi kerak bo\u2018lgan kundan boshlab bir oy o\u2018tgach va shundan keyin buyurtmachini ikki marta ogohlantirgan holda ish natijasini sotib yuborishga, tushgan pulni esa, pudratchiga tegishli hamma to\u2018lovlarni chegirib tashlab, notarial idoraning depozitiga buyurtmachining nomiga kiritib qo\u2018yishga haqli. Pudratchi pudrat narsasini sotish o\u2018rniga uni ushlab turish yoki keltirilgan zararni buyurtmachidan undirib olish huquqidan foydalanishga haqli.<\/span><\/p>\n

Agar buyurtmachining bajarilgan ishni qabul qilishdan bosh tortishi ishni topshirish kechikib ketishiga sabab bo\u2018lgan bo\u2018lsa, tayyorlangan (qayta ishlangan) ashyoning tasodifan nobud bo\u2018lish xavfi ashyo topshirilishi lozim bo\u2018lgan paytda buyurtmachiga o\u2018tgan deb hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

647-modda. Ishning sifati<\/span><\/p>\n

Pudratchi bajargan ish pudrat shartnomasining shartlariga, shartlar bo\u2018lmaganida yoki to\u2018liq bo\u2018lmaganida esa, odatda tegishli turdagi ishlarga qo\u2018yiladigan talablarga mos kelishi kerak. Agar qonunchilikda yoki shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, bajarilgan ish natijasi buyurtmachiga topshirish paytida shartnomada ko\u2018rsatilgan yoki odatda qo\u2018yiladigan talablar bilan belgilangan xususiyatlarga ega bo\u2018lishi va oqilona muddat davomida shartnomada nazarda tutilganidek foydalanish uchun, agar u shartnomada belgilangan bo\u2018lmasa, bunday turdagi ishning natijasidan odatdagidek foydalanish uchun yaroqli bo\u2018lishi kerak.<\/span><\/p>\n

Agar qonunchilikda pudrat shartnomasi bo\u2018yicha bajariladigan ishga qo\u2018yiladigan majburiy talablar nazarda tutilgan bo\u2018lsa, tadbirkor sifatida ish olib borayotgan pudratchi ishni bunday majburiy talablarga amal qilgan holda bajarishi shart.<\/span><\/p>\n

Pudratchi belgilangan majburiy talablarga nisbatan sifat jihatidan birmuncha yuqori talablarga javob beradigan ishni bajarishni pudrat shartnomasi asosida o\u2018z zimmasiga olishi mumkin.<\/span><\/p>\n

648-modda. Ishning sifatiga kafolat berish<\/span><\/p>\n

Qonunchilikda yoki pudrat shartnomasida pudratchi buyurtmachiga ishning sifatiga kafolat berishi nazarda tutilgan bo\u2018lsa, pudratchi butun kafolat muddati davomida ushbu Kodeks 647-moddasining birinchi qismi talablariga mos keladigan ish natijalarini buyurtmachiga topshirishi shart.<\/span><\/p>\n

Agar pudrat shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, ishlar natijasining sifatiga berilgan kafolat ishning natijasini tashkil etuvchi hamma narsaga tegishli bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

649-modda. Kafolat muddatini hisoblash tartibi<\/span><\/p>\n

Agar pudrat shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, kafolat muddati buyurtmachi bajarilgan ish natijasini qabul qilgan yoki qabul qilishi lozim bo\u2018lgan paytdan o\u2018ta boshlaydi.<\/span><\/p>\n

Agar qonunchilikda yoki taraflarning kelishuvida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa yoxud u pudrat shartnomasining xususiyatlaridan kelib chiqmasa, pudrat shartnomasi bo\u2018yicha kafolat muddatini hisoblash uchun ushbu Kodeks 404-moddasining ikkinchi, uchinchi, to\u2018rtinchi va beshinchi qismlarida ko\u2018rsatilgan qoidalar tegishincha tatbiq etiladi.<\/span><\/p>\n

650-modda. Ishning sifati lozim darajada bo\u2018lmaganligi uchun pudratchining javobgarligi<\/span><\/p>\n

Agar ish pudratchi tomonidan pudrat shartnomasidan chetga chiqqan holda bajarilib, ish natijasini yomonlashtirgan bo\u2018lsa, yoki uni shartnomada nazarda tutilgan maqsadlar uchun yoxud shartnomada yaroqsizlik haqida tegishli shartlar bo\u2018lmagan taqdirda, odatdagi maqsadlar uchun foydalanishga yaroqsiz qilib qo\u2018yadigan boshqa kamchiliklar bilan bajarilgan bo\u2018lsa, buyurtmachi, basharti qonunda yoki shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, o\u2018z xohishiga ko\u2018ra pudratchidan:<\/span><\/p>\n

kamchiliklarni oqilona muddatda bepul bartaraf etishni;<\/span><\/p>\n

ish uchun belgilangan bahoni mutanosib ravishda kamaytirishni;<\/span><\/p>\n

shartnomada buyurtmachining kamchiliklarni bartaraf etish huquqi nazarda tutilgan bo\u2018lsa, ularni bartaraf etishga qilgan o\u2018z xarajatlarini qoplashni talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

Pudratchi ishdagi o\u2018zi javobgar bo\u2018lgan kamchiliklarni bartaraf etish o\u2018rniga, buyurtmachiga shartnomani bajarishni kechiktirganlik natijasida yetkazgan zararni qoplagan holda ishni yangidan bepul bajarib berishga haqli. Bunday holda buyurtmachi ilgari o\u2018ziga topshirilgan ish natijasini, agar ishning xarakteriga ko\u2018ra uni qaytarib berish mumkin bo\u2018lsa, pudratchiga qaytarib berishi shart.<\/span><\/p>\n

Agar ishdagi pudrat shartnomasi shartlaridan chetga chiqishlar yoki boshqa xil kamchiliklar jiddiy va bartaraf etib bo\u2018lmaydigan darajada bo\u2018lsa yoxud aniqlangan kamchiliklar buyurtmachi tomonidan belgilangan oqilona muddatda bartaraf etilmagan bo\u2018lsa, buyurtmachi shartnomani bajarishdan bosh tortishga va keltirilgan zararni qoplashni talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

Pudrat shartnomasining muayyan kamchilik uchun pudratchini javobgarlikdan ozod qilish to\u2018g\u2018risidagi sharti, agar bunday nuqsonlar pudratchining aybli harakatlari yoki harakatsizligi tufayli vujudga kelganligi isbotlansa, pudratchini javobgarlikdan ozod qilmaydi.<\/span><\/p>\n

Ishni bajarish uchun material bergan pudratchi uning sifati uchun sotuvchining sifati lozim darajada bo\u2018lmagan tovar uchun javobgarligi to\u2018g\u2018risidagi qoidalar bo\u2018yicha javobgar bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

651-modda. Ish natijasining lozim darajada sifatli emasligini aniqlash muddatlari<\/span><\/p>\n

Agar qonun yoki pudrat shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, buyurtmachi ushbu moddada belgilangan muddatlarda ish natijasining lozim darajada sifatli emasligini aniqlagan taqdirda, ishning natijasi lozim darajada sifatli emasligi bilan bog\u2018liq talablarni qo\u2018yishga haqli.<\/span><\/p>\n

Ish natijasiga kafolat muddati belgilanmagan hollarda ish natijalaridagi kamchiliklar oqilona muddatda, biroq ish natijasi topshirilgan kundan boshlab ikki yil mobaynida aniqlangan taqdirda, agar qonunda, shartnomada yoki ish muomalasi odatlarida boshqa muddatlar belgilangan bo\u2018lmasa, buyurtmachi ish natijasidagi kamchiliklar bilan bog\u2018liq talablarni qo\u2018yishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Buyurtmachi kafolat muddati mobaynida aniqlangan ish natijasidagi kamchiliklar bilan bog\u2018liq talablarni qo\u2018yishga haqli.<\/span><\/p>\n

Shartnomada nazarda tutilgan kafolat muddati ikki yildan kam bo\u2018lib, buyurtmachi ish natijasidagi kamchiliklarni kafolat muddati tamom bo\u2018lgach, biroq ushbu moddaning beshinchi qismida nazarda tutilgan paytdan e\u2019tiboran ikki yil davomida aniqlagan va bu kamchiliklar ish natijasi o\u2018ziga topshirilgunicha yoki topshirish paytiga qadar yuzaga kelgan sabablarga ko\u2018ra paydo bo\u2018lganligini isbot qilsa, ular uchun pudratchi javobgar bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

Agar pudrat shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, kafolat muddati bajarilgan ish natijasi buyurtmachi tomonidan qabul qilib olingan yoki qabul qilib olinishi lozim bo\u2018lgan paytdan e\u2019tiboran o\u2018ta boshlaydi.<\/span><\/p>\n

Pudrat shartnomasi bo\u2018yicha kafolat muddatini hisoblashda, agar qonunchilikda, taraflar o\u2018rtasidagi kelishuvda boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa yoki u pudrat shartnomasining xususiyatlaridan kelib chiqmasa, ushbu Kodeks 404-moddasi ikkinchi, uchinchi, to\u2018rtinchi va beshinchi qismlarining qoidalari tegishincha qo\u2018llanadi.<\/span><\/p>\n

652-modda. Ish sifatining tegishli darajada emasligi xususida da\u2019vo qo\u2018zg\u2018atish muddati<\/span><\/p>\n

Ish sifatining tegishli darajada emasligi tufayli kelib chiqqan talablar uchun da\u2019vo qo\u2018zg\u2018atish muddati ushbu Kodeks 150-moddasining qoidalariga binoan belgilanadi.<\/span><\/p>\n

Agar qonunchilik yoki pudrat shartnomasida pudratchining ish sifatiga kafolat berishi nazarda tutilgan, kafolat muddati belgilangan va ishdagi kamchiliklar xususidagi ariza kafolat muddatida berilgan bo\u2018lsa, da\u2019vo qo\u2018zg\u2018atish muddati kamchiliklar xususida ariza berilgan kundan e\u2019tiboran o\u2018ta boshlaydi.<\/span><\/p>\n

Agar pudrat shartnomasiga muvofiq buyurtmachi ish natijasini qismlarga bo\u2018lib qabul qilgan bo\u2018lsa, da\u2019vo muddati ish natijasi butunlay qabul qilib olingan kundan e\u2019tiboran o\u2018ta boshlaydi.<\/span><\/p>\n

653-modda. Pudratchining buyurtmachiga axborot berish majburiyati<\/span><\/p>\n

Agar shartnomada nazarda tutilgan bo\u2018lsa yoki axborotning xarakteridan ish natijasidan pudrat shartnomasida nazarda tutilgan maqsadlarda ushbu axborotsiz foydalanish mumkin emasligi anglashilsa, pudratchi buyurtmachiga ishning natijasi bilan birga pudrat shartnomasining narsasini ishlatish yoki undan boshqacha tarzda foydalanishga taalluqli bo\u2018lgan axborotni ham berishi shart.<\/span><\/p>\n

654-modda. Taraflar olgan axborotning maxfiyligi<\/span><\/p>\n

Agar bir taraf pudrat shartnomasi bo\u2018yicha o\u2018z majburiyatlarini bajarganligi tufayli ikkinchi tarafdan yangi yechimlar va texnikaviy bilimlar, jumladan huquqiy muhofaza qilinmaydigan yechim va bilimlar, shuningdek tijorat siri deb hisoblanishi mumkin bo\u2018lgan ma\u2019lumotlar olsa, u bu ma\u2019lumotlarni ikkinchi tarafning roziligisiz uchinchi shaxslarga ma\u2019lum qilishga haqli emas. Bunday axborotdan foydalanish tartibi va shartlari taraflarning kelishuvi bilan belgilanadi.<\/span><\/p>\n

655-modda. Buyurtmachiga material va uskunalarni qaytarib berish<\/span><\/p>\n

Agar buyurtmachi ushbu Kodeks 642-moddasining to\u2018rtinchi qismiga yoki 650-moddasining uchinchi qismiga asosan pudrat shartnomasini bajarishdan voz kechsa, pudratchi buyurtmachi tomonidan berilgan materiallarni, uskunalarni, qayta ishlash (ishlov berish) uchun berilgan ashyo va boshqa mol-mulkni buyurtmachiga qaytarib berishi yoki buyurtmachi ko\u2018rsatgan shaxsga topshirishi, agar buning iloji bo\u2018lmasa \u2014 materiallar, uskunalar, ashyo va boshqa mol-mulkning qiymatini to\u2018lashi shart.<\/span><\/p>\n

2-\u00a7. Maishiy pudrat<\/span><\/p>\n

656-modda. Maishiy pudrat shartnomasi<\/span><\/p>\n

Tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirayotgan pudratchi maishiy pudrat shartnomasi bo\u2018yicha buyurtmachi-fuqaroning topshirig\u2018i bilan uning maishiy yoxud boshqa shaxsiy ehtiyojlarini qondirishga qaratilgan ma\u2019lum ishlarni bajarish majburiyatini, buyurtmachi esa ishni qabul qilish va haqini to\u2018lash majburiyatini oladi.<\/span><\/p>\n

Agar qonunchilik yoxud shartnomada, shu jumladan buyurtmachi qo\u2018shilgan formulyarlar yoki boshqa standart shakllarning shartlarida boshqacha tartib nazarda tutilmagan bo\u2018lsa, pudratchi buyurtmachiga patta yoki buyurtma qabul qilinganligini tasdiqlaydigan boshqa hujjatni bergan paytdan boshlab maishiy pudrat shartnomasi tuzilgan hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

Mazkur hujjatlarning buyurtmachida bo\u2018lmasligi, uni maishiy pudrat shartnomasi tuzilganligini yoki uning shartlarini tasdiqlovchi guvohlar ko\u2018rsatmalarini vaj qilib keltirish huquqidan mahrum qilmaydi.<\/span><\/p>\n

Maishiy pudrat shartnomasi ommaviy shartnomalar jumlasiga kiradi.<\/span><\/p>\n

657-modda. Buyurtmachi huquqlarining kafolatlari<\/span><\/p>\n

Pudratchi maishiy pudrat shartnomasiga haq evaziga bajariladigan qo\u2018shimcha ishlar yoki xizmatlarni kiritishga buyurtmachini majbur qilishga haqli emas. Bu talab buzilgan taqdirda, buyurtmachi tegishli ish yoki xizmatga haq to\u2018lashdan bosh tortishga haqli.<\/span><\/p>\n

Buyurtmachi ish unga topshirilguncha istagan vaqtda belgilangan haqning u pudrat shartnomasini bajarishdan voz kechganligi to\u2018g\u2018risidagi bildirishni pudratchi olgunga qadar bajarilgan ishga mutanosib qismini va shartnomani bajarish maqsadida shu paytgacha qilingan xarajatlarni pudratchiga to\u2018lab, agar bu xarajatlar ish uchun to\u2018lanadigan haqning ko\u2018rsatib o\u2018tilgan qismiga kirmasa, maishiy buyurtma shartnomasini bajarishdan voz kechishga haqli. Shartnomaning buyurtmachini bunday huquqdan mahrum qiluvchi shartlari o\u2018z-o\u2018zidan haqiqiy emas.<\/span><\/p>\n

658-modda. Taklif etilayotgan ish to\u2018g\u2018risida buyurtmachiga axborot berish<\/span><\/p>\n

Maishiy pudrat shartnomasi tuzilguniga qadar pudratchi taklif qilinayotgan ish, uning turlari va xususiyatlari, bahosi, haq to\u2018lash shakli to\u2018g\u2018risida buyurtmachiga zarur va ishonarli axborotni topshirishi, shuningdek buyurtmachining iltimosiga binoan shartnomaga va tegishli ishga doir ma\u2019lumotlarni unga berishi shart. Agar ishning xususiyati bo\u2018yicha ahamiyati bo\u2018lsa, pudratchi uni bajaradigan aniq shaxsni ko\u2018rsatishi kerak.<\/span><\/p>\n

Pudratchidan olingan axborotning to\u2018liq yoki ishonchli bo\u2018lmaganligi oqibatida buyurtmachi nazarda tutgan xususiyatlarga ega bo\u2018lmagan ishni bajarish to\u2018g\u2018risida shartnoma tuzilgan bo\u2018lsa, buyurtmachi bajarilgan ishga haq to\u2018lamagan holda maishiy pudrat shartnomasini bekor qilishni va yetkazilgan zararni qoplashni talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

659-modda. Bajarilgan ishdan foydalanish shartlari to\u2018g\u2018risida buyurtmachini ogohlantirish<\/span><\/p>\n

Pudratchi buyurtmachiga ishni topshirish vaqtida ish natijasidan samarali va xavfsiz foydalanish uchun rioya etilishi zarur bo\u2018lgan talablarni, shuningdek tegishli talablarga rioya qilmaslik buyurtmachining shaxsan o\u2018zi va boshqa shaxslar uchun qanday oqibatlarga olib kelishi mumkinligini ma\u2019lum qilishi shart.<\/span><\/p>\n

660-modda. Ishni pudratchining materialidan foydalanib bajarish<\/span><\/p>\n

Agar maishiy pudrat shartnomasi bo\u2018yicha ish pudratchining materialidan foydalanib bajarilsa, buyurtmachi material haqining hammasini shartnoma tuzish vaqtida to\u2018laydi yoki uning shartnomada ko\u2018rsatilgan qismi to\u2018lanib, pudratchi bajargan ishni buyurtmachi qabul qilib olayotganida to\u2018la hisob-kitob qilinadi.<\/span><\/p>\n

Maishiy pudrat shartnomasiga binoan material pudratchi tomonidan nasiyaga berilishi, shu jumladan buyurtmachi tomonidan materialning haqini bo\u2018lib-bo\u2018lib to\u2018lash sharti bilan ham berilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Pudratchi tomonidan berilgan material bahosining maishiy pudrat shartnomasi tuzilganidan so\u2018ng o\u2018zgarishi qayta hisob-kitob qilishga sabab bo\u2018lmaydi.<\/span><\/p>\n

661-modda. Ishni buyurtmachining materialidan foydalanib bajarish<\/span><\/p>\n

Agar maishiy pudrat shartnomasi bo\u2018yicha ish buyurtmachining materialidan foydalanib bajarilsa, shartnoma tuzilayotganda buyurtmachiga pudratchi tomonidan beriladigan pattada yoki boshqa hujjatda materialning aniq nomi, ta\u2019rifi va taraflarning kelishuvi bo\u2018yicha belgilanadigan bahosi ko\u2018rsatilishi kerak. Patta yoki shunga o\u2018xshash boshqa hujjatdagi materialning bahosi xususida buyurtmachi keyinchalik sudda nizolashishi mumkin.<\/span><\/p>\n

662-modda. Ishning bahosi va uni to\u2018lash<\/span><\/p>\n

Maishiy pudrat shartnomasida ishning bahosi taraflarning kelishuvi bilan belgilanadi va u pudratchi e\u2019lon qilgan preyskurantda ko\u2018rsatilganidan yuqori bo\u2018lishi mumkin emas. Pudratchi ishni butunlay topshirganidan so\u2018ng buyurtmachi unga haq to\u2018laydi. Taraflarning kelishuviga muvofiq buyurtmachi shartnoma tuzilayotganda ish uchun haqni to\u2018liq yoki bo\u2018nak berish yo\u2018li bilan to\u2018lashi mumkin.<\/span><\/p>\n

663-modda. Bajarilgan ishda kamchiliklar borligini aniqlash oqibatlari<\/span><\/p>\n

Buyurtmachi ish natijasini qabul qilib olayotgan yoki pudrat narsasidan foydalanayotgan paytda kamchiliklarni aniqlasa, ushbu Kodeksning 650-moddasida nazarda tutilgan huquqlaridan birini ushbu Kodeks 652-moddasining birinchi qismida nazarda tutilgan umumiy muddat davomida, kafolat muddati bo\u2018lganida esa, shu muddat davomida amalga oshirishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Maishiy pudrat shartnomasi bo\u2018yicha bajarilgan ishning buyurtmachining o\u2018zi va boshqa shaxslar hayotiga yoki sog\u2018lig\u2018iga xavf tug\u2018dirishi mumkin bo\u2018lgan kamchiliklarini tekin bartaraf etish to\u2018g\u2018risidagi talab, agar qonunda belgilangan tartibda uzoqroq muddat (xizmat muddati) nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, buyurtmachi yoki uning qonuniy vorisi tomonidan ish natijasi qabul qilib olingan paytdan boshlab o\u2018n yil davomida qo\u2018yilishi mumkin. Bunday talab ushbu kamchiliklar qachon aniqlanganligidan qat\u2019i nazar, shu jumladan ular kafolat muddati tugagandan so\u2018ng aniqlangan bo\u2018lsa ham, qo\u2018yilishi mumkin. Mazkur talab pudratchi tomonidan bajarilmasa, buyurtmachi yuqorida ko\u2018rsatilgan muddat davomida yo ish uchun to\u2018langan haqning tegishli qismini qaytarishni yoxud o\u2018z kuchi bilan yoki uchinchi shaxslar yordamida kamchiliklarni bartaraf etish bilan bog\u2018liq xarajatlarini qoplashni talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

664-modda. Buyurtmachi ish natijasini qabul qilish uchun kelmasligining oqibatlari<\/span><\/p>\n

Buyurtmachi bajarilgan ish natijasini qabul qilish uchun kelmagan yoki ishni qabul qilishdan boshqacha tarzda bo\u2018yin tovlagan taqdirda, pudratchi buyurtmachini yozma ravishda ogohlantirib, bunday ogohlantirishdan keyin ikki oy o\u2018tgach, ishning natijasini oqilona narxda sotishga, tushgan pulni esa, undan o\u2018ziga tegishli bo\u2018lgan butun to\u2018lovlarni chegirib qolib, ushbu Kodeksning 249-moddasiga muvofiq buyurtmachining nomiga depozitga o\u2018tkazishga haqli.<\/span><\/p>\n

Ushbu moddaning birinchi qismida ko\u2018rsatilgan hollarda pudratchi ish natijasini sotish o\u2018rniga uni ushlab turish yoki keltirilgan zararni buyurtmachidan undirib olish huquqidan foydalanishi mumkin.<\/span><\/p>\n

665-modda. Maishiy pudrat shartnomasi bo\u2018yicha ish tegishli darajada yoki umuman bajarilmagan taqdirda buyurtmachining huquqlari<\/span><\/p>\n

Maishiy pudrat shartnomasi bo\u2018yicha ish tegishli darajada yoki umuman bajarilmagan taqdirda buyurtmachi ushbu Kodeksning 434 \u2014 436-moddalariga muvofiq sotib oluvchiga berilgan huquqlardan foydalanishi mumkin.<\/span><\/p>\n

3-\u00a7. Qurilish pudrati<\/span><\/p>\n

666-modda. Qurilish pudrati shartnomasi<\/span><\/p>\n

Qurilish pudrati shartnomasi bo\u2018yicha pudratchi shartnomada belgilangan muddatda buyurtmachining topshirig\u2018i bilan muayyan obyektni qurish yoki boshqa qurilish ishini bajarish majburiyatini oladi, buyurtmachi esa pudratchiga ishni bajarish uchun zarur sharoit yaratib berish, ishni qabul qilish va kelishilgan haqni to\u2018lash majburiyatini oladi.<\/span><\/p>\n

Qurilish pudrati shartnomasi korxonani, binoni (jumladan uy-joy binosini), inshootni yoki boshqa obyektni qurish yoki qayta qurish haqida, shuningdek montaj, sozlash-ishga tushirish va qurilayotgan obyekt bilan bevosita bog\u2018liq bo\u2018lgan boshqa ishlarni bajarish haqida tuziladi. Qurilish pudrati shartnomasi to\u2018g\u2018risidagi qoidalar, agar shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, bino va inshootlarni kapital ta\u2019mirlash ishlariga nisbatan ham tatbiq etiladi.<\/span><\/p>\n

Qurilish pudrati shartnomasida nazarda tutilgan hollarda obyektni buyurtmachi qabul qilib olganidan keyin uni shartnomada ko\u2018rsatilgan muddatda ishlatishni ta\u2019minlash majburiyatini pudratchi o\u2018z zimmasiga oladi.<\/span><\/p>\n

Tugallanmagan qurilishning mulkdori u buyurtmachiga topshirilguncha va uning haqi to\u2018languncha pudratchi hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

667-modda. Pudrat obyektining tasodifan nobud bo\u2018lish yoki tasodifan shikastlanish xavfi<\/span><\/p>\n

Agar pudrat obyekti nobud bo\u2018lsa yoki shikastlansa, obyekt qabul qilib olingunga qadar uning tasodifan nobud bo\u2018lish yoki tasodifan shikastlanish xavfi pudratchi zimmasida bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

668-modda. Bajarilayotgan ishlarning xavfsizligi uchun javobgarlik<\/span><\/p>\n

Bajarilayotgan ishlarning xavfsizligi uchun pudratchi javobgar bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

669-modda. Qurilish obyektini sug\u2018urtalash<\/span><\/p>\n

Agar shartnomada taraflar boshqacha tartib va shartlarni belgilab qo\u2018ygan bo\u2018lmasalar, shartnomada nazarda tutilgan obyektni yoki ishlar majmuini pudratchi o\u2018z hisobidan sug\u2018urtalashi shart.<\/span><\/p>\n

Sug\u2018urtalash majburiyati yuklatilgan taraf qurilish pudrati shartnomasida nazarda tutilgan tartibda ikkinchi tarafga shartnoma shartlariga muvofiq sug\u2018urta shartnomasi tuzganini tasdiqlovchi dalillarni, shu jumladan sug\u2018urta qiluvchi, sug\u2018urta summasi miqdori va sug\u2018urtalangan tavakkalchiliklar to\u2018g\u2018risidagi ma\u2019lumotlarni taqdim qilishi kerak.<\/span><\/p>\n

Sug\u2018urtalash tegishli tarafni sug\u2018urta hodisasi yuz berishining oldini olish chora-tadbirlarini ko\u2018rish majburiyatidan ozod qilmaydi.<\/span><\/p>\n

670-modda. Loyiha-smeta hujjatlari<\/span><\/p>\n

Pudratchi qurilish va u bilan bog\u2018liq bo\u2018lgan ishlarni ishning hajmi, mazmuni va ularga qo\u2018yiladigan boshqa talablarni belgilaydigan loyiha-smeta hujjatlariga muvofiq amalga oshirishi shart.<\/span><\/p>\n

Qurilish pudrati shartnomasida boshqa ko\u2018rsatmalar bo\u2018lmasa, pudratchi loyiha-smeta hujjatlarida ko\u2018rsatilgan hamma ishlarni bajarishi shart, deb taxmin qilinadi.<\/span><\/p>\n

Qurilish pudrati shartnomasida loyiha-smeta hujjatlarining tarkibi va mazmuni aniqlangan, shuningdek qaysi taraf va qancha muddatda tegishli hujjatlarni taqdim qilishi lozimligi nazarda tutilgan bo\u2018lishi kerak.<\/span><\/p>\n

Pudratchi qurilish davomida loyiha-smeta hujjatlarida hisobga olinmagan ishlarni va shu munosabat bilan qo\u2018shimcha ishlarni bajarish va qurilishning smeta qiymatini oshirish zarurligini aniqlasa, bu to\u2018g\u2018rida buyurtmachiga xabar berishi shart.<\/span><\/p>\n

Pudratchi buyurtmachidan o\u2018n kun ichida o\u2018z xabariga javob olmagan taqdirda, agar qonunda yoki qurilish pudrati shartnomasida buning uchun boshqa muddat nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, tegishli ishlarni to\u2018xtatib, bekor turib qolish natijasida ko\u2018rilgan zararni buyurtmachining zimmasiga yuklashi shart. Agar buyurtmachi qo\u2018shimcha ish bajarish zarurati yo\u2018qligini isbotlasa, bu zararni qoplashdan ozod etiladi.<\/span><\/p>\n

Ushbu moddaning to\u2018rtinchi va beshinchi qismlarida belgilangan majburiyatlarni bajarmagan pudratchi, agar buyurtmachining manfaatini ko\u2018zlab, xususan ishning to\u2018xtatilishi qurilish obyektining nobud bo\u2018lishiga yoki shikastlanishiga olib kelishi mumkin bo\u2018lganligi munosabati bilan darhol harakat qilish zarur bo\u2018lganligini isbotlay olmasa, u bajargan qo\u2018shimcha ishi uchun buyurtmachidan haq to\u2018lashni va shu tufayli ko\u2018rilgan zararni qoplashni talab qilish huquqidan mahrum bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

Qo\u2018shimcha ish bajarish va unga haq to\u2018lashga buyurtmachi rozi bo\u2018lsa, bu ishlar pudratchining kasb faoliyati sohasiga kirmaydigan yoki u o\u2018ziga bog\u2018liq bo\u2018lmagan sabablarga ko\u2018ra ularni bajara olmagan hollardagina pudratchi mazkur ishlarni bajarishdan bosh tortishga haqli.<\/span><\/p>\n

671-modda. Loyiha-smeta hujjatlariga o\u2018zgartishlar kiritish<\/span><\/p>\n

Agar texnik hujjatlarga o\u2018zgartishlar kiritish tufayli bajarilishi kerak bo\u2018ladigan qo\u2018shimcha ishlar qiymati jihatidan smetada ko\u2018rsatilgan qurilish umumiy qiymatining o\u2018n foizidan oshib ketmasa va qurilish pudrati shartnomasida nazarda tutilgan ishlarning xususiyatini o\u2018zgartirmasa, buyurtmachi texnik hujjatlarga o\u2018zgartishlar kiritishga haqli.<\/span><\/p>\n

Texnik hujjatlarga ushbu moddaning birinchi qismida ko\u2018rsatilganiga nisbatan kattaroq hajmda o\u2018zgartishlar kiritish taraflar kelishgan qo\u2018shimcha smeta asosida amalga oshiriladi.<\/span><\/p>\n

Agar ishning qiymati pudratchiga bog\u2018liq bo\u2018lmagan sabablarga ko\u2018ra smetadan kamida o\u2018n foiz oshgan bo\u2018lsa, pudratchi ushbu Kodeksning 382-moddasiga muvofiq smetani qayta ko\u2018rib chiqishni talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

Pudratchi loyiha-smeta hujjatlaridagi kamchiliklarni aniqlash va yo\u2018qotish bilan bog\u2018liq oqilona xarajatlarni qoplashni talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

672-modda. Qurilishni materiallar va uskunalar bilan ta\u2019minlash<\/span><\/p>\n

Agar shartnomada butun qurilishni yoki uning muayyan qismini moddiy ta\u2019minlash buyurtmachi tomonidan amalga oshirilishi nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, qurilishni materiallar, shu jumladan detallar va konstruksiyalar, shuningdek uskunalar bilan ta\u2019minlash majburiyati pudratchi zimmasida bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

Qurilishni ta\u2019minlash majburiyatini zimmasiga olgan taraf o\u2018zi topshirgan materiallar (detallar, konstruksiyalar)dan, shuningdek uskunalardan bajarilayotgan ishlar sifatini yomonlashtirmagan holda foydalanib bo\u2018lmasligi vujudga kelganligi uchun, agar foydalanib bo\u2018lmaslik ikkinchi taraf javob beradigan vaziyatlar tufayli vujudga kelganligini isbot qilmasa, javobgar bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

Buyurtmachi bergan materiallar yoki uskunalardan bajarilayotgan ishlar sifatini yomonlashtirmagan holda foydalanish mumkin emasligi aniqlangan va buyurtmachi ularni almashtirishdan bosh tortgan taqdirda, pudratchi qurilish pudrati shartnomasidan voz kechishga va buyurtmachidan ishning bajarilgan qismiga mutanosib ravishda shartnoma narxini to\u2018lashni talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

673-modda. Ishga haq to\u2018lash<\/span><\/p>\n

Buyurtmachi pudratchining bajargan ishi uchun smetada nazarda tutilgan miqdorda, qonun yoki qurilish pudrati shartnomasida belgilangan muddatda va tartibda haq to\u2018laydi. Qonun yoki shartnomada tegishli ko\u2018rsatmalar bo\u2018lmasa, pudratchi tomonidan bajarilgan ishlar uchun ushbu Kodeksning 638-moddasiga muvofiq haq to\u2018lanadi.<\/span><\/p>\n

Qurilish pudrati shartnomasida ishlarga obyekt buyurtmachi tomonidan qabul qilinganidan so\u2018ng bir yo\u2018la va to\u2018liq hajmda haq to\u2018lash nazarda tutilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

674-modda. Qurilish uchun yer uchastkasi berish<\/span><\/p>\n

Buyurtmachi qurilish uchun yer uchastkasini qurilish pudrati shartnomasida ko\u2018rsatilgan kattalikda va holatda o\u2018z vaqtida berishi shart. Shartnomada bular ko\u2018rsatilgan bo\u2018lmasa, yer uchastkasining maydoni va holati ishning o\u2018z vaqtida boshlanishi, normal olib borilishi va muddatida tugallanishini ta\u2019minlashi shart.<\/span><\/p>\n

675-modda. Qurilish pudrati shartnomasidagi buyurtmachining qo\u2018shimcha majburiyatlari<\/span><\/p>\n

Buyurtmachi qurilish pudrati shartnomasida nazarda tutilgan hollarda va tartibda pudratchiga ishlarni bajarish uchun zarur bo\u2018lgan bino va inshootlarni foydalanishga berishi, uning manziliga yuklarning tashib berilishini, vaqtinchalik elektr ta\u2019minoti tarmoqlari, suv va bug\u2018 quvurlari o\u2018tkazilishini ta\u2019minlashi va boshqa xizmatlar ko\u2018rsatishi shart.<\/span><\/p>\n

676-modda. Buyurtmachining qurilish pudrati shartnomasi bo\u2018yicha ishlarning bajarilishini tekshirishi va nazorat qilishi<\/span><\/p>\n

Buyurtmachi, pudratchining operativ-xo\u2018jalik faoliyatiga aralashmagan holda, ishlarning bajarilishini va sifatini, ularni bajarish muddatlariga (grafikka) rioya etilishini, pudratchi bergan materiallarning sifatini, shuningdek buyurtmachining materialidan pudratchi to\u2018g\u2018ri foydalanayotganligini tekshirishga va nazorat qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

Buyurtmachi ishlarning bajarilishi ustidan tekshiruv va nazoratni amalga oshirayotganda qurilish pudrati shartnomasi shartlaridan ishlar sifatini yomonlashtirishi mumkin bo\u2018lgan darajada chekinishni yoki boshqa kamchiliklarni aniqlasa, bu to\u2018g\u2018rida darhol pudratchiga xabar berishi shart. Buni xabar qilmagan buyurtmachi aniqlangan kamchiliklarni keyinchalik vaj qilib keltirish huquqini yo\u2018qotadi.<\/span><\/p>\n

Agar pudratchi buyurtmachidan qurilish jarayonida olgan ko\u2018rsatmalar qurilish pudrati shartnomasi shartlariga zid bo\u2018lmasa va pudratchining operativ-xo\u2018jalik faoliyatiga aralashishdan iborat bo\u2018lmasa, pudratchi bunday ko\u2018rsatmalarni bajarishi shart.<\/span><\/p>\n

Ishni tegishli darajada bajarmagan pudratchi buyurtmachining bu ishlarni tekshirmagani va nazorat qilmaganini vaj qilib keltirishga haqli emas, qonunchilikda bunday tekshirish va nazoratni amalga oshirish buyurtmachining zimmasiga yuklangan hollar bundan mustasno.<\/span><\/p>\n

677-modda. Qurilish pudrati shartnomasidagi taraflarning hamkorlik qilishi<\/span><\/p>\n

Agar qurilishni va u bilan bog\u2018liq ishlarni amalga oshirishda qurilish pudrati shartnomasini tegishli darajada bajarishga to\u2018siqlar borligi ma\u2019lum bo\u2018lsa, taraflarning har biri bunday to\u2018siqlarni bartaraf etish uchun o\u2018ziga bog\u2018liq bo\u2018lgan hamma choralarni ko\u2018rishi shart. Ushbu majburiyatni bajarmagan taraf tegishli to\u2018siqlar bartaraf etilmaganligi tufayli yetkazilgan zararni undirib olish huquqidan mahrum bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

Qurilish pudrati shartnomasida nazarda tutilgan hollarda bir taraf ushbu moddaning birinchi qismida ko\u2018rsatilgan majburiyatlarni bajarish uchun qilgan xarajatlarni boshqa taraf to\u2018lashi lozim.<\/span><\/p>\n

678-modda. Pudratchining atrof muhitni muhofaza qilish va qurilish ishlarini xavfsiz olib borish majburiyatlari<\/span><\/p>\n

Pudratchi qurilish va u bilan bog\u2018liq ishlarni amalga oshirayotgan vaqtda atrof muhitni muhofaza qilish va qurilish ishlarini xavfsiz olib borishga doir qonunchilikning talablariga rioya etishi shart va bunday talablar buzilganligi uchun uchinchi shaxslar oldida javobgar bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

Agar buyurtmachi bergan materiallar (detallar, konstruksiyalar)dan va uskunalardan ishni bajarish jarayonida foydalanish yoki uning ko\u2018rsatmalarini bajarish atrof muhitni muhofaza qilish va qurilish ishlarini xavfsiz olib borish to\u2018g\u2018risidagi taraflar uchun majburiy bo\u2018lgan talablarning buzilishiga olib kelsa, pudratchi bu materiallar va uskunalardan foydalanishga, ko\u2018rsatmalarni bajarishga haqli emas.<\/span><\/p>\n

679-modda. Qurilish konservatsiya qilinganda buyurtmachining majburiyatlari<\/span><\/p>\n

Agar taraflarga bog\u2018liq bo\u2018lmagan sabablarga ko\u2018ra qurilish pudrati shartnomasi bo\u2018yicha ishlar to\u2018xtatilgan bo\u2018lsa va qurilish obyekti konservatsiya qilingan bo\u2018lsa, buyurtmachi pudratchiga konservatsiya qilingan paytga qadar bajarilgan ishlar haqining hammasini to\u2018lashi, shuningdek ishlarni to\u2018xtatish va qurilishni konservatsiya qilish zaruriyati tufayli qilingan xarajatlarni to\u2018lashi shart.<\/span><\/p>\n

680-modda. Ishlarni topshirish va qabul qilib olish<\/span><\/p>\n

Pudratchidan qurilish pudrati shartnomasi bo\u2018yicha bajarilgan ishlar natijasi yoki, agar shartnomada nazarda tutilgan bo\u2018lsa, ishlarning bajarilgan bosqichi topshirishga tayyor ekanligi to\u2018g\u2018risida xabar olgan buyurtmachi darhol uni qabul qilib olishga kirishishi shart.<\/span><\/p>\n

Agar qurilish pudrati shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, buyurtmachi ishlar natijasini qabul qilib olishni o\u2018z hisobidan tashkil etadi va amalga oshiradi. Qonunchilikda nazarda tutilgan hollarda ishlarni qabul qilib olishda davlat organlarining va fuqarolar o\u2018zini o\u2018zi boshqarish organlarining vakillari ishtirok etishi lozim.<\/span><\/p>\n

Ishlarning alohida bosqichlarini oldindan qabul qilib olgan buyurtmachi ularning pudratchi aybdor bo\u2018lmagan holda nobud bo\u2018lish yoki shikastlanish xavfini, shu jumladan qurilish pudrati shartnomasida ishning pudratchi tomonidan tavakkal qilib bajarilishi nazarda tutilgan hollarda ham, o\u2018z zimmasiga oladi.<\/span><\/p>\n

Ishlar natijasining pudratchi tomonidan topshirilishi va buyurtmachi tomonidan qabul qilib olinishi ikkala taraf imzolagan dalolatnoma bilan rasmiylashtiriladi. Taraflardan biri <\/span>dalolatnomani imzolashdan bosh tortsa, bu to\u2018g\u2018rida ushbu dalolatnomaga yozib qo\u2018yiladi va dalolatnomani ikkinchi taraf imzolaydi.<\/span><\/p>\n

Sud dalolatnomani imzolashdan bosh tortish sabablarini asosli deb topsagina, ishlar natijasini topshirish yoki qabul qilishning bir taraflama dalolatnomasini haqiqiy emas deb topishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Qonunda yoki qurilish pudrati shartnomasida nazarda tutilgan yoki shartnoma yuzasidan bajariladigan ishning xususiyatidan kelib chiqqan hollarda ish natijasini qabul qilib olishdan oldin dastlabki sinov o\u2018tkazilishi kerak. Bunday hollarda ishlar faqat dastlabki sinov ijobiy natija bergandagina qabul qilib olinishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Bajarilgan ishda undan qurilish pudrati shartnomasida ko\u2018rsatilgan maqsadda foydalanish imkoniyatini bermaydigan kamchiliklar borligi aniqlangan va ularni pudratchi, buyurtmachi yoki uchinchi shaxs bartaraf etishi mumkin bo\u2018lmagan taqdirda, buyurtmachi ishlar natijasini qabul qilib olishdan bosh tortishga haqli.<\/span><\/p>\n

681-modda. Ishning sifati uchun pudratchining javobgarligi<\/span><\/p>\n

Pudratchi qurilish pudrati shartnomasida, texnikaviy loyihada va taraflar uchun majburiy bo\u2018lgan qurilish normalari va qoidalarida nazarda tutilgan talablardan chekinishga yo\u2018l qo\u2018yilganligi, shuningdek qurilish obyektining loyiha-smeta hujjatlarida belgilangan ko\u2018rsatkichlariga, jumladan korxonaning ishlab chiqarish quvvatiga erishilmaganligi uchun buyurtmachi oldida javobgar bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

Bino yoki inshoot rekonstruksiya qilinganida (yangilangan, qayta qurilgan, restavratsiya qilinganida va hokazo) binoning, inshootning yoki uning bir qismining mustahkamligi, barqarorligi, ishonchliligi pasaygani yoki yo\u2018qolgani uchun javobgarlik pudratchi zimmasiga yuklanadi.<\/span><\/p>\n

Pudratchi buyurtmachining roziligisiz loyiha hujjatlaridan buyurtmachining jiddiy manfaatlariga ta\u2019sir qilmaydigan tarzda ozgina chetga chiqish hollariga yo\u2018l qo\u2018yganligi uchun, basharti bu hol qurilishning sifatiga ta\u2019sir etmaganligini isbotlab bera olsa, javobgar bo\u2018lmaydi.<\/span><\/p>\n

682-modda. Qurilish pudrati shartnomasida sifat kafolatlari<\/span><\/p>\n

Agar qurilish pudrati shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, pudratchi qurilish obyektining loyiha-smeta hujjatlarida belgilangan ko\u2018rsatkichlarga erishishini va obyektni kafolat muddati davomida shartnomaga muvofiq holda ishlatish mumkinligini kafolatlaydi. Agar qonunda yoki shartnomada boshqacha kafolat muddati nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, kafolat muddati obyekt buyurtmachi tomondan qabul qilingan kundan boshlab o\u2018n yilni tashkil etadi.<\/span><\/p>\n

Agar pudratchi kafolat muddati davomida aniqlangan kamchiliklar (nuqsonlar) obyektning yoki uning qismlarining normal eskirishi, uning noto\u2018g\u2018ri ishlatilishi yoxud buyurtmachining o\u2018zi yoki u jalb qilgan uchinchi shaxslar ishlab chiqqan qo\u2018llanmaning noto\u2018g\u2018riligi, obyektni buyurtmachining o\u2018zi yoki u jalb qilgan uchinchi shaxslar tegishli darajada ta\u2019mirlamaganligi oqibatida vujudga kelganligini isbotlay olmasa, bu kamchiliklar uchun javobgar bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

Kafolat muddati pudratchi javobgar bo\u2018lgan kamchiliklar natijasida obyektdan foydalanish mumkin bo\u2018lmagan butun vaqtga to\u2018xtatib turiladi.<\/span><\/p>\n

Kafolat muddati davomida ushbu Kodeks 681-moddasining birinchi va ikkinchi qismlarida ko\u2018rsatilgan kamchiliklar aniqlangan taqdirda, buyurtmachi kamchiliklar aniqlangandan keyingi oqilona muddat davomida ular haqida pudratchini xabardor qilishi kerak.<\/span><\/p>\n

683-modda. Kamchiliklarni buyurtmachi hisobidan bartaraf qilish<\/span><\/p>\n

Qurilish pudrati shartnomasida pudratchining u javobgar bo\u2018lmagan kamchiliklarni buyurtmachining talabi bo\u2018yicha va buyurtmachi hisobidan bartaraf qilish majburiyati nazarda tutilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Kamchiliklarni bartaraf qilish ishi qurilish pudrati shartnomasining narsasiga bevosita bog\u2018liq bo\u2018lmagan yoki bu ishni pudratchi o\u2018ziga aloqasi yo\u2018q sabablarga ko\u2018ra bajara olmaydigan hollarda pudratchi ushbu moddaning birinchi qismida ko\u2018rsatilgan majburiyatni bajarishdan bosh tortishga haqli.<\/span><\/p>\n

684-modda. Yer uchastkasining ipotekasi<\/span><\/p>\n

Buyurtmachining qurilish pudrati shartnomasi bo\u2018yicha o\u2018z zimmasiga olgan har qanday majburiyatlarni bajarishi, shu jumladan bajarilgan ishlar haqini to\u2018lashi, shartnomada nazarda tutilgan hollarda pudrat narsasini ushlab qolish bilan bir qatorda qurilish yoki unga bog\u2018liq ishlar olib borilayotgan yer uchastkasining ipotekasi bilan ham ta\u2019minlanishi mumkin.<\/span><\/p>\n

685-modda. Qurilish pudratini huquqiy jihatdan tartibga solish<\/span><\/p>\n

Qurilish pudrati shartnomasi bilan bog\u2018liq munosabatlar ushbu Kodeks bilan bir qatorda qurilish pudrati to\u2018g\u2018risidagi qonunchilik bilan ham tartibga solinishi mumkin.<\/span><\/p>\n

4-\u00a7. Loyiha va qidiruv ishlari pudrati<\/span><\/p>\n

686-modda. Loyiha va qidiruv ishlari pudrat shartnomasi<\/span><\/p>\n

Loyiha va qidiruv ishlari pudrat shartnomasi bo\u2018yicha pudratchi (loyihalovchi, qidiruvchi) buyurtmachining topshirig\u2018i bo\u2018yicha belgilangan muddatda loyiha-smeta hujjatlarini ishlab chiqish va (yoki) qidiruv ishlarini bajarish majburiyatini, buyurtmachi esa uni qabul qilib olish va haq to\u2018lash majburiyatini oladi.<\/span><\/p>\n

Agar qonun yoki shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilmagan bo\u2018lsa, loyiha va qidiruv ishlari shartnomasini tasodifan bajarish mumkin bo\u2018lmasligi xavfi buyurtmachining zimmasiga tushadi.<\/span><\/p>\n

687-modda. Loyiha va qidiruv ishlari uchun boshlang\u2018ich ma\u2019lumotlar<\/span><\/p>\n

Loyiha va qidiruv ishlari pudrat shartnomasi bo\u2018yicha buyurtmachi pudratchiga loyihalash haqida topshiriq, shuningdek loyiha-smeta hujjatlarini tuzish uchun zarur bo\u2018lgan boshqa boshlang\u2018ich ma\u2019lumotlarni berishi shart. Loyihalash haqidagi vazifani buyurtmachining topshirig\u2018i bo\u2018yicha pudratchi tayyorlashi mumkin. Bu holda vazifa buyurtmachi tomonidan tasdiqlangan paytdan boshlab taraflar uchun majburiy bo\u2018lib qoladi.<\/span><\/p>\n

Pudratchi loyiha va qidiruv ishlarini bajarish uchun topshiriqdagi va boshqa boshlang\u2018ich ma\u2019lumotlardagi talablarga rioya qilishi shart va buyurtmachining roziligi bilangina ulardan chetga chiqishga haqli.<\/span><\/p>\n

688-modda. Buyurtmachining majburiyatlari<\/span><\/p>\n

Agar shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, buyurtmachi loyiha va qidiruv ishlari pudrat shartnomasi bo\u2018yicha quyidagilarni bajarishi:<\/span><\/p>\n

barcha ishlar bajarib bo\u2018linganidan keyin belgilangan narxning hammasini pudratchiga to\u2018lashi yoki ishlarning ayrim bosqichlari tugallanganidan keyin narxning tegishli qismini to\u2018lashi;<\/span><\/p>\n

pudratchidan olingan loyiha-smeta hujjatlaridan faqat shartnomada nazarda tutilgan maqsadlarda foydalanishi, loyiha-smeta hujjatlarini pudratchining roziligisiz uchinchi shaxslarga bermasligi va undagi ma\u2019lumotlarni oshkor qilmasligi;<\/span><\/p>\n

loyiha va qidiruv ishlarini bajarishda shartnomada nazarda tutilgan hajmda va shartlarda pudratchiga xizmat ko\u2018rsatishi;<\/span><\/p>\n

tayyor bo\u2018lgan loyiha-smeta hujjatlarini tegishli davlat organlari va fuqarolarning o\u2018zini o\u2018zi boshqarish organlari bilan kelishib olishda pudratchi bilan birga qatnashishi;<\/span><\/p>\n

pudratchiga bog\u2018liq bo\u2018lmagan holatlar tufayli loyiha va qidiruv ishlarini bajarish uchun boshlang\u2018ich ma\u2019lumotlar o\u2018zgarishi bilan bog\u2018liq qo\u2018shimcha xarajatlarni pudratchiga to\u2018lashi;<\/span><\/p>\n

tayyorlangan loyiha-smeta hujjatlarining yoki bajarilgan qidiruv ishlarining kamchiliklari borligi munosabati bilan uchinchi shaxs tomonidan buyurtmachiga nisbatan qo\u2018zg\u2018atilgan da\u2019vo yuzasidan ishda qatnashishga pudratchini jalb qilishi shart.<\/span><\/p>\n

689-modda. Pudratchining majburiyatlari<\/span><\/p>\n

Loyiha va qidiruv ishlari pudrat shartnomasiga muvofiq pudratchi:<\/span><\/p>\n

ishlarni loyihalash haqidagi topshiriq va boshqa boshlang\u2018ich ma\u2019lumotlarga muvofiq bajarishi;<\/span><\/p>\n

tayyor bo\u2018lgan loyiha-smeta hujjatlarini buyurtmachi bilan kelishib olishi, shuningdek, buyurtmachi bilan birga tegishli davlat organlari va fuqarolarning o\u2018zini o\u2018zi boshqarish organlari bilan kelishib olishi;<\/span><\/p>\n

tayyor bo\u2018lgan loyiha-smeta hujjatlarini va qidiruv ishlari natijalarini shartnomada belgilangan muddatlarda buyurtmachiga topshirishi;<\/span><\/p>\n

buyurtmachining roziligisiz loyiha-smeta hujjatlarini uchinchi shaxslarga bermasligi shart.<\/span><\/p>\n

690-modda. Pudratchining kafolatlari<\/span><\/p>\n

Loyiha va qidiruv ishlari pudrat shartnomasi bo\u2018yicha pudratchi uchinchi shaxslarda pudratchi tomonidan tayyorlangan loyiha-smeta hujjatlari asosida ishlarni bajarishga qarshilik qilish yoki bajarishni cheklash huquqi yo\u2018qligini kafolatlaydi.<\/span><\/p>\n

691-modda. Pudratchining hujjatlar va ishlardagi kamchiliklar uchun javobgarligi<\/span><\/p>\n

Loyiha va qidiruv ishlari pudrat shartnomasi bo\u2018yicha pudratchi loyiha-smeta hujjatlari va qidiruv ishlaridagi kamchiliklar uchun, shu jumladan keyinchalik qurilish jarayonida, shuningdek tayyorlangan loyiha-smeta hujjatlari va bajarilgan qidiruv ishlari ma\u2019lumotlari asosida barpo etilgan obyektni ishlatish jarayonida aniqlangan kamchiliklar uchun javobgar bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

Loyiha-smeta hujjatlarida yoki qidiruv ishlarida kamchiliklar aniqlangan taqdirda pudratchi buyurtmachining talabi bilan loyiha-smeta hujjatlarini bepul qayta ishlab chiqishi va shunga muvofiq zarur qo\u2018shimcha qidiruv ishlarini bajarishi, shuningdek, agar qonunda yoki shartnomada boshqacha tartib belgilangan bo\u2018lmasa, keltirilgan zararni buyurtmachiga to\u2018lashi shart.<\/span><\/p>\n

692-modda. Loyiha va qidiruv ishlari pudratini huquqiy jihatdan tartibga solish<\/span><\/p>\n

Loyiha va qidiruv ishlari pudrat shartnomasi asosidagi munosabatlar ushbu Kodeks bilan, shuningdek loyiha va qidiruv ishlari pudrati to\u2018g\u2018risidagi qonunchil<\/span>ik bilan ham tartibga solinadi.<\/span><\/p>\n

5-\u00a7. Ilmiy-tekshirish, tajriba-konstruktorlik va texnologiya ishlari pudrati<\/span><\/p>\n

693-modda. Ilmiy-tekshirish, tajriba-konstruktorlik va texnologiya ishlari pudrat shartnomalari<\/span><\/p>\n

Ilmiy-tekshirish ishlari pudrat shartnomasi bo\u2018yicha pudratchi (ijrochi) buyurtmachi bergan vazifada ko\u2018rsatilgan ilmiy tekshirishlarni amalga oshirish, tajriba-konstruktorlik va texnologiya <\/span>ishlari pudrat shartnomasi bo\u2018yicha esa \u2014 yangi buyum namunasini, unga tegishli konstruktorlik hujjatlarini, yangi texnologiyani ishlab chiqish yoki namuna nusxasini tayyorlash majburiyatini oladi. Bunda buyurtmachi pudratchiga (ijrochiga) texnikaviy topshiriq berish, ishni qabul qilib olish va uning haqini to\u2018lash majburiyatini oladi.<\/span><\/p>\n

Pudratchi bilan tuzilgan shartnoma tadqiqot olib borish, namunalar ishlab chiqish va tayyorlashning butun jarayonini ham, ularning ayrim bosqichlarini (elementlarini) ham qamrab olishi mumkin.<\/span><\/p>\n

694-modda. Ishlarni bajarish<\/span><\/p>\n

Pudratchi ilmiy tekshirishlarni shaxsan o\u2018zi olib borishi shart. Agar ilmiy-tekshirish ishlari pudrat shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilmagan bo\u2018lsa, u buyurtmachining roziligi bilan shartnomani bajarishga uchinchi shaxslarni jalb qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

Pudratchi tajriba-konstruktorlik va texnologiya ishlarini bajargan vaqtida, agar shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilmagan bo\u2018lsa, uni bajarishga uchinchi shaxslarni yordamchi pudratchi sifatida jalb qilishga haqli. Ijrochi bilan uchinchi shaxslar o\u2018rtasidagi munosabatlarga ushbu Kodeksning 634-moddasida nazarda tutilgan qoidalar qo\u2018llanadi.<\/span><\/p>\n

695-modda. Shartnoma to\u2018g\u2018risidagi ma\u2019lumotlarning maxfiyligi<\/span><\/p>\n

Agar ilmiy-tekshirish ishlari yoxud tajriba-konstruktorlik va texnologiya ishlari pudrat shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilmagan bo\u2018lsa, taraflar shartnoma narsasiga, uni bajarish jarayoni va olingan natijalarga doir ma\u2019lumotlarning maxfiyligini ta\u2019minlashlari shart. Maxfiy deb hisoblanadigan ma\u2019lumotlar hajmi shartnomada belgilab qo\u2018yiladi. Pudratchi buyurtmachining yozma roziligi bilan mazkur shartnomalar bo\u2018yicha bajarilgan ishlarning natijalarini patentlashga haqli.<\/span><\/p>\n

696-modda. Ish natijalariga taraflarning huquqlari<\/span><\/p>\n

Ilmiy-tekshirish, tajriba-konstruktorlik va texnologiya ishlari pudrat shartnomalaridagi taraflar ish natijalaridan, shu jumladan huquqiy muhofazaga loyiq natijalardan shartnomada nazarda tutilgan doirada va shartlarda foydalanish huquqiga ega.<\/span><\/p>\n

Agar shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, buyurtmachi o\u2018ziga pudratchi tomonidan berilgan ish natijalaridan, shu jumladan huquqiy muhofazaga loyiq natijalardan foydalanish huquqiga ega, pudratchi esa, o\u2018zi olgan natijalardan o\u2018z ehtiyojlari uchun foydalanishga haqli.<\/span><\/p>\n

697-modda. Buyurtmachining majburiyatlari<\/span><\/p>\n

Ilmiy-tekshirish, tajriba-konstruktorlik va texnologiya ishlari pudrat shartnomasi bo\u2018yicha buyurtmachi:<\/span><\/p>\n

pudratchiga texnikaviy topshiriq berishi va u bilan ishlar dasturini (texnika-iqtisodiy parametrlarni) yoki mavzusini kelishib olishi;<\/span><\/p>\n

pudratchiga ishlarni bajarish uchun zarur axborotni topshirishi;<\/span><\/p>\n

bajarilgan ishlarni qabul qilib olishi va ularning haqini to\u2018lashi shart.<\/span><\/p>\n

698-modda. Pudratchining majburiyatlari<\/span><\/p>\n

Ilmiy-tekshirish ishlari yoki tajriba-konstruktorlik va texnologiya ishlari pudrat shartnomasi bo\u2018yicha pudratchi:<\/span><\/p>\n

buyurtmachi bilan kelishilgan dastur (texnika-iqtisodiy parametrlar)ga yoki mavzuga muvofiq ishlarni bajarishi va natijasini shartnomada nazarda tutilgan muddatda buyurtmachiga topshirishi;<\/span><\/p>\n

intellektual mulkni huquqiy muhofaza qilish bilan bog\u2018liq talablarga rioya etishi;<\/span><\/p>\n

bajarilgan ishlarda o\u2018zining aybi bilan yo\u2018l qo\u2018yilgan, buyurtmachining texnikaviy topshirig\u2018ida yoki shartnomada nazarda tutilgan texnika-iqtisodiy parametrlardan chekinishga olib kelishi mumkin bo\u2018lgan kamchiliklarni o\u2018z kuchi bilan va o\u2018z hisobidan bartaraf etishi;<\/span><\/p>\n

kutilayotgan natijalarni olish mumkin emasligi yoki ishlarni davom ettirish maqsadga muvofiq emasligi aniqlangan taqdirda, bu haqda buyurtmachini darhol xabardor qilishi;<\/span><\/p>\n

bunday shartnomalar asosida topshirilgan natijalarga uchinchi shaxslarda alohida huquqlar yo\u2018qligi haqida buyurtmachiga kafolat berishi shart.<\/span><\/p>\n

Agar ilmiy-tekshirish yoxud tajriba-konstruktorlik va texnologiya ishlari shartnomalarida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, pudratchi:<\/span><\/p>\n

ishlarni bajarish jarayonida qo\u2018lga kiritilgan ilmiy-texnikaviy natijalarni buyurtmachining roziligisiz e\u2019lon qilmasligi;<\/span><\/p>\n

ishlarni bajarish jarayonida qo\u2018lga kiritilgan huquqiy muhofazaga loyiq natijalarni himoya qilish choralarini ko\u2018rishi va bu haqda buyurtmachini xabardor qilishi;<\/span><\/p>\n

buyurtmachiga bajarilgan ishlarda qo\u2018llanilgan huquqiy muhofazaga loyiq ilmiy-texnikaviy natijalardan foydalanish haqidagi maxsus litsenziyani berishi shart.<\/span><\/p>\n

699-modda. Ilmiy-tekshirish ishlari shartnomasidagi natijalarga erishib bo\u2018lmaslik oqibatlari<\/span><\/p>\n

Agar ilmiy-tekshirish ishlari jarayonida pudratchiga bog\u2018liq bo\u2018lmagan holatlar oqibatida natijaga erishish mumkin emasligi ma\u2019lum bo\u2018lsa, buyurtmachi shartnomada nazarda tutilgan natijalarga erishib bo\u2018lmasligi aniqlaguncha amalga oshirilgan ishlar qiymatini to\u2018lashi shart, ammo bu qiymat shartnomada ko\u2018rsatilgan ishlar bahosining tegishli qismidan ortiq bo\u2018lmasligi lozim.<\/span><\/p>\n

700-modda. Tajriba-konstruktorlik va texnologiya ishlari shartnomasidagi natijalarga erishib bo\u2018lmaslik oqibatlari<\/span><\/p>\n

Agar tajriba-konstruktorlik va texnologiya ishlarini bajarish jarayonida pudratchi aybdor bo\u2018lmagani holda ishni davom ettirish mumkin emasligi yoki maqsadga muvofiq emasligi ma\u2019lum bo\u2018lsa, buyurtmachi pudratchining xarajatlarini to\u2018lashi shart.<\/span><\/p>\n

701-modda. Shartnomani buzganlik uchun pudratchining javobgarligi<\/span><\/p>\n

Pudratchi ilmiy-tekshirish ishlari yoxud tajriba-konstruktorlik va texnologiya ishlari shartnomasini umuman va tegishli darajada bajarmaganligi uchun, agar shartnomaning buzilishida o\u2018zining aybi yo\u2018qligini isbot qilmasa, buyurtmachi oldida javobgar bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

Agar shartnomada o\u2018zgacha tartib nazarda tutilmagan bo\u2018lsa, buyurtmachining ishlar qiymati doirasida ko\u2018rgan real zararini pudratchi qoplashi shart.<\/span><\/p>\n

702-modda. Ilmiy-tekshirish, tajriba-konstruktorlik va texnologiya ishlari pudrat shartnomalarini huquqiy tartibga solish<\/span><\/p>\n

Ilmiy-tekshirish ishlari yoxud tajriba-konstruktorlik va texnologiya ishlari shartnomalari asosidagi munosabatlar ushbu Kodeks bilan bir qatorda, ilmiy-tekshirish, tajriba-konstruktorlik va texnologiya ishlari shartnomalari to\u2018g\u2018risidagi qonunchilik bilan ham tartibga solinadi.<\/span><\/p>\n

38-BOB. HAQ EVAZIGA XIZMAT KO\u2018RSATISH<\/span><\/strong><\/p>\n

703-modda. Haq evaziga xizmat ko\u2018rsatish shartnomasi<\/span><\/p>\n

Haq evaziga xizmat ko\u2018rsatish shartnomasi bo\u2018yicha ijrochi buyurtmachining topshirig\u2018i bilan ashyoviy shaklda bo\u2018lmagan xizmatni bajarish (muayyan harakatlarni qilish yoki muayyan faoliyatni amalga oshirish), buyurtmachi esa bu xizmat uchun haq to\u2018lash majburiyatini oladi.<\/span><\/p>\n

Ushbu bobning qoidalari aloqa xizmati, tibbiyot, veterinariya, auditorlik, maslahat, axborot xizmatlari, ta\u2019lim berish, sayyohlik xizmati va boshqa xizmatlar ko\u2018rsatish shartnomalariga tatbiq etiladi. Ushbu Kodeksning 37, 39, 40, 43, 44, 45, 46, 48, 49 va 51-boblarida nazarda tutilgan shartnomalar bo\u2018yicha ko\u2018rsatilgan xizmatlar bundan mustasno.<\/span><\/p>\n

704-modda. Haq evaziga xizmat ko\u2018rsatish shartnomasini bajarish<\/span><\/p>\n

Shartnomada boshqa ko\u2018rsatmalar bo\u2018lmasa, ijrochi shartnomada nazarda tutilgan xizmat (xizmatlar)ni shaxsan o\u2018zi ko\u2018rsatishi shart.<\/span><\/p>\n

705-modda. Xizmatlarga haq to\u2018lash<\/span><\/p>\n

Buyurtmachi o\u2018ziga ko\u2018rsatilgan xizmatlar haqini haq evaziga xizmat ko\u2018rsatish shartnomasida ko\u2018rsatilgan muddatlarda va tartibda to\u2018lashi shart.<\/span><\/p>\n

Ijrochi o\u2018zi aybdor bo\u2018lmagani holda xizmatni bajara olmagan taqdirda buyurtmachi ijrochiga uning xarajatlarini to\u2018lashi shart, bunda ijrochining xizmat (xizmatlar) ko\u2018rsatishdan ozod qilinishi munosabati bilan olgan yoki olishi mumkin bo\u2018lgan foydasi chegirib qolinadi. Buyurtmachining aybi bilan xizmatni bajarish mumkin bo\u2018lmay qolgan taqdirda, agar qonunchilikda yoki shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, xizmatlar bahosi butunlay to\u2018lanishi kerak.<\/span><\/p>\n

706-modda. Haq evaziga xizmat ko\u2018rsatish shartnomasini buzganlik uchun ijrochining javobgarligi<\/span><\/p>\n

Ijrochi haq evaziga xizmat ko\u2018rsatish shartnomasini umuman yoki tegishli darajada bajarmagan hollarda u keltirilgan zararni buyurtmachiga batamom to\u2018lashi shart, lekin bu to\u2018lov shartnomada nazarda tutilgan xizmatlar bahosining ikki baravaridan ortiq bo\u2018lishi mumkin emas.<\/span><\/p>\n

Tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirish vaqtida ijrochi majburiyatini umuman yoki tegishli darajada bajarmagan hollarda haq evaziga xizmat ko\u2018rsatish shartnomasida ushbu moddaning birinchi qismida ko\u2018rsatilgandan kuchaytirilgan javobgarlik nazarda tutilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

707-modda. Haq evaziga xizmat ko\u2018rsatish shartnomasini bekor qilish<\/span><\/p>\n

Buyurtmachi xizmatlarning belgilangan bahosini batamom to\u2018lash sharti bilan haq evaziga xizmat ko\u2018rsatish shartnomasini bekor qilishni talab qilishga haqli, shartnoma ijrochining aybli harakatlari tufayli bekor qilingan hollar bundan mustasno.<\/span><\/p>\n

Ijrochi shartnoma bekor qilinishi tufayli buyurtmachiga yetkazilgan zararning hammasini to\u2018lash sharti bilangina haq evaziga xizmat ko\u2018rsatish shartnomasini bekor qilishni talab qilishga haqli, shartnoma buyurtmachining aybi bilan bekor qilingan hollar bundan mustasno.<\/span><\/p>\n

708-modda. Haq evaziga xizmat ko\u2018rsatish shartnomasini huquqiy jihatdan tartibga solish<\/span><\/p>\n

Pudrat to\u2018g\u2018risidagi umumiy qoidalar va maishiy pudrat to\u2018g\u2018risidagi qoidalar ushbu bobning qoidalariga zid bo\u2018lmasa, haq evaziga xizmat ko\u2018rsatish shartnomasiga nisbatan qo\u2018llanadi.<\/span><\/p>\n

39-BOB. YO\u2018LOVCHI, BAGAJ VA YUK TASHISH<\/span><\/strong><\/p>\n

709-modda. Yo\u2018lovchi, bagaj va yuk tashishning umumiy qoidalari<\/span><\/p>\n

Yo\u2018lovchi, bagaj va yuk tashish (quyida tashish deb yuritiladi) tashish shartnomasi asosida amalga oshiriladi.<\/span><\/p>\n

Tashishning umumiy shartlari ushbu Kodeks, transport ustavlari va kodekslari, boshqa qonunlar va ularga muvofiq chiqarilgan qoidalar bilan belgilanadi.<\/span><\/p>\n

Transportning ayrim turlarida yo\u2018lovchi, bagaj va yuk tashish shartlari, shuningdek taraflarning ularni tashish bo\u2018yicha javobgarligi, agar ushbu Kodeksda, transport ustavlari va kodekslarida, boshqa qonunlarda va ularga muvofiq chiqarilgan qoidalarda boshqacha tartib belgilanmagan bo\u2018lsa, taraflarning kelishuvi bilan belgilanadi.<\/span><\/p>\n

710-modda. Yo\u2018lovchi tashish shartnomasi<\/span><\/p>\n

Yo\u2018lovchi tashish shartnomasi bo\u2018yicha tashuvchi yo\u2018lovchini, yo\u2018lovchi bagaj topshirgan bo\u2018lsa \u2014 bagajni ham belgilangan manzilga eltib berish hamda bagajni olishga vakolat berilgan shaxsga topshirish majburiyatini oladi. Bunda yo\u2018lovchi belgilangan yo\u2018l haqini, bagaj topshirgan bo\u2018lsa, bagaj tashish haqini ham to\u2018lash majburiyatini oladi.<\/span><\/p>\n

Yo\u2018lovchi va bagaj tashish shartnomasi tuzilganligi tegishli chipta va bagaj pattasi bilan tasdiqlanadi.<\/span><\/p>\n

Yo\u2018lovchi tegishli transport ustavi yoki kodeksida nazarda tutilgan tartibda:<\/span><\/p>\n

o\u2018zi bilan bolalarni bepul yoki boshqa imtiyozli shartlarda olib yurish;<\/span><\/p>\n

belgilangan miqdor doirasida o\u2018zi bilan bepul bagaj olib yurish;<\/span><\/p>\n

belgilangan miqdor doirasida bepul, miqdordan ortiqchasi uchun esa \u2014 tarif bo\u2018yicha haq to\u2018lab, tashish uchun bagaj topshirish huquqiga ega.<\/span><\/p>\n

711-modda. Yuk tashish shartnomasi<\/span><\/p>\n

Yuk tashish shartnomasi bo\u2018yicha yuk tashuvchi yuk jo\u2018natuvchi tomonidan o\u2018ziga ishonib topshirilgan yukni belgilangan manzilga yetkazib berish va uni olishga vakolat berilgan shaxsga (oluvchiga) topshirish, yuk jo\u2018natuvchi esa yukni tashib berganlik uchun belgilangan haqni to\u2018lash majburiyatini oladi.<\/span><\/p>\n

Yuk tashish shartnomasi tuzilganligi tegishli transport ustavi yoki kodeksida nazarda tutilgan hujjat (transport yukxati, konosament yoki yukka doir boshqa hujjat)ni tuzish va uni yuk jo\u2018natuvchiga topshirish yo\u2018li bilan tasdiqlanadi.<\/span><\/p>\n

712-modda. Charter (fraxtlash) shartnomasi<\/span><\/p>\n

Charter (fraxtlash) shartnomasi bo\u2018yicha bir taraf (fraxtchi) ikkinchi tarafga (fraxtlovchiga) haq evaziga bir yoki bir necha transport vositasi sig\u2018imining hammasini yoki bir qismini yo\u2018lovchi, bagaj va yuk tashish uchun bir marta yoki bir necha marta qatnashga berish majburiyatini oladi.<\/span><\/p>\n

Charter (fraxtlash) shartnomasini tuzish tartibi, uning shakli va turlari transport ustavlari va kodekslarida belgilab qo\u2018yiladi.<\/span><\/p>\n

713-modda. Bir yo\u2018nalishda har xil transportda tashish<\/span><\/p>\n

Har xil transportda yagona transport hujjati asosida yo\u2018lovchi, bagaj va yuk tashilganida (bir yo\u2018nalishda har xil transportda tashish) transport tashkilotlarining o\u2018zaro munosabatlari, shuningdek bunday tashishni tashkil qilish tartibi bir yo\u2018nalishda har xil (aralash) transportda tashishga doir qonunchilikka muvofiq tegishli turdagi transport tashkilotlari o\u2018rtasidagi kelishuv bilan belgilanadi.<\/span><\/p>\n

714-modda. Umumiy foydalanishdagi transportda tashish<\/span><\/p>\n

Tijorat tashkiloti tomonidan amalga oshiriladigan tashish, agar qonunchilikdan yoki ushbu tashkilotga berilgan ruxsatnomadan (litsenziyadan) uning har qanday fuqaro yoki yuridik shaxs murojaatiga muvofiq yo\u2018lovchi, bagaj va (yoki) yuk tashishi shartligi anglashilsa, umumiy foydalanishdagi transportda tashish deb e\u2019tirof etiladi.<\/span><\/p>\n

Umumiy foydalanishdagi transportda tashish shartnomasi ommaviy shartnomadir.<\/span><\/p>\n

715-modda. Kira haqi<\/span><\/p>\n

Agar qonunchilikda boshqa hol nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, yo\u2018lovchi, bagaj va yuk tashiganlik uchun taraflar kelishuvi bilan belgilangan miqdorda haq olinadi.<\/span><\/p>\n

Umumiy foydalanishdagi transportda yo\u2018lovchi, bagaj va yuk tashiganlik uchun olinadigan haq transport ustavlari va kodekslarida belgilangan tartibda tasdiqlanadigan tariflar asosida joriy etiladi.<\/span><\/p>\n

Tashuvchi tomonidan yuk egasining talabi bilan bajariladigan va tariflarda nazarda tutilmagan ish va xizmatlar uchun taraflarning kelishuviga muvofiq haq to\u2018lanadi.<\/span><\/p>\n

Agar qonunchilikda, tashish shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa yoki u majburiyat mohiyatidan kelib chiqmasa, tashuvchi tashish uchun topshirilgan yuklarni o\u2018ziga tegishli kira haqini va tashish bo\u2018yicha boshqa to\u2018lovlarni ta\u2019minlash maqsadida ushlab turish huquqiga ega.<\/span><\/p>\n

716-modda. Transport vositalarini berish, yuk ortish (tushirish)<\/span><\/p>\n

Tashuvchi yuk jo\u2018natuvchiga tegishli yukni tashishga yaroqli shay holdagi transport vositalarini jo\u2018natuvchidan qabul qilingan talabnoma (buyurtma)da, tashish shartnomasida yoki tashishni tashkil etish to\u2018g\u2018risidagi shartnomada belgilangan muddatda yuk ortish uchun berishi shart.<\/span><\/p>\n

Berilgan transport vositalari tegishli yukni tashishga yaroqsiz bo\u2018lsa, yuk jo\u2018natuvchi bunday transportni rad etishga haqli.<\/span><\/p>\n

Yuk ortish (tushirish) transport tashkiloti yoki jo\u2018natuvchi (oluvchi) tomonidan tashish shartnomasida nazarda tutilgan tartibda transport ustavlari, kodekslari hamda ularga muvofiq chiqarilgan qoidalarga rioya qilgan holda amalga oshiriladi.<\/span><\/p>\n

Yuk jo\u2018natuvchi (oluvchi)ning kuch va vositalari bilan amalga oshiriladigan yuk ortish (tushirish) ishlari tashish shartnomasida nazarda tutilgan muddatlarda, agar bunday muddatlar transport ustavlari va kodekslarida hamda ularga muvofiq chiqarilgan qoidalarda belgilab qo\u2018yilgan bo\u2018lmasa, bajarilishi kerak.<\/span><\/p>\n

717-modda. Yo\u2018lovchi, bagaj va yukni eltib qo\u2018yish muddati<\/span><\/p>\n

Tashuvchi yo\u2018lovchi, bagaj yoki yukni belgilangan manzilga transport ustavlari, kodekslari yoki shartnomada nazarda tutilgan tartibda belgilangan muddatda, bunday muddat bo\u2018lmagan taqdirda esa, oqilona muddatda eltib qo\u2018yishi shart.<\/span><\/p>\n

718-modda. Tashishdan kelib chiqadigan majburiyatlar bo\u2018yicha javobgarlik<\/span><\/p>\n

Tashishdan kelib chiqadigan majburiyatlarni bajarmagan yoki tegishli suratda bajarmagan taqdirda, taraflar ushbu Kodeksda, transport ustavlari va kodekslarida, shuningdek taraflarning kelishuvida belgilangan tarzda javobgar bo\u2018ladilar.<\/span><\/p>\n

Transport tashkilotlarining yo\u2018lovchilar va yuk egalari bilan tashuvchining qonunda belgilab qo\u2018yilgan javobgarligini cheklash yoki bartaraf etish haqidagi kelishuvlari haqiqiy emas.<\/span><\/p>\n

719-modda. Tashuvchining transport vositalarini bermaganlik, jo\u2018natuvchining esa berilgan transport vositalaridan foydalanmaganlik uchun javobgarligi<\/span><\/p>\n

Tashuvchi yuk tashish uchun transport vositalarini qabul qilingan talabnoma (buyurtma)ga yoki boshqa tashish shartnomasiga muvofiq bermaganligi uchun, jo\u2018natuvchi esa yukni taqdim etmaganligi yoki berilgan transport vositalaridan boshqa sabablarga ko\u2018ra foydalanmaganligi uchun transport ustavlari va kodekslari, shuningdek taraflarning kelishuvlari bilan belgilangan tarzda javobgar bo\u2018ladilar.<\/span><\/p>\n

Agar transport vositalarini bermaslik yoki o\u2018z vaqtida bermaslik, yoxud transport vositalaridan foydalanmaslik:<\/span><\/p>\n

yengib bo\u2018lmas kuch yoki boshqa stixiyali hodisalar, shuningdek harbiy harakatlar tufayli;<\/span><\/p>\n

muayyan yo\u2018nalishlarda yuk tashish tegishli transport ustavi yoki kodeksida nazarda tutilgan tartibda to\u2018xtatib yoki cheklab qo\u2018yilganligi tufayli yuz bergan bo\u2018lsa, yuk tashuvchi va yuk jo\u2018natuvchi javobgarlikdan ozod qilinadi.<\/span><\/p>\n

720-modda. Yo\u2018lovchini jo\u2018natib yuborish kechiktirilgani uchun tashuvchining javobgarligi<\/span><\/p>\n

Yo\u2018lovchi tashish uchun transport vositasini kechiktirib jo\u2018natganlik yoki bunday transport vositasi manzilga kechikib kelganligi uchun, shahar va shahar atrofi yo\u2018nalishlarida tashish bundan mustasno, tashuvchi, agar kechikish yengib bo\u2018lmas kuch yoxud tashuvchiga bog\u2018liq bo\u2018lmagan boshqa holatlar tufayli yuz berganini isbot qilib bermasa, yo\u2018lovchiga jarima tariqasida neustoyka to\u2018laydi. Jarima miqdori va uni to\u2018lash tartibi transport ustavlari va kodekslari bilan belgilanadi.<\/span><\/p>\n

Yo\u2018lovchiga jarima to\u2018lash tashuvchini transport vositasini jo\u2018natish kechikkanligi yoki manzilga kechikib yetib kelganligi sababli yo\u2018lovchi ko\u2018rgan zararni unga to\u2018lash majburiyatidan ozod qilmaydi.<\/span><\/p>\n

Transport vositalarini jo\u2018natish kechikkanligi sababli yo\u2018lovchi ularda jo\u2018nashdan bosh tortgan taqdirda, tashuvchi yo\u2018lovchiga kira haqini va u qilgan boshqa xarajatlarni qaytarishi shart.<\/span><\/p>\n

721-modda. Yuk yoki bagaj yo\u2018qolganligi, kam chiqqanligi va ularga shikast yetkazilganligi (buzilganligi) uchun tashuvchining javobgarligi<\/span><\/p>\n

Agar tashuvchi yuk yoki bagajning yo\u2018qolishi, kam chiqishi yoki shikastlanishida (buzilishida) o\u2018zining aybi yo\u2018qligini isbot qilib bera olmasa, tashish uchun qabul qilib olgan yuk va bagaj yo\u2018qolganligi, kam chiqqanligi yoki ularga shikast yetkazilganligi (buzilganligi) uchun javobgar bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

Yuk yoki bagajni tashish vaqtida yetkazilgan zarar tashuvchi tomonidan quyidagi miqdorda to\u2018lanadi:<\/span><\/p>\n

yuk yoki bagaj yo\u2018qolgan yoxud kam chiqqan taqdirda \u2014 yo\u2018qolgan yoki kam chiqqan yuk yoxud bagajning qiymati miqdorida;<\/span><\/p>\n

yuk yoki bagajga shikast yetkazilgan (buzilgan) taqdirda \u2014 uning qiymati qancha pasaygan bo\u2018lsa, shuncha summa miqdorida, shikastlangan (buzilgan) yuk yoki bagajni tiklash mumkin bo\u2018lmaganida esa, uning qiymati miqdorida;<\/span><\/p>\n

bahosini e\u2019lon qilgan holda tashishga topshirilgan yuk yoki bagaj yo\u2018qolgan taqdirda \u2014 yuk yoki bagajning e\u2019lon qilingan qiymati miqdorida.<\/span><\/p>\n

Transport tashkiloti real zararni to\u2018lash bilan birga yo\u2018qolgan, kam chiqqan yoki shikastlangan (buzilgan) yukni tashish uchun olgan kira haqini, agar u yukning bahosiga kirmasa, jo\u2018natuvchi (oluvchi)ga qaytarib beradi.<\/span><\/p>\n

Jo\u2018natuvchi tashuvchidan yuklar yo\u2018qolishi, kam chiqishi yoki shikastlanishi (buzilishi) tufayli yetkazilgan boshqa zararni ham to\u2018lashni talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

Yuk yo\u2018qolganligi, kam chiqqanligi, shikastlanganligi (buzilganligi) uchun bir yo\u2018nalishda har xil transportda tashuvchilar yuk jo\u2018natuvchi (yuk oluvchi) oldida solidar javobgar bo\u2018ladilar.<\/span><\/p>\n

Agar oxirgi tashuvchi yukning kechikib kelishida tashuvchilarning aybi yo\u2018qligini isbot qilib bera olmasa, yukning kechikib kelganligi uchun javobgar bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

722-modda. Tashishni tashkil etish shartnomalari<\/span><\/p>\n

Tashuvchi bilan yuk egasi muntazam tashishni amalga oshirish zarur bo\u2018lganida tashishni tashkil etish haqida uzoq muddatli shartnomalar tuzishlari mumkin.<\/span><\/p>\n

Yuk tashishni tashkil etish shartnomasi bo\u2018yicha tashuvchi shartlashilgan hajmdagi yuklarni belgilangan muddatlarda qabul qilib olish, yuk egasi esa \u2014 topshirish majburiyatini oladilar. Yuk tashishni tashkil etish shartnomasida tashish uchun beriladigan transport vositalarining va topshiriladigan yuklarning hajmi, ularni topshirish muddatlari va boshqa shartlari, hisob-kitob qilish tartibi, shuningdek tashishni tashkil etishning boshqa shartlari belgilab qo\u2018yiladi.<\/span><\/p>\n

723-modda. Transport tashkilotlari o\u2018rtasidagi shartnomalar<\/span><\/p>\n

Har xil transport tashkilotlari o\u2018rtasida yuk tashishni ta\u2019minlashga qaratilgan ishlarni tashkil etish haqida shartnomalar (asosiy kelishuvlar, yuklarni markazlashtirilgan tartibda tashib keltirish (tashib ketish) shartnomalari va boshqalar) tuzilishi mumkin. Bunday shartnomalarni tuzish tartibi transport ustavlari va kodekslari, boshqa qonunchilik bilan belgilanadi.<\/span><\/p>\n

724-modda. Yuk tashishga nisbatan talab va da\u2019volar<\/span><\/p>\n

Tashuvchiga nisbatan yuk tashishdan kelib chiqadigan da\u2019voni qo\u2018zg\u2018atishdan oldin unga tegishli transport ustavi yoki kodeksida nazarda tutilgan tartibda talab qo\u2018yilgan bo\u2018lishi shart.<\/span><\/p>\n

Agar yuk tashuvchi talabni qondirishni to\u2018liq yoki qisman rad etsa yoki o\u2018ttiz kunlik muddat ichida talabga javob qaytarmasa, yuk jo\u2018natuvchi yoki yuk oluvchi tashuvchiga nisbatan da\u2019vo qo\u2018zg\u2018atishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Yuk tashishdan kelib chiqadigan talablar bo\u2018yicha da\u2019vo qo\u2018zg\u2018atish muddati ushbu Kodeksning 154-moddasiga muvofiq belgilanadigan paytdan boshlab bir yil qilib belgilanadi.<\/span><\/p>\n

Ushbu moddaning qoidalari yo\u2018lovchi yoki bagaj tashishdan kelib chiqadigan talablarga taalluqli emas.<\/span><\/p>\n

725-modda. Yo\u2018lovchining hayoti yoki sog\u2018lig\u2018iga shikast yetkazilganligi uchun tashuvchining javobgarligi<\/span><\/p>\n

Yo\u2018lovchining hayoti yoki sog\u2018lig\u2018iga shikast yetkazilganligi uchun tashuvchining javobgarligi, agar qonunda yoki shartnomada kuchaytirilgan javobgarlik nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, ushbu Kodeksning 57-bobi qoidalari bo\u2018yicha belgilanadi.<\/span><\/p>\n

40-BOB. TRANSPORT EKSPEDITSIYASI<\/span><\/strong><\/p>\n

726-modda. Transport ekspeditsiyasi shartnomasi<\/span><\/p>\n

Transport ekspeditsiyasi shartnomasi bo\u2018yicha ekspeditor haq evaziga va mijoz (yuk jo\u2018natuvchi yoki yuk oluvchi) hisobidan ekspeditsiya shartnomasida belgilangan yuk tashish bilan bog\u2018liq xizmatlarni bajarish yoki bajarishni tashkil etish majburiyatini oladi.<\/span><\/p>\n

Transport ekspeditsiyasi shartnomasida ekspeditorning ekspeditor yoki mijoz tanlagan transportda va yo\u2018nalishda yuk tashishni tashkil etish majburiyati, mijoz yoki o\u2018zining nomidan yuk tashish shartnomasi (shartnomalari)ni tuzish, yukning jo\u2018natilishini va olinishini ta\u2019minlash majburiyati, shuningdek tashish bilan bog\u2018liq boshqa majburiyatlari nazarda tutilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Qo\u2018shimcha xizmatlar sifatida transport ekspeditsiyasi shartnomasida eksport yoki import uchun talab qilinadigan hujjatlarni olish, bojxona rasmiyatchiliklari yoki o\u2018zga rasmiyatchiliklarni bajarish, yukning miqdorini va holatini tekshirish, uni ortish va tushirish, mijoz zimmasiga yuklatiladigan bojlar, yig\u2018imlar va boshqa xarajatlarni to\u2018lash, yukni saqlash, uni belgilangan manzilda olish kabi yukni yetkazib berish uchun zarur bo\u2018lgan harakatlarni amalga oshirish, shuningdek shartnomada belgilangan boshqa operatsiyalar va xizmatlarni bajarish nazarda tutilgan bo\u2018lishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Ushbu bobning qoidalari transport ekspeditsiyasi shartnomasiga muvofiq ekspeditorning majburiyatlarini tashuvchi bajargan hollarga ham taalluqlidir.<\/span><\/p>\n

Transport ekspeditsiyasi shartnomasini bajarish shartlari, agar transport-ekspeditsiya faoliyati to\u2018g\u2018risidagi qonunchilikda boshqacha tartib belgilangan bo\u2018lmasa, taraflarning kelishuvi bilan aniqlanadi.<\/span><\/p>\n

727-modda. Shartnomaning shakli<\/span><\/p>\n

Transport ekspeditsiyasi shartnomasi yozma shaklda tuziladi.<\/span><\/p>\n

Agar ekspeditorning o\u2018z majburiyatlarini bajarishi uchun ishonchnoma zarur bo\u2018lsa, mijoz uni berishi shart.<\/span><\/p>\n

728-modda. Transport ekspeditsiyasi shartnomasi bo\u2018yicha ekspeditorning javobgarligi<\/span><\/p>\n

Transport ekspeditsiyasi shartnomasi bo\u2018yicha majburiyatlarni bajarmaganligi yoki tegishli darajada bajarmaganligi uchun ekspeditor ushbu Kodeks 24-bobining qoidalariga muvofiq belgilanadigan asoslarda va miqdorda javobgar bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

Agar ekspeditor majburiyatning buzilishi tashish shartnomalari tegishli ravishda bajarilmaganligi tufayli kelib chiqqanini isbotlasa, ekspeditorning mijoz oldidagi javobgarligi tegishli tashuvchi ekspeditor oldida javobgar bo\u2018ladigan qoidalarga muvofiq belgilanadi.<\/span><\/p>\n

729-modda. Ekspeditorga beriladigan hujjatlar va boshqa axborot<\/span><\/p>\n

Mijoz ekspeditorga hujjatlar hamda yukning xossalari, uni tashish shartlari to\u2018g\u2018risidagi boshqa axborotni, shuningdek ekspeditor transport ekspeditsiyasi shartnomasida nazarda tutilgan vazifalarni bajarishi uchun zarur bo\u2018lgan boshqa axborotni berishi shart.<\/span><\/p>\n

Ekspeditor olingan axborotdagi aniqlangan kamchiliklar haqida mijozga xabar qilishi, axborot to\u2018liq bo\u2018lmaganida esa, mijozdan zarur qo\u2018shimcha ma\u2019lumotlarni talab qilib olishi shart.<\/span><\/p>\n

Mijoz zarur axborotni taqdim etmagan taqdirda, ekspeditor bunday axborot taqdim etilgunga qadar tegishli majburiyatlarni ijro etishga kirishmaslikka haqli.<\/span><\/p>\n

Mijoz ushbu moddaning birinchi qismida ko\u2018rsatilgan axborotni taqdim etish majburiyatini buzganligi munosabati bilan ekspeditorga yetkazilgan zarar uchun javobgar bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

730-modda. Uchinchi shaxsning ekspeditor majburiyatini bajarishi<\/span><\/p>\n

Agar transport ekspeditsiyasi shartnomasidan ekspeditorning o\u2018z majburiyatlarini shaxsan bajarishi shartligi kelib chiqmasa, ekspeditor o\u2018z majburiyatlarini bajarishga boshqa shaxslarni jalb qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

Majburiyatni bajarishni uchinchi shaxs zimmasiga yuklash ekspeditorni transport ekspeditsiyasi shartnomasining bajarilishi uchun mijoz oldidagi javobgarlikdan ozod qilmaydi.<\/span><\/p>\n

731-modda. Ekspeditsiya shartnomasidan bosh tortish<\/span><\/p>\n

Mijoz yoki ekspeditor o\u2018n kun oldin boshqa tarafni ogohlantirib, transport ekspeditsiyasi shartnomasini bajarishdan bosh tortishga haqli.<\/span><\/p>\n

Transport ekspeditsiyasi shartnomasini bajarishdan bir tomonlama bosh tortilganida, bu haqda ma\u2019lum qilgan taraf shartnomaning bekor qilinishi tufayli ko\u2018rilgan zararni ikkinchi tarafga to\u2018laydi.<\/span><\/p>\n

41-BOB. QARZ VA KREDIT<\/span><\/strong><\/p>\n

1-\u00a7. Qarz<\/span><\/strong><\/p>\n

732-modda. Qarz shartnomasi<\/span><\/p>\n

Qarz shartnomasi bo\u2018yicha bir taraf (qarz beruvchi) ikkinchi tarafga (qarz oluvchiga) pul yoki turga xos alomatlari bilan belgilangan boshqa ashyolarni mulk qilib beradi, qarz oluvchi esa qarz beruvchiga bir yo\u2018la yoki bo\u2018lib-bo\u2018lib, o\u2018shancha summadagi pulni yoki qarzga olingan ashyolarning xili, sifati va miqdoriga baravar ashyolarni (qarz summasini) qaytarib berish majburiyatini oladi.<\/span><\/p>\n

Qarz shartnomasi pul yoki ashyolar topshirilgan paytdan boshlab tuzilgan hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

733-modda. Qarz shartnomasining shakli<\/span><\/p>\n

Fuqarolar o\u2018rtasida qarz shartnomasi, agar bu qarzning summasi bazaviy hisoblash miqdorining o\u2018n baravaridan ortiq bo\u2018lsa, oddiy yozma shaklda tuzilishi shart, shartnomadagi taraflardan biri yuridik shaxs bo\u2018lganida esa summasidan qat\u2019i nazar, yozma shaklda tuzilishi shart.<\/span><\/p>\n

Qarz shartnomasining yozma shakliga rioya qilmaslik ushbu Kodeksning 109-moddasida nazarda tutilgan oqibatlarga olib keladi.<\/span><\/p>\n

Agar qarz oluvchining tilxati yoki unga qarz beruvchi tomonidan muayyan summa yoki muayyan miqdordagi ashyolar topshirilganligini tasdiqlaydigan boshqa hujjat mavjud bo\u2018lsa, qarz shartnomasi yozma shaklda tuzilgan hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

Agar qarz majburiyati qarz oluvchi tomonidan berilgan veksel, obligatsiya yoki qarz summasini va qarz beruvchining uni undirib olish huquqini belgilaydigan boshqa qimmatli qog\u2018oz bilan tasdiqlangan bo\u2018lsa, qarz shartnomasining yozma shakliga rioya qilingan hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

734-modda. Qarz shartnomasi bo\u2018yicha foizlar<\/span><\/p>\n

Agar qonunda yoki qarz shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, qarz beruvchi (yuridik shaxs yoki fuqaro) qarz oluvchidan qarz summasiga shartnomada belgilangan miqdorda va tartibda foizlar olish huquqiga ega bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

Agar qarz shartnomasi bo\u2018yicha qarz oluvchiga turga xos alomatlari bilan belgilangan ashyolar topshirilsa, ularning miqdori va shakli (pul yoki natura holidagi) shartnomada ko\u2018zda tutilgan hollarda foizlar to\u2018lanishi kerak.<\/span><\/p>\n

Foizlar to\u2018lash tartibi va muddatlari qarz shartnomasi bilan belgilanadi. Agar foizlar to\u2018lash tartibi va muddatlari shartnomada belgilangan bo\u2018lmasa, ular asosiy qarzni qaytarish uchun shartnomada nazarda tutilgan tartibda va muddatlarda to\u2018lanadi.<\/span><\/p>\n

735-modda. Qarz oluvchining qarz summasini qaytarish majburiyati<\/span><\/p>\n

Qarz oluvchi olingan qarz summasini qarz shartnomasida nazarda tutilgan muddatda va tartibda qarz beruvchiga qaytarishi shart.<\/span><\/p>\n

Agar qarz summasini qaytarish muddati shartnomada belgilangan bo\u2018lmasa, qarz oluvchi uni qarz beruvchi qarzni qaytarish haqida talab qo\u2018ygan kundan boshlab o\u2018ttiz kun mobaynida qaytarishi kerak.<\/span><\/p>\n

Foizsiz qarz summasi qarz oluvchi tomonidan muddatidan oldin qaytarilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Foiz evaziga berilgan qarz summasi, agar qarz shartnomasida ko\u2018zda tutilgan bo\u2018lsa yoki qarz beruvchining roziligi bilan, muddatidan oldin qaytarilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

736-modda. Qarz oluvchi tomonidan qarz shartnomasini buzish oqibatlari<\/span><\/p>\n

Agar qonunchilikda yoki qarz shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, qarz oluvchi qarz summasini vaqtida qaytarmagan hollarda ushbu Kodeksning 734-moddasi birinchi qismida nazarda tutilgan foizlar to\u2018langan bo\u2018lishidan qat\u2019i nazar, qarz qaytarib berilishi kerak bo\u2018lgan kundan boshlab to u qarz beruvchiga qaytarib berilgan kungacha bu summa yuzasidan ushbu Kodeksning 327-moddasi birinchi va ikkinchi qismlarida nazarda tutilgan miqdorda foizlar to\u2018lanishi kerak.<\/span><\/p>\n

Agar qarz shartnomasida qarzni qismlab (bo\u2018lib-bo\u2018lib) qaytarish nazarda tutilgan bo\u2018lsa, qarz oluvchi qarzning navbatdagi qismini qaytarish uchun belgilangan muddatni buzgan taqdirda, qarz beruvchi qarzning qolgan barcha summasini tegishli foizlar bilan birga muddatidan oldin qaytarishni talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

Agar qarz shartnomasida qarz bo\u2018yicha foizlarni qarzning o\u2018zini qaytarish muddatidan oldin to\u2018lash nazarda tutilgan bo\u2018lsa, bu majburiyat buzilgan taqdirda, qarz beruvchi qarz oluvchidan qarz summasini tegishli foizlari bilan birga muddatidan oldin qaytarishni talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

737-modda. Qarz shartnomasi yuzasidan da\u2019volashish<\/span><\/p>\n

Qarz oluvchi pul yoki boshqa ashyolarni qarz beruvchidan amalda olmaganligini yoki shartnomada ko\u2018rsatilganidan kam miqdorda olganligini isbot qilib, qarz shartnomasi yuzasidan da\u2019volashishga haqli.<\/span><\/p>\n

Yozma shaklda tuzilishi lozim bo\u2018lgan qarz shartnomasi yuzasidan guvohlarning ko\u2018rsatmalari yordamida da\u2019volashish mumkin emas, shartnoma aldash, zo\u2018rlik ishlatish, tahdid qilish, qarz <\/span>oluvchining vakili qarz beruvchi bilan yomon niyatda kelishishi yoki qiyin vaziyatlar ta\u2019sirida tuzilgan hollar bundan mustasno.<\/span><\/p>\n

Agar qarz oluvchi qarz shartnomasi yuzasidan da\u2019volashuvi jarayonida pul yoki boshqa ashyolar haqiqatan ham qarz beruvchidan olinmaganligi aniqlansa, qarz shartnomasi tuzilmagan hisoblanadi. Qarz oluvchi qarz beruvchidan pul yoki boshqa ashyolarni shartnomada ko\u2018rsatilganidan amalda kam miqdorda olgan hollarda shartnoma ana shu miqdordagi pul yoki ashyolarga tuzilgan hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

738-modda. Qarz oluvchining majburiyatlari bajarilishini ta\u2019minlash<\/span><\/p>\n

Qarz oluvchi qarz summasining qaytarib berilishini ta\u2019minlash yuzasidan qarz shartnomasida nazarda tutilgan majburiyatlarni bajarmasa, shuningdek qarzning ta\u2019minoti qarz beruvchi javobgar bo\u2018lmagan vaziyatlarda yo\u2018qotilsa yoki uning shartlari yomonlashsa, agar shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, qarz beruvchi qarz oluvchidan qarz summasini muddatidan oldin qaytarishni va tegishli foizlarni to\u2018lashni talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

739-modda. Aniq maqsadli qarz<\/span><\/p>\n

Agar qarz shartnomasi qarz oluvchining mablag\u2018lardan aniq maqsadda (aniq maqsadli qarz) foydalanishi sharti bilan tuzilgan bo\u2018lsa, qarz oluvchi qarz beruvchiga qarz summasidan aniq maqsadda foydalanilishini nazorat qilish imkoniyatini ta\u2019minlab berishi shart.<\/span><\/p>\n

Qarz oluvchi qarz shartnomasining qarz summasidan aniq maqsadda foydalanish haqidagi shartlarini bajarmagan taqdirda, agar shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, qarz beruvchi qarz oluvchidan qarz summasini muddatidan oldin qaytarishni va tegishli foizlarni to\u2018lashni talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

740-modda. Veksel<\/span><\/p>\n

Taraflarning kelishuviga muvofiq qarz oluvchi veksel bergan bo\u2018lib, bu veksel uni beruvchining (oddiy veksel) yoki vekselda ko\u2018rsatilgan boshqa to\u2018lovchining (o\u2018tkazma veksel) vekselda nazarda tutilgan muddat kelgach, qarzga olingan pul summalarini to\u2018lash haqidagi hech qanday shart bilan bog\u2018lanmagan majburiyatini tasdiqlasa, taraflarning veksel bo\u2018yicha munosabatlari qonunchilik bilan tartibga solinadi.<\/span><\/p>\n

741-modda. Obligatsiya<\/span><\/p>\n

Qonunchilikda nazarda tutilgan hollarda qarz shartnomasi obligatsiyalar chiqarish va sotish yo\u2018li bilan tuzilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Obligatsiya qimmatli qog\u2018oz bo\u2018lib, uni saqlovchining obligatsiyani chiqargan shaxsdan obligatsiyada nazarda tutilgan muddatda obligatsiyaning nominal qiymatini yoki boshqa mulkiy ekvivalentini olish huquqini tasdiqlaydi. Obligatsiya uni saqlovchiga obligatsiyaning nominal qiymatidan obligatsiyada qayd etilgan miqdorda foizlar olish huquqini yoki boshqa mulkiy huquqlarni ham beradi.<\/span><\/p>\n

742-modda. Qarzni yangilab, qarz majburiyatiga aylantirish<\/span><\/p>\n

Taraflarning kelishuviga muvofiq, oldi-sotdi, mulkni ijaraga olish yoki boshqa asoslar tufayli paydo bo\u2018lgan har qanday qarz qarz majburiyati bilan almashtirilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Qarzning qarz majburiyati bilan almashtirilishi ushbu Kodeksning 347-moddasida nazarda tutilgan majburiyatni yangilash to\u2018g\u2018risidagi qoidalarga rioya qilgan holda amalga oshiriladi va qarz shartnomasi uchun belgilangan shaklda bajariladi.<\/span><\/p>\n

743-modda. Davlat zayomi shartnomasi<\/span><\/p>\n

Davlat zayomi shartnomasi bo\u2018yicha davlat qarz oluvchi, fuqaro yoki yuridik shaxs esa qarz beruvchi bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

Davlat zayomlari ixtiyoriydir.<\/span><\/p>\n

Davlat zayomi shartnomasi qarz beruvchining qarz oluvchidan unga qarzga berilgan pul mablag\u2018larini yoki, zayom shartlariga bog\u2018liq holda, \u2014 boshqa mol-mulkni, belgilangan foizlarni yoki boshqa mulkiy huquqlarni zayomni muomalaga chiqarish shartlarida nazarda tutilgan muddatlarda olish huquqini tasdiqlaydigan davlat obligatsiyalari yoki boshqa davlat qimmatli qog\u2018ozlarini qarz beruvchining sotib olishi yo\u2018li bilan tuziladi.<\/span><\/p>\n

Muomalaga chiqarilgan zayomning shartlarini o\u2018zgartirishga (zayomni konversiyalash), shu jumladan ushbu Kodeksning 383-moddasida nazarda tutilgan asoslarga ko\u2018ra, o\u2018zgartirishga yo\u2018l qo\u2018yilmaydi, qonunchilikda nazarda tutilgan hollar bundan mustasno.<\/span><\/p>\n

Davlat zayomi shartnomasi bo\u2018yicha davlat ushbu Kodeksning qoidalariga muvofiq javobgar bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

2-\u00a7. Kredit<\/span><\/p>\n

744-modda. Kredit shartnomasi<\/span><\/p>\n

Kredit shartnomasi bo\u2018yicha bir taraf \u2014 bank yoki boshqa kredit tashkiloti (kreditor) ikkinchi tarafga (qarz oluvchiga) shartnomada nazarda tutilgan miqdorda va shartlar asosida pul mablag\u2018lari (kredit) berish, qarz oluvchi esa olingan pul summasini qaytarish va uning uchun foizlar to\u2018lash majburiyatini oladi.<\/span><\/p>\n

Qonunchilikka muvofiq kredit tashkilotlari bo\u2018lmagan tijorat tashkilotlarining kreditlashni amalga oshirishiga yo\u2018l qo\u2018yilgan hollarda kredit shartnomasi to\u2018g\u2018risidagi qoidalar bunday tijorat tashkilotlari amalga oshiradigan kreditlash munosabatlariga nisbatan qo\u2018llanadi.<\/span><\/p>\n

Kredit bo\u2018yicha qarzdorlikni undirish to\u2018g\u2018risida sudning hal qiluv qarori chiqarilganda sud qarorida ko\u2018rsatilgan, kredit bo\u2018yicha undiriladigan summaga nisbatan ushbu Kodeksning 327-moddasi birinchi va ikkinchi qismlarida hamda 734-moddasi birinchi qismida nazarda tutilgan foizlar, shuningdek neustoyka hisoblanishi to\u2018xtatiladi.<\/span><\/p>\n

Agar ushbu paragrafning qoidalarida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa va u kredit shartnomasining mohiyatidan kelib chiqmasa, kredit shartnomasi munosabatlariga nisbatan ushbu bob 1-paragrafining qoidalari qo\u2018llanadi.<\/span><\/p>\n

745-modda. Kredit shartnomasining shakli<\/span><\/p>\n

Kredit shartnomasi yozma shaklda tuzilishi shart.<\/span><\/p>\n

Yozma shaklga rioya qilmaslik kredit shartnomasining haqiqiy bo\u2018lmasligiga olib keladi. Bunday shartnoma o\u2018z-o\u2018zidan haqiqiy bo\u2018lmaydi.<\/span><\/p>\n

746-modda. Kredit berish yoki olishdan bosh tortish<\/span><\/p>\n

Kreditor qarz oluvchini to\u2018lovga qobiliyatsiz deb hisoblasa, qarz oluvchi kreditni ta\u2019minlash majburiyatlarini bajarmasa, shartnomada nazarda tutilgan kreditdan aniq maqsadda foydalanish majburiyatini buzsa, shuningdek shartnomada nazarda tutilgan boshqa hollarda qarz oluvchiga kredit shartnomasida nazarda tutilgan kreditni berishdan butunlay yoki qisman bosh tortishga haqli.<\/span><\/p>\n

Qarz oluvchi kredit olishdan butunlay yoki qisman bosh tortishga haqli. Agar qonunchilikda yoki shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, qarz oluvchi bu haqda kreditorni kredit shartnomasida belgilab qo\u2018yilgan kredit berish muddatiga qadar xabardor qilishi shart. Qarz oluvchi kredit shartnomasida nazarda tutilgan kreditdan aniq maqsadda foydalanish majburiyatini buzgan taqdirda kreditor shartnoma bo\u2018yicha qarz oluvchini bundan buyon kreditlashni to\u2018xtatishga haqli.<\/span><\/p>\n

747-modda. Ashyolarni kreditga berish shartnomasi<\/span><\/p>\n

Taraflar bir tarafning kredit shartnomasi shartlari asosida turga xos alomatlari bilan belgilangan ashyolarni ikkinchi tarafga berish majburiyatini nazarda tutuvchi shartnomani tuzishlari mumkin.<\/span><\/p>\n

Ashyolarni kreditga berish to\u2018g\u2018risidagi shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, shartnomaning berilayotgan ashyolarning miqdori, assortimenti, to\u2018liqligi, sifati, idishi va (yoki) o\u2018ralishi haqidagi shartlari tovarlarni oldi-sotdi shartnomasi to\u2018g\u2018risidagi qoidalarga muvofiq bajarilishi shart.<\/span><\/p>\n

748-modda. Tijorat krediti<\/span><\/p>\n

Bajarilishi uchun pul summalarini yoki turga xos alomatlari bilan belgilanadigan boshqa ashyolarni ikkinchi tarafga mulk qilib topshirish talab qilinadigan shartnomalarda, agar qonunchilikda boshqa hol belgilab qo\u2018yilgan bo\u2018lmasa, kredit berish, shu jumladan bo\u2018nak, oldindan haq to\u2018lash, tovarlarga, ishlar yoki xizmatlarga haq to\u2018lashni kechiktirish va bo\u2018lib-bo\u2018lib to\u2018lash shaklida kredit berish (tijorat krediti) nazarda tutilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Tegishli majburiyat bayon qilingan shartnoma to\u2018g\u2018risidagi qoidalarda boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa va u mazkur majburiyatning mohiyatiga zid kelmasa, tijorat kreditiga nisbatan tegishli suratda ushbu bobning qoidalari qo\u2018llanadi.<\/span><\/p>\n

42-BOB. PUL TALABNOMASIDAN BOSHQA SHAXS FOYDASIGA VOZ KECHISH EVAZIGA MOLIYALASH<\/span><\/strong><\/p>\n

749-modda. Pul talabnomasidan boshqa shaxs foydasiga voz kechish evaziga moliyalash shartnomasi<\/span><\/p>\n

Pul talabnomasidan boshqa shaxs foydasiga voz kechish evaziga moliyalash shartnomasi bo\u2018yicha bir taraf (moliya agenti) ikkinchi tarafga (mijozga) shu mijozning (kreditorning) uchinchi shaxsga (qarzdorga) tovarlar berishidan, uning ishlarini bajarishidan yoki unga xizmatlar ko\u2018rsatishidan kelib chiqadigan pul talabnomasi hisobidan pul mablag\u2018larini beradi yoki berish majburiyatini oladi, mijoz esa moliya agentiga ushbu pul talabnomasini beradi yoki berish majburiyatini oladi.<\/span><\/p>\n

Mijoz o\u2018zining moliya agenti oldidagi majburiyatlari bajarilishini ta\u2019minlash maqsadida ham qarzdorga nisbatan pul talabnomasidan moliya agenti foydasiga voz kechishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Pul talabnomasidan boshqa shaxs foydasiga voz kechish evaziga moliyalash shartnomasi bo\u2018yicha moliya agentining majburiyatlari mijoz uchun buxgalteriya hisobini yuritishni, shuningdek mijozga boshqa shaxs foydasiga voz kechish narsasi bo\u2018lgan pul talabnomalari bilan bog\u2018liq boshqa moliyaviy xizmatlar ko\u2018rsatishni ham o\u2018z ichiga olishi mumkin.<\/span><\/p>\n

750-modda. Moliya agenti<\/span><\/p>\n

Pul talabnomasidan boshqa shaxs foydasiga voz kechish evaziga moliyalashtirish shartnomalarini moliya agenti sifatida banklar va boshqa kredit tashkilotlari tuzishi mumkin.<\/span><\/p>\n

751-modda. Mablag\u2018 olish maqsadida boshqa shaxs foydasiga voz kechiladigan pul talabnomasi<\/span><\/p>\n

To\u2018lov muddati kelgan pul talabnomasi ham (mavjud talabnoma), shuningdek kelajakda vujudga keladigan pul mablag\u2018larini olish huquqi (bo\u2018lajak talabnoma) ham moliyalash evaziga boshqa shaxs foydasiga voz kechiladigan narsa bo\u2018lishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Moliyalash evaziga boshqa shaxs foydasiga voz kechish narsasi bo\u2018lgan pul talabnomasi mijozning moliya agenti bilan tuzadigan shartnomasida shunday belgilangan bo\u2018lishi kerakki, mavjud talabnoma shartnoma tuzish paytiga monand bo\u2018lsin, bo\u2018lajak talabnoma esa \u2014 kechi bilan talab vujudga kelgan paytga monand bo\u2018lsin.<\/span><\/p>\n

Bo\u2018lajak pul talabnomasidan boshqa shaxs foydasiga voz kechilganida, u shartnomada nazarda tutilgan talabnomadan boshqa shaxs foydasiga voz kechish narsasi bo\u2018lgan pul mablag\u2018larini qarzdordan olish huquqi vujudga kelganidan keyin moliya agentiga o\u2018tgan hisoblanadi. Agar pul talabnomasidan boshqa shaxs foydasiga voz kechish ma\u2019lum voqeaga bog\u2018liq bo\u2018lsa, boshqa shaxs foydasiga voz kechish ushbu voqea yuz berganidan keyin kuchga kiradi. Bunday hollarda pul talabnomasidan boshqa shaxs foydasiga voz kechishni qo\u2018shimcha rasmiylashtirish talab qilinmaydi.<\/span><\/p>\n

752-modda. Mijozning moliya agenti oldidagi javobgarligi<\/span><\/p>\n

Agar pul talabnomasidan boshqa shaxs foydasiga voz kechish evaziga moliyalash shartnomasida o\u2018zgacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, mijoz boshqa shaxs foydasiga voz kechish narsasi bo\u2018lgan pul talabnomasining haqiqiyligi uchun moliya agenti oldida javobgar bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

Agar mijoz pul talabnomasini topshirish huquqiga ega bo\u2018lsa va ushbu talabnomadan boshqa shaxs foydasiga voz kechish paytida u qarzdor bu huquqni bajarmaslikka haqli bo\u2018ladigan vaziyatlardan bexabar bo\u2018lsa, boshqa shaxs foydasiga voz kechish narsasi bo\u2018lgan pul talabnomasi haqiqiy hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

Agar mijoz bilan moliya agenti o\u2018rtasidagi shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, moliya agenti boshqa shaxs foydasiga voz kechish narsasi bo\u2018lgan talabnomani ijroga taqdim etganida qarzdor bu talabnomani bajarmaganligi yoki tegishli darajada bajarmaganligi uchun mijoz javobgar bo\u2018lmaydi.<\/span><\/p>\n

753-modda. Pul talabnomasidan boshqa shaxs foydasiga voz kechishni taqiqlashning haqiqiy emasligi<\/span><\/p>\n

Mijoz bilan uning qarzdori o\u2018rtasida talabnomadan boshqa shaxs foydasiga voz kechishni taqiqlash yoki cheklash haqida kelishuv bo\u2018lgan taqdirda ham, pul talabnomasidan moliya agenti foydasiga voz kechish haqiqiy hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

Ushbu moddaning birinchi qismida belgilab qo\u2018yilgan qoida talabnomadan boshqa shaxs foydasiga voz kechishni taqiqlash yoki cheklash haqida mijoz bilan qarzdor o\u2018rtasidagi kelishuvni buzgan holda talabnomadan boshqa shaxs foydasiga voz kechilishi munosabati bilan mijozni qarzdor oldidagi majburiyatlar yoki javobgarlikdan ozod qilmaydi.<\/span><\/p>\n

754-modda. Pul talabnomasidan o\u2018z navbatida boshqa shaxs foydasiga voz kechish<\/span><\/p>\n

Agar pul talabnomasidan boshqa shaxs foydasiga voz kechish evaziga moliyalash shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, moliya agentining pul talabnomasidan o\u2018z navbatida boshqa shaxs foydasiga voz kechishiga yo\u2018l qo\u2018yilmaydi.<\/span><\/p>\n

Shartnomada pul talabnomasidan o\u2018z navbatida boshqa shaxs foydasiga voz kechishga yo\u2018l qo\u2018yilgan hollarda unga nisbatan ushbu moddaning qoidalari tegishli suratda qo\u2018llanadi.<\/span><\/p>\n

755-modda. Qarzdorning pul talabnomasini moliya agentiga ijro etishi<\/span><\/p>\n

Qarzdor mijozdan yoki moliya agentidan pul talabnomasidan ushbu moliya agenti foydasiga voz kechilganligi haqida yozma bildirishnoma olgan va unda ijro etilishi kerak bo\u2018lgan pul talabnomasi belgilangan, shuningdek to\u2018lov amalga oshirilishi kerak bo\u2018lgan moliya agenti ko\u2018rsatilgan taqdirda qarzdor to\u2018lovni moliya agentiga amalga oshirishi shart.<\/span><\/p>\n

Qarzdorning iltimosiga ko\u2018ra moliya agenti oqilona muddatda qarzdorga pul talabnomasidan haqiqatan ham moliya agenti foydasiga voz kechilganligining isbotini taqdim etishi kerak. Agar moliya agenti ushbu majburiyatni bajarmagan bo\u2018lsa, qarzdor ushbu talabnoma bo\u2018yicha to\u2018lovni mijozga nisbatan amalga oshirib, uning oldidagi o\u2018z majburiyatini bajarishga haqli.<\/span><\/p>\n

Qarzdorning pul talabnomasini ushbu moddaning qoidalariga muvofiq moliya agenti foydasiga bajarishi qarzdorni mijoz oldidagi tegishli majburiyatdan ozod qiladi.<\/span><\/p>\n

756-modda. Moliya agentining qarzdordan olingan summalarga huquqlari<\/span><\/p>\n

Agar pul talabnomasidan boshqa shaxs foydasiga voz kechish evaziga moliyalash shartnomasi shartlariga ko\u2018ra moliya agenti mijozdan bu talabni sotib olib, shu yo\u2018l bilan uni moliyalasa, moliya agenti qarzdor talabni bajarish uchun to\u2018laydigan hamma summani olish huquqini qo\u2018lga kiritadi, mijoz esa moliya agenti olgan summalar u sotib olgan talabnomaning bahosidan kam bo\u2018lib chiqqanligi uchun agent oldida javobgar bo\u2018lmaydi.<\/span><\/p>\n

Agar mijozning majburiyatlari moliya agentiga bajarilishini ta\u2019minlash maqsadida pul talabnomasidan uning foydasiga voz kechilgan bo\u2018lsa va talabnomadan boshqa shaxs foydasiga voz kechish evaziga moliyalash shartnomasida boshqa hol nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, moliya agenti mijozga hisobot taqdim etishi hamda mijozning talabnomadan boshqa shaxs foydasiga voz kechish bilan ta\u2019minlangan qarzidan ortib qolgan summani mijozga berishi shart. Agar moliya agenti qarzdordan olgan pul mablag\u2018lari mijozning moliya agentiga talabnomadan boshqa shaxs foydasiga voz kechish bilan ta\u2019minlangan qarzi summasidan kam bo\u2018lib chiqsa, mijoz qarzning qoldig\u2018i uchun moliya agenti oldida javobgar bo\u2018lib qolaveradi.<\/span><\/p>\n

757-modda. Qarzdorning muqobil talablari<\/span><\/p>\n

Moliya agenti qarzdorga murojaat etib, to\u2018lovni amalga oshirishni talab qilgan taqdirda, qarzdor ushbu Kodeksning 343-345-moddalariga muvofiq, o\u2018zining mijoz bilan tuzilgan shartnomaga asoslangan, qarzdor talabnomadan moliya agenti foydasiga voz kechilganligi haqida bildirish olgan paytda ixtiyorida bo\u2018lgan o\u2018z pul talabnomalarini inobatga olish uchun taqdim etishga haqli.<\/span><\/p>\n

Mijoz talabnomadan boshqa shaxs foydasiga voz kechishni taqiqlash yoki cheklash to\u2018g\u2018risidagi kelishuvni buzganligi munosabati bilan qarzdor mijozga qo\u2018yishi mumkin bo\u2018lgan talablar moliya agentiga nisbatan kuchga ega emas.<\/span><\/p>\n

758-modda. Moliya agenti olgan summalarning qarzdorga qaytarilishi<\/span><\/p>\n

Mijoz qarzdor bilan tuzgan shartnoma bo\u2018yicha o\u2018z majburiyatlarini buzgan taqdirda, qarzdor moliya agentiga o\u2018tgan talabnoma bo\u2018yicha to\u2018langan summalarni, agar qarzdor bunday summalarni bevosita mijozdan olishga haqli bo\u2018lsa, undan qaytarib berishni talab qilishga haqli emas.<\/span><\/p>\n

Qarzdor talabnomadan boshqa shaxs foydasiga voz kechish natijasida moliya agentiga to\u2018langan summalarni bevosita mijozdan olish huquqiga ega bo\u2018lishiga qaramay, agar moliya agenti talabnomadan boshqa shaxs foydasiga voz kechish bilan bog\u2018liq va\u2019da qilingan to\u2018lovni mijozga to\u2018lash majburiyatini bajarmaganligi yoki mijoz talabnomadan boshqa shaxs foydasiga voz kechish bilan bog\u2018liq to\u2018lovni olishi kerak bo\u2018lgan qarzdor oldidagi majburiyatini buzganligini bila <\/span>turib, bunday to\u2018lovni amalga oshirganligi isbot qilingan bo\u2018lsa, ushbu summalar moliya agenti tomonidan qaytarilishini talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

43-BOB. BANK OMONATI<\/span><\/strong><\/p>\n

759-modda. Bank omonati shartnomasi<\/span><\/p>\n

Bank omonati shartnomasi bo\u2018yicha birinchi tarafdan (omonatchidan) qabul qilib olgan yoki uning nomiga kelgan pul summasini (omonatni) qabul qilib olgan ikkinchi taraf (bank) shartnomada nazarda tutilgan shartlar asosida va tartibda omonat summasini qaytarish va unga foizlar to\u2018lash majburiyatini oladi.<\/span><\/p>\n

Bank omonati shartnomasi omonat summasi bankka kelib tushgan kundan boshlab tuzilgan hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

Fuqaro omonatchi bo\u2018lgan bank omonati shartnomasi ommaviy shartnoma deb hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

Bank bilan omonatchining omonat qo\u2018yilgan hisobvaraq bo\u2018yicha munosabatlariga nisbatan bank hisobvarag\u2018i shartnomasi to\u2018g\u2018risidagi qoidalar, agar ushbu bobning qoidalarida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa yoki u bank omonati shartnomasining mohiyatidan kelib chiqmasa, qo\u2018llaniladi.<\/span><\/p>\n

Ushbu bobning banklarga doir qoidalari qonunchilikka muvofiq yuridik shaxslardan omonatlar qabul qiluvchi boshqa kredit tashkilotlariga nisbatan ham qo\u2018llanadi.<\/span><\/p>\n

760-modda. Pul mablag\u2018larini omonatlarga jalb qilish huquqi<\/span><\/p>\n

Pul mablag\u2018larini omonatlarga jalb qilish huquqiga qonunchilikda belgilangan tartibda litsenziya berilgan banklar ega bo\u2018ladilar.<\/span><\/p>\n

Bunday huquqqa ega bo\u2018lmagan shaxs fuqarodan omonat qabul qilgan taqdirda, omonatchi darhol omonat summasini qaytarib berishni, shuningdek bu summaga ushbu Kodeksning 327-moddasida nazarda tutilgan foizlarni to\u2018lashni hamda foiz summalaridan tashqari omonatchiga yetkazilgan hamma zararni qoplashni talab qilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Agar bunday shaxs bank omonati shartnomasi shartlari asosida yuridik shaxsning pul mablag\u2018larini qabul qilgan bo\u2018lsa, ushbu Kodeksning bitimlar haqiqiy bo\u2018lmasligining asoslari va oqibatlariga doir tegishli qoidalari qo\u2018llanadi.<\/span><\/p>\n

Agar qonunda boshqacha tartib belgilangan bo\u2018lmasa, ushbu moddaning ikkinchi va uchinchi qismlarida nazarda tutilgan oqibatlar, kim bo\u2018lishidan qat\u2019i nazar, fuqarolar va yuridik shaxslarning pul mablag\u2018larini:<\/span><\/p>\n

omonat saqlovchilarga omonatni talab qilishi bilanoq olish va omonatchining ushbu bob qoidalarida ko\u2018zda tutilgan boshqa huquqlarini amalga oshirish imkoniyatini bermaydigan veksellar yoki boshqa qimmatli qog\u2018ozlar berish;<\/span><\/p>\n

ularga g\u2018ayriqonuniy chiqarilgan deb topilgan aksiyalar va boshqa qimmatli qog\u2018ozlarni sotish yo\u2018li bilan omonatlarga jalb qilish hollariga nisbatan qo\u2018llanadi.<\/span><\/p>\n

761-modda. Bank omonati shartnomasining shakli<\/span><\/p>\n

Bank omonati shartnomasi yozma shaklda tuzilgan bo\u2018lishi kerak.<\/span><\/p>\n

Agar omonatning qo\u2018yilganligi omonat daftarchasi, jamg\u2018arma (depozit) sertifikati yoki bank tomonidan omonatchiga berilgan, qonunda, qonunga muvofiq belgilangan bank qoidalarida va <\/span>bank amaliyotida qo\u2018llaniladigan ish muomalasi odatlarida bunday hujjatlar uchun nazarda tutilgan talablarga javob beradigan boshqa hujjat bilan tasdiqlangan bo\u2018lsa, bank omonati shartnomasining yozma shakliga rioya qilingan hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

Bank omonati shartnomasining yozma shakliga rioya qilmaslik bunday shartnomaning haqiqiy bo\u2018lmasligiga olib keladi. Bunday shartnoma o\u2018z-o\u2018zidan haqiqiy emas.<\/span><\/p>\n

762-modda. Omonatlarning turlari<\/span><\/p>\n

Bank omonati shartnomasi omonatni talab qilinishi bilanoq berish (talab qilinguncha saqlanadigan omonat) yoki omonatni shartnomada belgilangan muddat tugaganidan keyin qaytarish (muddatli omonat) sharti bilan tuziladi.<\/span><\/p>\n

Bank omonati shartnomasida qaytarib berishning qonunchilikka zid bo\u2018lmagan boshqa shartlari asosida omonatlar qo\u2018yish ham nazarda tutilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Bank omonati shartnomasi bo\u2018yicha, omonatning turidan qat\u2019i nazar, bank omonatchining talabi bilan omonat summasini yoki uning bir qismini berishi shart, yuridik shaxslar tomonidan qaytarib berishning shartnomada nazarda tutilgan boshqa shartlari asosida qo\u2018yilgan omonatlar bundan mustasno.<\/span><\/p>\n

Bank omonati shartnomasining fuqaro omonatni talab qilishi bilanoq olish huquqidan, muddatli yoki boshqa omonatni esa xabardor etishning qonunchilikda belgilangan muddati o\u2018tganidan keyin olish huquqidan voz kechish haqidagi sharti o\u2018z-o\u2018zidan haqiqiy emas.<\/span><\/p>\n

Agar omonatchi muddatli yoki boshqa omonatni, talab qilib olinguncha saqlanadigan omonat bundan mustasno, muddat tugagunga qadar yoxud bank omonati shartnomasida ko\u2018rsatilgan boshqa holatlar yuz bergunga qadar qaytarib berishni talab qilish niyatida bo\u2018lsa, u o\u2018zining bu niyatidan bankni omonatni olishni mo\u2018ljallayotgan sanadan kamida bir oy oldin xabardor qilishi shart.<\/span><\/p>\n

Muddatli yoki boshqa omonat, talab qilib olinguncha saqlanadigan omonat bundan mustasno, muddat tugagunga qadar yoxud bank omonati shartnomasida ko\u2018rsatilgan boshqa holatlar yuz bergunga qadar omonatchining talabi bilan unga qaytarilgan hollarda, agar shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, omonat yuzasidan foizlar to\u2018lanmaydi.<\/span><\/p>\n

Omonatchi muddatli omonat summasini muddat tugaganidan keyin yoki qaytarishning boshqa shartlari bilan qo\u2018yilgan omonat summasini bank omonati shartnomasida nazarda tutilgan holatlar vujudga kelganidan keyin qaytarib berishni talab qilmagan hollarda, agar shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, shartnoma omonatni talab qilib olguncha saqlash shartlari asosida uzaytirilgan deb hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

763-modda. Omonatga to\u2018lanadigan foizlar<\/span><\/p>\n

Bank omonatchiga omonat summasi uchun bank omonati shartnomasida belgilanadigan miqdorda foizlar to\u2018laydi.<\/span><\/p>\n

Bank omonati shartnomasida to\u2018lanadigan foizlar miqdori haqida shart bo\u2018lmagan taqdirda, bank talab qilib olinguncha saqlanadigan omonatlarga to\u2018lanadigan miqdorda foizlar to\u2018lashi shart.<\/span><\/p>\n

Agar bank omonati shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, bank talab qilib olinguncha saqlanadigan omonatlarga to\u2018lanadigan foizlar miqdorini o\u2018zgartirish huquqiga ega.<\/span><\/p>\n

Bank foizlar miqdorini kamaytirgan taqdirda, foizlarning yangi miqdori foizlar kamaytirilganligi haqida omonatchilarga xabar berilganidan keyin qo\u2018yilgan omonatlarga nisbatan qo\u2018llanadi. Agar <\/span>bank omonati shartnomasida boshqa muddat nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, ushbu xabarga qadar qo\u2018yilgan omonatlarga nisbatan kamaytirilgan foizlar miqdori tegishli xabar berilgan paytdan bir oy o\u2018tganidan keyin qo\u2018llanadi.<\/span><\/p>\n

Omonatni muayyan muddat o\u2018tgach yoki shartnomada nazarda tutilgan vaziyatlar yuz berganidan keyin qaytarish sharti bilan qo\u2018yilgan omonat yuzasidan bank omonati shartnomasida belgilangan foizlar miqdori, agar shartnomada boshqacha tartib belgilangan bo\u2018lmasa, bank tomonidan bir tomonlama kamaytirilishi mumkin emas.<\/span><\/p>\n

764-modda. Omonatga foizlar yozish va to\u2018lash tartibi<\/span><\/p>\n

Bank omonati summasiga foizlar omonat bankka tushgan kunning ertasidan boshlab, to u omonatchiga qaytarilgan yoki boshqa asoslarga ko\u2018ra omonatchining hisobvarag\u2018idan o\u2018chirilgan kundan oldingi kungacha yoziladi. Omonatchining hisobvarag\u2018i xatlanganligi oqibatida bank ushbu hisobvaraqdagi pul mablag\u2018laridan foydalana olmagan davr uchun foizlar yozilmaydi.<\/span><\/p>\n

Agar bank omonati shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, bank omonati summasiga foizlar har bir oy o\u2018tganidan keyin uning talabi bilan omonat summasidan alohida to\u2018lanadi, bu muddatda talab qilib olinmagan foizlar esa foizlar yoziladigan omonat summasiga qo\u2018shilib boradi.<\/span><\/p>\n

Omonat qaytarilganida shu paytgacha yozilgan hamma foizlar to\u2018lanadi.<\/span><\/p>\n

765-modda. Omonatning qaytarilishini ta\u2019minlash<\/span><\/p>\n

Bank qabul qilib olgan omonatlarning qaytarilishini ta\u2019minlash uchun foydalanishi shart bo\u2018lgan vositalar va usullar qonun bilan va bank omonati shartnomasi bilan belgilanadi.<\/span><\/p>\n

Bank omonatchining talabiga muvofiq omonatning qaytarilishi ta\u2019minlanganligi to\u2018g\u2018risida axborot berishi shart.<\/span><\/p>\n

Bank omonatning qaytarilishini ta\u2019minlash bo\u2018yicha majburiyatlarini bajarmagan, shuningdek ta\u2019minotni yo\u2018qotgan yoki uning shartlarini yomonlashtirgan taqdirda, omonatchi bankdan omonat summasini darhol qaytarib berishni, ushbu Kodeksning 327-moddasiga muvofiq unga foizlar to\u2018lashni hamda o\u2018ziga yetkazilgan zararni qoplashni talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

766-modda. Omonatni qaytarish haqidagi talabni bajarmaganlik uchun javobgarlik<\/span><\/p>\n

Bank omonatchining omonatni yoki uning bir qismini qaytarish haqidagi talabini ushbu Kodeksning 762-moddasida nazarda tutilgan muddatlarda bajarmagan taqdirda, ushbu Kodeksning 327-moddasiga muvofiq bank omonatga foizlar to\u2018lashdan qat\u2019i nazar, keltirilgan zararni to\u2018lashi shart.<\/span><\/p>\n

767-modda. Omonatchining hisobvarag\u2018iga uchinchi shaxslarning pul mablag\u2018larini qo\u2018yishi<\/span><\/p>\n

Agar bank omonati shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, omonatga uchinchi shaxslardan omonatchining hisobvarag\u2018i to\u2018g\u2018risidagi zarur ma\u2019lumotlarni ko\u2018rsatgan holda tushgan pul mablag\u2018lari kiritib qo\u2018yiladi. Bunda omonatchi bunday shaxslarga omonat bo\u2018yicha hisobvaraq to\u2018g\u2018risidagi zarur ma\u2019lumotlarni berish bilan ulardan pul mablag\u2018larini olishga rozi bo\u2018lgan deb hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

768-modda. Uchinchi shaxs foydasiga qo\u2018yilgan omonat<\/span><\/p>\n

Omonat bankka muayyan uchinchi shaxs foydasiga qo\u2018yilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Nomiga omonat qo\u2018yilayotgan fuqaroning ismini yoki yuridik shaxsning nomini ko\u2018rsatish bank omonati to\u2018g\u2018risidagi tegishli shartnomaning muhim shartidir.<\/span><\/p>\n

Agar shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, nomiga omonat qo\u2018yilgan uchinchi shaxs pul o\u2018z hisobvarag\u2018iga kelib tushgan paytdan boshlab omonatchi huquqlarini qo\u2018lga kiritadi.<\/span><\/p>\n

Nomiga omonat qo\u2018yilgan uchinchi shaxs undan voz kechgan hollarda uchinchi shaxs nomiga bank omonati shartnomasi tuzgan shaxs omonatni qaytarib berishni talab qilishga yoki uni o\u2018z nomiga o\u2018tkazishga haqli.<\/span><\/p>\n

769-modda. Omonat daftarchasi<\/span><\/p>\n

Agar taraflarning kelishuvida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, fuqaro bilan bank omonati shartnomasi tuzish hamda uning hisobvarag\u2018iga omonat bo\u2018yicha pul mablag\u2018larini kiritib qo\u2018yish omonat daftarchasi bilan tasdiqlanadi.<\/span><\/p>\n

Omonat daftarchasida bankning yoki uning tegishli filialining nomi, uning joylashgan manzili hamda omonat bo\u2018yicha hisobvaraq nomeri, shuningdek hisobvaraqqa kiritilgan hamma pul mablag\u2018lari summasi, hisobvaraqdan o\u2018chirilgan hamma pul mablag\u2018lari summasi va omonat daftarchasi bankka taqdim etilgan paytda hisobvaraqdagi pul mablag\u2018larining qoldig\u2018i ko\u2018rsatilgan va tasdiqlangan bo\u2018lishi shart.<\/span><\/p>\n

Agar omonatning boshqa holati isbot qilingan bo\u2018lmasa, omonat to\u2018g\u2018risida omonat daftarchasida ko\u2018rsatilgan ma\u2019lumotlar bank bilan omonatchi o\u2018rtasida omonat bo\u2018yicha hisob-kitoblarni amalga oshirish uchun asos bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

Bank omonati shartnomasida egasining nomi yozilgan omonat daftarchasini berish nazarda tutiladi.<\/span><\/p>\n

Bank omonat daftarchasi taqdim etilganida omonatni beradi, unga foizlar to\u2018laydi hamda omonatchining omonat bo\u2018yicha hisobvaraqdagi pul mablag\u2018larini boshqa shaxslarga o\u2018tkazish haqidagi topshirig\u2018ini bajaradi.<\/span><\/p>\n

Agar egasining nomi yozilgan omonat daftarchasi yo\u2018qotilgan bo\u2018lsa yoki taqdim etish uchun yaroqsiz holga keltirilgan bo\u2018lsa, bank omonatchining arizasiga muvofiq unga yangi omonat daftarchasi beradi.<\/span><\/p>\n

770-modda. Omonat (depozit) sertifikati<\/span><\/p>\n

Omonat (depozit) sertifikati egasining nomi yozilgan qimmatli qog\u2018oz bo\u2018lib, bankka qo\u2018yilgan omonat summasini ham, omonatchining (sertifikat saqlovchining) belgilangan muddat tamom bo\u2018lganidan keyin sertifikatni bergan bankda yoki ushbu bankning istalgan filialida omonat summasini va sertifikatda ko\u2018rsatib qo\u2018yilgan foizlarni olish huquqini ham tasdiqlaydi.<\/span><\/p>\n

Omonat (depozit) sertifikati pul to\u2018lash uchun muddatidan oldin taqdim etilgan taqdirda bank, agar sertifikatning shartlarida foizlarning boshqacha miqdori belgilab qo\u2018yilgan bo\u2018lmasa, omonat summasini va talab qilib olinguncha saqlanadigan omonatlar bo\u2018yicha to\u2018lanadigan foizlarni to\u2018laydi.<\/span><\/p>\n

44-BOB. BANK HISOBVARAG\u2018I<\/span><\/strong><\/p>\n

771-modda. Bank hisobvarag\u2018i shartnomasi<\/span><\/p>\n

Bank hisobvarag\u2018i shartnomasi bo\u2018yicha bir taraf \u2014 bank yoki boshqa kredit muassasasi (bundan buyon matnda \u2014 bank) ikkinchi tarafning \u2014 mijozning (hisobvaraq egasining) hisobvarag\u2018iga <\/span>tushayotgan pul mablag\u2018larini qabul qilish va kiritib qo\u2018yish, mijozning hisobvaraqdan tegishli summalarini o\u2018tkazish va to\u2018lash hamda hisobvaraq bo\u2018yicha boshqa operatsiyalarni amalga oshirish haqidagi farmoyishlarini bajarish majburiyatini oladi.<\/span><\/p>\n

Ushbu bobning banklarga taalluqli qoidalari boshqa kredit tashkilotlari o\u2018zlariga berilgan ruxsatnoma (litsenziya)ga muvofiq bank hisobvarag\u2018i shartnomasini tuzish va bajarish chog\u2018ida ularga nisbatan ham qo\u2018llanadi.<\/span><\/p>\n

772-modda. Bankning mijozga qarashli pul mablag\u2018laridan foydalanishi<\/span><\/p>\n

Bank mijozning bank hisobvarag\u2018ida mavjud bo\u2018lgan pul mablag\u2018laridan hisobvaraqqa talablar qo\u2018yilgan vaqtda mablag\u2018larning mavjud bo\u2018lishini hamda hisobvaraq egasining ushbu mablag\u2018larni hisobvaraqda turgan summalar doirasida moneliksiz tasarruf etish huquqini kafolatlagan holda foydalanishi mumkin.<\/span><\/p>\n

773-modda. Mijozning pul mablag\u2018larini tasarruf etishi<\/span><\/p>\n

Mijoz bankdagi hisobvaraqda turgan o\u2018z pul mablag\u2018larini mustaqil tasarruf etadi.<\/span><\/p>\n

Bank mijozning pul mablag\u2018laridan qay tarzda foydalanishni belgilashga va nazorat qilishga hamda uning pul mablag\u2018larini o\u2018z xohishiga ko\u2018ra tasarruf etish huquqlariga qonunda yoki bank hisobvarag\u2018i shartnomasida nazarda tutilmagan boshqa cheklashlarni belgilashga haqli emas.<\/span><\/p>\n

Mijozning bankdagi hisobvaraqda turgan pul mablag\u2018lari qonunchilikda belgilangan tartibda naqd pul shaklida olinishi mumkin.<\/span><\/p>\n

774-modda. Bank hisobvarag\u2018i shartnomasining shakli<\/span><\/p>\n

Bank hisobvarag\u2018i shartnomasi yozma shaklda tuzilishi kerak.<\/span><\/p>\n

Bank hisobvarag\u2018i shartnomasining yozma shakliga rioya qilmaslik ushbu shartnomaning haqiqiy bo\u2018lmasligini keltirib chiqaradi. Bunday shartnoma o\u2018z-o\u2018zidan haqiqiy emas.<\/span><\/p>\n

775-modda. Bank hisobvarag\u2018i shartnomasini tuzish<\/span><\/p>\n

Bank hisobvarag\u2018i shartnomasi bank tomonidan mijozga yoki u ko\u2018rsatgan shaxsga bankda taraflar kelishgan shartlarda hisobvaraq ochish yo\u2018li bilan tuziladi.<\/span><\/p>\n

Yuridik shaxslar va fuqarolar o\u2018zlariga hisob-kitob va kassa xizmati ko\u2018rsatadigan banklarni mustaqil tanlaydilar.<\/span><\/p>\n

Bank muayyan turdagi hisobvaraqlar ochish uchun e\u2019lon qilgan, qonunda va qonunga muvofiq belgilab qo\u2018yilgan bank qoidalarida nazarda tutilgan tegishli talablarga mos keladigan shartlar asosida hisobvaraq ochishni taklif qilib murojaat etgan mijoz bilan bank hisobvarag\u2018i shartnomasi tuzishi shart.<\/span><\/p>\n

Bank tegishli operatsiyalarni amalga oshirish qonunda, bankning ta\u2019sis hujjatlarida va unga berilgan litsenziyada nazarda tutilgan hisobvaraqni ochishni rad etishga haqli emas, ana shunday rad etishga bankda bank xizmati ko\u2018rsatishga qabul qilish imkoniyati yo\u2018qligi sabab bo\u2018lgan hollar bundan mustasno.<\/span><\/p>\n

Bank bank hisobvarag\u2018i shartnomasini tuzishdan asossiz ravishda bosh tortgan taqdirda, mijoz uning oldiga ushbu Kodeks 377-moddasining oltinchi va yettinchi qismlarida nazarda tutilgan talablarni qo\u2018yishga haqli.<\/span><\/p>\n

776-modda. Hisobvaraqda turgan pul mablag\u2018larini tasarruf etish huquqini tasdiqlash<\/span><\/p>\n

Mijoz nomidan hisobvaraqdagi mablag\u2018larni o\u2018tkazish va berish haqida ko\u2018rsatma beradigan shaxslarning huquqlari mijoz tomonidan bankka qonunda nazarda tutilgan, qonunga muvofiq bank qoidalari hamda bank hisobvarag\u2018i shartnomasi bilan belgilangan hujjatlarni taqdim etish yo\u2018li bilan tasdiqlanadi.<\/span><\/p>\n

Mijoz uchinchi shaxslarning talabiga muvofiq, shu jumladan mijozning ushbu shaxslar oldidagi majburiyatlarini bajarishi bilan bog\u2018liq talabiga muvofiq pul mablag\u2018larini hisobvaraqdan o\u2018chirish haqida farmoyish berishi mumkin. Bank tegishli talab qo\u2018yilgan vaqtda uni qo\u2018yishga haqli bo\u2018lgan shaxsni aniqlash va bunday talabning xarakteri va asoslarini belgilash imkonini beradigan zarur ma\u2019lumotlar bu farmoyishlarda yozma ravishda ko\u2018rsatilgan taqdirda ularni qabul qiladi.<\/span><\/p>\n

Bank hisobvarag\u2018i shartnomasida hisobvaraqda turgan pul mablag\u2018larini tasarruf etish huquqini elektron to\u2018lov vositalaridan hamda ularda mijozning o\u2018z imzosi, kodlari, parollari hamda farmoyish tegishli vakolati bo\u2018lgan shaxs tomonidan berilganligini tasdiqlaydigan boshqa vositalarning o\u2018xshatmalaridan foydalanilgan boshqa hujjatlar bilan tasdiqlash nazarda tutilgan bo\u2018lishi mumkin.<\/span><\/p>\n

777-modda. Hisobvaraq bo\u2018yicha bank bajaradigan operatsiyalar<\/span><\/p>\n

Agar bank hisobvarag\u2018i shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, bank qonunda, qonunga muvofiq belgilab qo\u2018yilgan bank qoidalarida va bank amaliyotida qo\u2018llanadigan ish muomalasi odatlarida ushbu turdagi hisobvaraqlar uchun belgilab qo\u2018yilgan operatsiyalarni amalga oshirish yo\u2018li bilan hisobvaraqqa kelib tushayotgan pul mablag\u2018larini qabul qilishi va kiritib qo\u2018yishi hamda mijozning pul mablag\u2018larini qo\u2018lga berish haqidagi topshiriqlarini bajarishi shart.<\/span><\/p>\n

778-modda. Hisobvaraq bo\u2018yicha operatsiyalarni amalga oshirish muddatlari<\/span><\/p>\n

Agar qonunda yoki bank hisobvarag\u2018i shartnomasida boshqacha muddatlar belgilab qo\u2018yilgan bo\u2018lmasa, bank tegishli to\u2018lov hujjati bankka tushgan kunning ertasidan kechiktirmasdan tushgan pul mablag\u2018larini hisobvaraqqa kiritib qo\u2018yishi, mijozning topshirig\u2018iga muvofiq hisobvaraqdan pul mablag\u2018larini qo\u2018lga berishi yoki o\u2018tkazishi shart. Hisobvaraq bo\u2018yicha operatsiyalarni amalga oshirish muddatlarini buzish bank uchun ushbu Kodeksning 327-moddasida nazarda tutilgan oqibatlarni keltirib chiqaradi.<\/span><\/p>\n

779-modda. Hisobvaraqni kreditlash<\/span><\/p>\n

Bank hisobvarag\u2018i shartnomasiga muvofiq bank mijozning hisobvarag\u2018ida pul mablag\u2018lari yo\u2018qligiga qaramay, mijozning talablariga muvofiq to\u2018lovlarni amalga oshirgan hollarda bank mijozga to\u2018lov amalga oshirilgan kundan boshlab tegishli summaga kredit bergan (hisobvaraqni kreditlash) hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

Taraflarning hisobvaraqni kreditlash bilan bog\u2018liq huquq va majburiyatlari, agar bank hisobvarag\u2018i shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, qarz va kredit to\u2018g\u2018risidagi qoidalar bilan belgilanadi.<\/span><\/p>\n

780-modda. Bankning hisobvaraq bo\u2018yicha operatsiyalarni amalga oshirishga qilgan xarajatlarini to\u2018lash<\/span><\/p>\n

Mijoz bankning hisobvaraqda turgan pul mablag\u2018lari bilan operatsiya qilish bo\u2018yicha xizmatlariga bank hisobvarag\u2018i shartnomasida nazarda tutilgan shartlar asosida haq to\u2018laydi. Mazkur operatsiyalarni amalga oshirish borasidagi bank xizmatlarining narxi bank hisobvarag\u2018i <\/span>shartnomasida belgilab qo\u2018yilmagan hollarda xizmatlar uchun to\u2018lanadigan haq ushbu Kodeksning 356-moddasiga muvofiq belgilanadi.<\/span><\/p>\n

Bankning xizmatlari uchun ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan haq, agar bank hisobvarag\u2018i shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, bank tomonidan har oyning oxirida mijozning hisobvarag\u2018ida turgan pul mablag\u2018laridan undirib olinadi.<\/span><\/p>\n

781-modda. Hisobvaraqda turgan pul mablag\u2018laridan bankning foydalanganligi uchun foiz to\u2018lash<\/span><\/p>\n

Agar bank hisobvarag\u2018i shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, bank hisobvaraqda turgan pul mablag\u2018laridan foydalanganligi uchun mijozga foizlar to\u2018laydi, ularning summasi hisobvaraqqa kiritib qo\u2018yiladi.<\/span><\/p>\n

Ushbu moddaning birinchi qismida ko\u2018rsatilgan foizlar bank tomonidan bank hisobvarag\u2018i shartnomasida belgilanadigan miqdorda, shartnomada tegishli shartlar nazarda tutilmagan taqdirda esa\u2014 odatda bank talab qilib olinguncha saqlanadigan omonatlar yuzasidan to\u2018laydigan miqdorda to\u2018lanadi.<\/span><\/p>\n

Foizlar summasi bank hisobvarag\u2018i shartnomasida nazarda tutilgan muddatlarda, bunday muddatlar bank hisobvarag\u2018i shartnomasida nazarda tutilmagan hollarda esa \u2014 yilning har choragi tamom bo\u2018lgach, hisobvaraqqa kiritib qo\u2018yiladi.<\/span><\/p>\n

782-modda. Bankning va mijozning muqobil talablarini hisobga olish<\/span><\/p>\n

Bankning hisobvaraqni kreditlash hamda bank xizmatlari uchun haq to\u2018lash bilan bog\u2018liq holda mijoz oldiga qo\u2018yiladigan pul talablari, shuningdek mijozning pul mablag\u2018laridan foydalanganlik uchun foizlar to\u2018lash haqida bank oldiga qo\u2018yadigan talablari, agar bank hisobvarag\u2018i shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, bir-birlarining talablarini hisobga olish yo\u2018li bilan bekor qilinadi.<\/span><\/p>\n

Ushbu moddaning birinchi qismida ko\u2018rsatilgan talablar bank tomonidan hisobga olinib, u talablar hisobga olinganligi to\u2018g\u2018risida mijozga bank hisobvarag\u2018i shartnomasida belgilab qo\u2018yilgan tartibda va muddatlarda, bordiyu tegishli shartlarni taraflar kelishib olishmagan bo\u2018lsa, banklar odatda tegishli hisobvaraqdagi pul mablag\u2018larining holati to\u2018g\u2018risida mijozlarga axborot beradigan tartibda va muddatlarda axborot berishi shart.<\/span><\/p>\n

783-modda. Hisobvaraqdan pul mablag\u2018larini o\u2018chirish asoslari<\/span><\/p>\n

Bank hisobvaraqdan pul mablag\u2018larini mijozning topshirig\u2018i asosida o\u2018chiradi.<\/span><\/p>\n

Mijozning topshirig\u2018isiz hisobvaraqda turgan pul mablag\u2018larini o\u2018chirishga sudning qarori bilan, shuningdek ushbu Kodeksda yoki boshqa qonunda belgilab qo\u2018yilgan yoxud bank bilan mijoz o\u2018rtasidagi shartnomada nazarda tutilgan hollarda yo\u2018l qo\u2018yiladi.<\/span><\/p>\n

784-modda. Hisobvaraqdan pul mablag\u2018larini o\u2018chirish navbati<\/span><\/p>\n

Hisobvaraqda unga qo\u2018yilgan hamma talablarni qanoatlantirish uchun yetarli miqdorda pul mablag\u2018lari bo\u2018lsa, bu mablag\u2018larni hisobvaraqdan o\u2018chirish mijozning farmoyishlari va o\u2018chirish uchun boshqa hujjatlar tushgan tartibda (kalendar navbat), agar qonunda boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, amalga oshiriladi.<\/span><\/p>\n

Hisobvaraqdagi pul mablag\u2018lari unga qo\u2018yilgan barcha talablarni qondirish uchun yetarli bo\u2018lmagan taqdirda, pul mablag\u2018lari quyidagi navbatda o\u2018chiriladi:<\/span><\/p>\n

birinchi navbatda mutanosib ravishda budjetga, budjetdan tashqari fondlarga to\u2018lovlarni hamda ish haqi to\u2018lash uchun pul mablag\u2018lari berilishini nazarda tutuvchi to\u2018lov (ijrochi) hujjatlari bo\u2018yicha, alimentlarni undirishga doir talablarni qondirish uchun hisobvarag\u2018idan pul mablag\u2018larini o\u2018tkazish yoki pulni berishni nazarda tutuvchi ijrochi hujjatlar bo\u2018yicha, mualliflik shartnomalariga binoan mukofotlarni to\u2018lash bo\u2018yicha, shuningdek hayoti va salomatligiga yetkazilgan zararning o\u2018rnini qoplash bo\u2018yicha, budjetga to\u2018lovlar bo\u2018yicha hamda mehnatga oid va unga tenglashtirilgan huquqiy munosabatlardan kelib chiqadigan to\u2018lovlar bo\u2018yicha xo\u2018jalik subyektlarining majburiyatlari teng darajada bajarilishini ta\u2019minlovchi ijrochi hujjatlar bo\u2018yicha pul o\u2018chiriladi;<\/span><\/p>\n

ikkinchi navbatda boshqa pul talablarini qondirishni nazarda tutuvchi ijro hujjatlari bo\u2018yicha pul o\u2018chiriladi;<\/span><\/p>\n

uchinchi navbatda boshqa to\u2018lov hujjatlari bo\u2018yicha kalendar navbat tartibida pul o\u2018chiriladi.<\/span><\/p>\n

Bevosita ishlab chiqarish faoliyati bilan bog\u2018liq kechiktirib bo\u2018lmaydigan ehtiyojlarga pul mablag\u2018larini qonunchilikda belgilangan miqdorda hisobdan chiqarish, kalendar navbat tartibidan tashqari navbatda amalga oshiriladi.<\/span><\/p>\n

785-modda. Hisobvaraq bo\u2018yicha operatsiyalar o\u2018z vaqtida amalga oshirilmaganligi va pul mablag\u2018lari asossiz o\u2018chirilganligi uchun bankning javobgarligi<\/span><\/p>\n

Mijozga kelgan pul mablag\u2018lari hisobvaraqqa o\u2018z vaqtida kiritib qo\u2018yilmagan yoki bank hisobvaraqdan mablag\u2018larni asossiz ravishda o\u2018chirgan hollarda bank mijozning talabi bilan tegishli summani darhol hisobvaraqqa kiritib qo\u2018yishi shart, qonunda nazarda tutilgan hollar bundan mustasno.<\/span><\/p>\n

Bank o\u2018z vaqtida kiritilmagan yoki asossiz o\u2018chirilgan summaga ushbu Kodeksning 327-moddasiga muvofiq foizlar to\u2018lashi va zararning o\u2018rnini qoplashi ham shart. Bank hisobvaraqdan mablag\u2018larni o\u2018z vaqtida bermaganligi va mijozning hisobvaraqdan mablag\u2018larni o\u2018tkazish haqidagi farmoyishlarini o\u2018z vaqtida bajarmaganligi uchun ham javobgar bo\u2018ladi, qonunda nazarda tutilgan hollar bundan mustasno.<\/span><\/p>\n

786-modda. Bank siri<\/span><\/p>\n

Banklar bank hisobvarag\u2018i va bank omonati, hisobvaraq bo\u2018yicha operatsiyalar hamda mijoz haqidagi ma\u2019lumotlar sir saqlanishini kafolatlaydi.<\/span><\/p>\n

Bank sirini tashkil etuvchi ma\u2019lumotlar faqat mijozlarning o\u2018zlariga yoki ularning vakillariga berilishi mumkin. Davlat organlariga va ularning mansabdor shaxslariga bunday ma\u2019lumotlar qonunda nazarda tutilgan hollarda va tartibda berilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Bank sirini tashkil etuvchi ma\u2019lumotlar bank tomonidan oshkor qilingan taqdirda, huquqlari buzilgan mijoz keltirilgan zararning o\u2018rnini qoplashni bankdan talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

787-modda. Hisobvaraqni tasarruf qilishning cheklanishi<\/span><\/p>\n

Mijozning hisobvaraqda turgan pul mablag\u2018larini tasarruf qilish huquqlarini cheklashga yo\u2018l qo\u2018yilmaydi, hisobvaraqda turgan pul mablag\u2018larini xatlash yoki qonunda nazarda tutilgan hollarda hisobvaraq bo\u2018yicha operatsiyalarni to\u2018xtatib qo\u2018yish hollari bundan mustasno.<\/span><\/p>\n

788-modda. Bank hisobvarag\u2018i shartnomasini bekor qilish<\/span><\/p>\n

Bank hisobvarag\u2018i shartnomasi mijozning arizasiga muvofiq istalgan vaqtda bekor qilinadi.<\/span><\/p>\n

Bankning talabiga ko\u2018ra bank hisobvarag\u2018i shartnomasi quyidagi hollarda sud tomonidan bekor qilinishi mumkin:<\/span><\/p>\n

mijozning hisobvarag\u2018ida saqlanayotgan pul mablag\u2018lari summasi bank qoidalarida yoki shartnomada ko\u2018zda tutilgan eng kam miqdordan oz bo\u2018lsa, agar bunday summa bank bu haqda ogohlantirgan kundan boshlab bir oyda tiklanmasa;<\/span><\/p>\n

agar shartnomada boshqa muddat nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, ushbu hisobvaraq bo\u2018yicha bir yil davomida operatsiyalar qilinmagan bo\u2018lsa.<\/span><\/p>\n

Hisobvaraqdagi pul mablag\u2018larining qoldig\u2018i mijozning tegishli yozma arizasi olinganidan keyin kechi bilan yetti kun ichida mijozga beriladi yoki uning ko\u2018rsatmasiga muvofiq boshqa hisobvaraqqa o\u2018tkaziladi.<\/span><\/p>\n

Bank hisobvarag\u2018i shartnomasining bekor qilinishi mijoz hisobvarag\u2018ini yopish uchun asos bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

789-modda. Banklarning hisobvaraqlari<\/span><\/p>\n

Ushbu bobning qoidalari, agar qonunchilikda boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, vakillik hisobvaraqlariga, vakillik yordamchi hisobvaraqlariga, banklarning boshqa hisobvaraqlariga ham tatbiq etiladi.<\/span><\/p>\n

45-BOB. HISOB-KITOBLAR<\/span><\/strong><\/p>\n

1-\u00a7. Hisob-kitoblar to\u2018g\u2018risida umumiy qoidalar<\/span><\/p>\n

790-modda. Naqd pullar bilan va naqd pulsiz hisob-kitoblar<\/span><\/p>\n

Fuqarolarning tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirishlari bilan bog\u2018liq bo\u2018lmagan holda ular o\u2018rtasidagi hisob-kitoblar va fuqarolar ishtirokidagi hisob-kitoblar naqd pullar bilan yoki naqd pulsiz summasi cheklanmagan holda amalga oshirilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Yuridik shaxslar o\u2018rtasidagi hisob-kitoblar, shuningdek fuqarolarning tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirishi bilan bog\u2018liq holda ular ishtirokidagi hisob-kitoblar naqd pulsiz tartibda amalga oshiriladi. Ko\u2018rsatib o\u2018tilgan shaxslar o\u2018rtasidagi hisob-kitoblar, agar qonunda boshqacha tartib belgilab qo\u2018yilgan bo\u2018lmasa, naqd pulda ham amalga oshirilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Agar qonundan boshqacha tartib kelib chiqmasa va bunday tartibni foydalanilayotgan hisob-kitoblar shakli taqozo etmasa, naqd pulsiz hisob-kitoblar ularda qatnashayotgan shaxslarning hisobvaraqlari ochilgan banklar, boshqa kredit tashkilotlari (bundan buyon \u2013\u2013 banklar) orqali amalga oshiriladi.<\/span><\/p>\n

791-modda. Naqd pulsiz hisob-kitoblarning shakllari<\/span><\/p>\n

Naqd pulsiz hisob-kitoblar amalga oshirilganda to\u2018lov topshiriqnomalari, akkreditivlar, cheklar bilan hisob-kitob qilishga, inkasso bo\u2018yicha hisob-kitob qilishga, shuningdek qonunda, qonunga muvofiq chiqariladigan bank qoidalarida hamda bank amaliyotida qo\u2018llanilayotgan ish muomalasi odatlarida nazarda tutilgan boshqa shakllarda hisob-kitob qilishga ham yo\u2018l qo\u2018yiladi.<\/span><\/p>\n

Shartnomadagi taraflar ushbu moddaning birinchi qismida ko\u2018rsatilgan hisob-kitob qilish shakllarining istalganini tanlab olishga va shartnomada nazarda tutishga haqli.<\/span><\/p>\n

2-\u00a7. To\u2018lov topshiriqnomalari bilan hisob-kitob qilish<\/span><\/p>\n

792-modda. To\u2018lov topshiriqnomalari bilan qilinadigan hisob-kitoblar to\u2018g\u2018risida umumiy qoidalar<\/span><\/p>\n

To\u2018lov topshiriqnomasi bilan hisob-kitob qilinganida bank mijozning topshirig\u2018iga muvofiq uning hisobvarag\u2018idagi mablag\u2018lar hisobidan ma\u2019lum miqdor pul summasini mijoz ko\u2018rsatgan shaxsning shu yoki boshqa bankdagi hisobvarag\u2018iga qonunchilikda nazarda tutilgan muddatlarda, agar bank hisobvarag\u2018i shartnomasida qisqaroq muddat nazarda tutilgan bo\u2018lmasa yoki u bank amaliyotida qo\u2018llaniladigan ish muomalasi odatlarida belgilangan bo\u2018lmasa, o\u2018tkazish majburiyatini oladi.<\/span><\/p>\n

To\u2018lov topshiriqnomasida mablag\u2018larni oluvchi sifatida ko\u2018rsatilgan shaxs bankdan to\u2018lovni amalga oshirishni talab qilish huquqiga ega bo\u2018lmaydi, bunday huquq qonunda yoki mijozning bank bilan tuzgan shartnomasida nazarda tutilgan hollar bundan mustasno.<\/span><\/p>\n

793-modda. To\u2018lov topshiriqnomasini bankning qabul qilish shartlari<\/span><\/p>\n

To\u2018lov topshiriqnomasining hamda u bilan birga taqdim etiladigan hisob-kitob hujjatlarining mazmuni va shakli bank qoidalarida belgilab qo\u2018yilgan talablarga mos kelishi kerak.<\/span><\/p>\n

Mijozning topshirig\u2018i uning hisobvarag\u2018ida mablag\u2018lar bo\u2018lgan taqdirdagina, agar mijoz bilan bank o\u2018rtasidagi shartnomada boshqa hol nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, bank tomonidan ijroga qabul qilinadi.<\/span><\/p>\n

794-modda. Topshiriqni ijro etish<\/span><\/p>\n

Mijozning to\u2018lov topshiriqnomasini qabul qilgan bank tegishli pul summasini topshiriqnomada ko\u2018rsatilgan shaxsning hisobvarag\u2018iga o\u2018tkazish uchun uni mablag\u2018 oluvchining bankiga ushbu Kodeksning 792-moddasi birinchi qismida belgilab qo\u2018yilgan muddatlarda o\u2018tkazishi shart.<\/span><\/p>\n

Bank mijozning topshiriqnomasida ko\u2018rsatilgan hisobvaraqqa pul mablag\u2018larini o\u2018tkazish operatsiyalarini bajarish uchun boshqa banklarni jalb qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

Bank mijozning talabiga ko\u2018ra, agar qonunda boshqacha tartib belgilab qo\u2018yilgan bo\u2018lmasa, topshiriqning bajarilganligi haqida unga darhol xabar berishi shart.<\/span><\/p>\n

795-modda. Topshiriqni bajarmaganlik yoki tegishli darajada bajarmaganlik uchun javobgarlik<\/span><\/p>\n

Mijozning topshirig\u2018i bajarilmagan yoki tegishli darajada bajarilmagan taqdirda, bank buning uchun ushbu Kodeksning 327-moddasiga muvofiq javobgar bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

To\u2018lov topshiriqnomasi bo\u2018yicha hisob-kitob operatsiyalarini amalga oshirishda ishtirok etadigan banklar ushbu topshiriqni bergan shaxs oldida solidar javobgar bo\u2018ladilar.<\/span><\/p>\n

3-\u00a7. Akkreditiv bo\u2018yicha hisob-kitoblar<\/span><\/p>\n

796-modda. Akkreditiv bo\u2018yicha hisob-kitoblar haqida umumiy qoidalar<\/span><\/p>\n

Akkreditiv bo\u2018yicha hisob-kitob qilinganida mijozning (to\u2018lovchining) topshirig\u2018i bilan va uning ko\u2018rsatmalariga muvofiq akkreditiv ochgan bank (bank-emitent) mablag\u2018larni oluvchi yoki u ko\u2018rsatgan shaxs (bundan keyingi matnda \u2014 mablag\u2018larni oluvchi) hujjatlarni taqdim etgan va akkreditivda nazarda tutilgan boshqa shartlarni bajargan taqdirda to\u2018lovni amalga oshirish majburiyatini oladi.<\/span><\/p>\n

Qoplangan (deponentlangan) akkreditiv ochilgan taqdirda bank-emitent uni ochish vaqtida mijozning o\u2018z mablag\u2018larini yoki unga berilgan kreditni bank emitentning majburiyatlari amal qilib turadigan butun muddatga ijrochi bank ixtiyoriga o\u2018tkazishi shart.<\/span><\/p>\n

Qoplanmagan akkreditiv ochilgan taqdirda bank-emitent ijrochi bankka akkreditivning butun summasini bank-emitentning ijrochi bankda yuritilayotgan hisobvarag\u2018idan o\u2018chirish huquqini beradi.<\/span><\/p>\n

797-modda. Akkreditivning amal qilish muddati va u bo\u2018yicha hisob-kitob qilish tartibi<\/span><\/p>\n

Akkreditivning amal qilish muddati va u bo\u2018yicha hisob-kitob qilish tartibi pul mablag\u2018larini to\u2018lovchi bilan oluvchi o\u2018rtasidagi shartnomada belgilab qo\u2018yiladi.<\/span><\/p>\n

Shartnomada yana quyidagilar bo\u2018lishi kerak:<\/span><\/p>\n

bank-emitentning nomi;<\/span><\/p>\n

akkreditivning turi va uni bajarish usuli;<\/span><\/p>\n

mablag\u2018larni oluvchini akkreditiv ochilganligi haqida xabardor qilish usuli;<\/span><\/p>\n

akkreditiv bo\u2018yicha mablag\u2018lar olish uchun oluvchi tomonidan taqdim etiladigan hujjatlarning to\u2018liq ro\u2018yxati va aniq tavsifi;<\/span><\/p>\n

tovarlar jo\u2018natilganidan (xizmatlar ko\u2018rsatilgan, ishlar bajarilganidan) keyin hujjatlarni taqdim etish muddatlari, ularni rasmiylashtirishga qo\u2018yiladigan talablar.<\/span><\/p>\n

798-modda. Chaqirib olinadigan akkreditiv<\/span><\/p>\n

Bank-emitent tomonidan mablag\u2018 oluvchini oldindan xabardor qilmagan holda o\u2018zgartirilishi yoki bekor qilinishi mumkin bo\u2018lgan akkreditiv chaqirib olinadigan akkreditiv deyiladi. Akkreditivni chaqirib olish bank-emitent zimmasiga mablag\u2018larni oluvchi oldida biron-bir majburiyat yuklamaydi.<\/span><\/p>\n

Agar ijro etuvchi bank operatsiyalarni bajarish paytigacha akkreditivning shartlari o\u2018zgartirilganligi yoki u bekor qilinganligi haqida bildirish olmagan bo\u2018lsa, u chaqirib olinadigan akkreditiv bo\u2018yicha to\u2018lovni yoki boshqa operatsiyalarni amalga oshirishi shart.<\/span><\/p>\n

Agar akkreditivning matnida boshqa narsa nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, u chaqirib olinadigan akkreditiv bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

799-modda. Chaqirib olinmaydigan akkreditiv<\/span><\/p>\n

Mablag\u2018 oluvchining roziligisiz bekor qilinishi mumkin bo\u2018lmagan akkreditiv chaqirib olinmaydigan akkreditiv deyiladi.<\/span><\/p>\n

Bank-emitentning iltimosiga binoan akkreditiv bo\u2018yicha operatsiyani o\u2018tkazishda ishtirok etayotgan ijrochi bank chaqirib olinmaydigan akkreditivni tasdiqlashi mumkin (tasdiqlangan akkreditiv). Bunday tasdiqlash ijrochi bank bank-emitentning majburiyatiga qo\u2018shimcha suratda akkreditiv shartlariga muvofiq to\u2018lovni amalga oshirish majburiyatini o\u2018z zimmasiga olganligini bildiradi.<\/span><\/p>\n

Ijrochi bank tomonidan tasdiqlangan chaqirib olinmaydigan akkreditiv ijrochi bankning roziligisiz o\u2018zgartirilishi yoki bekor qilinishi mumkin emas.<\/span><\/p>\n

800-modda. Akkreditivni ijro etish<\/span><\/p>\n

Akkreditivni ijro etish uchun mablag\u2018 oluvchi ijrochi bankka akkreditivning hamma shartlari bajarilganligini tasdiqlaydigan hujjatlarni taqdim etadi. Ushbu shartlardan birortasi buzilgan taqdirda akkreditiv hisobidan pul to\u2018lanmaydi.<\/span><\/p>\n

Agar ijrochi bank akkreditiv shartlariga muvofiq to\u2018lovni amalga oshirgan yoki boshqa operatsiyani bajargan bo\u2018lsa, bank-emitent unga qilingan xarajatlarni to\u2018lashi shart. Bank-emitentning ushbu xarajatlari, shuningdek akkreditivni bajarish bilan bog\u2018liq bo\u2018lgan boshqa hamma xarajatlari mijoz tomonidan qoplanadi.<\/span><\/p>\n

801-modda. Hujjatlarni qabul qilishdan bosh tortish<\/span><\/p>\n

Agar ijrochi bank tashqi alomatlari bo\u2018yicha akkreditiv shartlariga muvofiq kelmaydigan hujjatlarni qabul qilishdan bosh tortsa, u bu haqda darhol mablag\u2018 oluvchiga va bank-emitentga sabablarni ko\u2018rsatgan holda ma\u2019lum qilishi kerak.<\/span><\/p>\n

Agar bank-emitent ijrochi bank tomonidan qabul qilingan hujjatlarni olgach, ular tashqi alomatlariga ko\u2018ra akkreditiv shartlariga mos kelmaydi deb hisoblasa, ularni qabul qilishdan bosh tortishga hamda ijrochi bankdan mablag\u2018 oluvchiga akkreditiv shartlarini buzgan holda to\u2018langan summani talab qilishga, qoplanmagan akkreditiv bo\u2018yicha esa to\u2018langan summani qoplashdan bosh tortishga haqli bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

802-modda. Akkreditiv shartlari buzilganligi uchun bankning javobgarligi<\/span><\/p>\n

Akkreditiv shartlari buzilganligi uchun mijoz oldida bank-emitent, bank-emitent oldida esa ijrochi bank javobgar bo\u2018ladi, ushbu moddada nazarda tutilgan hollar bundan mustasno.<\/span><\/p>\n

Ijrochi bank qoplangan yoki tasdiqlangan akkreditiv bo\u2018yicha pul mablag\u2018larini to\u2018lashdan asossiz bosh tortgan taqdirda mablag\u2018larni oluvchi oldidagi javobgarlik ijrochi bank zimmasiga yuklatilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Ijrochi bank akkreditiv shartlarini buzish oqibatida qoplangan yoki tasdiqlangan akkreditiv bo\u2018yicha pul mablag\u2018larini noto\u2018g\u2018ri bergan taqdirda, mijoz oldidagi javobgarlik ijrochi bank zimmasiga yuklatilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

803-modda. Akkreditivni yopish<\/span><\/p>\n

Akkreditiv ijrochi bankda:<\/span><\/p>\n

akkreditiv muddati tamom bo\u2018lgach;<\/span><\/p>\n

mablag\u2018 oluvchining akkreditivning amal qilish muddati tamom bo\u2018lgunicha undan foydalanishdan voz kechishi haqidagi arizasiga ko\u2018ra, agar bunday voz kechish mumkinligi akkreditiv shartlarida nazarda tutilgan bo\u2018lsa;<\/span><\/p>\n

pul to\u2018lovchining akkreditivni butunlay yoki qisman chaqirib olish haqidagi talabiga muvofiq, agar bunday chaqirib olishga akkreditiv shartlari bo\u2018yicha yo\u2018l qo\u2018yilsa, yopiladi.<\/span><\/p>\n

Akkreditiv yopilganligi haqida ijrochi bank bank-emitentni xabardor qilishi kerak.<\/span><\/p>\n

Deponentlangan akkreditivning foydalanilmagan summasi akkreditiv yopilishi bilan bir vaqtda bank-emitentga qaytarib berilishi kerak. Bank-emitent qaytarib berilgan summalarni to\u2018lovchining mablag\u2018lar deponentlangan hisobvarag\u2018iga kiritib qo\u2018yishi shart.<\/span><\/p>\n

4-\u00a7. Inkasso bo\u2018yicha hisob-kitoblar<\/span><\/p>\n

804-modda. Inkasso bo\u2018yicha hisob-kitoblar haqida umumiy qoidalar<\/span><\/p>\n

Inkasso bo\u2018yicha hisob-kitob qilinganida mijoz o\u2018z bankiga (bank-emitentga) pul to\u2018lovchidan to\u2018lovni va (yoki) to\u2018lov akseptini mijoz hisobidan qabul qilish haqida topshiriqnoma yuboradi.<\/span><\/p>\n

Inkasso topshirig\u2018ini olgan bank-emitent uni bajarish uchun boshqa bankni (ijrochi bankni) jalb qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

Inkasso bo\u2018yicha hisob-kitoblarni amalga oshirish tartibi qonunchilik bilan va bank amaliyotida qo\u2018llaniladigan ish muomalasi odatlari bilan boshqariladi.<\/span><\/p>\n

Mijozning topshirig\u2018i bajarilmagan yoki tegishli suratda bajarilmagan taqdirda, bank-emitent uning oldida ushbu Kodeksning 24-bobida nazarda tutilgan asoslarga ko\u2018ra va miqdorda javobgar bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

Agar ijrochi bank tomonidan hisob-kitob operatsiyalarini amalga oshirish qoidalari buzilganligi munosabati bilan mijozning topshirig\u2018i bajarilmagan yoki tegishli suratda bajarilmagan bo\u2018lsa, mijoz oldidagi javobgarlik ushbu bank zimmasiga yuklatilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

805-modda. Inkasso topshirig\u2018ini bajarish<\/span><\/p>\n

Biron-bir hujjat bo\u2018lmagan yoki hujjatlar tashqi alomatlariga ko\u2018ra inkasso topshiriqnomasiga mos bo\u2018lmagan taqdirda ijro etuvchi bank bu haqda darhol inkasso topshiriqnomasini bergan shaxsga xabar qilishi shart. Mazkur kamchiliklar bartaraf etilmagan taqdirda, bank topshiriqlarni bajarmasdan hujjatlarni qaytarib yuborishga haqli.<\/span><\/p>\n

Hujjatlar qanday shaklda olingan bo\u2018lsa, o\u2018sha shaklda to\u2018lovchiga taqdim etiladi, inkasso operatsiyasini rasmiylashtirish uchun zarur bo\u2018lgan bank belgilari va yozuvlari bundan mustasno.<\/span><\/p>\n

Agar hujjatlar olinishi bilanoq ular bo\u2018yicha pul to\u2018lanishi shart bo\u2018lsa, ijrochi bank inkasso topshiriqnomasini olgan zahoti to\u2018lovga taqdim etishi shart.<\/span><\/p>\n

Agar hujjatlar bo\u2018yicha pul boshqa muddatda to\u2018lanishi kerak bo\u2018lsa, ijrochi bank to\u2018lovchining akseptini olish uchun hujjatlarni inkasso topshiriqnomasi olinishi bilanoq, darhol akseptga taqdim etishi kerak, to\u2018lov talabi esa hujjatda ko\u2018rsatilgan to\u2018lov muddati boshlanadigan kundan kechiktirmasdan qo\u2018yilishi kerak.<\/span><\/p>\n

Qisman bajariladigan to\u2018lovlar bank qoidalarida belgilab qo\u2018yilgan hollarda yoki inkasso topshiriqnomasida maxsus ruxsat bo\u2018lsa qabul qilinishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Olingan (inkassolangan) summalar ijrochi bank tomonidan darhol bank-emitent tasarrufiga topshirilishi, u esa bu summalarni mijozning hisobvarag\u2018iga kiritib qo\u2018yishi shart. Ijrochi bank inkasso qilingan summadan o\u2018ziga tegishli haqni va xarajatlarni qoplashga ketadigan pulni ushlab qolishga haqli.<\/span><\/p>\n

806-modda. To\u2018lovdan bosh tortishni xabar qilish<\/span><\/p>\n

Agar to\u2018lov va (yoki) aksept olingan bo\u2018lmasa, ijrochi bank pul to\u2018lanmaganligining yoki akseptdan bosh tortilganligining sabablari to\u2018g\u2018risida bank-emitentni darhol xabardor qilishi shart. Bank-emitent bu haqda darhol mijozga xabar berishi, undan navbatdagi harakatlar xususida ko\u2018rsatmalar so\u2018rashi shart.<\/span><\/p>\n

Bundan keyingi harakatlar to\u2018g\u2018risida bank qoidalarida belgilangan muddatda ko\u2018rsatmalar olinmasa, ijrochi bank hujjatlarni inkasso topshiriqnomasi yuborgan bankka qaytarishga haqli.<\/span><\/p>\n

5-\u00a7. Cheklar bilan hisob-kitob qilish<\/span><\/p>\n

807-modda. Cheklar bilan hisob-kitob qilishning umumiy qoidalari<\/span><\/p>\n

Chek beruvchining chekda ko\u2018rsatilgan summani chek saqlovchiga to\u2018lash haqida bankka hech qanday shart qo\u2018yilmagan topshirig\u2018i mavjud bo\u2018lgan qimmatli qog\u2018oz chek deyiladi.<\/span><\/p>\n

Chek bilan hisob-kitob qilinganida faqat chek beruvchining chek berish yo\u2018li bilan tasarruf etishga haqli bo\u2018lgan mablag\u2018lari saqlanayotgan bankgina chek bo\u2018yicha pul to\u2018lovchi qilib ko\u2018rsatilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Chekni taqdim etish muddati o\u2018tmagunicha uni chaqirib olishga yo\u2018l qo\u2018yilmaydi.<\/span><\/p>\n

Chekning berilishi \u2014 bajarish uchun chek berilgan pul majburiyatini bekor qilmaydi.<\/span><\/p>\n

To\u2018lov muomalasida cheklardan foydalanish tartibi va shartlari ushbu Kodeks va boshqa qonunchilik bilan tartibga solinadi.<\/span><\/p>\n

808-modda. Chekning rekvizitlari<\/span><\/p>\n

Chekda quyidagilar bo\u2018lishi shart:<\/span><\/p>\n

hujjat matniga kiritilgan \u201cchek\u201d degan nom;<\/span><\/p>\n

muayyan pul summasini to\u2018lash haqida to\u2018lovchiga topshiriq;<\/span><\/p>\n

to\u2018lovchining nomi va to\u2018lov qaysi hisobvaraqdan amalga oshirilishi kerakligi;<\/span><\/p>\n

to\u2018lov valyutasi;<\/span><\/p>\n

chek tuzilgan sana va joy;<\/span><\/p>\n

chekni yozib bergan shaxsning \u2014 chek beruvchining imzosi.<\/span><\/p>\n

Hujjatda mazkur rekvizitlardan birontasining bo\u2018lmasligi chekni kuchdan mahrum qiladi.<\/span><\/p>\n

Tuzilgan joyi ko\u2018rsatilmagan chek chek beruvchi turgan joyda imzolangan deb hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

Chekning shakli va uni to\u2018ldirish tartibi qonunchilik bilan belgilanadi.<\/span><\/p>\n

809-modda. Chek bo\u2018yicha pul to\u2018lash<\/span><\/p>\n

Chek bo\u2018yicha pul chek beruvchining mablag\u2018lari hisobidan to\u2018lanadi.<\/span><\/p>\n

Chek qonunchilikda belgilab qo\u2018yilgan muddatda to\u2018lovga taqdim etilgan taqdirdagina u bo\u2018yicha pul to\u2018lanadi.<\/span><\/p>\n

Chek bo\u2018yicha pul to\u2018lagan shaxs chekning to\u2018lov olinganligi haqidagi tilxat bilan birga o\u2018ziga berilishini talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

810-modda. Chek bo\u2018yicha huquqlarni boshqa shaxsga berish<\/span><\/p>\n

Chek bo\u2018yicha huquqlar ushbu moddada nazarda tutilgan qoidalarga rioya qilgan holda boshqa shaxsga beriladi.<\/span><\/p>\n

Egasining nomi yozilgan chek boshqa shaxsga berilishi mumkin emas.<\/span><\/p>\n

O\u2018tkazma chekda pul to\u2018lovchiga qilingan indossament to\u2018lovni olganlik uchun tilxat kuchiga ega bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

To\u2018lovchi tomonidan qilingan indossament haqiqiy emas.<\/span><\/p>\n

Agar indossament bo\u2018yicha olingan o\u2018tkazma chekka ega bo\u2018lgan shaxs o\u2018zining huquqini uzluksiz (bir-birini taqozo etuvchi) indossamentlar qatori bilan asoslab bersa, u o\u2018tkazma chekning qonuniy egasi deb hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

811-modda. To\u2018lov kafolati (aval)<\/span><\/p>\n

Chek bo\u2018yicha to\u2018lov kafolat (aval) vositasida to\u2018la yoki qisman kafolatlanishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Avalni to\u2018lovchidan boshqa har qanday shaxs berishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Aval chekning old tomoniga yoki qo\u2018shimcha varaqqa \u201caval deb hisoblansin\u201d degan yozuv bilan va u kim tomonidan hamda kim uchun berilganini ko\u2018rsatgan holda qo\u2018yiladi. Agar aval kim uchun berilganligi ko\u2018rsatilmagan bo\u2018lsa, aval chek beruvchi uchun berilgan hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

Aval avalchi tomonidan imzolanib, uning yashash joyi (turgan yeri) va ustxat yozilgan sana ko\u2018rsatiladi.<\/span><\/p>\n

Avalchi u avalni kim uchun bergan bo\u2018lsa, o\u2018sha shaxs singari javobgar bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

Agar avalchi kafolatlagan majburiyat shaklga amal qilmaslikdan boshqa har qanday asoslarga ko\u2018ra haqiqiy bo\u2018lmagan taqdirda ham, avalchining majburiyati haqiqiy bo\u2018laveradi.<\/span><\/p>\n

Chek bo\u2018yicha pul to\u2018lagan avalchi u kafolat bergan shaxsga nisbatan ham, bu shaxs oldida majburiyati bo\u2018lgan shaxslarga nisbatan ham chekdan kelib chiqadigan huquqlarni qo\u2018lga kiritadi.<\/span><\/p>\n

812-modda. Chekni inkasso qilish<\/span><\/p>\n

Chek saqlovchiga xizmat qiladigan bankka to\u2018lovni olish uchun chekni inkassoga taqdim etish to\u2018lovga taqdim etish deb hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

Chek bo\u2018yicha ushbu Kodeksning 805-moddasida belgilab qo\u2018yilgan tartibda pul to\u2018lanadi.<\/span><\/p>\n

Inkassolangan chek bo\u2018yicha mablag\u2018larni chek saqlovchining hisobvarag\u2018iga kiritish, agar chek saqlovchi bilan bank o\u2018rtasidagi shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, to\u2018lovchidan to\u2018lov olinganidan keyin amalga oshiriladi.<\/span><\/p>\n

813-modda. To\u2018lovchining majburiyatlari<\/span><\/p>\n

Chek bo\u2018yicha to\u2018lovchi chekning haqiqiyligiga, shu jumladan taqdim etuvchi chek bo\u2018yicha vakil qilingan shaxs ekanligiga ham imkoniyatidagi hamma usullar bilan ishonch hosil qilishi kerak.<\/span><\/p>\n

Inkassolangan chek bo\u2018yicha pul to\u2018langanida to\u2018lovchi indossantlarning imzosini emas, balki indossamentlar to\u2018g\u2018riligini tekshirishi shart.<\/span><\/p>\n

Soxta, o\u2018g\u2018irlangan yoki yo\u2018qotib qo\u2018yilgan chek bo\u2018yicha to\u2018lovchi pul to\u2018lashi oqibatida ko\u2018rilgan zarar kimning aybi bilan yetkazilganligiga qarab, to\u2018lovchining yoki chek beruvchining zimmasiga yuklatiladi.<\/span><\/p>\n

814-modda. Chek bo\u2018yicha pul to\u2018lashdan bosh tortganlikni tasdiqlash<\/span><\/p>\n

Chek bo\u2018yicha pul to\u2018lashdan bosh tortganlik quyidagi usullardan biri bilan tasdiqlanishi kerak:<\/span><\/p>\n

notarius tomonidan qonunchilikda belgilangan tartibda norozilik bildirish;<\/span><\/p>\n

pul to\u2018lovchi chekka u bo\u2018yicha pul to\u2018lashdan bosh tortganligi haqida belgi qo\u2018yilib, chek haq to\u2018lash uchun taqdim etilgan sanani ko\u2018rsatish;<\/span><\/p>\n

inkasso qiluvchi bankning chek o\u2018z vaqtida taqdim etilganligi va u bo\u2018yicha pul to\u2018lanmaganligi haqida, sanasini ko\u2018rsatgan holda belgi qo\u2018yishi.<\/span><\/p>\n

Norozilik yoki shu kabi harakat chekni haq to\u2018lash uchun taqdim etish muddati tugaguncha amalga oshirilishi kerak.<\/span><\/p>\n

Agar chek muddatning oxirgi kunida taqdim etilgan bo\u2018lsa, norozilik yoki shu kabi harakat keyingi ish kunida amalga oshirilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

815-modda. Chek bo\u2018yicha pul to\u2018lanmaganligini xabar qilish<\/span><\/p>\n

Chek saqlovchi pul to\u2018lanmaganligi haqida norozilik bildirilgan yoki shu kabi harakat amalga oshirilgan kundan keyingi ikki ish kuni mobaynida o\u2018z indossantiga va chek beruvchiga xabar qilishi shart.<\/span><\/p>\n

Har bir indossant bildirish olgan kundan keyingi ikki ish kuni ichida o\u2018zi olgan bildirish haqida o\u2018zining (oldingi) indossantiga xabar berishi shart. O\u2018sha shaxs uchun aval bergan shaxsga ham shu muddatda xabar yuboriladi. Ko\u2018rsatilgan muddat davomida xabar yubormagan shaxs chek bo\u2018yicha o\u2018z huquqlaridan mahrum bo\u2018lmaydi. U chek bo\u2018yicha pul to\u2018lanmaganligini xabar qilmagani tufayli keltirilgan zararning o\u2018rnini chek summasi doirasida qoplashi shart.<\/span><\/p>\n

816-modda. Chek bo\u2018yicha pul to\u2018lamaslik oqibatlari<\/span><\/p>\n

To\u2018lovchi chek bo\u2018yicha pul to\u2018lashdan bosh tortgan va bu hol ushbu Kodeksning 814-moddasiga muvofiq tasdiqlanganida chek saqlovchi o\u2018z xohishiga ko\u2018ra chek bo\u2018yicha majburiyatli bo\u2018lgan bitta, bir necha yoki barcha shaxslarga (chek beruvchi, avalchilar, indossantlarga) nisbatan da\u2019vo qo\u2018zg\u2018atishga haqli bo\u2018lib, ular chek saqlovchi oldida solidar javobgar bo\u2018ladilar.<\/span><\/p>\n

Chek saqlovchi mazkur shaxslardan chek summasini, chek bo\u2018yicha pul olishga qilgan o\u2018z chiqimlarini, shuningdek foizlarni ushbu Kodeks 327-moddasining birinchi va ikkinchi qismlarida nazarda tutilgan miqdorda va tartibda to\u2018lashni talab qilishga haqli. Xuddi shunday huquqqa chek bo\u2018yicha pul to\u2018lashi shart bo\u2018lgan shaxs ham chek bo\u2018yicha pul to\u2018laganidan keyin ega bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

Chek saqlovchining ushbu moddaning birinchi qismida ko\u2018rsatilgan shaxslarga nisbatan da\u2019vosi chekni haq to\u2018lashga taqdim etish muddati tamom bo\u2018lgan kundan e\u2019tiboran olti oy mobaynida qo\u2018zg\u2018atilishi mumkin. Majburiyatli shaxslarning bir-birlariga nisbatan da\u2019volari bo\u2018yicha regress talablari tegishli majburiyatli shaxs talabni qondirgan kundan yoki unga da\u2019vo qo\u2018zg\u2018atilgan kundan boshlab olti oy o\u2018tgach qoplanadi.<\/span><\/p>\n

46-BOB. TOPSHIRIQ<\/span><\/strong><\/p>\n

817-modda. Topshiriq shartnomasi<\/span><\/p>\n

Topshiriq shartnomasi bo\u2018yicha bir taraf (vakil) ikkinchi taraf (topshiriq beruvchi)ning nomidan va uning hisobidan muayyan yuridik harakatlarni sodir etish majburiyatini oladi. Vakil tuzgan bitim bo\u2018yicha huquq va majburiyatlar bevosita topshiriq beruvchida vujudga keladi.<\/span><\/p>\n

Topshiriq vakil tomonidan bir yoki bir necha muayyan yuridik harakatlarni sodir etish haqida yoki topshiriq beruvchining ishlarini uning ko\u2018rsatmalariga muvofiq yuritish haqida berilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Vakil alohida huquqlarga ega bo\u2018ladigan topshiriq shartnomasi bo\u2018yicha bir taraf (topshiriq beruvchi) ikkinchi tarafga (alohida huquqlarga ega bo\u2018lgan vakilga) topshiriq beruvchi nomidan va uning hisobidan ma\u2019lum sohada yoki (va) ma\u2019lum hududda topshiriq beruvchi uchun yuridik ahamiyatga ega bo\u2018lgan hamma harakatlarni sodir etishni topshiradi.<\/span><\/p>\n

Topshiriq shartnomasi yozma shaklda tuziladi.<\/span><\/p>\n

Topshiriq shartnomasi vakil topshiriq beruvchining nomidan ish olib borishga haqli bo\u2018ladigan muddatni ko\u2018rsatgan yoki bunday muddatni ko\u2018rsatmagan holda tuzilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

818-modda. Topshiriq shartnomasi bo\u2018yicha haq to\u2018lash<\/span><\/p>\n

Agar qonunchilikda yoki topshiriq shartnomasida nazarda tutilgan bo\u2018lsa, topshiriq beruvchi ishonchli vakilga haq to\u2018lashi shart.<\/span><\/p>\n

Agar topshiriq shartnomasi ikkala taraf yoki ulardan birining tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirishi bilan bog\u2018liq bo\u2018lsa, topshiriq beruvchi, agar shartnomada boshqa hol nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, ishonchli vakilga haq to\u2018lashi shart.<\/span><\/p>\n

Haq to\u2018lash nazarda tutilgan topshiriq shartnomasida to\u2018lanadigan haqning miqdori va uni to\u2018lash haqidagi shartlar bo\u2018lmasa, haq ushbu Kodeks 356-moddasining to\u2018rtinchi qismiga muvofiq shunga o\u2018xshash xizmatlar uchun odatda qabul qilingan narxlar bo\u2018yicha belgilanadi va topshiriq bajarilganidan keyin to\u2018lanadi.<\/span><\/p>\n

Vakil talab qilingan hamma harakatlarni tegishli darajada amalga oshirgan, biroq topshiriq u aybdor bo\u2018lmagan holda bajarilmay qolgan taqdirda ham haq to\u2018lanishi kerak.<\/span><\/p>\n

Tijorat vakili sifatida ish olib boruvchi ishonchli vakil ushbu Kodeksning 290-moddasiga muvofiq, topshiriq beruvchiga topshirilishi kerak bo\u2018lgan o\u2018z qo\u2018lidagi ashyolarni topshiriq shartnomasi bo\u2018yicha o\u2018z talablarini ta\u2019minlash uchun ushlab turishga haqli.<\/span><\/p>\n

819-modda. Topshiriqni topshiriq beruvchining ko\u2018rsatmalariga muvofiq bajarish<\/span><\/p>\n

Vakil o\u2018ziga berilgan topshiriqni topshiriq beruvchining ko\u2018rsatmalariga muvofiq bajarishi shart. Topshiriq beruvchining ko\u2018rsatmalari aniq, yo\u2018l qo\u2018yiladigan va bajariladigan bo\u2018lmog\u2018i kerak.<\/span><\/p>\n

Agar ishning holatlariga ko\u2018ra topshiriq beruvchining manfaatlari uchun uning ko\u2018rsatmalaridan chetga chiqish zarur bo\u2018lsa hamda vakil topshiriq beruvchidan bu haqda oldindan so\u2018ray olmagan yoxud o\u2018z so\u2018roviga oqilona muddatda javob olmagan bo\u2018lsa, u topshiriq beruvchining ko\u2018rsatmalaridan chetga chiqishga haqli. Bunday hollarda vakil xabar berish imkoni tug\u2018ilishi bilanoq yo\u2018l qo\u2018yilgan chetga chiqishlar haqida topshiriq beruvchiga xabar berishi shart.<\/span><\/p>\n

Topshiriq beruvchi tijorat vakili sifatida ish olib boradigan vakilga topshiriq beruvchining manfaatlarini ko\u2018zlab oldindan so\u2018rov yubormagan holda topshiriq beruvchining ko\u2018rsatmalaridan chetga chiqish huquqini berishi mumkin. Bunday hollarda tijorat vakili, agar topshiriq shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, yo\u2018l qo\u2018yilgan chetga chiqishlar haqida topshiriq beruvchiga oqilona muddatda xabar berishi shart.<\/span><\/p>\n

820-modda. Vakilning majburiyatlari<\/span><\/p>\n

Vakil quyidagilarni bajarishi:<\/span><\/p>\n

o\u2018ziga berilgan topshiriqni ushbu Kodeksning 822-moddasida ko\u2018rsatilgan hollardan tashqari, shaxsan o\u2018zi bajarishi;<\/span><\/p>\n

topshiriq beruvchining talabiga muvofiq unga topshiriq qanday bajarilayotganligi haqida ma\u2019lumot berib turishi;<\/span><\/p>\n

topshiriqni bajarish uchun tuzilgan bitimlar bo\u2018yicha olingan hamma narsani kechiktirmasdan topshiriq beruvchiga topshirishi;<\/span><\/p>\n

topshiriq bajarib bo\u2018linganidan keyin amal qilish muddati tamom bo\u2018lmagan ishonchnomani kechiktirmasdan topshiriq beruvchiga qaytarib berishi va, agar shartnoma shartlariga yoki topshiriqning xususiyatiga ko\u2018ra zarur bo\u2018lsa, hisobot taqdim etib, unga isbotlovchi hujjatlarni ilova qilishi shart.<\/span><\/p>\n

821-modda. Topshiriq beruvchining majburiyatlari<\/span><\/p>\n

Agar topshiriq shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, topshiriq beruvchi quyidagilarni bajarishi:<\/span><\/p>\n

vakilni topshiriqni bajarish uchun zarur mablag\u2018lar bilan ta\u2019minlashi;<\/span><\/p>\n

vakil shartnomaga muvofiq bajargan ishni kechiktirmasdan qabul qilib olishi;<\/span><\/p>\n

vakil topshiriqni bajarish uchun qilgan zarur xarajatlarni to\u2018lashi;<\/span><\/p>\n

Oldingi tahrirga qarang.<\/span><\/p>\n

topshiriq bajarilganidan keyin, agar qonunchilikda yoki shartnomada nazarda tutilgan bo\u2018lsa, vakilga haq to\u2018lashi shart.<\/span><\/p>\n

822-modda. Topshiriqni bajarishni boshqa shaxsga ishonib topshirish<\/span><\/p>\n

Agar topshiriq shartnomasida nazarda tutilgan bo\u2018lsa yoki vakil topshiriq beruvchining manfaatlarini himoya qilish maqsadida vaziyat taqozosi bilan majbur bo\u2018lsa, vakil topshiriqning bajarilishini boshqa shaxsga (o\u2018rinbosarga) topshirishga haqli.<\/span><\/p>\n

Topshiriqni bajarishni boshqa shaxsga ishonib topshirgan vakil bu haqda darhol topshiriq beruvchini xabardor qilishi shart.<\/span><\/p>\n

Topshiriq beruvchi vakil tanlagan o\u2018rinbosarni rad etishga haqli, o\u2018rinbosarning nomi topshiriq shartnomasida keltirilgan hollar bundan mustasno.<\/span><\/p>\n

Agar vakil o\u2018rinbosarining nomi shartnomada ko\u2018rsatilgan bo\u2018lsa, vakil ishlarning o\u2018rinbosar tomonidan olib borilishi uchun javobgar bo\u2018lmaydi.<\/span><\/p>\n

Agar ishlarning o\u2018rinbosar tomonidan olib borilishi topshiriq shartnomasida nazarda tutilgan bo\u2018lsa-yu, lekin o\u2018rinbosarning nomi unda ko\u2018rsatilgan bo\u2018lmasa, vakil o\u2018rinbosarning aybli harakatlari uchun javobgar bo\u2018lmaydi.<\/span><\/p>\n

Agar vakilning o\u2018rinbosari tomonidan ish yuritilishi topshiriq shartnomasida nazarda tutilmagan bo\u2018lsa, vakil o\u2018z o\u2018rinbosarining har qanday harakatlari uchun javobgar bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

823-modda. Topshiriq shartnomasining bekor bo\u2018lishi<\/span><\/p>\n

Topshiriq shartnomasi:<\/span><\/p>\n

topshiriq beruvchi topshiriqni bekor qilishi;<\/span><\/p>\n

vakil topshiriqdan bosh tortishi;<\/span><\/p>\n

topshiriq beruvchining yoki vakilning vafot etishi, ulardan birining muomalaga layoqatsiz, muomala layoqati cheklangan yoki bedarak yo\u2018qolgan deb topilishi natijasida to\u2018xtatiladi.<\/span><\/p>\n

Topshiriq beruvchi istagan vaqtda topshiriqni bekor qilishga, vakil esa topshiriqdan bosh tortishga haqli. Bu huquqdan voz kechish haqidagi kelishuv o\u2018z-o\u2018zidan haqiqiy bo\u2018lmaydi.<\/span><\/p>\n

Agar vakil topshiriq shartnomasining bekor qilingani haqida bilmagan va bilishi lozim bo\u2018lmagan bo\u2018lsa, uning topshiriq beruvchining ko\u2018rsatmasiga muvofiq qonuniy ravishda qilgan harakatlari topshiriq beruvchi (uning qonuniy vorisi) zimmasiga uchinchi shaxslar va vakilga nisbatan majburiyat yuklaydi.<\/span><\/p>\n

Tadbirkor sifatida ish olib borayotgan vakil bilan topshiriq shartnomasidan bosh tortayotgan taraf shartnomani bekor qilish to\u2018g\u2018risida ikkinchi tarafni, agar shartnomada uzoqroq muddat nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, kamida o\u2018ttiz kun oldin xabardor qilishi shart. Tijorat vakili bo\u2018lgan yuridik <\/span>shaxs qayta tashkil etilganida topshiriq beruvchi o\u2018z topshirig\u2018ini ana shunday oldindan xabar bermay turib bekor qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

824-modda. Topshiriq shartnomasini bekor qilish oqibatlari<\/span><\/p>\n

Agar topshiriq shartnomasi topshiriq vakil tomonidan to\u2018liq bajarilishidan oldin bekor qilingan bo\u2018lsa, topshiriq beruvchi vakilga topshiriqni bajarish vaqtida qilingan chiqimlarni to\u2018lashi, vakilga haq berilishi kerak bo\u2018lganida esa, unga bajarilgan ishga muvofiq haq to\u2018lashi ham shart. Bu qoida vakil topshiriqning bekor qilinganini bilgan yoki bilishi lozim bo\u2018lganidan keyin bajargan topshiriqqa tatbiq etilmaydi.<\/span><\/p>\n

825-modda. Topshiriq shartnomasida huquqiy vorislik<\/span><\/p>\n

Vakil vafot etgan taqdirda, uning merosxo\u2018rlari yoki meros mulkning saqlanishini ta\u2019minlash majburiyati yuklatilgan boshqa shaxslar topshiriq shartnomasi bekor qilinishi haqida topshiriq beruvchiga kechiktirmay xabar berishlari hamda topshiriq beruvchining mol-mulkini muhofaza qilish uchun zarur choralarni ko\u2018rishlari, xususan, topshiriq beruvchining ashyolarini, shuningdek hujjatlarini saqlab qo\u2018yishlari, so\u2018ngra esa unga topshirishlari shart. Vakil (ishonchli vakil) bo\u2018lgan yuridik shaxsni tugatayotgan shaxsning zimmasida ham shunday majburiyat bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

Vakil (ishonchli vakil) sifatida ish olib borayotgan yuridik shaxs qayta tashkil etilganida topshiriq beruvchi bu haqda darhol xabardor qilinishi kerak. Mazkur holatda bunday yuridik shaxsning huquq va majburiyatlari, agar topshiriq beruvchi o\u2018ttiz kunlik muddatda topshiriq shartnomasidan bosh tortishini ma\u2019lum qilmasa, uning qonuniy vorisiga o\u2018tadi.<\/span><\/p>\n

47-BOB. BEGONA SHAXSNING MANFAATINI KO\u2018ZLAB TOPSHIRIQSIZ HARAKAT QILISH<\/span><\/strong><\/p>\n

826-modda. Begona shaxsning manfaatini ko\u2018zlab harakat qilish shartlari<\/span><\/p>\n

Manfaatdor shaxsga yoki uning mol-mulkiga zarar yetkazilishining oldini olish, uning majburiyatlarini bajarish yoki uning qonunga zid bo\u2018lmagan boshqa manfaatlarini ko\u2018zlab, uning topshirig\u2018isiz, boshqa ko\u2018rsatmasisiz yoki oldindan va\u2019da berilgan roziligisiz qilingan harakatlar (begona shaxsning manfaatini ko\u2018zlab qilingan harakatlar) ochiq ko\u2018rinib turgan manfaat yoki foydadan hamda manfaatdor shaxsning haqiqiy yoki ehtimol tutilgan niyatlaridan kelib chiqib hamda ishning holatlariga ko\u2018ra zarur g\u2018amxo\u2018rlik va ehtiyotkorlik bilan qilinmog\u2018i kerak.<\/span><\/p>\n

Ushbu bobda nazarda tutilgan qoidalar bunday harakatlar faoliyatining maqsadlaridan biri bo\u2018lgan davlat organlari va fuqarolarning o\u2018zini o\u2018zi boshqarish organlari boshqa shaxslar manfaatlari yo\u2018lida amalga oshiradigan harakatlarga nisbatan qo\u2018llanmaydi.<\/span><\/p>\n

827-modda. Boshqa shaxsning manfaatini ko\u2018zlab topshiriqsiz harakat qiluvchi shaxsning majburiyatlari<\/span><\/p>\n

Boshqa shaxsning manfaatlarini ko\u2018zlab, uning topshirig\u2018isiz harakat qiluvchi shaxs birinchi imkoniyat tug\u2018ilishi bilanoq, bu haqda manfaatdor shaxsga xabar berishi shart. Agar manfaatdor shaxs bu harakatlarni ma\u2019qullasa, shundan keyin topshiriq shartnomasi to\u2018g\u2018risidagi qoidalar taraflarning munosabatlariga nisbatan qo\u2018llanadi. Mazkur harakatlar ma\u2019qullanmagan taqdirda ular bo\u2018yicha javobgarlik topshiriqsiz harakat qilgan shaxs zimmasiga yuklatiladi.<\/span><\/p>\n

Manfaatdor shaxsni xabardor qilish mumkin bo\u2018lmasa, harakatlarni topshiriqsiz boshlagan shaxs ularni oxiriga yetkazishi, manfaatdor shaxs uchun salbiy mulkiy oqibatlarning oldini olish bo\u2018yicha o\u2018ziga bog\u2018liq bo\u2018lgan hamma choralarni ko\u2018rishi shart. Bunda topshiriqsiz harakat <\/span>qilgan shaxs ishni yuritish bilan bog\u2018liq bo\u2018lgan hamma narsani, shu jumladan tuzilgan bitimlar bo\u2018yicha majburiyatlarni ham o\u2018z zimmasiga olishi shart.<\/span><\/p>\n

Agar boshqa shaxsning manfaatlarini ko\u2018zlab uning topshirig\u2018isiz harakat qilayotgan shaxs birinchi imkoniyat tug\u2018ilishi bilanoq bu haqda manfaatdor shaxsni xabardor qilmasa, u qilingan xarajatlarni qoplashni talab qilishga haqli emas.<\/span><\/p>\n

Boshqa shaxsning manfaatini ko\u2018zlab topshiriqsiz harakat qilayotgan shaxs tegishli faoliyatning amalga oshirilishidan manfaatdor bo\u2018lgan fuqaro vafot etgan yoki yuridik shaxsning faoliyati to\u2018xtatilgan taqdirda ham manfaatdor shaxsning merosxo\u2018rlari (qonuniy vorislari) uning o\u2018rnini olgunlaricha boshlangan faoliyatni davom ettirishi shart.<\/span><\/p>\n

828-modda. Boshqa shaxsning manfaatini ko\u2018zlab bitim tuzish<\/span><\/p>\n

Boshqa shaxsning manfaatini ko\u2018zlab tuzilgan bitim bo\u2018yicha majburiyatlar bitim tuzilishidan manfaatdor bo\u2018lgan shaxs mazkur bitimni ma\u2019qullagan paytdan boshlab unga o\u2018tadi, basharti boshqa taraf majburiyatlarning bunday o\u2018tishiga e\u2019tiroz bildirmasa yoki bitimni tuzish paytida bitim boshqa shaxsning manfaatini ko\u2018zlab tuzilganligini bilgan yoxud bilishi lozim bo\u2018lgan bo\u2018lsa. Bunday bitim bo\u2018yicha majburiyatlar bitim tuzilishidan manfaatdor bo\u2018lgan shaxsga o\u2018tganida, ushbu bitim bo\u2018yicha huquqlar ham shu shaxsga berilishi zarur.<\/span><\/p>\n

Bitim tuzgan shaxs boshqa shaxsning manfaatlarini ko\u2018zlab amalga oshirilgan faoliyat tufayli qilgan xarajatlari qoplanguncha huquqlarni topshirishni kechiktirib turishi mumkin.<\/span><\/p>\n

829-modda. Topshiriqsiz qilingan harakatlardan manfaatdor shaxsning majburiyatlari<\/span><\/p>\n

Topshiriqsiz qilingan harakatlardan manfaatdor bo\u2018lgan shaxs uning manfaatlarini ko\u2018zlab ish olib borgan shaxsga zarur xarajatlarni va boshqa haqiqiy zararni qoplashi shart. Mazkur majburiyat boshqa shaxsning manfaatlari yo\u2018lidagi harakatlar oqilona bo\u2018lib, biroq ko\u2018zlangan natijaga erishilmagan hollarda ham saqlanib qoladi. Lekin boshqa shaxsning mol-mulkiga zarar yetkazishning oldi olingan hollarda o\u2018rnini qoplash haqining miqdori mol-mulkning qiymatidan oshib ketmasligi kerak.<\/span><\/p>\n

Agar shaxsning harakatlari bevosita boshqa shaxsning manfaatlarini ta\u2019minlashga qaratilgan bo\u2018lmasa, shu jumladan ularni amalga oshirgan shaxs o\u2018z manfaatlarimni ko\u2018zlab harakat qilyapman deb xato o\u2018ylagan va uning harakatlari boshqa shaxsning asossiz boyib ketishiga olib kelgan hollarda ham ushbu Kodeksning 58-bobida nazarda tutilgan qoidalar qo\u2018llanadi. Boshqa shaxsning manfaatlarini ko\u2018zlab qilingan harakatlar uning tadbirkorlik faoliyati doirasiga kirgan taqdirda, bu shaxs haqiqiy zararning o\u2018rnini qoplash bilan bir qatorda tegishli miqdorda haq to\u2018lanishini ham talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

Boshqa shaxsning manfaatlarini ko\u2018zlab harakat qilgan shaxsning manfaatdor shaxs ma\u2019qullaganidan keyingi harakatlari munosabati bilan qilgan xarajatlari va ko\u2018rgan boshqa zararlari tegishli turdagi shartnoma to\u2018g\u2018risidagi qoidalarga muvofiq qoplanadi.<\/span><\/p>\n

830-modda. Boshqa shaxsning manfaatlarini ko\u2018zlab qilingan harakatlar tufayli yetkazilgan zararni qoplash<\/span><\/p>\n

Boshqa shaxsning manfaatlarini ko\u2018zlab qilingan harakatlar tufayli manfaatdor shaxsga yoki uchinchi shaxsga yetkazilgan zararni qoplash sohasidagi munosabatlar ushbu Kodeks 57-bobining qoidalariga muvofiq tartibga solinadi.<\/span><\/p>\n

831-modda. Boshqa shaxsning manfaatini ko\u2018zlab harakat qilgan shaxsning hisoboti<\/span><\/p>\n

Boshqa shaxsning manfaatini ko\u2018zlab harakat qilgan shaxs kimning manfaatini ko\u2018zlab faoliyat olib borgan bo\u2018lsa, o\u2018sha shaxsga olingan daromadlar, qilingan xarajatlar va ko\u2018rilgan zararni ko\u2018rsatgan holda hisobot taqdim etishi shart.<\/span><\/p>\n

48-BOB. VOSITACHILIK<\/span><\/strong><\/p>\n

832-modda. Vositachilik shartnomasi<\/span><\/p>\n

Vositachilik shartnomasi bo\u2018yicha bir taraf (vositachi) ikkinchi tarafning (komitent) topshirig\u2018i bo\u2018yicha o\u2018z nomidan, biroq komitent hisobidan bir yoki bir necha bitimni haq evaziga tuzish majburiyatini oladi. Vositachilik shartnomasi yozma ravishda tuzilishi shart.<\/span><\/p>\n

Vositachi tomonidan uchinchi shaxs bilan tuzilgan bitim bo\u2018yicha, garchi bitimda komitentning nomi tilga olingan yoki u bitimni bajarish bo\u2018yicha uchinchi shaxs bilan bevosita munosabatlarga kirishgan bo\u2018lsa ham, vositachi huquqlarga ega bo\u2018ladi va zimmasiga majburiyat oladi.<\/span><\/p>\n

Vositachilik shartnomasi muayyan muddatga yoki amal qilish muddati ko\u2018rsatilmagan holda, qaysi hududda bajarilishi ko\u2018rsatilgan yoki ko\u2018rsatilmagan holda, komitent vositachiga topshirgan komitentning manfaatlarini ko\u2018zlab va uning hisobidan bitim tuzish huquqini uchinchi shaxslarga bermaslik haqida majburiyat olgan holda yoki bunday majburiyatni olmagan holda, vositachilik narsasi bo\u2018lgan tovarlarning assortimenti xususida shartlar qo\u2018yilgan yoki qo\u2018yilmagan holda tuzilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Qonunchilikda ayrim turdagi vositachilik shartnomasining xususiyatlari nazarda tutilgan bo\u2018lishi mumkin.<\/span><\/p>\n

833-modda. Vositachilik haqi<\/span><\/p>\n

Komitent vositachiga haq to\u2018lashi, vositachi bitimning uchinchi shaxs tomonidan bajarilishi uchun kafolatni o\u2018z zimmasiga olgan (delkredere) hollarda esa shartnomada belgilangan miqdorda qo\u2018shimcha haq ham to\u2018lashi shart. Agar shartnomada bu miqdor nazarda tutilgan bo\u2018lmasa va u shartnomaning shartlaridan kelib chiqqan holda belgilanishi mumkin bo\u2018lmasa, haq miqdori ushbu Kodeks 356-moddasining to\u2018rtinchi qismiga muvofiq belgilanadi.<\/span><\/p>\n

Agar vositachilik shartnomasi komitentga bog\u2018liq sabablar bilan bajarilmagan bo\u2018lsa, vositachi vositachilik haqiga, shuningdek qilingan xarajatlarning qoplanishiga bo\u2018lgan huquqini saqlab qoladi.<\/span><\/p>\n

834-modda. Vositachilik topshirig\u2018ini bajarish<\/span><\/p>\n

Vositachi uchinchi shaxs bilan o\u2018zi tuzgan bitimdan kelib chiqadigan hamma majburiyatlarni bajarishi va hamma huquqlarni amalga oshirishi shart.<\/span><\/p>\n

Vositachi o\u2018z zimmasiga olgan topshiriqni komitentning ko\u2018rsatmalariga muvofiq, vositachilik shartnomasida bunday ko\u2018rsatmalar bo\u2018lmaganda esa \u2014 ish muomalasi odatlariga yoki odatda qo\u2018yiladigan boshqa talablarga muvofiq komitent uchun eng foydali shartlar asosida bajarishi lozim. Agar vositachi bitimni komitent ko\u2018rsatganidan ham foydaliroq shartlar asosida tuzgan bo\u2018lsa, qo\u2018shimcha foyda, basharti shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, taraflar o\u2018rtasida baravar taqsimlanadi.<\/span><\/p>\n

Vositachi bitimning ijrosi uchun komitentga kafolat bergan (delkredere) hollarda u vositachilik shartnomasida kelishilgan miqdorda qo\u2018shimcha haq olish huquqiga ega bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

Komitent hisobidan uchinchi shaxs bilan tuzilgan bitim uchinchi shaxs tomonidan bajarilmaganligi uchun vositachi komitent oldida javobgar bo\u2018lmaydi, vositachi ushbu shaxsni <\/span>tanlashda zarur ehtiyotkorlik qilmagan yoki bitimning bajarilishiga kafolat bergan (delkredere) hollar bundan mustasno.<\/span><\/p>\n

Vositachi uchinchi shaxs bilan tuzgan bitimni uchinchi shaxs bajarmagan taqdirda, vositachi bu haqda darhol komitentga xabar berishi, zarur dalil-isbotlarni to\u2018plashi va ta\u2019minlashi, shuningdek komitentning talabiga ko\u2018ra bunday bitim yuzasidan huquqlarni talablarni boshqa shaxsga o\u2018tkazish to\u2018g\u2018risidagi qoidalarga rioya qilgan holda (ushbu Kodeksning 313-317, 319, 320-moddalari) unga topshirishi shart.<\/span><\/p>\n

Ushbu moddaning beshinchi qismi asosida bitim bo\u2018yicha huquqlarni komitentga topshirishga, vositachining uchinchi shaxs bilan huquqlarni bunday berishni taqiqlaydigan yoki cheklaydigan kelishuvidan qat\u2019i nazar, yo\u2018l qo\u2018yiladi. Bu hol vositachi huquqni topshirishni taqiqlash yoki cheklash haqidagi kelishuvni buzib huquqni topshirganligi munosabati bilan uni uchinchi shaxs oldidagi javobgarlikdan ozod qilmaydi.<\/span><\/p>\n

835-modda. Qo\u2018shimcha vositachilik<\/span><\/p>\n

Agar shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, vositachi vositachilik shartnomasini bajarish maqsadida boshqa shaxs bilan qo\u2018shimcha vositachilik shartnomasi tuzishga haqli bo\u2018lib, qo\u2018shimcha vositachining harakatlari uchun komitent oldida javobgar bo\u2018lib qolaveradi.<\/span><\/p>\n

Qo\u2018shimcha vositachilik shartnomasi bo\u2018yicha vositachi qo\u2018shimcha vositachiga nisbatan komitent huquqlari va majburiyatlariga ega bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

Qonun biron-bir bitimni faqat maxsus vakil qilingan shaxslar bilan tuzishga yo\u2018l qo\u2018yadigan hollarda qo\u2018shimcha vositachilik shartnomasi faqat ana shunday shaxs bilangina tuzilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Agar vositachilik shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, vositachilik shartnomasi bekor qilingunga qadar komitent vositachining roziligisiz qo\u2018shimcha vositachi bilan bevosita munosabatlarga kirishishga haqli emas.<\/span><\/p>\n

836-modda. Vositachi sotadigan mol-mulkning bahosi<\/span><\/p>\n

Vositachi sotadigan mol-mulkning bahosi, agar qonunchilikda yoki vositachilik shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, komitent bilan kelishgan holda belgilanadi.<\/span><\/p>\n

837-modda. Komitentning ko\u2018rsatmalaridan chetga chiqish<\/span><\/p>\n

Vositachi komitentning ko\u2018rsatmalaridan ushbu Kodeksning 819-moddasida nazarda tutilgan hollarda chetga chiqishga haqli.<\/span><\/p>\n

Mol-mulkni komitent bilan kelishilgan narxdan arzon sotgan vositachi mol-mulkni kelishilgan narxda sotish imkoniga ega bo\u2018lmaganligini va arzon narxda sotish natijasida yana ham ko\u2018proq zararning oldi olinganligini isbot qilib bermasa, oradagi farqni komitentga to\u2018lashi shart. Vositachi komitentdan ruxsat so\u2018rashi shart bo\u2018lgan hollarda u komitentning ko\u2018rsatmalaridan chetga chiqishga komitentning roziligini oldindan olish imkoniyatiga ega bo\u2018lmaganligini ham isbot qilishi shart.<\/span><\/p>\n

Agar vositachi mol-mulkni komitent bilan kelishilgandan yuqoriroq narxda sotib olgan bo\u2018lsa, bunday xaridni qabul qilishni istamagan komitent vositachidan uchinchi shaxs bilan bitim tuzilganligi haqida bildirish olganidan keyin oqilona muddatda bu haqda vositachiga ma\u2019lum qilishi shart. Aks holda xarid komitent tomonidan qabul qilingan deb hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

Agar vositachi narxdagi farqni o\u2018zi to\u2018lashini ma\u2019lum qilsa, komitent o\u2018zi uchun tuzilgan bitimdan bosh tortishga haqli emas.<\/span><\/p>\n

838-modda. Vositachilik narsasi hisoblangan ashyolarga bo\u2018lgan huquq<\/span><\/p>\n

Komitentdan vositachiga o\u2018tgan yoki vositachi komitent hisobidan sotib olgan ashyolar komitentning mulki bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

Vositachi ushbu Kodeksning 290-moddasiga muvofiq o\u2018z qo\u2018lida bo\u2018lgan, komitentga yoki komitent ko\u2018rsatgan shaxsga topshirilishi kerak bo\u2018lgan ashyolarni vositachilik shartnomasi bo\u2018yicha o\u2018z talablarini ta\u2019minlash uchun ushlab turishga haqli.<\/span><\/p>\n

Komitent to\u2018lovga qobiliyatsiz deb e\u2019lon qilingan taqdirda vositachining mazkur huquqi bekor qilinadi, uning o\u2018zi ushlab turgan ashyolar qiymati doirasida komitentga qo\u2018yadigan talablari ushbu Kodeksning 291-moddasiga muvofiq garov bilan ta\u2019minlangan talablar qatorida qanoatlantiriladi.<\/span><\/p>\n

839-modda. Vositachining talablarini komitentga tegishli summalardan ushlab qolish<\/span><\/p>\n

Vositachi ushbu Kodeksning 343-moddasiga muvofiq vositachilik shartnomasi bo\u2018yicha o\u2018ziga tegishli bo\u2018lgan summalarni komitent hisobidan o\u2018ziga tushgan hamma summalardan ushlab qolishga haqli. Biroq komitentning o\u2018z talablarini qondirish navbati bo\u2018yicha garov saqlovchilar oldida imtiyozdan foydalanadigan kreditorlari bu talablarni vositachi ushlab qolgan summalardan qanoatlantirish huquqidan mahrum etilmaydilar.<\/span><\/p>\n

840-modda. Komitentning mol-mulki yo\u2018qolganligi, yetishmasligi yoki shikastlanganligi uchun vositachining javobgarligi<\/span><\/p>\n

Vositachi o\u2018z ixtiyoridagi komitent mol-mulkining yo\u2018qolishiga, yetishmasligiga yoki shikastlanishiga olib kelgan har qanday kamchilik uchun komitent oldida javobgar bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

Agar vositachi komitent yuborgan yoki vositachiga komitent uchun kelgan mol-mulkni qabul qilib olayotganida bu mol-mulkda tashqaridan ko\u2018zdan kechirganda sezib qolinishi mumkin bo\u2018lgan shikastlanish yoki yetishmovchilik mavjud bo\u2018lsa, shuningdek komitentning vositachi qo\u2018lida turgan mol-mulkiga biron-bir shaxs zarar keltirgan taqdirda vositachi komitentning huquqlarini himoya qilish choralarini ko\u2018rishi, zarur dalil-isbotlarni to\u2018plashi va bularning barchasi haqida darhol komitentni xabardor qilishi shart.<\/span><\/p>\n

O\u2018z ixtiyoridagi komitentning mol-mulkini sug\u2018urtalamagan vositachi buning uchun faqat komitent unga mol-mulkni komitent hisobidan sug\u2018urtalashni buyurgan yoki vositachining bu mol-mulkni sug\u2018urtalashi vositachilik shartnomasida yoki ish muomalasi odatlarida nazarda tutilgan hollar javobgar bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

841-modda. Komitentning vositachilik shartnomasi bo\u2018yicha ijroni qabul qilishi<\/span><\/p>\n

Komitent:<\/span><\/p>\n

vositachilik shartnomasi bo\u2018yicha ijro etilgan hamma narsani vositachidan qabul qilishi;<\/span><\/p>\n

o\u2018zi uchun vositachi tomonidan sotib olingan mol-mulkni ko\u2018zdan kechirishi va ushbu mol-mulkda aniqlangan kamchiliklar to\u2018g\u2018risida darhol vositachini xabardor qilishi;<\/span><\/p>\n

vositachini vositachilik topshirig\u2018ini bajarish yuzasidan uchinchi shaxs oldida o\u2018z zimmasiga olgan majburiyatlardan ozod qilishi shart.<\/span><\/p>\n

842-modda. Vositachilik topshirig\u2018ini bajarish uchun qilingan xarajatlarni qoplash<\/span><\/p>\n

Komitent vositachilik haqini, tegishli hollarda esa delkredere uchun qo\u2018shimcha haqni ham to\u2018lashdan tashqari, vositachilik topshirig\u2018ini bajarish yuzasidan vositachi sarflagan summalarni ham unga to\u2018lashi shart.<\/span><\/p>\n

Agar qonunchilikda yoki vositachilik shartnomasida boshqacha tartib belgilab qo\u2018yilgan bo\u2018lmasa, vositachi o\u2018z ixtiyorida bo\u2018lgan komitentning mol-mulkini saqlash yuzasidan qilgan xarajatlari qoplanishiga haqli emas.<\/span><\/p>\n

843-modda. Vositachilik topshirig\u2018ining komitent tomonidan bekor qilinishi<\/span><\/p>\n

Komitent vositachiga bergan topshirig\u2018ini istagan vaqtida bekor qilib, vositachilik shartnomasini bajarishdan bosh tortishga haqli. Bunda vositachining topshiriq bekor qilinishi munosabati bilan ko\u2018rgan zarari umumiy asoslarda qoplanadi.<\/span><\/p>\n

Vositachilik shartnomasi amal qilish muddati ko\u2018rsatilmagan holda tuzilgan taqdirda komitent shartnomani bekor qilishi haqida, agar shartnomada xabar qilishning uzoqroq muddati nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, kamida o\u2018ttiz kun oldin vositachini xabardor qilishi shart. Bunday holda komitent vositachiga u shartnoma bekor qilinguncha tuzgan bitimlar uchun haq to\u2018lashi, shuningdek vositachi shartnoma bekor bo\u2018lgunicha qilgan xarajatlarni to\u2018lashi shart.<\/span><\/p>\n

Topshiriq bekor qilingan taqdirda komitent vositachi ixtiyoridagi o\u2018z mol-mulkini vositachilik shartnomasida belgilangan muddatda, bordi-yu bunday muddat belgilanmagan bo\u2018lsa, darhol tasarruf etishi shart. Agar komitent bu majburiyatni bajarmasa, vositachi mol-mulkni komitent hisobidan saqlab qo\u2018yishga topshirishga yoki uni komitent uchun iloji boricha foydali bahoda sotishga haqli.<\/span><\/p>\n

844-modda. Vositachining topshiriqni bajarishdan bosh tortishi<\/span><\/p>\n

Agar vositachilik shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, vositachi shartnomani bajarishdan bosh tortishga haqli emas, shartnoma amal qilish muddati ko\u2018rsatilmasdan tuzilgan hollar bundan mustasno. Bunday holda vositachi komitentga shartnomani bekor qilishi haqida, agar xabar qilishning uzoqroq muddati shartnomada nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, kamida o\u2018ttiz kun oldin xabar berishi shart.<\/span><\/p>\n

Vositachi komitentning mol-mulki saqlanishini ta\u2019minlash uchun zarur chora-tadbirlarni ko\u2018rishi shart.<\/span><\/p>\n

Vositachi topshiriqni bajarishdan bosh tortayotganligi haqida xabardor qilingan komitent vositachining topshiriqni bajarishdan bosh tortayotganligi haqida bildirishnoma olgan kundan e\u2019tiboran, agar shartnomada boshqa muddat belgilangan bo\u2018lmasa, o\u2018n besh kun ichida vositachi ixtiyoridagi o\u2018z mol-mulkini tasarruf etishi shart. Agar komissioner ushbu majburiyatni bajarmasa, vositachi yo mol-mulkni saqlab qo\u2018yishga topshirishga yoki uni komitent uchun iloji boricha foydali bahoda sotishga haqli.<\/span><\/p>\n

Agar vositachilik shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, topshiriqni bajarishdan bosh tortgan vositachi shartnoma bekor qilinguncha o\u2018zi tuzgan bitimlar uchun vositachilik haqi olishga, shuningdek shu paytga qadar qilgan xarajatlarining qoplanishiga bo\u2018lgan huquqini saqlab qoladi.<\/span><\/p>\n

845-modda. Vositachilik shartnomasining bekor qilinishi<\/span><\/p>\n

Vositachilik shartnomasi:<\/span><\/p>\n

komitent shartnomani bajarishdan bosh tortganligi;<\/span><\/p>\n

vositachi shartnomani bajarishdan bosh tortganligi;<\/span><\/p>\n

vositachi vafot etganligi, u muomalaga layoqatsiz, layoqati cheklangan, bedarak yo\u2018qolgan yoki nochor deb topilganligi oqibatida bekor qilinadi.<\/span><\/p>\n

846-modda. Komitentning muddati ko\u2018rsatilmay tuzilgan vositachilik shartnomasini bajarishdan bosh tortishi<\/span><\/p>\n

Komitent muddati ko\u2018rsatilmay tuzilgan vositachilik shartnomasini bajarishdan istagan vaqtda bosh tortishga haqli bo\u2018lib, bu haqda vositachini, agar shartnomada uzoqroq muddat nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, kamida o\u2018ttiz kun oldin xabardor qiladi.<\/span><\/p>\n

Bunday holda komitent vositachilik shartnomasi bekor qilinganga qadar tuzgan bitimlari uchun vositachiga haq to\u2018lashi, shuningdek vositachi shartnoma bekor bo\u2018lguncha qilgan xarajatlarni unga to\u2018lashi shart.<\/span><\/p>\n

Komitent vositachilik shartnomasini bajarishdan bosh tortgan taqdirda ushbu Kodeks 844-moddasining uchinchi qismida nazarda tutilgan majburiyatlarni bajarishi shart.<\/span><\/p>\n

847-modda. Vositachining vositachilik shartnomasini bajarishdan bosh tortishi<\/span><\/p>\n

Vositachi muddati ko\u2018rsatilmasdan tuzilgan vositachilik shartnomasini bajarishdan istagan vaqtda bosh tortishga haqli bo\u2018lib, bu haqda komitentni, agar xabardor qilishning uzoqroq muddati shartnomada ko\u2018zda tutilgan bo\u2018lmasa, o\u2018ttiz kundan kechiktirmasdan xabardor qiladi.<\/span><\/p>\n

Bunday holda vositachi o\u2018z ixtiyoridagi komitentning mol-mulki to\u2018liq saqlanishi uchun choralar ko\u2018rishi shart. Komitent vositachilik shartnomasi bekor bo\u2018lgunicha vositachining ixtiyoridagi mol-mulkni tasarruf qilishi shart. Agar u mana shu majburiyatni bajarmasa, vositachi yo mol-mulkni komitent hisobidan saqlashga topshirishga yoki uni komitent uchun mumkin qadar foydali bahoda sotishga haqli.<\/span><\/p>\n

Vositachilik shartnomasini bajarishdan bosh tortgan vositachi vositachilik haqini olish hamda shartnoma bekor bo\u2018lgan paytda o\u2018ziga tegishli bo\u2018ladigan xarajatlarni undirib olish huquqiga ega.<\/span><\/p>\n

848-modda. Fuqaroning vafot etishi yoki yuridik shaxsning tugatilishi oqibatlari<\/span><\/p>\n

Fuqaro vafot etgan yoki vositachi yuridik shaxs tugatilgan taqdirda vositachilik shartnomasi bekor qilinadi.<\/span><\/p>\n

Vositachi yuridik shaxs qayta tashkil etilganida uning vositachi sifatidagi huquq va majburiyatlari, basharti qayta tashkil etish yuz berganligi haqidagi ma\u2019lumotni olgan kundan boshlab o\u2018ttiz kun ichida komitent shartnomani bekor qilganligi haqida xabar bermasa, qonuniy vorislarga o\u2018tadi.<\/span><\/p>\n

Komitent fuqaro vafot etgan, u muomalaga layoqatsiz yoki layoqati cheklangan deb topilgan taqdirda, shuningdek komitent yuridik shaxs tugatilgan taqdirda vositachi o\u2018ziga berilgan topshiriqni komitentning merosxo\u2018rlaridan yoki huquqiy vorislaridan (vakillaridan) tegishli ko\u2018rsatmalar kelguncha bajarib turishi shart.<\/span><\/p>\n

49-BOB. MOL-MULKNI ISHONCHLI BOSHQARISH<\/span><\/strong><\/p>\n

849-modda. Mol-mulkni ishonchli boshqarish shartnomasi<\/span><\/p>\n

Mol-mulkni ishonchli boshqarish shartnomasi bo\u2018yicha bir taraf (boshqaruvning muassisi) ikkinchi tarafga (ishonchli boshqaruvchiga) mol-mulkini muayyan muddatga ishonchli boshqaruvga topshiradi, ikkinchi taraf esa ushbu mol-mulkni boshqaruvning muassisi yoki u ko\u2018rsatgan shaxs (foyda oluvchi) manfaatlarini ko\u2018zlab boshqarish majburiyatini oladi.<\/span><\/p>\n

Mol-mulkni ishonchli boshqarishga topshirish bu mol-mulkka mulk huquqining ishonchli boshqaruvchiga o\u2018tishiga olib kelmaydi.<\/span><\/p>\n

Ishonchli boshqaruvchi mol-mulkni ishonchli boshqarar ekan, ishonchli boshqarish shartnomasiga muvofiq ushbu mol-mulkka nisbatan foyda oluvchining manfaatlarini ko\u2018zlagan holda har qanday yuridik va amaliy harakatlarni qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

Qonunda yoki shartnomada mol-mulkni ishonchli boshqarish bo\u2018yicha ayrim harakatlarga nisbatan cheklovlar nazarda tutilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Ishonchli boshqarishga topshirilgan mol-mulk yuzasidan bitimlarni ishonchli boshqaruvchi o\u2018z nomidan amalga oshiradi, bunda u o\u2018zining shunday boshqaruvchi sifatida ish olib borayotganini ko\u2018rsatadi. Agar yozma tarzda rasmiylashtirishni talab qilmaydigan harakatlar amalga oshirilayotganida ikkinchi taraf ishonchli boshqaruvchi bu harakatlarni ana shunday boshqaruvchi sifatida amalga oshirayotganligidan xabardor qilingan bo\u2018lsa, yozma hujjatlarda esa ishonchli boshqaruvchining ismi yoki nomidan keyin tegishli belgi qo\u2018yilgan bo\u2018lsa, mazkur shartga rioya qilingan hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

Ishonchli boshqaruvchining ana shunday boshqaruvchi sifatida harakat qilishi to\u2018g\u2018risida ko\u2018rsatma bo\u2018lmasa, u uchinchi shaxslar oldida shaxsan majburiyat oladi va ular oldida faqat o\u2018ziga qarashli mol-mulk bilan javob beradi.<\/span><\/p>\n

850-modda. Mol-mulkni ishonchli boshqarishning vujudga kelish (joriy bo\u2018lish) asoslari<\/span><\/p>\n

Mol-mulkni ishonchli boshqarish quyidagi asoslarda vujudga keladi (joriy etiladi):<\/span><\/p>\n

muassis bilan ishonchli boshqaruvchi o\u2018rtasida tuziladigan mol-mulkni ishonchli boshqarish shartnomasi;<\/span><\/p>\n

vasiyatning ijrochisi (ishonchli boshqaruvchi) tayinlangan vasiyatnoma;<\/span><\/p>\n

sud qarori;<\/span><\/p>\n

vasiylik va homiylik organining vasiylikka olingan shaxsning mol-mulki ustidan vasiylik belgilash to\u2018g\u2018risidagi qarori;<\/span><\/p>\n

qonunda nazarda tutilgan hollarda boshqa yuridik faktlar.<\/span><\/p>\n

851-modda. Mol-mulkni ishonchli boshqarish obyekti<\/span><\/p>\n

Ishonchli boshqarish obyektlari korxonalar va boshqa mol-mulk komplekslari, ko\u2018chmas mulkka mansub bo\u2018lgan alohida obyektlar, qimmatli qog\u2018ozlar, alohida huquqlar va boshqa mol-mulkdan iborat bo\u2018lishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Qonunda ko\u2018zda tutilgan hollarni istisno etganda, pul ishonchli boshqarishning mustaqil obyekti bo\u2018la olmaydi.<\/span><\/p>\n

Xo\u2018jalik yurituvida yoki operativ boshqaruvda bo\u2018lgan mol-mulk ishonchli boshqaruvga topshirilishi mumkin emas. Xo\u2018jalik yurituvida yoki operativ boshqaruvda bo\u2018lgan mol-mulk uni xo\u2018jalik yurituvida yoki operativ boshqaruvda saqlab turgan yuridik shaxs tugatilganidan yoki mol-mulkka xo\u2018jalik boshqaruvi yoki operativ boshqaruv huquqi bekor qilinganidan hamda u qonunda nazarda tutilgan boshqa asoslarga ko\u2018ra mulkdorning ixtiyoriga o\u2018tganidan keyingina ishonchli boshqaruvga topshirilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

852-modda. Mol-mulkni ishonchli boshqarish subyektlari<\/span><\/p>\n

Quyidagilar mol-mulkni ishonchli boshqarish muassislari bo\u2018ladilar:<\/span><\/p>\n

mol-mulkning egasi;<\/span><\/p>\n

yer uchastkasiga meros qilib qoldiriladigan umrbod egalik qilish huquqiga ega bo\u2018lgan shaxs;<\/span><\/p>\n

vakolatli davlat organi davlat mulki bo\u2018lgan mol-mulkka nisbatan;<\/span><\/p>\n

mol-mulkka xo\u2018jalik yurituvi huquqi asosida egalik qiladigan korxona \u2014 mulkdorning ruxsati bilan;<\/span><\/p>\n

qonunda nazarda tutilgan hollarda \u2014 notarius, vasiylik va homiylik organi, sud yoki boshqa vakolatli organ.<\/span><\/p>\n

Quyidagilar ishonchli boshqaruvchi bo\u2018lishlari mumkin:<\/span><\/p>\n

fuqaro;<\/span><\/p>\n

yuridik shaxs.<\/span><\/p>\n

Mol-mulk davlat organiga ishonchli boshqaruvga berilishi mumkin emas.<\/span><\/p>\n

Ishonchli boshqaruvchi faqat o\u2018z roziligi bilangina tayinlanishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Ishonchli boshqaruvchidan tashqari har qanday shaxs foyda oluvchi bo\u2018lishi mumkin.<\/span><\/p>\n

853-modda. Mol-mulkni ishonchli boshqarish shartnomasining muhim shartlari<\/span><\/p>\n

Mol-mulkni ishonchli boshqarish shartnomasida quyidagilar nazarda tutilishi kerak:<\/span><\/p>\n

shartnoma bo\u2018yicha ishonchli boshqarishga beriladigan mol-mulk ro\u2018yxati;<\/span><\/p>\n

foyda oluvchi to\u2018g\u2018risidagi ko\u2018rsatma;<\/span><\/p>\n

ishonchli boshqaruvchining hisobotlar taqdim etish muddatlari;<\/span><\/p>\n

ishonchli boshqarish bekor qilingan taqdirda mol-mulkni oladigan shaxs;<\/span><\/p>\n

agar haq to\u2018lash shartnomada nazarda tutilgan bo\u2018lsa, ishonchli boshqaruvchiga to\u2018lanadigan haqning miqdori va shakli.<\/span><\/p>\n

Ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan shartlar bo\u2018lmagan taqdirda, shartnoma tuzilmagan hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

Mol-mulkni ishonchli boshqarish shartnomasi besh yildan ortiq bo\u2018lmagan muddatga tuziladi. Shartnomaning amal qilish muddati tamom bo\u2018lganida taraflardan birining shartnomani bekor qilish to\u2018g\u2018risidagi arizasi bo\u2018lmasa, shartnoma unda nazarda tutilgan muddatga va shartlar asosida uzaytirilgan deb hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

Ishonchli boshqarishga topshiriladigan ayrim turdagi mol-mulklar uchun qonunda shartnoma amal qilishining boshqa eng ko\u2018p muddatlari belgilab qo\u2018yilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

854-modda. Mol-mulkni ishonchli boshqarish shartnomasining shakli<\/span><\/p>\n

Mol-mulkni ishonchli boshqarish shartnomasi yozma shaklda tuziladi.<\/span><\/p>\n

Ko\u2018chmas mol-mulkni ishonchli boshqarish shartnomasi ko\u2018chmas mol-mulkni boshqa shaxsga berish haqidagi shartnoma uchun nazarda tutilgan shaklda va tartibda tuziladi. Ko\u2018chmas mulkka egalik huquqining boshqa shaxsga o\u2018tishi qaysi tartibda davlat ro\u2018yxatidan o\u2018tkazilsa, bu mulkni ishonchli boshqarishga topshirish ham shu tartibda davlat ro\u2018yxatidan o\u2018tkazilishi kerak.<\/span><\/p>\n

Mol-mulkni ishonchli boshqarish shartnomasi shakliga yoki ko\u2018chmas mulkni ishonchli boshqarishga topshirishni ro\u2018yxatga olish talabiga rioya qilmaslik, uning haqiqiy bo\u2018lmasligini keltirib chiqaradi.<\/span><\/p>\n

855-modda. Ishonchli boshqaruvda bo\u2018lgan mol-mulkni ajratib chiqarish<\/span><\/p>\n

Ishonchli boshqarishga topshirilgan mol-mulk boshqaruv muassisining boshqa mol-mulkidan, shuningdek ishonchli boshqaruvchining mol-mulkidan ajratiladi. Ushbu mol-mulk ishonchli boshqaruvchida alohida balansda aks ettiriladi va u bo\u2018yicha mustaqil hisob yuritiladi. Ishonchli boshqaruv bilan bog\u2018liq faoliyat bo\u2018yicha hisob-kitob yuritish uchun alohida bank hisobvarag\u2018i ochiladi.<\/span><\/p>\n

Boshqaruv muassisining qarzlari bo\u2018yicha undiruvni u ishonchli boshqaruvga topshirgan mol-mulkka qaratishga yo\u2018l qo\u2018yilmaydi, bundan ushbu shaxs bankrot deb topilgan hollar mustasno. Boshqaruv muassisi bankrot deb topilganda ushbu mol-mulkni ishonchli boshqarish bekor qilinadi va u tugatish massasiga qo\u2018shib yuboriladi.<\/span><\/p>\n

856-modda. Uchinchi shaxslarning huquqlari bo\u2018lgan mol-mulkni ishonchli boshqarish<\/span><\/p>\n

Ishonchli boshqaruvchi shartnoma tuzilgunga qadar o\u2018ziga boshqarish uchun topshirilayotgan mol-mulkka uchinchi shaxslarning huquqlari borligi haqida xabardor qilib qo\u2018yilishi kerak. Ushbu shart buzilgan taqdirda ishonchli boshqaruvchi shartnomani haqiqiy emas deb hisoblab, real zararni qoplashni va mutanosib haq to\u2018lashni talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

Agar ishonchli boshqarishga topshirilgan mol-mulkka shartnoma tuzilganidan keyin uchinchi shaxslarning huquqlari paydo bo\u2018lsa, ishonchli boshqaruvchi esa bu haqda o\u2018n kunlik muddatda xabardor qilinmagan bo\u2018lsa, u mol-mulkni ishonchli boshqarish shartnomasini bekor qilib, o\u2018ziga keltirilgan haqiqiy zararning qoplanishini va mutanosib haq to\u2018lanishini talab qilish huquqiga ega.<\/span><\/p>\n

857-modda. Ishonchli boshqaruvchining huquq va majburiyatlari<\/span><\/p>\n

Ishonchli boshqaruvchi qonunda va mol-mulkni ishonchli boshqarish shartnomasida nazarda tutilgan doirada ishonchli boshqarishga topshirilgan mol-mulkka nisbatan mulkdor huquqlarini amalga oshiradi.<\/span><\/p>\n

Ishonchli boshqaruvchi mol-mulkni boshqarish sohasidagi harakatlarni amalga oshirish natijasida qo\u2018lga kiritgan huquqlar ana shunday mol-mulk tarkibiga kiritiladi. Ishonchli boshqaruvchining ana shunday harakatlarni amalga oshirishi natijasida vujudga kelgan majburiyatlar shu mol-mulk hisobidan bajariladi.<\/span><\/p>\n

Ishonchli boshqaruvchi boshqaruvga topshirilgan ko\u2018chmas mol-mulkni boshqa shaxsga berishni va garovga qo\u2018yishni faqat bu hol mol-mulkni ishonchli boshqarish shartnomasida nazarda tutilgan hollarda amalga oshirishga haqli.<\/span><\/p>\n

Ishonchli boshqaruvda bo\u2018lgan mol-mulkka huquqlarni himoya qilish uchun ishonchli boshqaruvchi o\u2018zining huquqlari har qanday buzilishini bartaraf etishni talab qilish huquqiga ega (ushbu Kodeksning 228, 229, 231, 232-moddalari).<\/span><\/p>\n

Ishonchli boshqaruvchi boshqaruvning muassisiga va foyda oluvchiga mol-mulkni ishonchli boshqarish shartnomasi bilan belgilangan muddatlarda va tartibda o\u2018z faoliyati to\u2018g\u2018risida hisobot taqdim etib turadi.<\/span><\/p>\n

858-modda. Mol-mulkni ishonchli boshqarishni boshqa shaxsga berish<\/span><\/p>\n

Ishonchli boshqaruvchi mol-mulkni shaxsan o\u2018zi boshqaradi, ushbu moddaning ikkinchi va uchinchi qismlarida nazarda tutilgan hollar bundan mustasno.<\/span><\/p>\n

Ishonchli boshqaruvchi boshqa shaxsga ishonchli boshqaruvchi nomidan mol-mulkni boshqarish uchun zarur bo\u2018lgan harakatlarni amalga oshirishni topshirishi mumkin, basharti unga mol-mulkni ishonchli boshqarish shartnomasida ana shunday vakolat berilgan bo\u2018lsa yoki u bunga muassisning yozma roziligini olgan bo\u2018lsa, yoxud boshqaruv muassisining yoki foyda oluvchining manfaatlarini ta\u2019minlash uchun vaziyat taqozosi bilan bunga majbur bo\u2018lsa va bunda boshqaruv muassisining ko\u2018rsatmalarini oqilona muddatda olish imkoniga ega bo\u2018lmasa.<\/span><\/p>\n

Ishonchli boshqaruvchi o\u2018zi tanlagan ishonchli vakilning harakatlari uchun o\u2018zining harakatlari kabi javobgar bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

859-modda. Ishonchli boshqaruvchining javobgarligi<\/span><\/p>\n

Mol-mulkni ishonchli boshqarish paytida foyda oluvchining yoki boshqaruv muassisining manfaatlari to\u2018g\u2018risida yetarli g\u2018amxo\u2018rlik qilmagan ishonchli boshqaruvchi foyda oluvchiga mol-mulkni ishonchli boshqarish vaqtida boy berilgan foydani, boshqaruv muassisiga esa mol-mulkni yo\u2018qotish yoki unga shikast yetkazish bilan keltirilgan zararni, shuningdek boy berilgan foydani to\u2018laydi.<\/span><\/p>\n

Agar ishonchli boshqaruvchi ushbu zararlar yengib bo\u2018lmaydigan kuch tufayli yoki foyda oluvchining yoxud boshqaruv muassisining harakatlari tufayli kelib chiqqanligini isbot qilib bera olmasa, yetkazilgan zarar uchun javobgar bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

Ishonchli boshqaruvchi o\u2018ziga berilgan vakolatlardan chetga chiqqan yoki o\u2018zi uchun belgilab qo\u2018yilgan cheklashlarni buzgan holda tuzgan bitim bo\u2018yicha majburiyatlarni ishonchli boshqaruvchi shaxsan o\u2018zi bajaradi. Agar bitimda qatnashuvchi uchinchi shaxslar vakolatlardan chetga chiqilganligini yoki belgilab qo\u2018yilgan cheklashlarni bilmagan bo\u2018lsalar yoki bilishlari kerak bo\u2018lmagan bo\u2018lsa, vujudga kelgan majburiyatlar ushbu moddaning to\u2018rtinchi qismida belgilab qo\u2018yilgan tartibda bajarilishi kerak. Bu holda boshqaruv muassisi ishonchli boshqaruvchidan u keltirgan zararning o\u2018rnini qoplashni talab qilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Mol-mulkni ishonchli boshqarish munosabati bilan vujudga kelgan majburiyatlar bo\u2018yicha qarzlar ushbu mol-mulk hisobidan to\u2018lanadi. Ushbu mol-mulk yetarli bo\u2018lmagan taqdirda undiruv ishonchli boshqaruvchining mol-mulkiga, uning mol-mulki ham yetarli bo\u2018lmaganida esa \u2014 boshqaruv muassisining ishonchli boshqarishga topshirilmagan mol-mulkiga qaratilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Mol-mulkni ishonchli boshqarish shartnomasi uni tegishli suratda bajarmaslik tufayli boshqaruv muassisiga yoki foyda oluvchiga yetkazilishi mumkin bo\u2018lgan zararning o\u2018rnini qoplashni ta\u2019minlash uchun ishonchli boshqaruvchining garov berishini nazarda tutishi mumkin.<\/span><\/p>\n

860-modda. Ishonchli boshqaruvchiga to\u2018lanadigan haq<\/span><\/p>\n

Ishonchli boshqaruvchi mol-mulkni ishonchli boshqarish shartnomasida nazarda tutilgan haqni olish, shuningdek u mol-mulkni ishonchli boshqarish chog\u2018ida qilgan zarur xarajatlarni boshqarishga topshirilgan mol-mulk hisobidan yoki ushbu mol-mulkdan foydalanishdan kelgan daromadlar hisobidan qoplatish huquqiga ega.<\/span><\/p>\n

861-modda. Mol-mulkni ishonchli boshqarish shartnomasining bekor bo\u2018lishi<\/span><\/p>\n

Mol-mulkni ishonchli boshqarish shartnomasi quyidagi hollarda bekor bo\u2018ladi:<\/span><\/p>\n

taraflardan birining shartnoma muddati tugashi munosabati bilan shartnomani bekor qilish to\u2018g\u2018risidagi arizasiga muvofiq;<\/span><\/p>\n

agar shartnomada boshqa hol nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, foyda oluvchi fuqaroning vafot etishi, foyda oluvchi yuridik shaxsning tugatilishi munosabati bilan;<\/span><\/p>\n

ishonchli boshqaruvchi fuqaro vafot etganida, u muomalaga layoqatsiz, muomala layoqati cheklangan yoki bedarak yo\u2018qolgan deb hisoblanganida, shuningdek yakka tadbirkor to\u2018lovga qobiliyatsiz deb topilganida;<\/span><\/p>\n

ishonchli boshqaruvchi yuridik shaxs tugatilganida, u to\u2018lovga qobiliyatsiz deb topilganida;<\/span><\/p>\n

foyda oluvchi, agar shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, shartnoma bo\u2018yicha foydani olishdan bosh tortganida;<\/span><\/p>\n

ishonchli boshqaruvchi yoki boshqaruv muassisi ishonchli boshqaruvchi uchun mol-mulkni ishonchli boshqarishni shaxsan amalga oshirishi mumkin emasligi munosabati bilan boshqaruvni amalga oshirishdan bosh tortganida;<\/span><\/p>\n

boshqaruv muassisi ishonchli boshqaruvchiga shartnomada kelishilgan haqni to\u2018lagan holda ushbu moddaning to\u2018rtinchi bandida ko\u2018rsatilganidan boshqa sabablarga ko\u2018ra shartnomani bajarishdan bosh tortganida;<\/span><\/p>\n

ishonchli boshqaruvchi o\u2018zining majburiyatlarini tegishli darajada bajarmagan taqdirda shartnoma sudning qaroriga muvofiq bekor qilinganida;<\/span><\/p>\n

qonunda yoki shartnomada nazarda tutilgan boshqa asoslarga ko\u2018ra.<\/span><\/p>\n

Mol-mulkni ishonchli boshqarish shartnomasi bekor qilinganida ishonchli boshqarishda bo\u2018lgan mol-mulk, agar shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, boshqaruv muassisiga topshiriladi.<\/span><\/p>\n

Mol-mulkni ishonchli boshqarish shartnomasi taraflardan birining tashabbusi bilan bekor qilinganida ikkinchi taraf, agar shartnomada boshqacha muddat belgilangan bo\u2018lmasa, kamida uch oy oldin bundan xabardor qilib qo\u2018yilishi kerak.<\/span><\/p>\n

50-BOB. KOMPLEKS TADBIRKORLIK LITSENZIYASI (FRANSHIZING)<\/span><\/strong><\/p>\n

862-modda. Kompleks tadbirkorlik litsenziyasi shartnomasi<\/span><\/p>\n

Kompleks tadbirkorlik litsenziyasi (franshizing) shartnomasi bo\u2018yicha bir taraf (kompleks litsenziar) ikkinchi tarafga (kompleks litsenziatga) haq evaziga litsenziarning firma nomidan hamda qo\u2018riqlanadigan tijorat axborotidan, shuningdek shartnomada nazarda tutilgan mutlaq huquqlarga kiruvchi boshqa obyektlardan (tovar belgisi, xizmat ko\u2018rsatish belgisi va ixtirolar hamda boshqalardan) litsenziatning tadbirkorlik faoliyatida foydalanish huquqini o\u2018z ichiga oladigan mutlaq huquqlar kompleksini (litsenziya kompleksi) berish majburiyatini oladi.<\/span><\/p>\n

Kompleks tadbirkorlik litsenziyasi shartnomasi litsenziya kompleksidan, litsenziarning ish sohasidagi obro\u2018sidan va tijorat sohasidagi tajribasidan muayyan hajmda (xususan, minimal va yoki maksimal hajmda foydalanishni belgilab qo\u2018ygan holda) muayyan faoliyat sohasiga (litsenziardan olingan yoki litsenziat ishlab chiqargan tovarlarni sotish, xizmatlarni ko\u2018rsatish, ishlar bajarish, savdo faoliyatini amalga oshirish va hokazo) qo\u2018llagan holda, foydalanish hududini ko\u2018rsatib yoki ko\u2018rsatmasdan foydalanishni nazarda tutadi.<\/span><\/p>\n

Kompleks tadbirkorlik litsenziyasi shartnomasi bo\u2018yicha faqat tijorat tashkilotlari va tadbirkorlar sifatida ro\u2018yxatga olingan fuqarolargina taraflar bo\u2018lishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Kompleks tadbirkorlik litsenziyasi shartnomasi muddat ko\u2018rsatilgan, shuningdek ko\u2018rsatilmagan holda (muddatsiz shartnoma) tuzilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Basharti ushbu bobda boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa yoki u shartnomaning mohiyatidan kelib chiqmasa, kompleks tadbirkorlik litsenziyasi shartnomasiga ushbu Kodeksning intellektual mulk haqidagi qoidalari tegishli suratda qo\u2018llanadi.<\/span><\/p>\n

863-modda. Kompleks tadbirkorlik litsenziyasi shartnomasining shakli va uni ro\u2018yxatga olishga qo\u2018yiladigan talablar<\/span><\/p>\n

Kompleks tadbirkorlik litsenziyasi shartnomasi yozma ravishda tuzilishi kerak va u shartnomaga muvofiq litsenziar sifatida ish ko\u2018radigan yuridik shaxsni yoki yakka tadbirkorni ro\u2018yxatga olgan organ tomonidan ro\u2018yxatga olinishi kerak. Ushbu qoidaga rioya qilmaslik shartnomaning haqiqiy hisoblanmasligiga sabab bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

864-modda. Kompleks tadbirkorlik bo\u2018yicha qo\u2018shimcha litsenziya<\/span><\/p>\n

Kompleks tadbirkorlik litsenziyasi shartnomasida litsenziatning o\u2018ziga berilgan litsenziya kompleksi yoki uning bir qismidan boshqa shaxslarning u litsenziar bilan kelishgan yoki kompleks tadbirkorlik litsenziyasi shartnomasida belgilangan shartlarda foydalanishiga ruxsat berish huquqi nazarda tutilishi mumkin. Xuddi shuningdek, shartnomada litsenziatning muayyan vaqt davomida foydalanish hududini ko\u2018rsatgan yoki ko\u2018rsatmagan holda muayyan miqdorda qo\u2018shimcha litsenziyalar berish majburiyati ham yozib qo\u2018yilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Kompleks tadbirkorlik litsenziyasi shartnomasining bekor qilinishi kompleks tadbirkorlik bo\u2018yicha qo\u2018shimcha litsenziyani ham bekor qiladi.<\/span><\/p>\n

865-modda. Kompleks tadbirkorlik litsenziyasi shartnomasi bo\u2018yicha haq to\u2018lash shakli<\/span><\/p>\n

Litsenziat litsenziarga qat\u2019iy belgilab qo\u2018yilgan bir yo\u2018la yoki davriy to\u2018lovlar, tushumdan ajratmalar, litsenziar tomonidan unga qayta sotish uchun yetkazib beriladigan tovarlarning ulgurji narxlariga ustamalar shaklida yoki kompleks tadbirkorlik litsenziyasi shartnomasida nazarda tutilgan boshqa shaklda haq to\u2018laydi.<\/span><\/p>\n

866-modda. Litsenziarning majburiyatlari<\/span><\/p>\n

Litsenziar:<\/span><\/p>\n

litsenziatga texnikaviy va tijorat hujjatlarini topshirishi hamda litsenziat kompleks tadbirkorlik litsenziyasi shartnomasi bo\u2018yicha o\u2018ziga berilgan huquqlarni amalga oshirishi uchun zarur bo\u2018lgan boshqa axborotni taqdim etishi, shuningdek litsenziat va uning xodimlariga ushbu huquqlarni amalga oshirish bilan bog\u2018liq masalalar yuzasidan yo\u2018l-yo\u2018riqlar berishi shart;<\/span><\/p>\n

litsenziatga shartnomada nazarda tutilgan litsenziyalarni berishi, ularning belgilangan tartibda rasmiylashtirilishini ta\u2019minlashi;<\/span><\/p>\n

litsenziatga doimiy texnikaviy va maslahat yordami ko\u2018rsatishi, shu jumladan xodimlarni o\u2018qitish va ularning malakasini oshirishda yordam berishi shart.<\/span><\/p>\n

Kompleks tadbirkorlik litsenziyasi shartnomasida litsenziarning boshqa majburiyatlari ham nazarda tutilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

867-modda. Litsenziatning majburiyatlari<\/span><\/p>\n

Litsenziat kompleks tadbirkorlik litsenziyasi shartnomasi bo\u2018yicha amalga oshiradigan faoliyatning xarakteri va xususiyatlarini hisobga olgan holda litsenziat:<\/span><\/p>\n

shartnomada nazarda tutilgan faoliyatni amalga oshirish chog\u2018ida litsenziarning firma nomidan shartnomada ko\u2018rsatilgan tarzda foydalanishi;<\/span><\/p>\n

u shartnoma asosida ishlab chiqarayotgan tovarlar, ko\u2018rsatayotgan xizmatlar, bajarayotgan ishlar sifati bevosita litsenziarning o\u2018zi ishlab chiqarayotgan, ko\u2018rsatayotgan yoki bajarayotgan shunday tovarlar, xizmatlar yoki ishlarning sifatiga aniq mos bo\u2018lishini ta\u2019minlashi;<\/span><\/p>\n

litsenziarning litsenziya kompleksiga kiruvchi alohida huquqlardan foydalanish xarakteri, usullari va shartlari bu huquqlardan litsenziarning foydalanishiga aniq mos kelishiga qaratilgan barcha yo\u2018riqnomalari va ko\u2018rsatmalariga, shu jumladan litsenziat shartnoma bo\u2018yicha o\u2018ziga berilgan huquqlarni amalga oshirish vaqtida foydalanadigan tijorat binolarining tashqi va ichki bezaklariga doir ko\u2018rsatmalariga ham rioya etishi;<\/span><\/p>\n

sotib oluvchilar (buyurtmachilar) bevosita litsenziardan tovar (xizmat, ish) ni sotib olgan (buyurtma bergan) vaqtda ularga umid qilishlari mumkin bo\u2018lgan hamma qo\u2018shimcha xizmatlarni ko\u2018rsatishi;<\/span><\/p>\n

litsenziarning ishlab chiqarish sirlarini va undan olgan boshqa maxfiy tijorat axborotini oshkor qilmasligi;<\/span><\/p>\n

agar shartnomada to\u2018g\u2018ridan-to\u2018g\u2018ri nazarda tutilgan bo\u2018lsa, shartlashilgan miqdorda yordamchi litsenziyalarni berishi;<\/span><\/p>\n

kompleks tadbirkorlik litsenziyasi tufayli firma nomidan, tovar belgisidan, xizmat ko\u2018rsatish belgisidan yoki boshqa individuallashtirish vositasidan foydalanayotganligini sotib oluvchilarga (buyurtmachilarga) ular uchun juda aniq usulda ma\u2019lum qilishi shart.<\/span><\/p>\n

868-modda. Kompleks tadbirkorlik litsenziyasi shartnomasining cheklaydigan shartlari<\/span><\/p>\n

Kompleks tadbirkorlik litsenziyasi shartnomasida cheklaydigan (eksklyuziv) shartlar, xususan:<\/span><\/p>\n

litsenziarning litsenziatga biriktirib qo\u2018yilgan hududda foydalanish uchun boshqa xuddi shunday kompleks tadbirkorlik litsenziyalarini bermaslik yoki ushbu hududda bevosita mustaqil faoliyat olib bormaslik majburiyati;<\/span><\/p>\n

litsenziatning kompleks tadbirkorlik litsenziyasidan foydalaniladigan hududda litsenziar bilan raqobatlashmaslik majburiyati;<\/span><\/p>\n

litsenziatning litsenziarning raqobatchilaridan (bo\u2018lajak raqobatchilaridan) boshqa kompleks tadbirkorlik litsenziyalarini olishdan voz kechishi;<\/span><\/p>\n

litsenziatning shartnoma bo\u2018yicha o\u2018ziga berilgan alohida huquqlarni amalga oshirish vaqtida foydalaniladigan tijorat binolari joylashtiriladigan yerni, shuningdek ularning tashqi va ichki bezaklarini litsenziar bilan kelishish majburiyati nazarda tutilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Agar cheklaydigan shartlar tegishli bozorning holatini va taraflarning iqtisodiy mavqeyini hisobga olganda raqobat to\u2018g\u2018risidagi qonunchilikka zid bo\u2018lsa, bu shartlar monopoliyaga qarshi organ yoki boshqa manfaatdor shaxsning da\u2019vosiga ko\u2018ra haqiqiy emas deb topilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Agar kompleks tadbirkorlik litsenziyasi shartnomasining cheklaydigan shartlariga ko\u2018ra:<\/span><\/p>\n

litsenziar litsenziatning tovarni sotish bahosini yoki litsenziat bajaradigan (ko\u2018rsatadigan) ishlar (xizmatlar) narxini belgilashga, yoki mazkur narxlarning yuqori va pastki chegaralarini belgilab qo\u2018yishga haqli bo\u2018lsa;<\/span><\/p>\n

litsenziat tovarlarni faqat ma\u2019lum toifadagi sotib oluvchilarga (buyurtmachilarga) yoki shartnomada belgilab qo\u2018yilgan hududda joylashgan (yashaydigan) sotib oluvchilarga (buyurtmachilarga)gina sotishga, ishlarni bajarishga yoki xizmatlar ko\u2018rsatishga haqli bo\u2018lsa, bunday cheklovchi shartlar haqiqiy emas.<\/span><\/p>\n

869-modda. Litsenziarning litsenziatga qo\u2018yiladigan talablar bo\u2018yicha javobgarligi<\/span><\/p>\n

Litsenziat kompleks tadbirkorlik litsenziyasi shartnomasi bo\u2018yicha sotayotgan (bajarayotgan, ko\u2018rsatayotgan) tovarlar (ishlar, xizmatlar) sifati shartnomaga mos emasligi to\u2018g\u2018risida litsenziatga qo\u2018yiladigan talablar yuzasidan litsenziar subsidiar javobgar bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

Litsenziatga litsenziarning mahsulotini (tovarlarini) tayyorlovchi sifatida qo\u2018yiladigan talablar yuzasidan litsenziar litsenziat bilan solidar javobgar bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

870-modda. Kompleks tadbirkorlik litsenziyasi shartnomasini o\u2018zgartirish<\/span><\/p>\n

Kompleks tadbirkorlik litsenziyasi shartnomasi ushbu Kodeks 28-bobining qoidalariga muvofiq o\u2018zgartirilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Tegishli o\u2018zgartishlar ushbu Kodeksning 863-moddasida belgilangan tartibda ro\u2018yxatga olingan paytdan boshlab shartnoma o\u2018zgartirilgan deb hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

871-modda. Kompleks tadbirkorlik litsenziyasi shartnomasini bekor qilish<\/span><\/p>\n

Muddati ko\u2018rsatilib tuzilgan kompleks tadbirkorlik litsenziyasi shartnomasi ushbu Kodeks 28-bobining qoidalariga muvofiq bekor qilinishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Taraflardan har biri muddatsiz kompleks tadbirkorlik litsenziyasi shartnomasidan istagan vaqtda bosh tortishga haqli bo\u2018lib, agar shartnomada uzoqroq muddat nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, bu haqda ikkinchi tarafni olti oy oldin xabardor qilishi kerak.<\/span><\/p>\n

Litsenziya kompleksiga kirgan firma nomini yangi firma nomi bilan almashtirmasdan unga bo\u2018lgan huquq bekor qilingan taqdirda kompleks tadbirkorlik litsenziyasi shartnomasi bekor qilinadi.<\/span><\/p>\n

Muddati ko\u2018rsatib tuzilgan kompleks tadbirkorlik litsenziyasi shartnomasini muddatidan oldin bekor qilish, shuningdek muddatsiz kompleks tadbirkorlik litsenziyasi shartnomasini bekor qilish ushbu Kodeksning 863-moddasida belgilangan tartibda ro\u2018yxatga olinishi kerak.<\/span><\/p>\n

872-modda. Taraflar o\u2018zgarganida kompleks tadbirkorlik litsenziyasi shartnomasining o\u2018z kuchida qolishi<\/span><\/p>\n

Litsenziya kompleksiga kiruvchi biron-bir alohida huquqning boshqa shaxsga o\u2018tishi kompleks tadbirkorlik litsenziyasi shartnomasini o\u2018zgartirish yoki bekor qilish uchun asos bo\u2018lmaydi. Yangi litsenziar o\u2018ziga o\u2018tgan alohida huquq jumlasiga kiruvchi huquqlar va majburiyatlar bo\u2018yicha shartnomaga kirishadi.<\/span><\/p>\n

Litsenziar fuqaro vafot etgan taqdirda, uning kompleks tadbirkorlik litsenziyasi shartnomasi bo\u2018yicha huquq va majburiyatlari merosxo\u2018rga, basharti bu merosxo\u2018r tadbirkor sifatida ro\u2018yxatga olingan bo\u2018lsa yoki meros ochilgan kundan e\u2019tiboran olti oy mobaynida tadbirkor sifatida ro\u2018yxatga olinsa, o\u2018tadi. Aks holda shartnoma bekor qilinadi.<\/span><\/p>\n

Merosxo\u2018r tegishli huquq va majburiyatlarni qabul qilib olguncha yoki merosxo\u2018r tadbirkor sifatida ro\u2018yxatga olinguncha bo\u2018lgan davrda litsenziya kompleksini notarius tomonidan belgilangan tartibda tayinlanadigan boshqaruvchi idora qiladi.<\/span><\/p>\n

873-modda. Firma nomi o\u2018zgarganida kompleks tadbirkorlik litsenziyasi shartnomasining o\u2018z kuchida qolishi<\/span><\/p>\n

Litsenziar o\u2018zining firma nomini o\u2018zgartirgan taqdirda, agar litsenziat shartnomani bekor qilishni talab qilmasa, kompleks tadbirkorlik litsenziyasi shartnomasi saqlanib qoladi va litsenziarning yangi firma nomiga nisbatan amal qiladi. Shartnomaning amal qilishi saqlanib qolgan taqdirda litsenziat litsenziarga tegishli bo\u2018lgan haqni mutanosib ravishda kamaytirishni talab qilishga haqli bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

874-modda. Litsenziya kompleksiga kiradigan alohida huquqning bekor bo\u2018lish oqibatlari<\/span><\/p>\n

Agar kompleks tadbirkorlik litsenziyasi shartnomasi amal qilib turgan davrda litsenziya kompleksiga kiruvchi alohida huquqning amal qilish muddati tugasa yoki bunday huquq boshqa asosga ko\u2018ra bekor bo\u2018lsa, shartnoma bekor bo\u2018lgan huquqqa taalluqli qoidalarni chegirib tashlagan holda saqlanib qoladi, litsenziat esa, agar shartnomada boshqa hol nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, litsenziarga tegishli bo\u2018lgan haqni mutanosib ravishda kamaytirishni talab qilishga haqli bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

51-BOB. OMONAT SAQLASH<\/span><\/strong><\/p>\n

1-\u00a7. Omonat saqlash haqida umumiy qoidalar<\/span><\/p>\n

875-modda. Omonat saqlash shartnomasi<\/span><\/p>\n

Omonat saqlash shartnomasi bo\u2018yicha bir taraf (omonat saqlovchi) unga ikkinchi taraf (yuk topshiruvchi) bergan ashyoni saqlash va bu ashyoni to\u2018la holida qaytarish majburiyatini oladi.<\/span><\/p>\n

Omonat saqlashni o\u2018z kasb faoliyatining maqsadlaridan biri sifatida amalga oshiradigan tashkilot (professional omonat saqlovchi) omonat saqlash shartnomasida saqlovchining yuk topshiruvchidan ashyoni shartnomada nazarda tutilgan muddatda saqlashga qabul qilish majburiyati ko\u2018zda tutilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

876-modda. Ashyoni saqlashga qabul qilish majburiyatini bajarish<\/span><\/p>\n

Omonat saqlashni tadbirkorlik yoki boshqa professional faoliyat sifatida amalga oshiradigan omonat saqlovchi omonat saqlash shartnomasi bo\u2018yicha o\u2018z zimmasiga yuk topshiruvchining ashyolarini saqlashga qabul qilish va yuk topshiruvchi bergan narsalarni ushbu moddada nazarda tutilgan qoidalarga muvofiq saqlash majburiyatini olishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Omonat saqlash shartnomasi bo\u2018yicha ashyoni saqlashga qabul qilish majburiyatini olgan omonat saqlovchi bu ashyoni saqlash uchun o\u2018ziga berishni talab qilishga haqli emas. Biroq, ashyoni omonat saqlash shartnomasida nazarda tutilgan muddatda saqlashga topshirmagan yuk topshiruvchi, agar qonunda yoki shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, ashyoni saqlashga topshirmaganligi munosabati bilan yetkazilgan zarar uchun omonat saqlovchi oldida javobgar bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

Agar omonat saqlash shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, ashyo shartnomada kelishilgan muddatda saqlashga topshirilmagan hollarda, bordi-yu, bu muddat belgilanmagan bo\u2018lsa, shartnoma tuzilgan kundan boshlab uch oy o\u2018tganidan keyin omonat saqlovchi ashyoni saqlashga qabul qilish majburiyatidan ozod etiladi.<\/span><\/p>\n

877-modda. Omonat saqlash shartnomasining shakli<\/span><\/p>\n

Omonat saqlash shartnomasi yozma ravishda tuzilishi kerak bo\u2018lgan hollarda (ushbu Kodeksning 108-moddasi) agar ashyoning saqlashga qabul qilinganligi omonat saqlovchi tomonidan yuk <\/span>topshiruvchiga saqlash tilxati, pattasi, guvohnomasini, omonat saqlovchi imzolagan boshqa hujjatni berish yo\u2018li bilan tasdiqlangan bo\u2018lsa, shartnomaning yozma shakliga rioya qilingan hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

Agar ashyo saqlash uchun favqulodda holatlarda (yong\u2018in, tabiiy ofat, to\u2018satdan kasal bo\u2018lish, hujum xavfi va boshqalar) topshirilgan bo\u2018lsa, shartnomaning yozma shakliga rioya qilish talab etilmaydi.<\/span><\/p>\n

Omonat saqlash shartnomasi omonat saqlovchi tomonidan yuk topshiruvchiga, agar bunga qonunchilikda yo\u2018l qo\u2018yilsa yoki u saqlashning ushbu turi uchun odatdagi hol bo\u2018lsa, ashyolar saqlash uchun qabul qilinganligini tasdiqlaydigan nomerli jeton (nomer) yoki boshqa belgi berish yo\u2018li bilan tuzilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Omonat saqlash shartnomasining oddiy yozma shakliga rioya qilmaslik saqlashga qabul qilingan ashyo bilan omonat saqlovchi qaytargan ashyoning aynan o\u2018ziligi xususida nizo chiqqan taqdirda, taraflarni guvohlarning ko\u2018rsatmalarini vaj qilib keltirish huquqidan mahrum etmaydi.<\/span><\/p>\n

878-modda. Omonat saqlash muddati<\/span><\/p>\n

Omonat saqlovchi ashyoni shartnomada kelishilgan muddat davomida saqlashi shart. Agar shartnomada saqlash muddati nazarda tutilgan bo\u2018lmasa va uni shartnomaning shartlariga qarab aniqlash mumkin bo\u2018lmasa, ashyo yuk topshirgan shaxs tomonidan talab qilib olinguncha saqlanadi.<\/span><\/p>\n

Agar saqlash muddati ashyoni yuk topshirgan shaxs tomonidan talab qilib olish paytigacha qilib belgilangan bo\u2018lsa, omonat saqlovchi bunday vaziyatlarda odat bo\u2018lgan ashyoni saqlash muddati tugagach, ashyoning yuk topshirgan shaxs tomonidan qaytarib olinishini talab qilishga haqli bo\u2018lib, ashyoni topshirgan shaxsga uni qabul qilib olish uchun oqilona muddat beradi. Yuk topshiruvchining bu majburiyatni bajarmasligi ushbu Kodeks 888-moddasining ikkinchi va uchinchi qismlarida nazarda tutilgan oqibatlarga olib keladi.<\/span><\/p>\n

879-modda. Ashyolarni egasizlantirib saqlash<\/span><\/p>\n

Ashyo egasizlantirib saqlanganida saqlash uchun qabul qilingan ashyolar boshqa yuk topshiruvchilarning shunga o\u2018xshash va shunday sifatli ashyolari bilan aralashtirib yuborilishi mumkin. Yuk topshiruvchiga teng miqdorda yoki taraflar kelishgan miqdorda shunga o\u2018xshash va shunday sifatli ashyolar qaytarib beriladi.<\/span><\/p>\n

Egasizlantirib saqlash bunday hol omonat saqlash shartnomasida bevosita nazarda tutilgan hollardagina amalga oshiriladi.<\/span><\/p>\n

880-modda. Omonat saqlovchining ashyo to\u2018liq saqlanishini ta\u2019minlash majburiyatlari<\/span><\/p>\n

Omonat saqlovchi saqlashga topshirilgan ashyoning to\u2018liq saqlanishini ta\u2019minlash uchun omonat saqlash shartnomasida nazarda tutilgan, shuningdek boshqa barcha zarur chora-tadbirlarni ko\u2018rishi shart.<\/span><\/p>\n

Agar shartnomada egasizlantirib saqlash nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, omonat saqlovchi saqlash uchun o\u2018ziga berilgan ashyoni yuk topshiruvchiga yoki u oluvchi sifatida ko\u2018rsatgan boshqa shaxsga topshirishi shart. Ashyo saqlashga qanday holatda topshirilgan bo\u2018lsa, o\u2018sha holatda, uning tabiiy yomonlashuvini yoki tabiiy kamayishini hisobga olib qaytarib berilishi shart.<\/span><\/p>\n

Omonat saqlovchi ashyoni qaytarish bilan bir vaqtda, basharti omonat saqlash shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, uni saqlash vaqtida olingan hosil va daromadlarni ham topshirishi shart.<\/span><\/p>\n

881-modda. Omonat saqlashga topshirilgan ashyodan foydalanish<\/span><\/p>\n

Omonat saqlovchi o\u2018ziga saqlash uchun topshirilgan ashyodan yuk topshiruvchining roziligisiz foydalanishga, shuningdek uchinchi shaxslarga undan foydalanish imkoniyatini berishga haqli emas, saqlanayotgan ashyodan foydalanish uning to\u2018liq saqlanishini ta\u2019minlash uchun zarur bo\u2018lgan hollar bundan mustasno.<\/span><\/p>\n

882-modda. Omonat saqlash shartlarini o\u2018zgartirish<\/span><\/p>\n

Omonat saqlovchi ashyoni saqlash shartlarini o\u2018zgartirish zarurligi haqida darhol yuk topshiruvchini xabardor qilishi va uning javobini kutishi shart.<\/span><\/p>\n

Ashyoning yo\u2018qolishi yoki shikastlanishi xavfi paydo bo\u2018lgan taqdirda, omonat saqlovchi saqlash shartnomasida nazarda tutilgan saqlash usuli, joyi va boshqa shartlarni yuk topshiruvchining javobini kutmasdan o\u2018zgartirishi shart.<\/span><\/p>\n

Agar saqlash vaqtida ashyoning buzilish xavfi aniq bo\u2018lib qolsa yoki ashyo buzilgan bo\u2018lsa, yoki uning to\u2018liq saqlanishini ta\u2019minlashga imkon bermaydigan vaziyatlar vujudga kelgan bo\u2018lsa, yuk topshiruvchi esa o\u2018z vaqtida choralar ko\u2018rishini kutish mumkin bo\u2018lmasa, omonat saqlovchi ashyoni yoki uning bir qismini saqlash joyida amalda bo\u2018lgan bahoda mustaqil sotishga haqli. Agar mazkur vaziyatlar omonat saqlovchi aybdor bo\u2018lmagan sabablarga ko\u2018ra vujudga kelgan bo\u2018lsa, u sotish uchun qilgan o\u2018z xarajatlarini xarid bahosidan undirish huquqiga ega.<\/span><\/p>\n

883-modda. Xavfli xossalarga ega bo\u2018lgan ashyolarni saqlash<\/span><\/p>\n

Agar yuk topshiruvchi tez yonadigan, portlash xavfi bo\u2018lgan yoki o\u2018z tabiatiga ko\u2018ra xavfli bo\u2018lgan ashyolarni saqlash uchun topshirayotgan vaqtda saqlovchini ularning xossalari haqida ogohlantirmagan bo\u2018lsa, omonat saqlovchi bu ashyolarni ko\u2018rilgan ziyonni yuk topshiruvchiga to\u2018lamagan holda istagan vaqtda zararsizlantirishi yoki yo\u2018q qilib tashlashi mumkin. Yuk topshiruvchi bunday ashyolar saqlanishi munosabati bilan saqlovchiga va uchinchi shaxslarga yetkazilgan zarar uchun javob beradi.<\/span><\/p>\n

Xavfli xossalarga ega bo\u2018lgan ashyolar saqlash uchun professional omonat saqlovchiga topshirilgan vaqtda ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan qoidalar bunday ashyolar saqlash uchun noto\u2018g\u2018ri nom bilan topshirilgan va omonat saqlovchi ularni qabul qilib olish chog\u2018ida sirtidan ko\u2018zdan kechirish yo\u2018li bilan ularning xavfli xossalarga egaligini bila olmagan taqdirda qo\u2018llanadi.<\/span><\/p>\n

Ashyolar haq evaziga saqlangan taqdirda, ushbu moddaning birinchi va ikkinchi qismlarida nazarda tutilgan hollarda ashyolarni saqlash uchun to\u2018langan haq qaytarib berilmaydi, bordi-yu, bu haq to\u2018lanmagan bo\u2018lsa, omonat saqlovchi uni to\u2018la-to\u2018kis undirib olishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Agar omonat saqlovchi xabardor bo\u2018lgani holda va uning roziligi bilan saqlashga qabul qilingan ushbu moddaning birinchi qismida ko\u2018rsatilgan ashyolar, garchi ularni saqlash shartlariga rioya etilgan bo\u2018lsa-da, atrofdagilar uchun yoki omonat saqlovchi yoxud uchinchi shaxslarning mol-mulki uchun xavfli bo\u2018lib qolgan bo\u2018lsa hamda vaziyat omonat saqlovchining yuk topshiruvchidan ularni darhol olib ketishni talab qilishiga imkon bermasa yoki yuk topshiruvchi bu talabni bajarmasa, ushbu ashyolar omonat saqlovchi tomonidan yuk topshiruvchiga ziyonni to\u2018lamagan holda zararsizlantirilishi yoki yo\u2018q qilib tashlanishi mumkin. Bunday hollarda yuk topshiruvchi ushbu ashyolarni saqlash munosabati bilan keltirilgan zarar uchun omonat saqlovchi va uchinchi shaxslar oldida javobgar bo\u2018lmaydi.<\/span><\/p>\n

884-modda. Ashyoni saqlash uchun uchinchi shaxsga topshirish<\/span><\/p>\n

Agar qonunchilikda yoki omonat saqlash shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, omonat saqlovchi yuk topshiruvchining roziligisiz ashyoni saqlash uchun uchinchi shaxsga topshirishga haqli emas, basharti buni yuk topshiruvchining manfaatlari zarur qilib qo\u2018ygan va omonat saqlovchi uning roziligini olish imkoniyatidan mahrum bo\u2018lgan bo\u2018lmasa. Omonat saqlovchi ashyoni uchinchi shaxsga topshirganligi haqida yuk topshiruvchini kechiktirmay xabardor qilishi shart.<\/span><\/p>\n

Saqlash uchun ashyo topshirilgan uchinchi shaxsning harakatlari uchun omonat saqlovchi javob beradi.<\/span><\/p>\n

885-modda. Omonat saqlaganlik uchun to\u2018lanadigan haq<\/span><\/p>\n

Omonat saqlaganlik uchun haq saqlovchiga saqlash tamom bo\u2018lganidan keyin, bordi-yu, saqlash uchun davrlar bo\u2018yicha haq to\u2018lash nazarda tutilgan bo\u2018lsa \u2014 har bir davr tamom bo\u2018lganidan keyin to\u2018lanishi shart.<\/span><\/p>\n

Agar saqlash omonat saqlovchi javobgar bo\u2018lmagan vaziyatlar tufayli shartlashilgan muddatidan oldin to\u2018xtatilsa, omonat saqlovchi haqning mutanosib qismini, ushbu Kodeks 883-moddasining birinchi, ikkinchi va uchinchi qismlarida nazarda tutilgan hollarda esa, haqning hammasini olish huquqiga ega bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

Agar saqlash omonat saqlovchi javobgar bo\u2018ladigan vaziyatlar tufayli muddatidan oldin to\u2018xtatilsa, u saqlaganlik uchun haq talab qilish huquqiga ega bo\u2018lmaydi, bu haq ustidan olgan summalarni esa yuk topshiruvchiga qaytarishi shart.<\/span><\/p>\n

Agar shartnomada nazarda tutilgan muddat tugaganidan keyin saqlab turilgan ashyo yuk topshiruvchi tomonidan qaytarib olinmagan bo\u2018lsa, u ashyoni bundan keyin saqlagani uchun omonat saqlovchiga tegishli miqdorda haq to\u2018lashi shart.<\/span><\/p>\n

Ushbu moddaning qoidalari omonat saqlash shartnomasida boshqacha tartib belgilab qo\u2018yilgan bo\u2018lmasa qo\u2018llaniladi.<\/span><\/p>\n

886-modda. Omonat saqlash yuzasidan qilingan xarajatlarni qoplash<\/span><\/p>\n

Agar shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, ashyoni saqlash xarajatlari to\u2018lanadigan haq summasiga kiritiladi. Alohida xarajatlar omonat saqlash shartnomasida nazarda tutilgan haq summasiga yoki xarajatlar tarkibiga kiritilmasligi nazarda tutiladi.<\/span><\/p>\n

Agar omonat saqlash shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, ashyo tekinga saqlanganida yuk topshiruvchi amalda qilingan zarur xarajatlarni omonat saqlovchiga to\u2018lashi shart.<\/span><\/p>\n

887-modda. Omonat saqlash uchun qilingan alohida xarajatlar<\/span><\/p>\n

Ashyoni saqlash uchun qilingan, odatdagi bunday xarajatlardan ortiq bo\u2018lgan hamda omonat saqlash shartnomasini tuzish chog\u2018ida taraflar oldindan ko\u2018rishi mumkin bo\u2018lmagan xarajatlar (alohida xarajatlar), basharti yuk topshiruvchi ushbu xarajatlarga rozilik bergan yoki ularni keyinchalik ma\u2019qullagan bo\u2018lsa, shuningdek qonunchilikda yoki shartnomada nazarda tutilgan boshqa hollarda omonat saqlovchiga to\u2018lanadi.<\/span><\/p>\n

Alohida xarajatlarni qilish zarur bo\u2018lib qolganida, omonat saqlovchi yuk topshiruvchidan ushbu xarajatlarga rozilik so\u2018rashi shart. Agar yuk topshiruvchi omonat saqlovchi ko\u2018rsatgan muddatda yoki javob berish uchun yetarli bo\u2018lgan vaqtda o\u2018zining rozi emasligini xabar qilmasa, u alohida xarajatlarga rozi bo\u2018lgan, deb hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

Ishning holatlariga ko\u2018ra yuk topshiruvchining roziligini oldindan olish mumkin bo\u2018lsa-da, omonat saqlovchi bunday rozilikni olmasdan turib saqlash uchun alohida xarajatlar qilgan va yuk topshiruvchi keyinchalik ularni ma\u2019qullamagan taqdirda, omonat saqlovchi alohida xarajatlarni faqat ushbu xarajatlar qilinmasa ashyoga yetkazilishi mumkin bo\u2018lgan zarar doirasida qoplashni talab qilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Agar saqlash shartnomasida boshqa hol nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, alohida xarajatlar saqlash haqiga qo\u2018shimcha ravishda to\u2018lanadi.<\/span><\/p>\n

888-modda. Ashyoning yuk topshiruvchi tomonidan qaytarib olinishi<\/span><\/p>\n

Yuk topshiruvchi shartnomada nazarda tutilgan saqlash muddati tamom bo\u2018lgach, saqlash uchun topshirilgan ashyoni qaytarib olishi shart.<\/span><\/p>\n

Yuk topshiruvchi ashyoni olishdan bosh tortgan taqdirda, agar omonat saqlash shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, omonat saqlovchi ashyoni mustaqil suratda sotishga, uning qiymati belgilangan bazaviy hisoblash miqdorining ellik baravariga teng summadan ortiq bo\u2018lgan taqdirda esa \u2014 ushbu Kodeksning 379, 380 va 381-moddalarida nazarda tutilgan tartibda sotishga haqli.<\/span><\/p>\n

Ashyoni sotishdan tushgan summa omonat saqlovchiga tegishli haq chegirib tashlangach, yuk topshiruvchiga beriladi.<\/span><\/p>\n

889-modda. Ashyo yo\u2018qolganligi, kam chiqqanligi yoki shikastlanganligi uchun omonat saqlovchining javobgarligi<\/span><\/p>\n

Omonat saqlovchi saqlash uchun qabul qilingan ashyo yo\u2018qolganligi, kam chiqqanligi yoki shikastlanganligi uchun ushbu Kodeksning 333-moddasida nazarda tutilgan asoslarga ko\u2018ra javobgar bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

Professional omonat saqlovchi ashyoning yo\u2018qolishi, kam chiqishi yoki shikastlanishi:<\/span><\/p>\n

yengib bo\u2018lmas kuch ta\u2019siri oqibatida;<\/span><\/p>\n

ashyoning uni saqlash uchun qabul qilish chog\u2018ida omonat saqlovchi bilmagan va bilishi shart bo\u2018lmagan yashirin xossalari tufayli;<\/span><\/p>\n

saqlanayotgan ashyoning yo\u2018qolganligi, kam chiqqanligi yoki shikastlanganligi yuk topshiruvchining qasddan qilganligi yoki qo\u2018pol ehtiyotsizligi natijasida yuz berganligini isbotlamasa javobgar bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

Shartnomada nazarda tutilgan saqlash muddati yoki omonat saqlovchining talabiga ko\u2018ra ashyoni qaytarib olishi shart bo\u2018lgan vaqt tugagach, yuk topshiruvchi saqlanayotgan ashyoni qaytarib olmasa, omonat saqlovchi bundan buyon ashyo yo\u2018qolganligi, kam chiqqanligi yoki shikastlanganligi uchun qasddan harakat qilgan yoki qo\u2018pol ehtiyotsizlik qilgan taqdirdagina javob beradi.<\/span><\/p>\n

890-modda. Omonat saqlovchining javobgarlik darajasi<\/span><\/p>\n

Ashyo yo\u2018qolganligi, kam chiqqanligi yoki shikastlanganligi tufayli yuk topshiruvchiga yetkazilgan zarar, agar qonunda yoki saqlash shartnomasida boshqa hol nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, ushbu Kodeksning 324-moddasiga muvofiq omonat saqlovchi tomonidan qoplanadi.<\/span><\/p>\n

Ashyo tekin saqlanganida uning yo\u2018qolishi, kam chiqishi yoki shikastlanishi tufayli yuk topshiruvchiga yetkazilgan zarar:<\/span><\/p>\n

ashyolar yo\u2018qolganligi va kam chiqqanligi uchun \u2014 yo\u2018qolgan yoki yetishmayotgan ashyolarning qiymati miqdorida;<\/span><\/p>\n

ashyolar shikastlanganligi uchun \u2014 ularning qiymati qancha summaga kamaygan bo\u2018lsa, shuncha summa miqdorida qoplanadi.<\/span><\/p>\n

Agar omonat saqlovchi javobgar bo\u2018lgan holda shikast yetishi natijasida ashyoning sifati undan dastlabki vazifasi bo\u2018yicha foydalanish mumkin bo\u2018lmaydigan darajada o\u2018zgargan bo\u2018lsa, yuk topshiruvchi undan voz kechishga va omonat saqlovchidan ushbu ashyoning qiymatini, shuningdek, agar qonunda yoki omonat saqlash shartnomasida nazarda tutilgan bo\u2018lsa, boshqa zararni ham qoplashni talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

891-modda. Omonat saqlovchiga yetkazilgan zararni qoplash<\/span><\/p>\n

Agar omonat saqlovchi ashyoni saqlash uchun qabul qilib olayotgan paytida uning xossalarini bilmagan va bilishi shart bo\u2018lmagan bo\u2018lsa, yuk topshiruvchi saqlash uchun topshirilgan ashyoning xossalari tufayli yetkazilgan zararni omonat saqlovchiga to\u2018lashi shart.<\/span><\/p>\n

892-modda. Yuk topshiruvchining talabi bilan omonat saqlash majburiyatining bekor bo\u2018lishi<\/span><\/p>\n

Shartnomada yukni qaytarib berishning boshqacha muddati belgilangan bo\u2018lsa ham, omonat saqlovchi yuk topshiruvchining talabi bilan saqlashga qabul qilingan ashyoni darhol qaytarib berishi kerak. Bu holda, agar omonat saqlash shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, yuk topshiruvchi majburiyatni muddatidan oldin bekor qilishi tufayli omonat saqlovchiga yetkazilgan zararni to\u2018lashi shart.<\/span><\/p>\n

893-modda. Omonat saqlash haqidagi umumiy qoidalarni uning alohida turlariga tatbiq etish<\/span><\/p>\n

Agar ushbu Kodeksning 894 \u2014 913-moddalarida nazarda tutilgan omonat saqlashning alohida turlari to\u2018g\u2018risidagi qoidalarda, boshqa qonunchilik hujjatlarida o\u2018zgacha tartib belgilab qo\u2018yilgan bo\u2018lmasa, omonat saqlash haqidagi umumiy qoidalar uning alohida turlariga ham tatbiq etiladi.<\/span><\/p>\n

2-\u00a7. Omonat saqlashning alohida turlari<\/span><\/p>\n

894-modda. Lombardda omonat saqlash<\/span><\/p>\n

Lombardda omonat saqlash uchun fuqarolardan shaxsiy iste\u2019molga mo\u2018ljallangan ko\u2018char ashyolar qabul qilinishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Ashyoni lombardda omonat saqlash shartnomasi lombard tomonidan yuk topshiruvchiga (mijozga) uning nomi yozilgan saqlov pattasi berish yo\u2018li bilan rasmiylashtiriladi.<\/span><\/p>\n

Lombardga saqlash uchun topshiriladigan ashyo taraflarning kelishuvi bilan saqlash uchun qabul qilish paytida va joyida odatda savdoda shu turdagi va sifatdagi ashyoga belgilanadigan narxlarga muvofiq baholanishi kerak.<\/span><\/p>\n

Lombard saqlash uchun qabul qilingan ashyolarni ushbu moddaning uchinchi qismiga muvofiq chiqarilgan narxning to\u2018liq summasida o\u2018z hisobidan yuk topshiruvchi foydasiga sug\u2018urtalashi shart.<\/span><\/p>\n

895-modda. Lombarddan talab qilib olinmagan ashyolar<\/span><\/p>\n

Yuk topshiruvchi ashyolarni qaytarib olishdan bosh tortgan taqdirda, lombard ularni uch oy mobaynida saqlab turishi shart. Bu muddat o\u2018tganidan keyin talab qilib olinmagan ashyolar lombard tomonidan ushbu Kodeks 289-moddasining yettinchi qismida belgilab qo\u2018yilgan tartibda sotilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Ashyolarni sotishdan tushgan puldan saqlash haqi va lombardga tegishli boshqa to\u2018lovlar qoplanadi. Pulning qolgan qismi lombard tomonidan saqlov pattasining egasiga u taqdim etilganida qaytarib beriladi.<\/span><\/p>\n

896-modda. Boyliklarni bankda saqlash<\/span><\/p>\n

Bank qimmatli qog\u2018ozlarni, qimmatbaho metallar va toshlarni, boshqa boyliklarni, shuningdek hujjatlarni saqlash uchun qabul qilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Bankda boyliklarni saqlash shartnomasi bank tomonidan boylik topshiruvchiga nomi yozilgan saqlov hujjatini berish yo\u2018li bilan rasmiylashtiriladi. Bu hujjatni taqdim etish bank tomonidan saqlanayotgan boyliklarni boylik topshiruvchiga berish uchun asos bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

Qimmatli qog\u2018ozlarni saqlash (depozit) shartnomasida nazarda tutilgan hollarda bank ularning to\u2018liq saqlanishini ta\u2019minlashdan tashqari, ushbu qog\u2018ozlarga nisbatan yuridik ahamiyatga ega harakatlarni ham (vakillik va hokazo) amalga oshiradi.<\/span><\/p>\n

Boyliklarni yakka tartibdagi po\u2018lat sandiqdan (po\u2018lat sandiq bo\u2018linmasidan, saqlash uchun mo\u2018ljallangan alohida binodan) foydalangan holda saqlash shartnomasi bank tomonidan boyliklarni saqlash uchun qabul qilish harakatlarini amalga oshirish va boylik topshiruvchiga po\u2018lat sandiq kalitini, boylik topshiruvchini ko\u2018rsatadigan varaqcha, ko\u2018rsatuvchining po\u2018lat sandiqni ochish va undan boyliklarni olish huquqini tasdiqlaydigan boshqa belgi yoki hujjat berish yo\u2018li bilan tuzilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Agar shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, boylik topshiruvchi istagan vaqtda boyliklarni po\u2018lat sandiqdan olishi, ularni qayta qo\u2018yishi, saqlanayotgan hujjatlar bilan ishlashi mumkin. Bunda bank boylik topshiruvchining boyliklarni olishini va qaytarib topshirishini hisobga olish huquqiga ega.<\/span><\/p>\n

Boylik topshiruvchi boyliklarning bir qismini po\u2018lat sandiqdan olgan taqdirda, bank boyliklarning qolgan qismi but saqlanishi uchun javobgar bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

Ushbu moddada belgilangan bankning po\u2018lat sandig\u2018ida boyliklarni saqlash qoidalari bank o\u2018z po\u2018lat sandig\u2018ini mulk ijarasi shartlari asosida foydalanish uchun boshqa shaxsga beradigan hollarga taalluqli bo\u2018lmaydi.<\/span><\/p>\n

897-modda. Ashyolarni transport tashkilotlarining yukxonalarida saqlash<\/span><\/p>\n

Transport tashkilotlarining ixtiyoridagi yukxonalar yo\u2018lovchilar va boshqa fuqarolardan, ularda yo\u2018l hujjatlari bor yoki yo\u2018qligidan qat\u2019i nazar, ashyolarni saqlash uchun qabul qilishi shart. Ashyoni transport tashkilotlarining yukxonalarida saqlash shartnomasi ommaviy hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

Ashyo saqlash uchun yukxonaga qabul qilinganligini tasdiqlash yuzasidan (avtomat yukxonalardan tashqari) yuk topshiruvchiga patta yoki nomerli jeton beriladi.<\/span><\/p>\n

Patta yoki jeton yo\u2018qotilgan taqdirda yukxonaga topshirilgan ashyo yuk topshiruvchiga ushbu ashyo o\u2018ziga qarashli ekanligining isbotini taqdim etgan taqdirda beriladi.<\/span><\/p>\n

Yukxonaga topshirilgan ashyo yo\u2018qolganligi, kam chiqqanligi yoki shikastlanganligi oqibatida yuk topshiruvchi ko\u2018rgan zarar summasi, agar ashyoni saqlashga topshirish paytida u narxlangan bo\u2018lsa yoki zararning o\u2018rnini qoplashga kerakli summa xususida taraflar kelishib olgan bo\u2018lsalar, zararni qoplash to\u2018g\u2018risida talab qo\u2018yilgan paytdan boshlab bir sutka muddatda yuk topshiruvchiga to\u2018lanadi.<\/span><\/p>\n

Ashyo maxsus qoidalar yoki taraflarning kelishuvi bilan belgilangan muddatga yukxonaga topshirilishi mumkin. Ko\u2018rsatilgan muddatda talab qilib olinmagan ashyoni yukxona yana o\u2018ttiz kun saqlab turishi shart. Ushbu muddat tamom bo\u2018lgach, talab qilib olinmagan ashyo sotilishi, sotishdan tushgan pul esa ushbu Kodeksning 895-moddasiga muvofiq taqsimlanishi mumkin.<\/span><\/p>\n

898-modda. Ashyoni tashkilotlarning kiyimxonalarida saqlash<\/span><\/p>\n

Agar tashkilotlarning kiyimxonalarida ashyolarni haq evaziga saqlash haqida ashyoni saqlashga topshirish vaqtida kelishib qo\u2018yilgan yoki boshqa ochiq usulda shartlashilgan bo\u2018lmasa, ularda ashyo saqlash bepul hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

Ashyo kiyimxonada saqlash uchun qabul qilib olinganligini tasdiqlash uchun saqlovchi yuk topshiruvchiga nomerli jeton yoki ashyo saqlash uchun qabul qilib olinganligini tasdiqlovchi boshqa belgi beradi.<\/span><\/p>\n

Kiyimxonaga topshirilgan ashyo jeton taqdim etuvchiga beriladi. Bunda saqlovchi jeton taqdim etuvchining ashyoni olishga vakolatlarini tekshirishi shart emas. Biroq, omonat saqlovchi jeton uni taqdim etuvchiga qarashli ekanligiga shubhalansa, ashyoni jeton taqdim etuvchiga qaytarib berishni to\u2018xtatib turishga haqli.<\/span><\/p>\n

Yuk topshiruvchi jetonni yo\u2018qotib qo\u2018ygan, lekin uning ashyolarni kiyimxonaga topshirganligi yoki ashyolarning unga tegishliligi saqlovchida shubha tug\u2018dirmagan yoxud yuk topshiruvchi tomonidan isbotlangan hollarda ham saqlovchi kiyimxonadagi ashyoni berishga haqli. Tashkilotlarning ashyolar kiyimxonalarda but saqlanishi uchun javobgarligi, shuningdek talab qilib olinmagan ashyolarni saqlash muddatlari ushbu Kodeks 897-moddasining to\u2018rtinchi va beshinchi qismlarida ko\u2018rsatilgan qoidalar bo\u2018yicha belgilanadi.<\/span><\/p>\n

899-modda. Ashyoni mehmonxonada saqlash<\/span><\/p>\n

Mehmonxona unda yashayotgan shaxs tomonidan olib kirilgan ashyolarning yo\u2018qolganligi, kam chiqqanligi yoki shikastlanganligi uchun omonat saqlovchi sifatida alohida kelishuv bo\u2018lmagan taqdirda ham javob beradi, ashyo yengib bo\u2018lmaydigan kuch, ashyoning o\u2018z xossalari oqibatida yoki mehmonxonada yashovchining o\u2018zi, uning hamrohlari yoki uning yoniga kelgan shaxslar aybi bilan yo\u2018qolgan, kam chiqqan yoki shikastlangan hollar bundan mustasno.<\/span><\/p>\n

Mehmonxona xodimlariga ishonib topshirilgan ashyo yoki mo\u2018ljallangan joyga (mehmonxona nomeri va boshqalarga) joylashtirilgan ashyo mehmonxonaga olib kirilgan ashyo deb hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

Pul, boshqa valyuta qimmatliklari, qimmatli qog\u2018ozlar va boshqa qimmatbaho ashyolar saqlash uchun alohida omonat saqlash shartnomasi bo\u2018yicha qabul qilib olingan bo\u2018lsagina, mehmonxona ularning yo\u2018qolganligi uchun javobgar bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

Mehmonxonada yashayotgan, o\u2018z ashyolarining yo\u2018qolganligi, kam chiqqanligi yoki shikastlanganligini bilib qolgan shaxs mehmonxona ma\u2019muriyatiga bu haqda kechiktirmay xabar qilishi shart. Aks holda mehmonxona ashyolarning to\u2018liq saqlanmaganligi uchun javobgarlikdan ozod qilinadi.<\/span><\/p>\n

Mehmonxona bu yerda yashayotgan shaxslarning ashyolari saqlanishi uchun javobgarlikni o\u2018z zimmasiga olmasligini e\u2019lon qilgan taqdirda ham, javobgarlikdan ozod qilinmaydi.<\/span><\/p>\n

Mehmonxonalarda talab qilib olinmagan ashyolarni saqlash muddatlari va ularning taqdiri ushbu Kodeks 897-moddasining beshinchi qismida yozib qo\u2018yilgan qoidalarga muvofiq belgilanadi.<\/span><\/p>\n

Ushbu moddaning qoidalari motellar, dam olish uylari, sanatoriylar, yotoqxonalar, hammomlarda, shuningdek tashkilotga keladigan fuqarolarning ashyolarini saqlash uchun maxsus ajratilgan joylarga ega bo\u2018lgan boshqa tashkilotlarda ham ashyolarni saqlashga nisbatan qo\u2018llanadi.<\/span><\/p>\n

900-modda. Nizoli ashyolarni saqlash (sekvestr)<\/span><\/p>\n

Sekvestr to\u2018g\u2018risidagi shartnoma bo\u2018yicha ashyoga egalik qilish xususida oralarida nizo chiqqan ikki yoki bir necha shaxs nizoli ashyoni uchinchi shaxsga beradilar. Uchinchi shaxs nizo hal bo\u2018lgach, ashyoni sud qarori bilan yoki nizolashayotgan hamma shaxslarning kelishuviga muvofiq kimga tegishli bo\u2018lsa, o\u2018sha shaxsga qaytarib berish majburiyatini oladi (shartnoma sekvestri).<\/span><\/p>\n

Nizoli ashyo sudning qaroriga ko\u2018ra sekvestr tartibida saqlash uchun topshirilishi mumkin (sud sekvestri).<\/span><\/p>\n

Sud tomonidan tayinlangan shaxs ham, shuningdek bahslashayotgan taraflarning o\u2018zaro kelishuviga muvofiq belgilanadigan shaxs ham sud sekvestri bo\u2018yicha omonat saqlovchi bo\u2018lishi mumkin. Har ikkala holda ham, agar qonunchilikda boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, omonat saqlovchining roziligi talab qilinadi.<\/span><\/p>\n

Sekvestr tartibida saqlashga ko\u2018char mulklar ham, shuningdek ko\u2018chmas mulklar ham topshirilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

3-\u00a7. Tovar omborida omonat saqlash<\/span><\/p>\n

901-modda. Tovar ombori<\/span><\/p>\n

Tadbirkorlik faoliyati sifatida tovarlarni saqlaydigan va saqlash bilan bog\u2018liq xizmatlarni ko\u2018rsatadigan tashkilot tovar ombori deyiladi.<\/span><\/p>\n

902-modda. Umumiy foydalanishdagi tovar ombori<\/span><\/p>\n

Agar qonunchilikka muvofiq tovar ombori tovarlarni saqlash uchun chegaralangan doiradagi shaxslardan qabul qilishi mumkin bo\u2018lgan omborlar jumlasiga kiritilgan bo\u2018lmasa, u umumiy foydalanishdagi ombor deb hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

Umumiy foydalanishdagi tovar ombori tomonidan tuziladigan omborda omonat saqlash shartnomasi ommaviy shartnoma deb hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

903-modda. Omborda omonat saqlash shartnomasi<\/span><\/p>\n

Omborda omonat saqlash shartnomasi bo\u2018yicha tovar ombori (saqlovchi) tovar egasi (yuk topshiruvchi) tomonidan o\u2018ziga topshirilgan tovarlarni haq evaziga saqlash va ularni to\u2018liq holicha qaytarib berish majburiyatini oladi.<\/span><\/p>\n

Omborda omonat saqlash shartnomasi yozma ravishda tuziladi. Agar omborda saqlash shartnomasini tuzish va tovarni omborga qabul qilib olish ombor hujjati bilan tasdiqlangan bo\u2018lsa, omborda omonat saqlash shartnomasining yozma shakliga rioya qilingan hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

904-modda. Ashyolarni tasarruf qilish huquqi bilan saqlash<\/span><\/p>\n

Agar qonunchilikdan yoki omborda omonat saqlash shartnomasidan tovar ombori o\u2018ziga saqlash uchun topshirilgan tovarlarni tasarruf etishi mumkinligi kelib chiqsa, u holda taraflarning munosabatlariga ushbu Kodeks 41-bobining qoidalari qo\u2018llanadi, biroq tovarlarni qaytarib berish vaqti va joyi ushbu bobning qoidalari bilan belgilanadi.<\/span><\/p>\n

905-modda. Tovar omborining majburiyatlari<\/span><\/p>\n

Tovar ombori standartlar, texnikaviy shartlar, texnologiya yo\u2018riqnomalari, saqlash yo\u2018riqnomalari, ayrim turdagi tovarlarni saqlash qoidalarida, ombor uchun majburiy bo\u2018lgan boshqa maxsus normativ hujjatlarda belgilab qo\u2018yilgan saqlash shartlari (tartiboti)ga rioya qilishi lozim.<\/span><\/p>\n

Agar omborda omonat saqlash shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, tovar ombori tovarlarni saqlash uchun qabul qilib olayotganida ularni o\u2018z hisobidan ko\u2018zdan kechirishi kerak.<\/span><\/p>\n

Agar omonat saqlash egasizlantirish yo\u2018li bilan amalga oshirilayotgan bo\u2018lsa, tovar ombori tovar egasiga tovarlarni yoki ularning namunalarini ko\u2018zdan kechirish, namuna olish hamda tovarlarning to\u2018liq saqlanishini ta\u2019minlash uchun zarur chora-tadbirlarni ko\u2018rish imkoniyatlarini berishi shart.<\/span><\/p>\n

Tovarlarning to\u2018liq saqlanishini ta\u2019minlash uchun saqlash sharoitlarini tezlik bilan o\u2018zgartirish talab qilinadigan hollarda tovar ombori zarur shoshilinch choralarni mustaqil ko\u2018rishga haqli. U ko\u2018rilgan choralar to\u2018g\u2018risida tovar egasiga xabar berishi shart.<\/span><\/p>\n

Saqlash vaqtida tovar omborda omonat saqlash shartnomasida kelishilganidan yoki odatdagi tabiiy buzilish normalari doirasidan tashqari chiqadigan darajada buzilganligi aniqlangan taqdirda, tovar ombori bu haqda darhol dalolatnoma tuzishi va o\u2018sha kuniyoq yuk topshiruvchini xabardor qilishi shart.<\/span><\/p>\n

906-modda. Tovar egasiga qaytarilayotgan vaqtda uning miqdori va holatini tekshirish<\/span><\/p>\n

Tovar egasi va tovar omborining har biri tovarni qaytarib berish vaqtida uni ko\u2018zdan kechirish va miqdorini tekshirishni talab qilish huquqiga ega. Shu tufayli qilingan xarajatlar tovarni ko\u2018zdan kechirishni yoki uning miqdorini tekshirishni talab qilgan taraf zimmasiga tushadi.<\/span><\/p>\n

Agar ombor tovarni egasiga qaytarayotgan vaqtida ular tovarni birga ko\u2018zdan kechirmagan yoki tekshirmagan bo\u2018lsalar, tovar tegishli darajada saqlanmaganligi oqibatida uning kam chiqqanligi yoki buzilganligi haqidagi ariza omborga tovarni olish vaqtida, tovarni qabul qilishning oddiy usuli bilan aniqlash mumkin bo\u2018lmagan yetishmovchilik yoki buzilish xususida esa, ularni aniqlash uchun zarur bo\u2018lgan oqilona muddatda yozma ravishda yuborilishi kerak.<\/span><\/p>\n

Ushbu moddaning ikkinchi qismida ko\u2018rsatilgan ariza bo\u2018lmaganida, agar aksi isbot qilingan bo\u2018lmasa, ombor tovarni omborda omonat saqlash shartnomasi shartlariga muvofiq qaytargan deb hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

907-modda. Tovar omborining omborda saqlash shartnomasidan bosh tortishi<\/span><\/p>\n

Yuk topshiruvchi tovarning xavfli ekanligini yashirgan va bu katta zarar yetkazishi mumkin bo\u2018lgan hollarda tovar ombori omonat saqlash shartnomasini bajarishdan bosh tortishga haqli.<\/span><\/p>\n

908-modda. Ombor hujjatlari<\/span><\/p>\n

Tovar omborlari tovarlarni saqlashga qabul qilganligini tasdiqlab, quyidagi ombor hujjatlarini berishi mumkin:<\/span><\/p>\n

ikki qismli ombor guvohnomasi;<\/span><\/p>\n

oddiy ombor guvohnomasi;<\/span><\/p>\n

ombor pattasi.<\/span><\/p>\n

Ikki qismli ombor guvohnomasi, uning har bir qismi va oddiy ombor guvohnomasi qimmatli qog\u2018ozlar bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

Ikki qismli va oddiy ombor guvohnomasi garov narsasi bo\u2018lishi mumkin.<\/span><\/p>\n

909-modda. Ikki qismli ombor guvohnomasi<\/span><\/p>\n

Ikki qismli ombor guvohnomasi ombor guvohnomasidan va garov guvohnomasidan (varrant) iborat bo\u2018lib, ular bir-biridan ajratilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Ikki qismli ombor guvohnomasining har bir qismida quyidagilar ko\u2018rsatilgan bo\u2018lishi kerak:<\/span><\/p>\n

tovarni saqlash uchun qabul qilgan tovar omborining nomi va joylashgan manzili;<\/span><\/p>\n

ombor guvohnomasining ombor reyestri bo\u2018yicha joriy nomeri;<\/span><\/p>\n

tovar saqlash uchun qabul qilib olingan tashkilot nomi yoki fuqaroning ismi, shuningdek tovar egasining joylashgan yeri (yashash joyi);<\/span><\/p>\n

saqlash uchun qabul qilingan tovarning nomi va miqdori \u2013\u2013 birliklar soni va (yoki) tovar donalarining soni va (yoki) tovarning o\u2018lchovi (og\u2018irligi, hajmi);<\/span><\/p>\n

agar muddat belgilangan bo\u2018lsa, tovar qancha muddatga saqlash uchun qabul qilinganligi yoki tovar talab qilib olinguncha saqlash uchun qabul qilinganligi;<\/span><\/p>\n

omonat saqlaganlik uchun to\u2018lanadigan haq miqdori yoki bu haqni hisoblab chiqarishga asos bo\u2018ladigan tariflar va saqlash haqini to\u2018lash tartibi;<\/span><\/p>\n

ombor guvohnomasi berilgan sana.<\/span><\/p>\n

Ikki qismli ombor guvohnomasining ikkala qismida vakil shaxsning bir xil imzosi va tovar omborxonasining muhri (muhr mavjud bo\u2018lgan taqdirda) bo\u2018lishi shart.<\/span><\/p>\n

Ushbu moddaning talablariga mos kelmaydigan hujjat ikki qismli ombor guvohnomasi bo\u2018la olmaydi.<\/span><\/p>\n

910-modda. Tovarga ombor va garov guvohnomasini saqlovchining huquqlari<\/span><\/p>\n

Ombor va garov guvohnomalarini saqlovchi omborda saqlanayotgan tovarni to\u2018la tasarruf etish huquqiga ega.<\/span><\/p>\n

Garov guvohnomasidan ajratilgan ombor guvohnomasini saqlovchi tovarni tasarruf etishga haqli, lekin garov guvohnomasi bo\u2018yicha berilgan kreditni to\u2018lamagunicha tovarni ombordan olishi mumkin emas.<\/span><\/p>\n

Garov guvohnomasini saqlovchi ushbu guvohnoma bo\u2018yicha berilgan kredit va uning foizlari miqdorida tovar bo\u2018yicha garov huquqiga ega bo\u2018ladi. Tovar garovga qo\u2018yilganida bu haqda ombor guvohnomasiga belgi qo\u2018yiladi.<\/span><\/p>\n

911-modda. Ombor va garov guvohnomasini boshqa shaxsga berish<\/span><\/p>\n

Ombor guvohnomasi va garov guvohnomasi birgalikda yoki alohida-alohida topshirish yozuvlari bo\u2018yicha topshirilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

912-modda. Oddiy ombor guvohnomasi<\/span><\/p>\n

Oddiy ombor guvohnomasi taqdim etuvchiga beriladi.<\/span><\/p>\n

Oddiy ombor guvohnomasida ushbu Kodeksning 909-moddasida nazarda tutilgan ma\u2019lumotlar bo\u2018lishi, shuningdek u taqdim etuvchiga berilganligi ko\u2018rsatilgan bo\u2018lishi shart.<\/span><\/p>\n

913-modda. Tovarni ikki qismli omborxona guvohnomasi bo\u2018yicha berish<\/span><\/p>\n

Tovar ombori tovarni ombor va garov guvohnomalarini (ikki qismli ombor guvohnomasini) saqlovchiga berib, undan ushbu ikkala guvohnomani oladi.<\/span><\/p>\n

Ombor guvohnomasini saqlovchi garov guvohnomasiga ega bo\u2018lmasa, biroq uning yuzasidan qarz summasini to\u2018lagan bo\u2018lsa, ombor tovarni faqat ombor guvohnomasiga ayirboshlash yo\u2018li bilan va u bilan birgalikda garov guvohnomasi bo\u2018yicha butun qarz summasi to\u2018langanligi haqidagi patta taqdim etilganidagina beradi.<\/span><\/p>\n

Ombor va garov guvohnomalarining saqlovchisi tovarni qismlarga bo\u2018lib berishni talab qilishga haqli. Bunda dastlabki guvohnomalar o\u2018rniga unga omborda qolgan tovar uchun yangi guvohnomalar beriladi.<\/span><\/p>\n

Garov guvohnomasiga ega bo\u2018lmagan va uning yuzasidan qarz summasini to\u2018lamagan ombor guvohnomasini saqlovchiga ushbu moddaning talablariga qaramay tovarni bergan tovar ombori garov guvohnomasini saqlovchi oldida bu guvohnoma bo\u2018yicha ta\u2019minlangan butun to\u2018lov uchun javobgar bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

52-BOB. SUG\u2018URTA<\/span><\/strong><\/p>\n

914-modda. Ixtiyoriy va majburiy sug\u2018urta<\/span><\/p>\n

Sug\u2018urta fuqaro yoki yuridik shaxs (sug\u2018urta qildiruvchi) sug\u2018urta tashkiloti (sug\u2018urtalovchi) bilan tuzadigan mulkiy yoki shaxsiy sug\u2018urta shartnomalari asosida amalga oshiriladi.<\/span><\/p>\n

Shaxsiy sug\u2018urta shartnomasi ommaviy shartnoma hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

Qonunda ko\u2018rsatilgan shaxslarga sug\u2018urta qiluvchilar sifatida boshqa shaxslarning hayoti, sog\u2018lig\u2018i yoki mol-mulkini yoxud o\u2018zining boshqa shaxslar oldidagi fuqarolik javobgarligini o\u2018z hisobidan yoxud manfaatdor shaxslar hisobidan sug\u2018urta qilish (majburiy sug\u2018urta) majburiyati qonun bilan yuklangan hollarda sug\u2018urta ushbu bobning qoidalariga muvofiq shartnomalar tuzish yo\u2018li bilan amalga oshiriladi.<\/span><\/p>\n

Majburiy sug\u2018urtada sug\u2018urta qildiruvchi sug\u2018urtalovchi bilan sug\u2018urtaning ushbu turini tartibga soladigan qonunchilikda nazarda tutilgan shartlarda shartnoma tuzishi shart.<\/span><\/p>\n

Qonunda fuqarolarning hayoti, sog\u2018lig\u2018i va mol-mulkini davlat budjeti mablag\u2018lari hisobidan majburiy sug\u2018urta qilish hollari (davlat majburiy sug\u2018urtasi) nazarda tutilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

915-modda. Mulkiy sug\u2018urta shartnomasi<\/span><\/p>\n

Mulkiy sug\u2018urta shartnomasiga muvofiq bir taraf (sug\u2018urtalovchi) shartnomada shartlashilgan haq (sug\u2018urta mukofoti) evaziga shartnomada nazarda tutilgan voqea (sug\u2018urta hodisasi) sodir bo\u2018lganda boshqa tarafga (sug\u2018urta qildiruvchiga) yoki shartnoma qaysi shaxsning foydasiga tuzilgan bo\u2018lsa, o\u2018sha shaxsga (naf oluvchiga) bu hodisa oqibatida sug\u2018urtalangan mulkka yetkazilgan zararni yoxud sug\u2018urtalanuvchining boshqa mulkiy manfaatlari bilan bog\u2018liq zararni shartnomada belgilangan summa (sug\u2018urta puli) doirasida to\u2018lash (sug\u2018urta tovoni to\u2018lash) majburiyatini oladi.<\/span><\/p>\n

Mulkiy sug\u2018urta shartnomasi bo\u2018yicha quyidagilar sug\u2018urtalanishi mumkin:<\/span><\/p>\n

muayyan mol-mulkning yo\u2018qotilishi (nobud bo\u2018lishi), kam chiqishi yoki shikastlanishi xavfi;<\/span><\/p>\n

fuqarolik javobgarligi xavfi \u2014 boshqa shaxslarning hayoti, sog\u2018lig\u2018i yoki mol-mulkiga zarar yetkazilishi oqibatida yuzaga keladigan majburiyatlar bo\u2018yicha javobgarlik, qonunda nazarda tutilgan hollarda esa, shuningdek shartnomalar bo\u2018yicha javobgarlik xavfi;<\/span><\/p>\n

tadbirkorlik xavfi \u2014 tadbirkorning kontragentlari o\u2018z majburiyatlarini buzishi yoki tadbirkorga bog\u2018liq bo\u2018lmagan vaziyatlarga ko\u2018ra bu faoliyat shart-sharoitlarining o\u2018zgarishi tufayli tadbirkorlik faoliyatidan kutilgan daromadlarni ololmaslik xavfi.<\/span><\/p>\n

916-modda. Sug\u2018urtalashga yo\u2018l qo\u2018yilmaydigan manfaatlar<\/span><\/p>\n

G\u2018ayriqonuniy manfaatlarni sug\u2018urtalashga yo\u2018l qo\u2018yilmaydi.<\/span><\/p>\n

Qimor, lotereyalar va garov o\u2018yinlarida ishtirok etishda ko\u2018riladigan zararni sug\u2018urtalashga yo\u2018l qo\u2018yilmaydi.<\/span><\/p>\n

Garovga olinganlarni ozod qilish maqsadida shaxs majburan qilishi mumkin bo\u2018lgan xarajatlarni sug\u2018urtalashga yo\u2018l qo\u2018yilmaydi.<\/span><\/p>\n

Sug\u2018urta shartnomalarining ushbu modda birinchi, ikkinchi va uchinchi qismlariga zid bo\u2018lgan shartlari o\u2018z-o\u2018zidan haqiqiy emas.<\/span><\/p>\n

917-modda. Mol-mulkni sug\u2018urta qilish<\/span><\/p>\n

Mol-mulk uning asralishidan qonunchilikka yoki shartnomaga asoslangan manfaatga ega bo\u2018lgan shaxs (sug\u2018urta qildiruvchi yoki naf oluvchi) foydasiga, uning mulkdori, mol-mulkka nisbatan boshqa ashyoviy huquqqa ega bo\u2018lgan shaxs, ijarachi, pudratchi, saqlovchi, vositachi va boshqa shu kabilar foydasiga sug\u2018urta shartnomasi bo\u2018yicha sug\u2018urtalanishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Sug\u2018urtalangan mol-mulkning asralishidan sug\u2018urta qildiruvchida va naf oluvchida manfaat bo\u2018lmagan paytda tuzilgan mol-mulkni sug\u2018urta qilish shartnomasi haqiqiy emas.<\/span><\/p>\n

Naf oluvchi foydasiga mol-mulkni sug\u2018urta qilish shartnomasi naf oluvchining ismi yoki nomi ko\u2018rsatilmasdan tuzilishi mumkin. Bunday shartnoma tuzilganda sug\u2018urta qildiruvchiga egasining nomi ko\u2018rsatilmagan polis beriladi. Bunday shartnoma bo\u2018yicha huquqlarni amalga oshirishda bu polisni sug\u2018urtalovchiga taqdim etish zarur.<\/span><\/p>\n

918-modda. Zarar yetkazganlik uchun javobgarlikni sug\u2018urta qilish<\/span><\/p>\n

Boshqa shaxslarning hayoti, sog\u2018lig\u2018i yoki mol-mulkiga zarar yetkazilishi oqibatida yuzaga keladigan majburiyatlar yuzasidan javobgarlik xavfini sug\u2018urta qilish shartnomasi bo\u2018yicha sug\u2018urta qildiruvchining o\u2018zining yoki bunday javobgarlik yuklanishi mumkin bo\u2018lgan boshqa shaxsning javobgarlik xavfi sug\u2018urtalanishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Zarar yetkazganlik uchun javobgarlik xavfi sug\u2018urtalangan shaxs sug\u2018urta shartnomasida ko\u2018rsatilishi lozim. Agar bu shaxs shartnomada ko\u2018rsatilmagan bo\u2018lsa, sug\u2018urta qildiruvchining o\u2018zining javobgarlik xavfi sug\u2018urtalangan hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

Zarar yetkazganlik uchun javobgarlik xavfini sug\u2018urta qilish shartnomasi, hatto shartnoma zarar yetkazilganligi uchun javobgar bo\u2018lgan sug\u2018urta qildiruvchi yoki boshqa shaxs foydasiga tuzilgan yoxud shartnomada u kimning foydasiga tuzilgani ko\u2018rsatilmagan taqdirda ham, zarar yetkazilishi mumkin bo\u2018lgan shaxslar (naf oluvchilar) foydasiga tuzilgan deb hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

Zarar yetkazganlik uchun javobgarlik uni sug\u2018urta qilish majburiy bo\u2018lgani sababli sug\u2018urtalangan taqdirda, shuningdek qonunda yoki bunday javobgarlikni sug\u2018urta qilish shartnomasida nazarda tutilgan boshqa hollarda sug\u2018urta shartnomasi o\u2018z foydasiga tuzilgan deb hisoblanuvchi shaxs zararni sug\u2018urta puli doirasida to\u2018lash to\u2018g\u2018risida bevosita sug\u2018urtalovchiga talab qo\u2018yishga haqli.<\/span><\/p>\n

919-modda. Shartnoma bo\u2018yicha javobgarlikni sug\u2018urta qilish<\/span><\/p>\n

Shartnomani buzganlik uchun javobgarlik xavfini sug\u2018urta qilishga qonunda nazarda tutilgan hollarda yo\u2018l qo\u2018yiladi.<\/span><\/p>\n

Shartnomani buzganlik uchun javobgarlik xavfini sug\u2018urta qilish shartnomasi bo\u2018yicha faqat sug\u2018urta qildiruvchining o\u2018zining javobgarlik xavfi sug\u2018urtalanishi mumkin. Ushbu talabga muvofiq bo\u2018lmagan sug\u2018urta shartnomasi o\u2018z-o\u2018zidan haqiqiy emas.<\/span><\/p>\n

Shartnomani buzganlik uchun javobgarlik xavfi, bu shartnoma shartlariga ko\u2018ra sug\u2018urta qildiruvchi qaysi taraf oldida tegishli javobgarlikni zimmasiga olishi lozim bo\u2018lsa, o\u2018sha taraf \u2014 naf oluvchi foydasiga, hatto sug\u2018urta shartnomasi boshqa shaxs foydasiga tuzilgan yoxud unda kimning foydasiga tuzilgani aytilmagan taqdirda ham, sug\u2018urtalangan hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

920-modda. Tadbirkorlik xavfini sug\u2018urta qilish<\/span><\/p>\n

Tadbirkorlik xavfini sug\u2018urta qilish shartnomasi bo\u2018yicha faqat sug\u2018urta qildiruvchining o\u2018z tadbirkorlik xavfi va faqat uning foydasiga sug\u2018urtalanishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Sug\u2018urta qildiruvchi bo\u2018lmagan shaxsning tadbirkorlik xavfini sug\u2018urta qilish shartnomasi o\u2018z-o\u2018zidan haqiqiy emas.<\/span><\/p>\n

Sug\u2018urta qildiruvchi bo\u2018lmagan shaxsning foydasiga tadbirkorlik xavfini sug\u2018urta qilish shartnomasi sug\u2018urta qildiruvchi foydasiga tuzilgan hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

921-modda. Shaxsiy sug\u2018urta shartnomasi<\/span><\/p>\n

Shaxsiy sug\u2018urta shartnomasi bo\u2018yicha bir taraf (sug\u2018urtalovchi) boshqa taraf (sug\u2018urta qildiruvchi) to\u2018laydigan, shartnomada shartlashilgan haq (sug\u2018urta mukofoti) evaziga sug\u2018urta qildiruvchining o\u2018zining yoxud shartnomada ko\u2018rsatilgan boshqa fuqaro (sug\u2018urtalangan shaxs)ning hayoti yoki sog\u2018lig\u2018iga zarar yetkazilgan, u muayyan yoshga to\u2018lgan yoki uning hayotida shartnomada nazarda tutilgan boshqa voqea (sug\u2018urta hodisasi) yuz bergan hollarda shartnomada shartlashilgan pulni (sug\u2018urta pulini) bir yo\u2018la yoki vaqti-vaqti bilan to\u2018lab turish majburiyatini oladi.<\/span><\/p>\n

Shaxsiy sug\u2018urta shartnomasi kimning foydasini ko\u2018zlab tuzilgan bo\u2018lsa, o\u2018sha shaxs sug\u2018urta pulini olish huquqiga ega bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

Agar shartnomada naf oluvchi sifatida boshqa shaxs ko\u2018rsatilmagan bo\u2018lsa, shaxsiy sug\u2018urta shartnomasi sug\u2018urtalangan shaxs foydasiga tuzilgan hisoblanadi. Boshqa naf oluvchi ko\u2018rsatilmagan shartnoma bo\u2018yicha sug\u2018urtalangan shaxs vafot etgan taqdirda, sug\u2018urtalangan shaxsning merosxo\u2018rlari naf oluvchilar deb tan olinadi.<\/span><\/p>\n

Sug\u2018urtalangan deb hisoblanmaydigan shaxs foydasiga, shu jumladan sug\u2018urtalangan shaxs hisoblanmaydigan sug\u2018urta qildiruvchi foydasiga shaxsiy sug\u2018urta shartnomasi faqat sug\u2018urtalangan shaxsning yozma roziligi bilangina tuzilishi mumkin. Bunday rozilik bo\u2018lmagan taqdirda, shartnoma sug\u2018urtalangan shaxsning da\u2019vosi bo\u2018yicha, bu shaxs vafot etgan taqdirda esa, uning merosxo\u2018rlari da\u2019vosi bo\u2018yicha haqiqiy emas deb topilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

922-modda. Majburiy sug\u2018urta<\/span><\/p>\n

Qonunda quyidagilarni sug\u2018urta qilish majburiyati belgilab qo\u2018yilishi mumkin:<\/span><\/p>\n

qonunda ko\u2018rsatilgan boshqa shaxslarning hayoti, sog\u2018lig\u2018i yoki mol-mulki ularning hayoti, sog\u2018lig\u2018i yoki mol-mulkiga zarar yetkazilishi ehtimolini nazarda tutib;<\/span><\/p>\n

boshqa shaxslarning hayoti, sog\u2018lig\u2018i yoki mol-mulkiga zarar yetkazilishi yoxud boshqa shaxslar bilan tuzilgan shartnomalarning buzilishi oqibatida yuzaga kelishi mumkin bo\u2018lgan o\u2018zining fuqaroviy javobgarligi xavfi.<\/span><\/p>\n

Sug\u2018urta qildiruvchi bo\u2018lish majburiyati qonun bilan unda ko\u2018rsatilgan shaxslar zimmasiga yuklanadi.<\/span><\/p>\n

Qonunda majburiy sug\u2018urtaning boshqa turlari ham belgilanishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Fuqaroga o\u2018z hayoti yoki sog\u2018lig\u2018ini sug\u2018urtalash majburiyati qonun bilan yuklatilishi mumkin emas.<\/span><\/p>\n

Qonunda nazarda tutilgan hollarda yoki unda belgilangan tartibda xo\u2018jalik yuritishida yoki operativ boshqaruvida davlatga qarashli mol-mulkka ega bo\u2018lgan yuridik shaxslarga bu mulkni sug\u2018urtalash majburiyati yuklanishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Mol-mulkni sug\u2018urta qilish majburiyati qonundan kelib chiqmaydigan, balki mol-mulkning egasi bilan tuzilgan shartnomaga yoki mol-mulkning mulkdori hisoblanuvchi yuridik shaxsning ta\u2019sis hujjatlariga asoslangan hollarda, bunday sug\u2018urta ushbu moddaning ma\u2019nosi jihatidan majburiy hisoblanmaydi va ushbu Kodeksning 924-moddasida nazarda tutilgan oqibatlarni keltirib chiqarmaydi.<\/span><\/p>\n

923-modda. Majburiy sug\u2018urtani amalga oshirish<\/span><\/p>\n

Majburiy sug\u2018urta bunday sug\u2018urta qilish majburiyati yuklangan shaxs (sug\u2018urta qildiruvchi) sug\u2018urtalovchi bilan sug\u2018urta shartnomasi tuzishi vositasida amalga oshiriladi.<\/span><\/p>\n

Majburiy sug\u2018urta sug\u2018urta qildiruvchi hisobidan amalga oshiriladi, yo\u2018lovchilarni majburiy sug\u2018urtalash bundan mustasno bo\u2018lib, bu sug\u2018urta qonunda nazarda tutilgan hollarda ularning o\u2018z hisobidan amalga oshirilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Majburiy sug\u2018urtalanishi lozim bo\u2018lgan obyektlar, ular sug\u2018urtalanishga sabab bo\u2018ladigan xavflar va sug\u2018urta pulining eng kam miqdorlari qonunchilik bilan belgilanadi.<\/span><\/p>\n

924-modda. Majburiy sug\u2018urta to\u2018g\u2018risidagi qoidalarni buzish oqibatlari<\/span><\/p>\n

Qonun bo\u2018yicha foydasiga majburiy sug\u2018urta amalga oshirilishi lozim bo\u2018lgan shaxs, agar sug\u2018urta amalga oshirilmagani unga ma\u2019lum bo\u2018lsa, sug\u2018urta qildiruvchi sifatida zimmasiga sug\u2018urtalash majburiyati yuklangan shaxs uni amalga oshirishini sud tartibida talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

Agar sug\u2018urta qildiruvchi sifatida sug\u2018urtalash majburiyati zimmasiga yuklangan shaxs uni amalga oshirmagan bo\u2018lsa yoki sug\u2018urta shartnomasini naf oluvchining ahvolini qonunda belgilangan shartlarga nisbatan yomonlashtiradigan shartlarda tuzgan bo\u2018lsa, u sug\u2018urta hodisasi yuz berganida basharti tegishlicha sug\u2018urtalangan taqdirda sug\u2018urta tovoni to\u2018lashga asos bo\u2018lishi kerak bo\u2018lgan shartlarda javobgar bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

925-modda. Sug\u2018urtalovchi<\/span><\/p>\n

Tijorat tashkilotlari hisoblangan va tegishli turdagi sug\u2018urtani amalga oshirishga litsenziyasi bo\u2018lgan yuridik shaxslar, agar qonun hujjatlarida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, sug\u2018urtalovchilar sifatida sug\u2018urta shartnomalarini tuzishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Sug\u2018urta tashkilotlariga qo\u2018yiladigan talablar, ularga litsenziya berish va ularning faoliyati ustidan davlat nazoratini amalga oshirish tartibi qonun bilan belgilanadi.<\/span><\/p>\n

926-modda. Sug\u2018urta shartnomasidan kelib chiqadigan majburiyatlarning sug\u2018urta qildiruvchi va naf oluvchi tomonidan bajarilishi<\/span><\/p>\n

Naf oluvchi foydasiga sug\u2018urta shartnomasi tuzish, shu jumladan u sug\u2018urtalangan shaxs bo\u2018lganda ham, sug\u2018urta qildiruvchini, agar shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilmagan yoxud sug\u2018urta qildiruvchining zimmasidagi majburiyatlar foydasiga shartnoma tuzilgan shaxs tomonidan bajarilmagan bo\u2018lsa, ushbu shartnomadan kelib chiqadigan majburiyatlarni bajarishdan ozod qilmaydi.<\/span><\/p>\n

Naf oluvchi mulkiy sug\u2018urta shartnomasi bo\u2018yicha sug\u2018urta tovonini yoxud shaxsiy sug\u2018urta shartnomasi bo\u2018yicha sug\u2018urta pulini to\u2018lashni talab qilganida sug\u2018urtalovchi undan, shu jumladan sug\u2018urtalangan shaxs naf oluvchi bo\u2018lgan taqdirda ham, sug\u2018urta shartnomasi bo\u2018yicha majburiyatlarni, shu bilan birga sug\u2018urta qildiruvchining zimmasida bo\u2018lgan, lekin u bajarmagan majburiyatlarni bajarishni talab qilishga haqli. Ilgari bajarilishi lozim bo\u2018lgan majburiyatlarni bajarmaslik yoki o\u2018z vaqtida bajarmaslik oqibatlari xavfi naf oluvchining zimmasida bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

927-modda. Sug\u2018urta shartnomasining shakli<\/span><\/p>\n

Sug\u2018urta shartnomasi yozma shaklda tuzilishi lozim.<\/span><\/p>\n

Bu talabga rioya etmaslik shartnomaning haqiqiy sanalmasligiga sabab bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

Sug\u2018urta shartnomasi bitta hujjatni tuzish yoxud sug\u2018urtalovchi tomonidan sug\u2018urta qildiruvchiga uning yozma yoki og\u2018zaki arizasiga binoan sug\u2018urtalovchi imzolagan, sug\u2018urta shartnomasining shartlarini o\u2018z ichiga olgan sug\u2018urta polisi (shahodatnomasi, sertifikati, kvitansiyasi)ni topshirish yo\u2018li bilan tuzilishi mumkin. Bu holda sug\u2018urta qildiruvchining sug\u2018urtalovchi taklif etgan shartlarda shartnoma tuzishga rozi ekanligi sug\u2018urtalovchidan ko\u2018rsatilgan hujjatlarni qabul qilib olish va sug\u2018urta mukofoti to\u2018lash yoxud \u2013\u2013 sug\u2018urta mukofoti bo\u2018lib-bo\u2018lib to\u2018langanda \u2014 birinchi badalni to\u2018lash orqali tasdiqlanadi.<\/span><\/p>\n

Sug\u2018urtalovchi shartnoma tuzish chog\u2018ida sug\u2018urtaning alohida turlari bo\u2018yicha sug\u2018urta shartnomasi (sug\u2018urta polisi)ning o\u2018zi ishlab chiqqan standart shakllarini qo\u2018llanishga haqli.<\/span><\/p>\n

928-modda. Bosh polis bo\u2018yicha sug\u2018urtalash<\/span><\/p>\n

Bir turdagi mol-mulk (tovarlar, yuklar va hokazoning) turli turkumlarini muayyan muddat davomida bir xildagi shartlarda muntazam sug\u2018urtalash sug\u2018urta qildiruvchining sug\u2018urtalovchi bilan kelishuviga binoan bitta sug\u2018urta shartnomasi \u2013\u2013 bosh polis asosida amalga oshirilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Sug\u2018urta qildiruvchi bosh polisning ta\u2019sir doirasida bo\u2018ladigan mol-mulkning har bir turkumi to\u2018g\u2018risida sug\u2018urtalovchiga bunday polisda shartlashilgan ma\u2019lumotlarni unda nazarda tutilgan muddatda, agar muddat nazarda tutilmagan bo\u2018lsa \u2014 ular olinganidan keyin darhol xabar qilishi shart. Agar hatto bunday ma\u2019lumotlarni olish paytigacha sug\u2018urtalovchi to\u2018lashi lozim bo\u2018lgan zarar ko\u2018rish ehtimoli o\u2018tib ketgan bo\u2018lsa ham, sug\u2018urta qildiruvchi bu majburiyatdan ozod bo\u2018lmaydi.<\/span><\/p>\n

Sug\u2018urta qildiruvchining talabiga binoan sug\u2018urtalovchi bosh polisning ta\u2019sir doirasida bo\u2018ladigan mol-mulkning alohida turkumlari bo\u2018yicha sug\u2018urta polislarini berishi shart.<\/span><\/p>\n

Sug\u2018urta polisining mazmuni bosh polisga nomuvofiq bo\u2018lgan taqdirda, sug\u2018urta polisi afzal ko\u2018riladi.<\/span><\/p>\n

929-modda. Sug\u2018urta shartnomasining muhim shartlari<\/span><\/p>\n

Mulkiy sug\u2018urta shartnomasi tuzishda sug\u2018urta qildiruvchi bilan sug\u2018urtalovchi o\u2018rtasida quyidagilar to\u2018g\u2018risida kelishuvga erishilishi lozim:<\/span><\/p>\n

sug\u2018urta obyekti bo\u2018lgan muayyan mol-mulk yoxud boshqa mulkiy manfaat to\u2018g\u2018risida;<\/span><\/p>\n

yuz berishi ehtimol tutilib sug\u2018urta amalga oshirilayotgan voqea (sug\u2018urta hodisasi)ning xususiyati to\u2018g\u2018risida;<\/span><\/p>\n

sug\u2018urta puli miqdori to\u2018g\u2018risida;<\/span><\/p>\n

sug\u2018urta tovoni miqdorini aniqlash tartibi to\u2018g\u2018risida, agar shartnomada uni sug\u2018urta pulidan oz miqdorda to\u2018lash mumkinligi nazarda tutilgan bo\u2018lsa;<\/span><\/p>\n

sug\u2018urta mukofotining miqdori va uni to\u2018lash muddati (muddatlari) to\u2018g\u2018risida;<\/span><\/p>\n

shartnomaning amal qilish muddati to\u2018g\u2018risida.<\/span><\/p>\n

Shaxsiy sug\u2018urta shartnomasi tuzishda sug\u2018urta qildiruvchi bilan sug\u2018urtalovchi o\u2018rtasida quyidagilar to\u2018g\u2018risida kelishuvga erishilishi lozim:<\/span><\/p>\n

sug\u2018urtalangan shaxs to\u2018g\u2018risida;<\/span><\/p>\n

sug\u2018urtalangan shaxs hayotida yuz berishi ehtimol tutilib sug\u2018urta amalga oshirilayotgan voqea (sug\u2018urta hodisasi)ning xususiyati to\u2018g\u2018risida;<\/span><\/p>\n

sug\u2018urta puli miqdori to\u2018g\u2018risida;<\/span><\/p>\n

sug\u2018urta mukofotining miqdori va uni to\u2018lash muddati (muddatlari) to\u2018g\u2018risida;<\/span><\/p>\n

shartnomaning amal qilish muddati to\u2018g\u2018risida.<\/span><\/p>\n

Taraflarning kelishuviga binoan shartnomaga boshqa shartlar ham kiritilishi mumkin. Agar sug\u2018urta shartnomasi sug\u2018urta qildiruvchi, sug\u2018urtalangan shaxs yoki naf oluvchi hisoblangan fuqaroning ahvolini qonunchilikda belgilangan qoidalarga nisbatan yomonlashtiradigan shartlarni o\u2018z ichiga olsa, shartnomaning ana shu shartlari o\u2018rniga qonunchilikning tegishli qoidalari qo\u2018llaniladi.<\/span><\/p>\n

930-modda. Sug\u2018urta shartnomasi shartlarini sug\u2018urta qoidalarida belgilab qo\u2018yish<\/span><\/p>\n

Sug\u2018urta shartnomasini tuzish shartlari sug\u2018urtalovchi yoxud sug\u2018urtalovchilar birlashmasi tomonidan qabul qilingan, ma\u2019qullangan yoki tasdiqlangan tegishli turdagi sug\u2018urtaning standart qoidalari (sug\u2018urta qoidalari)da belgilab qo\u2018yilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Sug\u2018urta qoidalarida mavjud bo\u2018lgan va sug\u2018urta shartnomasi (polisi) matniga kiritilmagan shartlar, agar shartnomada (polisda) shunday qoidalar qo\u2018llanilishi to\u2018g\u2018ridan-to\u2018g\u2018ri ko\u2018rsatilgan va qoidalarning o\u2018zi shartnoma (polis) bilan bitta hujjatda yoki uning orqa tomonida bayon qilingan yoxud unga ilova qilingan bo\u2018lsa, sug\u2018urta qiluvchi (naf oluvchi) uchun majburiydir. Ilova qilingan taqdirda, shartnomani tuzish paytida sug\u2018urta qildiruvchiga sug\u2018urta qoidalari topshirilgani shartnomada yozuv bilan tasdiqlab qo\u2018yilishi lozim.<\/span><\/p>\n

Sug\u2018urta shartnomasi tuzilayotganda sug\u2018urta qildiruvchi va sug\u2018urtalovchi sug\u2018urta qoidalarining ayrim bandlarini o\u2018zgartirish yoki chiqarib tashlash va qoidalarda bo\u2018lmagan bandlarni shartnomaga kiritish to\u2018g\u2018risida kelishishlari mumkin.<\/span><\/p>\n

Sug\u2018urta qildiruvchi (naf oluvchi) o\u2018z manfaatlarini himoya qilib, sug\u2018urta shartnomasida (polisida) ko\u2018rsatib o\u2018tilgan tegishli turdagi sug\u2018urta qoidalarini, hatto agar bu qoidalar ushbu moddaga ko\u2018ra uning uchun majburiy bo\u2018lmasa ham, vaj qilib keltirishga haqli.<\/span><\/p>\n

931-modda. Sug\u2018urta shartnomasi tuzilayotganda sug\u2018urta qildiruvchi taqdim etadigan ma\u2019lumotlar<\/span><\/p>\n

Sug\u2018urta shartnomasi tuzilayotganda sug\u2018urta qildiruvchi o\u2018ziga ma\u2019lum bo\u2018lib, sug\u2018urta hodisasi yuz berishi ehtimolini va uning yuz berishi tufayli kutilajak zarar miqdori (sug\u2018urta xavfi)ni aniqlash uchun muhim ahamiyatga ega bo\u2018lgan holatlarni sug\u2018urtalovchiga xabar qilishi shart.<\/span><\/p>\n

Sug\u2018urta shartnomasi (polisi)ning standart shaklida, sug\u2018urta qildiruvchiga berilgan sug\u2018urta qoidalarida yoki yozma so\u2018rovda sug\u2018urtalovchi tomonidan oldindan aniq aytib qo\u2018yilgan holatlar muhim deb hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

Agar sug\u2018urta shartnomasi sug\u2018urtalovchining qandaydir savollariga sug\u2018urta qildiruvchining javoblari bo\u2018lmagan holda tuzilgan bo\u2018lsa, sug\u2018urtalovchi tegishli holatlar sug\u2018urta qildiruvchi tomonidan ma\u2019lum qilinmaganligiga asoslanib keyinchalik shartnomani bekor qilishni yoxud uni haqiqiy emas deb topishni talab qila olmaydi.<\/span><\/p>\n

Agar sug\u2018urta shartnomasi tuzilganidan keyin, ushbu moddaning birinchi qismida ko\u2018rsatilgan holatlar to\u2018g\u2018risida sug\u2018urta qildiruvchi sug\u2018urtalovchiga bila turib yolg\u2018on ma\u2019lumot berganligi aniqlansa, sug\u2018urtalovchi shartnomani haqiqiy emas deb topishni va ushbu Kodeks 123-moddasining ikkinchi qismida nazarda tutilgan oqibatlar qo\u2018llanilishini talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

Agar sug\u2018urta qildiruvchi aytib qo\u2018ymagan holatlar o\u2018tib ketgan bo\u2018lsa, sug\u2018urtalovchi shartnomani haqiqiy emas deb topishni talab qila olmaydi.<\/span><\/p>\n

932-modda. Sug\u2018urtalovchining sug\u2018urta xavfini baholash huquqi<\/span><\/p>\n

Mol-mulkni sug\u2018urtalash shartnomasi tuzilayotganida sug\u2018urtalovchi sug\u2018urta qilinayotgan mol-mulkni ko\u2018zdan kechirishga, zarurat bo\u2018lganda esa uning haqiqiy qiymatini belgilash maqsadida baholashdan o\u2018tkazishni tashkil etishga haqli.<\/span><\/p>\n

Shaxsiy sug\u2018urta shartnomasi tuzilayotganida sug\u2018urtalovchi sug\u2018urta qilinayotgan shaxs sog\u2018lig\u2018ining haqiqiy holatini aniqlash uchun uni tekshirtirishga haqli.<\/span><\/p>\n

Ushbu modda asosida sug\u2018urtalovchi tomonidan sug\u2018urta xavfini baholash boshqa holatni isbotlashga haqli bo\u2018lgan sug\u2018urta qildiruvchi uchun majburiy emas.<\/span><\/p>\n

933-modda. Sug\u2018urta siri<\/span><\/p>\n

Sug\u2018urtalovchi sug\u2018urta qildiruvchi, sug\u2018urtalangan shaxs va naf oluvchi, ularning sog\u2018lig\u2018ining holati to\u2018g\u2018risidagi, shuningdek bu shaxslarning mulkiy ahvoli to\u2018g\u2018risidagi o\u2018z kasb faoliyati natijasida o\u2018zi olgan ma\u2019lumotlarni oshkor qilishga haqli emas. Sug\u2018urta sirini buzganlik uchun sug\u2018urtalovchi buzilgan huquqlarning turi va buzish xususiyatiga qarab ushbu Kodeksning 985, 1021 va 1022-moddalari qoidalariga muvofiq javobgar bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

934-modda. Sug\u2018urta puli<\/span><\/p>\n

Mulkiy sug\u2018urta shartnomasi bo\u2018yicha sug\u2018urtalovchi sug\u2018urta tovonini to\u2018lash majburiyatini oladigan yoki shaxsiy sug\u2018urta shartnomasi bo\u2018yicha to\u2018lash majburiyatini oladigan summa (sug\u2018urta puli) sug\u2018urta qildiruvchining sug\u2018urtalovchi bilan kelishuviga ko\u2018ra ushbu modda qoidalariga muvofiq belgilanadi.<\/span><\/p>\n

Mol-mulkni yoki tadbirkorlik xavfini sug\u2018urta qilishda, agar sug\u2018urta shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilmagan bo\u2018lsa, sug\u2018urta puli ularning haqiqiy qiymatidan (sug\u2018urta qiymatidan) oshmasligi lozim, quyidagilar shular jumlasiga kiradi:<\/span><\/p>\n

mol-mulk uchun \u2014 uning sug\u2018urta shartnomasini tuzish kuni turgan joyidagi haqiqiy qiymati;<\/span><\/p>\n

tadbirkorlik xavfi \u2014 sug\u2018urta hodisasi yuz berganida sug\u2018urta qildiruvchi tadbirkorlik faoliyatidan ko\u2018rishi mumkin bo\u2018lgan zarar.<\/span><\/p>\n

Shaxsiy sug\u2018urta shartnomalarida va fuqaroviy javobgarlikni sug\u2018urtalash shartnomalarida sug\u2018urta pulini taraflar o\u2018z ixtiyorlariga ko\u2018ra aniqlaydilar, qonunda nazarda tutilgan hollar bundan mustasno.<\/span><\/p>\n

935-modda. Mol-mulkning sug\u2018urta qiymati<\/span><\/p>\n

Sug\u2018urta shartnomasini tuzish paytida taraflarning kelishuviga ko\u2018ra aniqlanadigan, sug\u2018urta manfaati bilan bog\u2018lanadigan mol-mulk qiymati, agar qonunchilikda boshqacha tartib nazarda tutilmagan bo\u2018lsa, sug\u2018urta qiymati (sug\u2018urta bahosi) deb hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

Mol-mulkning shartnomada ko\u2018rsatilgan sug\u2018urta qiymati ustida keyinchalik nizolashish mumkin emas, shartnoma tuzilgunga qadar sug\u2018urta xavfini baholash bo\u2018yicha o\u2018z huquqidan foydalanmagan sug\u2018urtalovchi bu qiymat borasida bila turib chalg\u2018itilgan hol bundan mustasno.<\/span><\/p>\n

936-modda. To\u2018liq bo\u2018lmagan mulkiy sug\u2018urta<\/span><\/p>\n

Agar mol-mulkni yoki tadbirkorlik xavfini sug\u2018urtalash shartnomasida sug\u2018urta puli sug\u2018urta qiymatidan kam qilib belgilangan bo\u2018lsa, sug\u2018urtalovchi sug\u2018urta hodisasi yuz berganida sug\u2018urta qildiruvchiga (naf oluvchiga) u ko\u2018rgan zararni sug\u2018urta pulining sug\u2018urta qiymatiga bo\u2018lgan nisbatiga mutanosib ravishda qoplashi shart.<\/span><\/p>\n

937-modda. Qo\u2018shimcha mulkiy sug\u2018urta<\/span><\/p>\n

Agar mol-mulk yoki tadbirkorlik xavfi faqat sug\u2018urta qiymatining bir qismi miqdorida sug\u2018urtalangan bo\u2018lsa, sug\u2018urta qildiruvchi (naf oluvchi) qo\u2018shimcha sug\u2018urta qilishga, shu jumladan boshqa sug\u2018urtalovchida sug\u2018urta qilishga haqli, ammo barcha sug\u2018urta shartnomalari bo\u2018yicha umumiy sug\u2018urta puli sug\u2018urta qiymatidan oshib ketmasligi lozim.<\/span><\/p>\n

Ushbu modda birinchi qismining qoidalariga rioya etmaslik, ushbu Kodeksning 938-moddasida nazarda tutilgan oqibatlarni keltirib chiqaradi.<\/span><\/p>\n

938-modda. Sug\u2018urta qiymatidan ortiq miqdorda sug\u2018urta qilish oqibatlari<\/span><\/p>\n

Agar sug\u2018urta shartnomasida ko\u2018rsatilgan mol-mulk yoki tadbirkorlik xavfining sug\u2018urta puli sug\u2018urta qiymatidan ortiq bo\u2018lsa, shartnoma sug\u2018urta pulining sug\u2018urta qiymatidan ortiq bo\u2018lgan qismida o\u2018z-o\u2018zidan haqiqiy bo\u2018lmaydi.<\/span><\/p>\n

Bu holda sug\u2018urta mukofotining ortiqcha to\u2018langan qismi qaytarib berilmaydi.<\/span><\/p>\n

Agar sug\u2018urta shartnomasiga muvofiq sug\u2018urta mukofoti bo\u2018lib-bo\u2018lib to\u2018lansa va ushbu moddaning birinchi qismida ko\u2018rsatilgan holatlar aniqlangan paytgacha uning hammasi to\u2018lanmagan bo\u2018lsa, qolgan sug\u2018urta badallari sug\u2018urta puli miqdorini kamaytirishga mutanosib tarzda kamaytirilgan miqdorda to\u2018lanishi lozim.<\/span><\/p>\n

Agar sug\u2018urta shartnomasidagi sug\u2018urta pulini oshirib yuborish sug\u2018urta qildiruvchi tomonidan aldashning oqibati bo\u2018lsa, sug\u2018urtalovchi shartnomani haqiqiy emas deb topishni va o\u2018ziga yetkazilgan zarar uning sug\u2018urta qildiruvchidan olgan sug\u2018urta puli summasidan ortiq miqdorda qoplanishini talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

939-modda. Qo\u2018shaloq sug\u2018urta<\/span><\/p>\n

Ushbu Kodeksning 938-moddasida nazarda tutilgan qoidalar sug\u2018urta puli ayni bitta mol-mulkni yoki tadbirkorlik xavfini ikki yoki bir necha sug\u2018urtalovchida sug\u2018urta qilish (qo\u2018shaloq sug\u2018urta) natijasida sug\u2018urta qiymatidan oshib ketgan taqdirda ham tegishincha suratda qo\u2018llaniladi.<\/span><\/p>\n

Mol-mulk yoki tadbirkorlik xavfi qo\u2018shaloq sug\u2018urta qilinganda har bir sug\u2018urtalovchi sug\u2018urta tovonini o\u2018zi tuzgan shartnoma doirasida to\u2018lashga majbur bo\u2018ladi, biroq barcha sug\u2018urtalovchilardan olingan sug\u2018urta tovonlarining umumiy summasi haqiqiy zarardan ortiq bo\u2018lishi mumkin emas.<\/span><\/p>\n

Bunda sug\u2018urta qildiruvchi (naf oluvchi) sug\u2018urta tovonini istalgan sug\u2018urtalovchidan u bilan tuzilgan shartnomada nazarda tutilgan sug\u2018urta puli doirasida olishga haqli. Olingan sug\u2018urta tovoni haqiqiy zararni qoplamagan taqdirda, sug\u2018urta qildiruvchi (naf oluvchi) yetishmayotgan summani boshqa sug\u2018urtalovchidan olishga haqli.<\/span><\/p>\n

Yetkazilgan zarar boshqa sug\u2018urtalovchilar tomonidan qoplangani sababli sug\u2018urta tovonini to\u2018lashdan to\u2018liq yoki qisman ozod qilingan sug\u2018urtalovchi sug\u2018urta qildiruvchiga sug\u2018urta to\u2018lovlarining tegishli qismini qilingan xarajatlarni chegirgan holda qaytarishi shart.<\/span><\/p>\n

Ushbu modda qoidalari har bir sug\u2018urtalovchi sug\u2018urta qildiruvchi, sug\u2018urtalangan shaxs va naf oluvchi oldidagi o\u2018z sug\u2018urta majburiyatlarini, boshqa sug\u2018urtalovchilar majburiyatlarini bajarganligidan qat\u2019i nazar, mustaqil bajaradigan qo\u2018shaloq shaxsiy sug\u2018urtada qo\u2018llanilmaydi.<\/span><\/p>\n

940-modda. Turli xildagi sug\u2018urta xavflaridan mulkiy sug\u2018urta<\/span><\/p>\n

Mol-mulk va tadbirkorlik xavfi turli xildagi sug\u2018urta xavflaridan xoh bitta, xoh alohida sug\u2018urta shartnomalari bo\u2018yicha, shu jumladan turli sug\u2018urtalovchilar bilan tuzilgan shartnomalar bo\u2018yicha sug\u2018urta qilinishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Bunday hollarda barcha shartnomalar bo\u2018yicha umumiy sug\u2018urta puli miqdori sug\u2018urta qiymatidan oshib ketishiga yo\u2018l qo\u2018yiladi va tegishli suratda ushbu Kodeksning 939-moddasi qoidalari qo\u2018llaniladi.<\/span><\/p>\n

941-modda. Birgalikda sug\u2018urta qilish<\/span><\/p>\n

Sug\u2018urta obyekti bitta shartnoma bo\u2018yicha bir necha sug\u2018urtalovchi tomonidan o\u2018rtada sug\u2018urtalanishi mumkin (birgalikda sug\u2018urta qilish). Agar bunday shartnomada sug\u2018urtalovchilardan har birining huquq va majburiyatlari belgilanmagan bo\u2018lsa, ular mulkiy sug\u2018urta shartnomasi bo\u2018yicha sug\u2018urta tovonini yoki shaxsiy sug\u2018urta shartnomasi bo\u2018yicha sug\u2018urta pulini to\u2018lash uchun sug\u2018urta qildiruvchi (naf oluvchi) oldida solidar javobgar bo\u2018ladilar.<\/span><\/p>\n

Yirik va alohida yirik xavflarni o\u2018rtada sug\u2018urta qilish uchun birgalikda sug\u2018urtalovchilar birgalikdagi faoliyat to\u2018g\u2018risidagi shartnoma asosida oddiy shirkatlar (sug\u2018urta sherikchiligi) tuzishlari mumkin.<\/span><\/p>\n

Birgalikda sug\u2018urtalovchilar o\u2018rtasida tegishli kelishuv bo\u2018lgan taqdirda, ulardan biri sug\u2018urta qildiruvchi (naf oluvchi)ning oldida faqat o\u2018z ulushi uchun javobgar bo\u2018lib qolgani holda, u bilan o\u2018zaro munosabatlarda barcha birgalikdagi sug\u2018urtalovchilar nomidan vakil bo\u2018lishi mumkin.<\/span><\/p>\n

942-modda. Sug\u2018urta mukofoti va sug\u2018urta badallari<\/span><\/p>\n

Sug\u2018urta mukofoti deganda sug\u2018urta qildiruvchi (naf oluvchi) sug\u2018urta shartnomasida belgilangan tartibda va muddatlarda sug\u2018urtalovchiga to\u2018lashi shart bo\u2018lgan sug\u2018urta haqi tushuniladi.<\/span><\/p>\n

Sug\u2018urtalovchi sug\u2018urta shartnomasi bo\u2018yicha to\u2018lanishi lozim bo\u2018lgan sug\u2018urta mukofoti miqdorini belgilashda sug\u2018urta obyekti va sug\u2018urta xavfi xususiyati hisobga olingan holda o\u2018zi <\/span>tomonidan ishlab chiqilgan, sug\u2018urta puli birligidan undiriladigan mukofotni aniqlaydigan sug\u2018urta tariflarini qo\u2018llashga haqli.<\/span><\/p>\n

Qonunda nazarda tutilgan hollarda sug\u2018urta mukofotining miqdori davlat sug\u2018urta nazorati organlari tomonidan joriy etilgan yoki tartibga solinadigan sug\u2018urta tariflariga muvofiq belgilanadi.<\/span><\/p>\n

Agar sug\u2018urta shartnomasida sug\u2018urta mukofotini bo\u2018lib-bo\u2018lib to\u2018lash nazarda tutilgan bo\u2018lsa, shartnomada navbatdagi sug\u2018urta badallarini belgilangan muddatlarda to\u2018lamaslik oqibatlari ko\u2018rsatib qo\u2018yilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Agar sug\u2018urta hodisasi to\u2018lash muddati o\u2018tkazib yuborilgan navbatdagi sug\u2018urta badali to\u2018lanishidan oldin yuz bergan bo\u2018lsa, sug\u2018urtalovchi mulkiy sug\u2018urta shartnomasi bo\u2018yicha to\u2018lanishi lozim bo\u2018lgan sug\u2018urta tovoni yoki shaxsiy sug\u2018urta shartnomasi bo\u2018yicha sug\u2018urta puli miqdorini sug\u2018urta mukofotining o\u2018ziga to\u2018langan qismiga mutanosib summada cheklashga va muddati o\u2018tkazib yuborilgan sug\u2018urta badali summasini hisobga olishga haqli.<\/span><\/p>\n

943-modda. Sug\u2018urta shartnomasining haqiqiy emasligi<\/span><\/p>\n

Sug\u2018urta shartnomasi quyidagi hollarda o\u2018z-o\u2018zidan haqiqiy emas:<\/span><\/p>\n

shartnoma tuzilayotgan paytda sug\u2018urta obyekti mavjud bo\u2018lmasa;<\/span><\/p>\n

jinoiy yo\u2018l bilan qo\u2018lga kiritilgan, jinoyat narsasi hisoblanuvchi yoki musodara qilinishi lozim bo\u2018lgan mol-mulk mulkiy sug\u2018urta shartnomasi bo\u2018yicha sug\u2018urtalangan bo\u2018lsa;<\/span><\/p>\n

shartnoma bo\u2018yicha g\u2018ayrihuquqiy manfaat sug\u2018urtalangan bo\u2018lsa;<\/span><\/p>\n

sug\u2018urta shartnomasida sug\u2018urta hodisasi sifatida yuz berish ehtimolligi va tasodifiylik belgilari bo\u2018lmagan voqea nazarda tutilgan bo\u2018lsa.<\/span><\/p>\n

Sug\u2018urta shartnomasi ushbu Kodeksda va boshqa qonunlarda nazarda tutilgan boshqa hollarda ham o\u2018z-o\u2018zidan haqiqiy bo\u2018lmaydi.<\/span><\/p>\n

944-modda. Sug\u2018urtalangan shaxsni almashtirish<\/span><\/p>\n

Zarar yetkazganlik uchun javobgarlik xavfini sug\u2018urta qilish shartnomasi bo\u2018yicha sug\u2018urta qildiruvchidan boshqa shaxsning javobgarligi sug\u2018urtalangan hollarda, shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilmagan bo\u2018lsa, sug\u2018urta qildiruvchi bu shaxsni sug\u2018urta hodisasi yuz berguncha istalgan vaqtda, sug\u2018urtalovchini yozma ravishda xabardor qilib, boshqa shaxsga almashtirishga haqli.<\/span><\/p>\n

Shaxsiy sug\u2018urta shartnomasida ko\u2018rsatilgan sug\u2018urtalangan shaxs sug\u2018urta qildiruvchi tomonidan shu sug\u2018urtalangan shaxs va sug\u2018urtalovchining roziligi bilangina boshqa shaxsga almashtirilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

945-modda. Naf oluvchini almashtirish<\/span><\/p>\n

Sug\u2018urta qildiruvchi sug\u2018urta shartnomasida ko\u2018rsatilgan naf oluvchini boshqa shaxsga, bu haqda sug\u2018urtalovchini yozma ravishda xabardor qilib, almashtirishga haqli. Shaxsiy sug\u2018urta shartnomasi bo\u2018yicha sug\u2018urtalangan shaxsning roziligi bilan tayinlangan naf oluvchini almashtirishga faqat shu shaxsning roziligi bilan yo\u2018l qo\u2018yiladi.<\/span><\/p>\n

Naf oluvchi sug\u2018urta shartnomasi bo\u2018yicha bironta majburiyatni bajarganidan yoki sug\u2018urta tovonini yoxud sug\u2018urta pulini to\u2018lash to\u2018g\u2018risida sug\u2018urtalovchiga talab qo\u2018yganidan keyin u boshqa shaxs bilan almashtirilishi mumkin emas.<\/span><\/p>\n

946-modda. Sug\u2018urta qildiruvchini almashtirish<\/span><\/p>\n

Mol-mulkni sug\u2018urtalash shartnomasini tuzgan sug\u2018urta qildiruvchi vafot etgan taqdirda, sug\u2018urta qildiruvchining huquq va majburiyatlari bu mol-mulkni meros tartibida qabul qilib olgan shaxsga o\u2018tadi. Mulk huquqi o\u2018tishining boshqa hollarida sug\u2018urta qildiruvchining huquq va majburiyatlari, agar shartnomada yoki qonunchilikda boshqacha tartib belgilanmagan bo\u2018lsa, sug\u2018urtalovchining roziligi bilan yangi mulkdorga o\u2018tadi.<\/span><\/p>\n

Shaxsiy sug\u2018urta shartnomasini sug\u2018urtalangan shaxs foydasiga tuzgan sug\u2018urta qildiruvchi vafot etgan taqdirda, ushbu shartnoma bilan belgilanadigan huquq va majburiyatlar sug\u2018urtalangan shaxsning roziligi bilan unga o\u2018tadi. Sug\u2018urtalangan shaxs sug\u2018urta shartnomasi bo\u2018yicha majburiyatlarini bajarishi mumkin bo\u2018lmasa, uning huquqlari va majburiyatlari qonunchilikka muvofiq uning huquq va qonuniy manfaatlarini muhofaza qiluvchi shaxslarga o\u2018tishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Agar sug\u2018urta shartnomasining amal qilish davrida sug\u2018urta qildiruvchi sud tomonidan muomalaga layoqatsiz yoki muomala layoqati cheklangan deb topilsa, bunday sug\u2018urta qildiruvchining huquq va majburiyatlarini uning vasiyi yoki homiysi oladi. Bunda sug\u2018urta qildiruvchining uchinchi shaxslar oldidagi javobgarligi sug\u2018urtasi uning muomala layoqati tugagan yoki cheklangan paytdan boshlab tugaydi.<\/span><\/p>\n

Yuridik shaxs bo\u2018lgan sug\u2018urta qildiruvchi sug\u2018urta shartnomasi davrida qayta tashkil etilganida uning ushbu shartnoma bo\u2018yicha huquq va majburiyatlari sug\u2018urtalovchining roziligi bilan tegishli huquqiy vorisga ushbu Kodeksda belgilangan tartibda o\u2018tadi.<\/span><\/p>\n

947-modda. Sug\u2018urta shartnomasi amal qilishining boshlanishi<\/span><\/p>\n

Sug\u2018urta shartnomasi, agar unda boshqacha tartib nazarda tutilmagan bo\u2018lsa, sug\u2018urta mukofoti yoki birinchi badal to\u2018langan paytda kuchga kiradi.<\/span><\/p>\n

Agar shartnomada sug\u2018urta amal qilishi boshlanishining boshqacha muddati nazarda tutilmagan bo\u2018lsa, shartnomada shartlashilgan sug\u2018urta sug\u2018urta shartnomasi kuchga kirganidan keyin yuz bergan sug\u2018urta hodisalariga nisbatan tatbiq etiladi.<\/span><\/p>\n

948-modda. Sug\u2018urta shartnomasining muddatidan ilgari bekor bo\u2018lishi<\/span><\/p>\n

Sug\u2018urta shartnomasi, agar u kuchga kirganidan keyin sug\u2018urta hodisasi yuz berishi ehtimoli yo\u2018qolgan va sug\u2018urta xavfining mavjud bo\u2018lishi sug\u2018urta hodisasidan boshqa holatlar bo\u2018yicha tugagan bo\u2018lsa, tuzilgan muddati kelishidan oldin bekor bo\u2018ladi. Quyidagilar shunday holatlar jumlasiga kiradi, chunonchi:<\/span><\/p>\n

sug\u2018urtalangan mol-mulkning yuz bergan sug\u2018urta hodisasidan boshqa sabablarga ko\u2018ra nobud bo\u2018lishi;<\/span><\/p>\n

tadbirkorlik xavfini yoki ana shu faoliyat bilan bog\u2018liq fuqaroviy javobgarlik xavfini sug\u2018urtalagan shaxsning tadbirkorlik faoliyatini belgilangan tartibda to\u2018xtatishi.<\/span><\/p>\n

Sug\u2018urta shartnomasi ushbu moddaning birinchi qismida ko\u2018rsatilgan holatlar bo\u2018yicha muddatidan oldin bekor bo\u2018lganda, sug\u2018urtalovchi sug\u2018urta mukofotining bir qismini sug\u2018urta amal qilgan vaqtga mutanosib ravishda olish huquqiga ega.<\/span><\/p>\n

Sug\u2018urta qildiruvchi (naf oluvchi), agar voz kechish paytiga kelib sug\u2018urta hodisaning yuz berish ehtimoli ushbu moddaning birinchi qismida ko\u2018rsatilgan holatlar bo\u2018yicha yo\u2018qolmagan bo\u2018lsa, sug\u2018urta shartnomasini bajarishdan istagan paytida voz kechishga haqli.<\/span><\/p>\n

Sug\u2018urta qildiruvchi (naf oluvchi) sug\u2018urta shartnomasidan muddatidan ilgari voz kechgan taqdirda, sug\u2018urtalovchiga to\u2018langan sug\u2018urta mukofoti, agar shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilmagan bo\u2018lsa, qaytarib berilmaydi.<\/span><\/p>\n

949-modda. Sug\u2018urta shartnomasining amal qilish davrida sug\u2018urta xavfining ortishi oqibatlari<\/span><\/p>\n

Mulkiy sug\u2018urta shartnomasining amal qilish davrida sug\u2018urta qildiruvchi (naf oluvchi) shartnoma tuzilayotganda sug\u2018urtalovchiga ma\u2019lum qilingan holatlarda yuz bergan, o\u2018ziga ma\u2019lum bo\u2018lgan muhim o\u2018zgarishlar to\u2018g\u2018risida, agar bu o\u2018zgarishlar sug\u2018urta xavfi ortishiga jiddiy ta\u2019sir ko\u2018rsatishi mumkin bo\u2018lsa, sug\u2018urtalovchiga darhol xabar qilishi shart. Sug\u2018urta shartnomasida (sug\u2018urta polisida) va sug\u2018urta qildiruvchiga berilgan sug\u2018urta qoidalarida aytib qo\u2018yilgan o\u2018zgarishlar muhim deb hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

Sug\u2018urta xavfi ortishiga sabab bo\u2018ladigan holatlar to\u2018g\u2018risida xabardor qilingan sug\u2018urtalovchi sug\u2018urta shartnomasining shartlarini o\u2018zgartirishni yoki xavf ortishiga mutanosib ravishda qo\u2018shimcha sug\u2018urta mukofoti to\u2018lashni talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

Agar sug\u2018urta qildiruvchi (naf oluvchi) sug\u2018urta shartnomasining shartlari o\u2018zgartirilishiga yoki sug\u2018urta mukofotiga qo\u2018shimcha to\u2018lashga e\u2019tiroz bildirsa, sug\u2018urtalovchi ushbu Kodeksning 28-bobida nazarda tutilgan qoidalarga muvofiq shartnomani bekor qilishni talab etishga haqli.<\/span><\/p>\n

Sug\u2018urta qiluvchi yoxud naf oluvchi ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan majburiyatini bajarmagan taqdirda, sug\u2018urtalovchi sug\u2018urta shartnomasini bekor qilishni va shartnomani bekor qilish tufayli yetkazilgan zarar qoplanishini talab etishga haqli.<\/span><\/p>\n

Sug\u2018urtalovchi, agar sug\u2018urta xavfi ortishiga sabab bo\u2018ladigan holatlar yo\u2018qolgan bo\u2018lsa, sug\u2018urta shartnomasini bekor qilishni talab etishga haqli emas.<\/span><\/p>\n

Shaxsiy sug\u2018urtada, sug\u2018urta shartnomasining amal qilishi davrida ushbu moddaning ikkinchi, uchinchi va to\u2018rtinchi qismlarida ko\u2018rsatilgan sug\u2018urta xavfining o\u2018zgarishi oqibatlari, agar ular shartnomada to\u2018g\u2018ridan-to\u2018g\u2018ri ko\u2018rsatilgan bo\u2018lsagina, yuzaga kelishi mumkin.<\/span><\/p>\n

950-modda. Sug\u2018urtalangan mol-mulkka bo\u2018lgan huquqlarning boshqa shaxsga o\u2018tishi<\/span><\/p>\n

Sug\u2018urtalangan mol-mulkka bo\u2018lgan huquqlar sug\u2018urta shartnomasi tuzilganida manfaati nazarda tutilgan shaxsdan boshqa shaxsga o\u2018tganida ushbu shartnoma bo\u2018yicha huquq va majburiyatlar mol-mulkka bo\u2018lgan huquq qaysi shaxsga o\u2018tgan bo\u2018lsa, o\u2018sha shaxsga o\u2018tadi, ushbu Kodeksning 197 va 199-moddalarida ko\u2018rsatilgan asoslar bo\u2018yicha mol-mulkning majburiy olib qo\u2018yilishi hollari bundan mustasno.<\/span><\/p>\n

Sug\u2018urtalangan mol-mulkka bo\u2018lgan huquqlar o\u2018ziga o\u2018tgan shaxs bu haqda sug\u2018urtalovchini yozma ravishda xabardor qilishi lozim.<\/span><\/p>\n

951-modda. Sug\u2018urta hodisasi yuz bergani to\u2018g\u2018risida sug\u2018urtalovchini xabardor qilish<\/span><\/p>\n

Mulkiy sug\u2018urta shartnomasi bo\u2018yicha sug\u2018urta qildiruvchi sug\u2018urta hodisasi yuz bergani o\u2018ziga ma\u2019lum bo\u2018lganidan keyin bu haqda darhol sug\u2018urtalovchini yoki uning vakilini xabardor qilishi shart. Agar shartnomada xabar qilish muddati va (yoki) usuli nazarda tutilgan bo\u2018lsa, bu shartlashilgan muddatda va shartnomada ko\u2018rsatilgan usulda qilinishi lozim. Agar naf oluvchi o\u2018zining foydasiga tuzilgan shartnoma bo\u2018yicha sug\u2018urta tovoniga bo\u2018lgan huquqdan foydalanish niyatida bo\u2018lsa, ayni shunday majburiyat naf oluvchi zimmasida bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

Ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan majburiyatning bajarilmasligi sug\u2018urtalovchiga, agar sug\u2018urtalovchi sug\u2018urta hodisasi yuz berganini o\u2018z vaqtida bilganligi, yoxud <\/span>bu haqda sug\u2018urtalovchida ma\u2019lumotlar yo\u2018qligi uning sug\u2018urta tovonini to\u2018lash majburiyatiga ta\u2019sir etmasligi isbotlanmasa, sug\u2018urta tovonini to\u2018lashni rad etish huquqini beradi.<\/span><\/p>\n

Ushbu moddada nazarda tutilgan qoidalar, agar sug\u2018urtalangan shaxsning vafoti yoki uning sog\u2018lig\u2018iga zarar yetkazilishi sug\u2018urta hodisasi bo\u2018lsa, tegishli suratda shaxsiy sug\u2018urta shartnomasiga nisbatan qo\u2018llaniladi. Bunda sug\u2018urtalovchini xabardor qilishning shartnomada belgilanadigan muddati yigirma kundan kam bo\u2018lishi mumkin emas.<\/span><\/p>\n

952-modda. Sug\u2018urta hodisasidan ko\u2018riladigan zararni kamaytirish<\/span><\/p>\n

Mulkiy sug\u2018urta shartnomasida nazarda tutilgan sug\u2018urta hodisasi yuz berganida, sug\u2018urta qildiruvchi ehtimol tutilgan zararni kamaytirish uchun oqilona va mumkin bo\u2018lgan choralarni ko\u2018rishi shart. Sug\u2018urta qildiruvchi bunday choralarni ko\u2018rar ekan, agar o\u2018ziga ma\u2019lum qilingan bo\u2018lsa, sug\u2018urtalovchining ko\u2018rsatmalariga amal qilishi lozim.<\/span><\/p>\n

Zararni kamaytirish maqsadida qilingan, sug\u2018urtalovchi qoplashi lozim bo\u2018lgan xarajatlar, agar bunday xarajatlar zarur bo\u2018lgan bo\u2018lsa yoki sug\u2018urtalovchining ko\u2018rsatmalarini bajarish uchun qilingan bo\u2018lsa, tegishli choralar foydasiz bo\u2018lib chiqsa ham, sug\u2018urtalovchi tomonidan qoplanishi lozim. Bunday xarajatlar sug\u2018urta summasining sug\u2018urta qiymatiga nisbatiga mutanosib ravishda, boshqa zararlarni qoplash bilan birgalikda ular sug\u2018urta pulidan oshib ketishi mumkinligidan qat\u2019i nazar, qoplanadi.<\/span><\/p>\n

Sug\u2018urta qiluvchi ehtimol tutilgan zararni kamaytirish uchun qasddan choralar ko\u2018rmagani oqibatida ko\u2018rilgan zararni qoplashdan sug\u2018urtalovchi ozod qilinadi.<\/span><\/p>\n

953-modda. Sug\u2018urta qildiruvchi, naf oluvchi yoki sug\u2018urtalangan shaxsning aybi bilan sug\u2018urta hodisasi yuz berishining oqibatlari<\/span><\/p>\n

Agar sug\u2018urta hodisasi sug\u2018urta qildiruvchi, naf oluvchi yoki sug\u2018urtalangan shaxsning qasd qilishi oqibatida yuz bergan bo\u2018lsa, sug\u2018urtalovchi sug\u2018urta tovonini yoki sug\u2018urta pulini to\u2018lashdan ozod qilinadi, qasddan qilingan harakatlar ular tomonidan zaruriy mudofaa yoki oxirgi zarurat holatida, shuningdek ushbu moddaning uchinchi va to\u2018rtinchi qismlarida nazarda tutilgan hollarda sodir etilishi bundan mustasno.<\/span><\/p>\n

Qonunda sug\u2018urta hodisasi sug\u2018urta qiluvchining yoki naf oluvchining qo\u2018pol ehtiyotsizligi oqibatida yuzaga kelganda sug\u2018urtalovchini mulkiy sug\u2018urta shartnomasi bo\u2018yicha sug\u2018urta tovonini to\u2018lashdan ozod qilish yoki tovon miqdorini kamaytirish hollari nazarda tutilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Sug\u2018urtalovchi sug\u2018urtalangan shaxsning hayoti yoki sog\u2018lig\u2018iga zarar yetkazganlik uchun fuqaroviy javobgarlikni sug\u2018urta qilish shartnomasi bo\u2018yicha sug\u2018urta tovonini to\u2018lashdan, agar zarar sug\u2018urtalanuvchi uchun javobgar shaxsning aybi bilan yetkazilgan bo\u2018lsa, ozod qilinmaydi.<\/span><\/p>\n

Sug\u2018urtalovchi shaxsiy sug\u2018urta shartnomasi bo\u2018yicha sug\u2018urtalangan shaxs vafot etgan taqdirda to\u2018lanishi lozim bo\u2018lgan sug\u2018urta pulini to\u2018lashdan, agar uning vafoti o\u2018z joniga qasd qilish oqibatida ro\u2018y bergan bo\u2018lsa va bu vaqtgacha sug\u2018urta shartnomasi kamida ikki yil amal qilgan bo\u2018lsa, ozod qilinmaydi.<\/span><\/p>\n

954-modda. Sug\u2018urtalovchini sug\u2018urta tovonini va sug\u2018urta pulini to\u2018lashdan ozod qilish asoslari<\/span><\/p>\n

Sug\u2018urtalovchi, agar qonunda yoki sug\u2018urta shartnomasida boshqacha tartib belgilanmagan bo\u2018lsa va sug\u2018urta hodisasi quyidagilar oqibatida yuzaga kelgan bo\u2018lsa, sug\u2018urta tovonini va sug\u2018urta pulini to\u2018lashdan ozod qilinadi:<\/span><\/p>\n

yadro portlashi, radiatsiya yoki radioaktiv zaharlanish ta\u2019sirida;<\/span><\/p>\n

harbiy harakatlar, manyovrlar yoki boshqa harbiy tadbirlar.<\/span><\/p>\n

Agar mulkiy sug\u2018urta shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilmagan bo\u2018lsa, sug\u2018urtalovchi sug\u2018urtalangan mol-mulk davlat organlarining farmoyishi bilan olib qo\u2018yilishi, musodara qilinishi, rekvizitsiya qilinishi, xatlanishi yoki yo\u2018q qilib tashlanishi oqibatida ko\u2018rilgan zarar uchun sug\u2018urta tovonini to\u2018lashdan ozod qilinadi.<\/span><\/p>\n

955-modda. Sug\u2018urta tovoni yoki sug\u2018urta pulini to\u2018lashni rad etish<\/span><\/p>\n

Sug\u2018urtalovchi mulkiy sug\u2018urta shartnomasi bo\u2018yicha sug\u2018urta qildiruvchiga (naf oluvchiga) sug\u2018urta tovonini yoki shaxsiy sug\u2018urta shartnomasi bo\u2018yicha sug\u2018urta pulini to\u2018lashni quyidagi hollarda rad etishga haqli, chunonchi:<\/span><\/p>\n

sug\u2018urta shartnomasining amal qilishi sug\u2018urta hodisasi yuz bergunga qadar, shu jumladan ushbu Kodeksning 948 va 950-moddalarida ko\u2018rsatilgan asoslar bo\u2018yicha bekor qilinganda;<\/span><\/p>\n

sug\u2018urta shartnomasi ushbu Kodeksda yoki boshqa qonunlarda nazarda tutilgan asoslar bo\u2018yicha o\u2018z-o\u2018zidan haqiqiy bo\u2018lmaganda;<\/span><\/p>\n

sug\u2018urtalovchi ushbu Kodeksning 951 \u2014 954-moddalarida ko\u2018rsatilgan asoslar bo\u2018yicha sug\u2018urta tovonini yoki sug\u2018urta puli to\u2018lashdan ozod qilinganda;<\/span><\/p>\n

sug\u2018urtalovchi ushbu Kodeksda yoki boshqa qonunlarda nazarda tutilgan asoslar bo\u2018yicha sug\u2018urta shartnomasini haqiqiy emas deb topish to\u2018g\u2018risida yoxud sug\u2018urta qildiruvchi (naf oluvchi) sug\u2018urta hodisasi holatlarini tekshirib ko\u2018rishga yoki yetkazilgan zarar miqdorini aniqlashga to\u2018sqinlik qilgani tufayli sug\u2018urta shartnomasini bekor qilish to\u2018g\u2018risida da\u2019vo qo\u2018zg\u2018atganida.<\/span><\/p>\n

Sug\u2018urtalovchining sug\u2018urta tovonini yoki sug\u2018urta pulini to\u2018lashni rad etish to\u2018g\u2018risidagi qarori sug\u2018urta qildiruvchiga (naf oluvchiga) ular sug\u2018urta tovonini yoki sug\u2018urta pulini to\u2018lashni so\u2018rab murojaat etganlaridan keyin o\u2018n besh kundan kechiktirmay xabar qilinishi va rad etish sabablarining asoslantirilgan dalil-isbotlarini o\u2018z ichiga olgan bo\u2018lishi lozim.<\/span><\/p>\n

Sug\u2018urtalovchining sug\u2018urta tovonini yoki sug\u2018urta pulini to\u2018lashni rad etishiga qarshi unga nisbatan sudda da\u2019vo qo\u2018zg\u2018atish yo\u2018li bilan e\u2019tiroz bildirilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

956-modda. Shaxsiy sug\u2018urta shartnomasi bo\u2018yicha sug\u2018urta pulini to\u2018lash<\/span><\/p>\n

Shaxsiy sug\u2018urta shartnomasi bo\u2018yicha sug\u2018urta puli, ijtimoiy sug\u2018urta, ijtimoiy ta\u2019minot bo\u2018yicha, boshqa sug\u2018urta shartnomalari bo\u2018yicha yoki zararni qoplash tartibida sug\u2018urta qildiruvchiga, sug\u2018urtalangan shaxsga yoki naf oluvchiga tegishli summalardan qat\u2019i nazar, shartnoma kimning foydasiga tuzilgan bo\u2018lsa, o\u2018sha shaxsga to\u2018lanadi.<\/span><\/p>\n

Ushbu Kodeks 921-moddasining uchinchi qismi asosida shaxsiy sug\u2018urta shartnomasi bo\u2018yicha sug\u2018urtalangan shaxsning merosxo\u2018rlariga to\u2018lanadigan sug\u2018urta puli sug\u2018urtalangan shaxsning merosi tarkibiga kirmaydi.<\/span><\/p>\n

957-modda. Sug\u2018urta qildiruvchining zarar qoplanishiga bo\u2018lgan huquqlarining sug\u2018urtalovchiga o\u2018tishi (subrogatsiya)<\/span><\/p>\n

Agar mulkiy sug\u2018urta shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilmagan bo\u2018lsa, sug\u2018urta qildiruvchi (naf oluvchi)ning sug\u2018urta natijasida qoplangan zarar uchun javobgar shaxsdan talab qilish huquqi to\u2018langan summa doirasida sug\u2018urta tovonini to\u2018lagan sug\u2018urtalovchiga o\u2018tadi. Biroq shartnomaning bila turib zarar yetkazgan shaxsga nisbatan talab qilish huquqi sug\u2018urtalovchiga o\u2018tishini istisno qiladigan shartlari o\u2018z-o\u2018zidan haqiqiy bo\u2018lmaydi.<\/span><\/p>\n

Sug\u2018urtalovchiga o\u2018tgan talab qilish huquqi uning tomonidan sug\u2018urta qildiruvchi (naf oluvchi) va zarar uchun javobgar bo\u2018lgan shaxs o\u2018rtasidagi munosabatlarni tartibga soluvchi qoidalarga rioya qilgan holda amalga oshiriladi.<\/span><\/p>\n

Sug\u2018urta qildiruvchi (naf oluvchi) sug\u2018urtalovchi o\u2018ziga o\u2018tgan talab qilish huquqini amalga oshirishi uchun zarur bo\u2018lgan barcha hujjatlar va dalillarni sug\u2018urtalovchiga berishi hamda barcha ma\u2019lumotlarni unga ma\u2019lum qilishi shart.<\/span><\/p>\n

Agar sug\u2018urta qildiruvchi (naf oluvchi) sug\u2018urtalovchi tomonidan qoplangan zarar uchun javobgar shaxsga nisbatan o\u2018zining talab qilish huquqidan voz kechsa yoki bu huquqni amalga oshirish sug\u2018urta qildiruvchining (naf oluvchining) aybi bilan mumkin bo\u2018lmagan bo\u2018lsa, sug\u2018urtalovchi sug\u2018urta tovonini to\u2018liq yoki uning tegishli qismini to\u2018lashdan ozod qilinadi va tovonning ortiqcha to\u2018langan summasini qaytarishni talab qilishga haqli bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

958-modda. Sug\u2018urtalangan mol-mulkka bo\u2018lgan huquqlarning sug\u2018urtalovchiga o\u2018tkazilishi<\/span><\/p>\n

Mol-mulk sug\u2018urta qilinganda sug\u2018urta qildiruvchi (naf oluvchi) sug\u2018urta hodisasi yuz berganidan keyin sug\u2018urtalovchining roziligi bilan sug\u2018urtalangan mol-mulkka bo\u2018lgan o\u2018z huquqlarini unga o\u2018tkazishi va sug\u2018urta tovonini sug\u2018urta pulining to\u2018liq hajmida olishi mumkin.<\/span><\/p>\n

959-modda. Qayta sug\u2018urta qilish<\/span><\/p>\n

Sug\u2018urta shartnomasi bo\u2018yicha sug\u2018urtalovchi o\u2018z zimmasiga olgan sug\u2018urta tovonini yoki sug\u2018urta pulini to\u2018lash xavfi uning tomonidan to\u2018liq yoki qisman boshqa sug\u2018urtalovchida (sug\u2018urtalovchilarda) u bilan tuzilgan qayta sug\u2018urta qilish shartnomasi bo\u2018yicha sug\u2018urtalanishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Qayta sug\u2018urta qilish shartnomasiga nisbatan, agar qayta sug\u2018urta qilish shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilmagan bo\u2018lsa, ushbu bobning tadbirkorlik xavfini sug\u2018urta qilish borasida qo\u2018llanishi lozim bo\u2018lgan qoidalari tatbiq etiladi. Qayta sug\u2018urta qilish shartnomasini tuzgan sug\u2018urta shartnomasi (asosiy shartnoma) bo\u2018yicha sug\u2018urtalovchi keyingi shartnomada sug\u2018urta qildiruvchi hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

Qayta sug\u2018urta qilishda sug\u2018urta tovonini yoki sug\u2018urta pulini to\u2018lash uchun asosiy sug\u2018urta shartnomasi bo\u2018yicha sug\u2018urta qildiruvchi oldida ushbu shartnoma bo\u2018yicha sug\u2018urtalovchi javobgar bo\u2018lib qolaveradi.<\/span><\/p>\n

Biroq asosiy sug\u2018urta shartnomasi bo\u2018yicha sug\u2018urtalanuvchi hisoblangan sug\u2018urta tashkiloti sug\u2018urta hodisasi yuz berishidan oldin tugatilgan taqdirda, uning ushbu shartnoma bo\u2018yicha huquq va majburiyatlarining qayta sug\u2018urta qilingan qismi qayta sug\u2018urta qilish shartnomasi bo\u2018yicha sug\u2018urtalovchiga o\u2018tadi.<\/span><\/p>\n

Ikki yoki bir nechta qayta sug\u2018urta qilish shartnomalarini ketma-ket tuzishga yo\u2018l qo\u2018yiladi. Bunday shartnomalarning har biri keyingi qayta sug\u2018urta qilish shartnomasiga nisbatan asosiy sug\u2018urta shartnomasi deb hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

960-modda. Ikki tomonlama sug\u2018urta<\/span><\/p>\n

Fuqarolar va yuridik shaxslar o\u2018z mol-mulklarini hamda ushbu Kodeks 915-moddasining ikkinchi qismida ko\u2018rsatilgan boshqa mulkiy manfaatlarini ikki taraflama asosda, buning uchun ikki tomonlama sug\u2018urta qilish jamiyatlarida zarur mablag\u2018larni birlashtirish yo\u2018li bilan sug\u2018urta qilishlari mumkin.<\/span><\/p>\n

Ikki tomonlama sug\u2018urta qilish jamiyatlari o\u2018z a\u2019zolarining mol-mulki hamda boshqa mulkiy manfaatlarini sug\u2018urta qilishni amalga oshiradi va tijoratchi bo\u2018lmagan tashkilot hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

Ikki tomonlama sug\u2018urta qilish tashkilotlari tomonidan o\u2018z a\u2019zolarining mol-mulki va mulkiy manfaatlarini sug\u2018urta qilish, agar jamiyatning ta\u2019sis hujjatlarida bunday hollarda sug\u2018urta shartnomalari tuzish nazarda tutilmagan bo\u2018lsa, bevosita a\u2019zolik asosida amalga oshiriladi.<\/span><\/p>\n

Ushbu bobning qoidalari, agar qonunda, tegishli jamiyatning ta\u2019sis hujjatlarida yoki jamiyat belgilagan sug\u2018urta qilish qoidalarida boshqacha tartib nazarda tutilmagan bo\u2018lsa, ikki tomonlama sug\u2018urta qilish jamiyati bilan uning a\u2019zolari o\u2018rtasidagi sug\u2018urtaga doir munosabatlarga nisbatan qo\u2018llaniladi.<\/span><\/p>\n

Ikki tomonlama sug\u2018urta qilish yo\u2018li bilan majburiy sug\u2018urtani amalga oshirishga faqat qonunda nazarda tutilgan hollarda yo\u2018l qo\u2018yiladi.<\/span><\/p>\n

Ikki tomonlama sug\u2018urta qilish jamiyati sug\u2018urtalovchi sifatida, agar uning ta\u2019sis hujjatlarida sug\u2018urta faoliyatini amalga oshirish nazarda tutilgan, jamiyatning o\u2018zi tijorat tashkiloti shaklida tuzilgan, tegishli turdagi sug\u2018urtani amalga oshirish uchun litsenziyaga ega bo\u2018lsa va qonunda belgilangan boshqa talablarga javob bersa, jamiyatning a\u2019zolari bo\u2018lmagan shaxslarning manfaatlarini sug\u2018urta qilishni amalga oshirishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Ikki tomonlama sug\u2018urta qilish jamiyatining a\u2019zosi bo\u2018lmagan shaxslarning manfaatlarini sug\u2018urta qilish jamiyat tomonidan sug\u2018urta shartnomalari asosida ushbu bobning qoidalariga muvofiq amalga oshiriladi.<\/span><\/p>\n

Ikki tomonlama sug\u2018urta qilish jamiyatlari huquqiy holatining xususiyatlari va ularning faoliyat yuritish shartlari qonunchilik bilan belgilanadi.<\/span><\/p>\n

961-modda. Majburiy davlat sug\u2018urtasi<\/span><\/p>\n

Fuqarolarning ijtimoiy manfaatlarini va davlatning manfaatlarini ta\u2019minlash maqsadida qonunda hayot, sog\u2018liq va mol-mulkning majburiy davlat sug\u2018urtasi belgilab qo\u2018yilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Majburiy davlat sug\u2018urtasi ana shu maqsadlar uchun davlat budjetidan ajratiladigan mablag\u2018lar hisobiga amalga oshiriladi.<\/span><\/p>\n

Majburiy davlat sug\u2018urtasi bevosita sug\u2018urta to\u2018g\u2018risidagi qonunchilik asosida unda ko\u2018rsatilgan davlat sug\u2018urta tashkilotlari yoki davlatning boshqa tashkilotlari (sug\u2018urtalovchilar) tomonidan amalga oshiriladi.<\/span><\/p>\n

Ushbu bobning qoidalari, agar sug\u2018urta to\u2018g\u2018risidagi qonunchilikda boshqacha tartib nazarda tutilmagan bo\u2018lsa va sug\u2018urta bo\u2018yicha mavjud munosabatlar mohiyatidan kelib chiqmasa, majburiy davlat sug\u2018urtasiga nisbatan qo\u2018llaniladi.<\/span><\/p>\n

53-BOB. ODDIY SHIRKAT<\/span><\/strong><\/p>\n

962-modda. Oddiy shirkat shartnomasi<\/span><\/p>\n

Oddiy shirkat shartnomasi (birgalikdagi faoliyat to\u2018g\u2018risidagi shartnoma) bo\u2018yicha sheriklar (ishtirokchilar) deb ataluvchi ikki yoki undan ortiq shaxs foyda olish yoki qonunga zid bo\u2018lmagan boshqa maqsadga erishish uchun o\u2018z hissalarini qo\u2018shish va yuridik shaxs tuzmasdan birgalikda ish qilish majburiyatini oladilar.<\/span><\/p>\n

Faqat yakka tadbirkorlar va (yoki) tijorat tashkilotlari tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirish uchun tuziladigan oddiy shirkat shartnomasining taraflari bo\u2018lishlari mumkin.<\/span><\/p>\n

Oddiy shirkat shartnomasi yozma shaklda tuzilishi lozim.<\/span><\/p>\n

963-modda. Sheriklarning qo\u2018shadigan hissalari<\/span><\/p>\n

Sherik umumiy ishga qo\u2018shadigan hamma narsa, jumladan pul, boshqa mol-mulk, kasbiy va boshqa bilimlar, malaka va mahorat, shuningdek ishbilarmonlik obro\u2018-e\u2019tibori sherikning qo\u2018shgan hissasi hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

Sheriklar, agar oddiy shirkat shartnomasidan yoki haqiqiy holatlardan boshqacha mazmun kelib chiqmasa, qiymati bo\u2018yicha teng hissa qo\u2018shadilar deb taxmin qilinadi. Sherikning qo\u2018shgan hissasini pulda baholash sheriklar o\u2018rtasidagi kelishuv bo\u2018yicha amalga oshiriladi.<\/span><\/p>\n

964-modda. Sheriklarning umumiy mol-mulki<\/span><\/p>\n

Sheriklar mulk huquqi asosida ega bo\u2018lgan, ular tomonidan qo\u2018shilgan mol-mulk, shuningdek birgalikdagi faoliyat natijasida ishlab chiqarilgan mahsulot va bunday faoliyat tufayli olingan hosil hamda daromadlar qonunda yoki shartnomada boshqacha tartib belgilab qo\u2018yilgan bo\u2018lmasa yoxud majburiyatning mohiyatidan boshqacha hol kelib chiqmasa, ularning umumiy ulushli mulki hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

Sheriklarning umumiy ulushli mulkida turgan mol-mulk, shuningdek ularning umumiy talablari va umumiy alohida huquqlari sheriklarning umumiy mol-mulkini tashkil etadi. Umumiy mol-mulkdan barcha sheriklarning manfaatlarini ko\u2018zlab foydalaniladi.<\/span><\/p>\n

Sheriklar umumiy mol-mulkining buxgalteriya hisobini yuritish ular tomonidan oddiy shirkat shartnomasida ishtirok etayotgan yuridik shaxslardan biriga topshirilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Sheriklarning umumiy mol-mulkidan foydalanish ularning kelishuviga ko\u2018ra, kelishuvga erishilmagan taqdirda, sud belgilaydigan tartibda amalga oshiriladi.<\/span><\/p>\n

Sheriklarning umumiy mol-mulkni asrash bo\u2018yicha majburiyatlari va bu majburiyatlarni bajarish bilan bog\u2018liq xarajatlarni qoplash tartibi oddiy shirkatning shartnomasida nazarda tutiladi.<\/span><\/p>\n

965-modda. Sheriklarning umumiy ishlarini yuritish<\/span><\/p>\n

Oddiy shirkat shartnomasi ishtirokchilarining umumiy ishlarini yuritish shartnomada nazarda tutilgan tartibda amalga oshiriladi.<\/span><\/p>\n

Umumiy ishlarni yuritishda har bir sherik, agar oddiy shirkat shartnomasida ishlarni yuritish shartnomaning ayrim ishtirokchilari tomonidan yoxud birgalikda barcha ishtirokchilar tomonidan amalga oshirilishi belgilanmagan bo\u2018lsa, barcha sheriklar nomidan ish ko\u2018rishga haqli.<\/span><\/p>\n

Ishlar birgalikda yuritilganda har bir bitimni tuzish uchun barcha sheriklarning roziligi talab qilinadi.<\/span><\/p>\n

Uchinchi shaxslar bilan munosabatlarda sherikning barcha sheriklar nomidan bitim tuzish vakolati unga qolgan sheriklar tomonidan berilgan ishonchnoma bilan tasdiqlanadi yoki oddiy shirkat shartnomasidan kelib chiqadi.<\/span><\/p>\n

Uchinchi shaxslar bilan munosabatlarda sheriklar bitim tuzgan sherikning umumiy ishlarni yuritish bo\u2018yicha huquqlari cheklanganligini dalil qilib ko\u2018rsata olmaydilar, ular bunday cheklashlar borligini bitim tuzilayotgan paytda uchinchi shaxs bilganligini yoki oldindan bilishi lozim bo\u2018lganligini isbotlagan hollar bundan mustasno.<\/span><\/p>\n

Barcha sheriklariga nisbatan ishlarni yuritish huquqi cheklab qo\u2018yilgan bo\u2018lib, ular nomidan bitimlar tuzgan yoxud barcha sheriklarning manfaatlarini ko\u2018zlab o\u2018z nomidan bitimlar tuzgan sherik, agar bu bitim barcha sheriklarning manfaatlari uchun zarur bo\u2018lgan edi deb hisoblashga yetarli asoslar bo\u2018lsa, u o\u2018z mablag\u2018laridan qilgan xarajatlari qoplanishi huquqiga ega. Agar <\/span>bunday bitimlar tufayli boshqa sheriklarga zarar yetkazilgan bo\u2018lsa, ular bu zararning qoplanishini talab qilishga haqlidirlar.<\/span><\/p>\n

Umumiy ishlarga taalluqli qarorlar, agar oddiy shirkat shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilmagan bo\u2018lsa, sheriklar tomonidan umumiy kelishuvga ko\u2018ra qabul qilinadi.<\/span><\/p>\n

Umumiy ishlarni yuritishga vakolatli shartnoma ishtirokchilari, agar oddiy shirkat shartnomasida nazarda tutilgan bo\u2018lsa, alohida haq olish huquqiga egadirlar.<\/span><\/p>\n

966-modda. Sherikning axborot olishga bo\u2018lgan huquqi<\/span><\/p>\n

Har bir sherik, u sheriklarning umumiy ishlarini yuritishga vakolat olgan-olmaganidan qat\u2019i nazar, ishlarni yuritishga doir barcha hujjatlar bilan tanishishga haqli. Bu huquqni rad etish yoki uni cheklash, shu jumladan sheriklarning kelishuvi bilan rad etish yoki cheklash o\u2018z-o\u2018zidan haqiqiy bo\u2018lmaydi.<\/span><\/p>\n

967-modda. Sheriklarning umumiy xarajatlari, zararlari va javobgarligi<\/span><\/p>\n

Sheriklarning birgalikdagi faoliyatiga bog\u2018liq xarajatlar va zararlarni qoplash tartibi ularning kelishuvi bilan aniqlanadi. Bunday kelishuv bo\u2018lmaganda har bir sherik o\u2018zining umumiy ishga qo\u2018shgan hissasi qiymatiga mutanosib ravishda xarajatlar va zararlarni zimmasiga oladi.<\/span><\/p>\n

Sheriklardan birortasini umumiy xarajatlarni yoki zararni qoplashda ishtirok etishdan to\u2018liq ozod etadigan kelishuv o\u2018z-o\u2018zidan haqiqiy bo\u2018lmaydi.<\/span><\/p>\n

Agar oddiy shirkat shartnomasi uning ishtirokchilari tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirishi bilan bog\u2018liq bo\u2018lmasa, umumiy shartnoma majburiyatlari yuzasidan har bir sherik o\u2018zining umumiy ishga qo\u2018shgan hissasi qiymatiga mutanosib ravishda butun mol-mulki bilan javobgar bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

Oddiy shirkat shartnomasidan kelib chiqmagan umumiy majburiyatlar bo\u2018yicha sheriklar solidar javobgar bo\u2018ladilar.<\/span><\/p>\n

Agar oddiy shirkat shartnomasi uning ishtirokchilari tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirishi bilan bog\u2018liq bo\u2018lsa, sheriklar umumiy majburiyatlar bo\u2018yicha ularning yuzaga kelish asosidan qat\u2019i nazar, solidar javobgar bo\u2018ladilar.<\/span><\/p>\n

968-modda. Foydani taqsimlash<\/span><\/p>\n

Sheriklar tomonidan ularning birgalikdagi faoliyati natijasida olingan foyda, agar oddiy shirkat shartnomasida yoki sheriklarning boshqa kelishuvida boshqacha tartib nazarda tutilmagan bo\u2018lsa, sheriklarning umumiy ishga qo\u2018shgan hissalari qiymatiga mutanosib ravishda taqsimlanadi. Sheriklardan birortasini foydada ishtirok etishdan chetlatish to\u2018g\u2018risidagi kelishuv o\u2018z-o\u2018zidan haqiqiy emas.<\/span><\/p>\n

969-modda. Sherikning ulushini uning kreditori talabi bilan ajratish<\/span><\/p>\n

Oddiy shirkat shartnomasi ishtirokchisining kreditori ushbu Kodeksning 227-moddasiga muvofiq uning umumiy mol-mulkdagi ulushini ajratishni talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

970-modda. Oddiy shirkat shartnomasi bekor bo\u2018lishining asoslari<\/span><\/p>\n

Oddiy shirkat shartnomasi quyidagilar oqibatida bekor bo\u2018ladi:<\/span><\/p>\n

sheriklardan birortasi muomalaga layoqatsiz, muomala layoqati cheklangan yoki bedarak yo\u2018qolgan deb e\u2019lon qilinganda, agar oddiy shirkat shartnomasida yoki keyingi kelishuvda qolgan sheriklar o\u2018rtasidagi munosabatlarda shartnomaning saqlanib qolishi nazarda tutilmagan bo\u2018lsa;<\/span><\/p>\n

sheriklardan birortasi nochor (bankrot) deb e\u2019lon qilinganda, ushbu moddaning ikkinchi xatboshisida ko\u2018rsatilgani bundan mustasno;<\/span><\/p>\n

sherik vafot etganda yoki oddiy shirkat shartnomasida ishtirok etayotgan yuridik shaxs tugatilganda yoxud qayta tashkil etilganda, agar shartnomada yoki keyingi kelishuvda qolgan sheriklar o\u2018rtasidagi munosabatlarda shartnomaning saqlanib qolishi yoxud vafot etgan sherikning (tugatilgan yoki qayta tashkil etilgan yuridik shaxsning) uning merosxo\u2018rlari (huquqiy vorislari) bilan almashtirilishi nazarda tutilmagan bo\u2018lsa;<\/span><\/p>\n

sheriklardan birortasi oddiy shirkatning muddatsiz shartnomasida bundan buyon ishtirok etishdan voz kechganda, ushbu moddaning ikkinchi xatboshisida ko\u2018rsatilgani bundan mustasno;<\/span><\/p>\n

muddat ko\u2018rsatilgan holda tuzilgan oddiy shirkat shartnomasi sheriklardan birining talabi bilan o\u2018zi va qolgan sheriklar o\u2018rtasidagi munosabatlarda bekor qilinganda, ushbu moddaning ikkinchi xatboshisida ko\u2018rsatilgani bundan mustasno;<\/span><\/p>\n

oddiy shirkat shartnomasining muddati o\u2018tganda;<\/span><\/p>\n

sherikning ulushi uning kreditori talabi bilan ajratilganda, ushbu moddaning ikkinchi xatboshisida ko\u2018rsatilgani bundan mustasno;<\/span><\/p>\n

ushbu Kodeksda yoki shartnomada nazarda tutilgan boshqa asoslarda.<\/span><\/p>\n

971-modda. Oddiy shirkat shartnomasi bekor bo\u2018lishining oqibatlari<\/span><\/p>\n

Oddiy shirkat shartnomasi bekor bo\u2018lganda sheriklarning umumiy egaligiga va (yoki) foydalanishiga berib qo\u2018yilgan ashyolar, taraflarning kelishuvi bilan boshqacha tartib nazarda tutilmagan bo\u2018lsa, ularni berib qo\u2018ygan sheriklarga haq to\u2018lamasdan qaytariladi.<\/span><\/p>\n

Oddiy shirkat shartnomasi bekor bo\u2018lgan paytdan boshlab uning ishtirokchilari uchinchi shaxslarga nisbatan bajarilmagan umumiy majburiyatlar bo\u2018yicha solidar javobgar bo\u2018ladilar.<\/span><\/p>\n

Sheriklarning umumiy ulushli mulkida turgan mol-mulkni va ularda yuzaga kelgan umumiy talab qilish huquqlarini taqsimlash ushbu Kodeksning 223-moddasida belgilangan tartibda amalga oshiriladi.<\/span><\/p>\n

Umumiy ulushli mulkka xususiy alomatlari bilan belgilangan ashyoni qo\u2018shgan sherik oddiy shirkat shartnomasi bekor bo\u2018lganda, qolgan sheriklar va kreditorlarning manfaatlariga rioya etilishi sharti bilan, bu ashyoni o\u2018ziga qaytarishni talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

972-modda. Oddiy shirkatning muddatsiz shartnomasidan voz kechish<\/span><\/p>\n

Shaxsning oddiy shirkatning muddatsiz shartnomasidan voz kechish to\u2018g\u2018risidagi arizasi, agar shartnomada boshqacha tartib belgilanmagan bo\u2018lsa, uning tomonidan shartnomadan chiqish mo\u2018ljallanayotgan sanadan kamida uch oy oldin berilishi lozim.<\/span><\/p>\n

Oddiy shirkatning muddatsiz shartnomasidan voz kechish huquqini cheklash to\u2018g\u2018risidagi kelishuv o\u2018z-o\u2018zidan haqiqiy bo\u2018lmaydi.<\/span><\/p>\n

973-modda. Tarafning talabi bilan oddiy shirkat shartnomasini bekor qilish<\/span><\/p>\n

Ushbu Kodeks 382-moddasining ikkinchi qismida ko\u2018rsatilgan asos bilan bir qatorda, muddat ko\u2018rsatilib yoki bekor qilish sharti sifatida maqsad ko\u2018rsatilib tuzilgan oddiy shirkat shartnomasining tarafi shartnomani bekor qilish tufayli yetkazilgan haqiqiy zararni qolgan sheriklarga qoplagan holda shartnomani o\u2018zi va qolgan sheriklar o\u2018rtasidagi munosabatlarda bekor qilishni talab etishga haqli.<\/span><\/p>\n

974-modda. Shartnomada ishtirok etishdan voz kechgan yoki uni bekor qilishni talab etgan sherikning javobgarligi<\/span><\/p>\n

Ishtirokchilardan birortasi oddiy shirkat shartnomasida bundan buyon ishtirok etishdan voz kechish to\u2018g\u2018risida ariza berishi yoxud sheriklardan birining talabi bilan shartnoma bekor qilinishi natijasida oddiy shirkat shartnomasi bekor qilinmagan taqdirda, shartnomada ishtirok etishi to\u2018xtagan shaxs uchinchi shaxslar oldida o\u2018zi shartnomada ishtirok etgan davrda yuzaga kelgan umumiy majburiyatlar bo\u2018yicha u oddiy shirkat shartnomasining ishtirokchisi bo\u2018lib qolavergandagi kabi javobgar bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

975-modda. Yashirin shirkat<\/span><\/p>\n

Oddiy shirkat shartnomasida uning mavjudligini uchinchi shaxslarga ma\u2019lum qilmaslik (yashirin shirkat) nazarda tutilishi mumkin. Bunday shartnomaga nisbatan, agar ushbu moddada boshqacha tartib nazarda tutilmagan bo\u2018lsa yoki yashirin shirkat mohiyatidan kelib chiqmasa, ushbu bob qoidalari qo\u2018llaniladi.<\/span><\/p>\n

Yashirin shirkat ishtirokchilaridan har biri uchinchi shaxslar bilan munosabatlarda sheriklarining umumiy manfaatlarini ko\u2018zlab o\u2018z nomidan tuzgan bitimlar bo\u2018yicha o\u2018zining butun mol-mulki bilan javob beradi.<\/span><\/p>\n

Sheriklar o\u2018rtasidagi munosabatlarda, ularning birgalikdagi faoliyati jarayonida yuzaga kelgan majburiyatlar umumiy hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

54-BOB. OMMAVIY TANLOV<\/span><\/strong><\/p>\n

976-modda. Ommaviy tanlovni tashkil etish<\/span><\/p>\n

Ishni eng yaxshi bajarganlik yoki boshqa natijalarga erishganlik uchun pul mukofoti to\u2018lash yoki boshqa mukofot berish to\u2018g\u2018risida (mukofot to\u2018lash to\u2018g\u2018risida) oshkora (ommaviy tanlov) e\u2019lon qilgan shaxs tanlovni o\u2018tkazish shartlariga muvofiq uning g\u2018olibi deb topilgan kimsaga shartlashilgan mukofotni to\u2018lashi lozim.<\/span><\/p>\n

Ommaviy tanlov tanlovni uyushtiruvchining tanlovda ishtirok etishga taklifi matbuotda va boshqa ommaviy axborot vositalarida e\u2019lon qilish yo\u2018li bilan barcha xohlovchilarga qaratilganda ochiq yoki tanlovda ishtirok etishga taklif tanlovni uyushtiruvchining xohishi bo\u2018yicha muayyan doiradagi shaxslarga yuborilganda yopiq bo\u2018lishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Tanlovni uyushtiruvchi tanlovda ishtirok etish istagini bildirgan shaxslarni dastlabki saralashdan o\u2018tkazgan taqdirda, ochiq tanlovda uning ishtirokchilarining dastlabki malakasi haqida shart qo\u2018yilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Ommaviy tanlov to\u2018g\u2018risidagi e\u2019lon topshiriqning mohiyatini nazarda tutuvchi shartlarni, ishning natijalarini yoki boshqa yutuqlarni baholash mezonlari va tartibini, ularni taqdim etish joyi, muddati va tartibini, mukofotning miqdori va shaklini, shuningdek natijalarni e\u2019lon qilish tartibi va muddatlarini o\u2018z ichiga olgan bo\u2018lishi lozim.<\/span><\/p>\n

Tanlov g\u2018olibi bilan shartnoma tuzish majburiyatini o\u2018z ichiga olgan ommaviy tanlovga nisbatan ushbu bobning qoidalari, ushbu Kodeksning 379-381-moddalarida boshqacha tartib nazarda tutilmagan bo\u2018lsa, qo\u2018llanadi.<\/span><\/p>\n

977-modda. Ommaviy tanlov shartlarini o\u2018zgartirish va uni bekor qilish<\/span><\/p>\n

Ommaviy tanlov e\u2019lon qilgan shaxs ishlarni taqdim etish uchun belgilangan muddatning faqat birinchi yarimi mobaynida uning shartlarini o\u2018zgartirishga yoki tanlovni bekor qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

Tanlov shartlarini o\u2018zgartirish yoki uni bekor qilish to\u2018g\u2018risida tanlov qanday usulda e\u2019lon qilingan bo\u2018lsa, shunday usulda xabar berilishi lozim.<\/span><\/p>\n

Tanlov shartlari o\u2018zgargan yoki u bekor qilingan taqdirda, tanlov e\u2019lon qilgan shaxs e\u2019londa nazarda tutilgan ishni konkurs shartlarining o\u2018zgartirilishi yoki uning bekor qilinishi o\u2018ziga ma\u2019lum bo\u2018lguncha yoki ma\u2019lum bo\u2018lishi lozim bo\u2018lguncha bajargan har qanday shaxsning xarajatlarini to\u2018lashi lozim.<\/span><\/p>\n

Agar tanlov shartlarini o\u2018zgartirishda yoki uni bekor qilishda ushbu moddaning birinchi yoki ikkinchi qismlarida ko\u2018rsatilgan talablar buzilgan bo\u2018lsa, tanlovni e\u2019lon qilgan shaxs e\u2019londa ko\u2018rsatilgan shartlarga javob beradigan ishni bajarganlarga mukofot to\u2018lashi lozim.<\/span><\/p>\n

Tanlovni e\u2019lon qilgan shaxs, agar ko\u2018rsatilgan ish tanlovdan mustasno tarzda, xususan, tanlov to\u2018g\u2018risidagi e\u2019longa qadar bajarilganligini yoxud avval boshdanoq tanlov shartlariga nomuvofiq bo\u2018lganligini isbotlasa, xarajatlarni to\u2018lash majburiyatidan ozod qilinadi.<\/span><\/p>\n

978-modda. Mukofotni to\u2018lash to\u2018g\u2018risidagi qaror<\/span><\/p>\n

Tanlov g\u2018olibiga mukofotni to\u2018lash to\u2018g\u2018risidagi qaror tanlov haqidagi e\u2019londa belgilangan tartib va muddatlarda chiqarilishi hamda ommaviy tanlov ishtirokchilariga ma\u2019lum qilinishi lozim.<\/span><\/p>\n

Agar e\u2019londa ko\u2018rsatilgan natijalarga ikki yoki undan ortiq shaxsning birgalikda bajarilgan ishida erishilgan bo\u2018lsa, mukofot ular o\u2018rtasida ularning kelishuviga muvofiq taqsimlanadi. Agar bunday kelishuvga erishilmagan bo\u2018lsa, mukofotni taqsimlash tartibini sud belgilaydi.<\/span><\/p>\n

979-modda. Ommaviy tanlovda g\u2018olib chiqqan fan, adabiyot va san\u2019at asarlaridan foydalanish<\/span><\/p>\n

Agar ommaviy tanlov narsasi fan, adabiyot yoki san\u2019at asaridan iborat bo\u2018lsa, tanlovni e\u2019lon qilgan shaxs, basharti tanlov shartlarida boshqacha tartib nazarda tutilmagan bo\u2018lsa, shartlashilgan mukofotga sazovor bo\u2018lgan muallif bilan unga tegishli haqni to\u2018lagan holda, asardan foydalanish to\u2018g\u2018risida shartnoma tuzishda imtiyozli huquqni qo\u2018lga kiritadi.<\/span><\/p>\n

980-modda. Taqdim etilgan ishlarni ommaviy tanlov ishtirokchilariga qaytarish<\/span><\/p>\n

Ommaviy tanlovni e\u2019lon qilgan shaxs, agar tanlov to\u2018g\u2018risidagi e\u2019londa boshqacha tartib nazarda tutilmagan bo\u2018lsa yoki bajarilgan ishning xususiyatidan kelib chiqmasa, mukofotga sazovor bo\u2018lmagan ishlarni tanlov ishtirokchilariga qaytarishi shart.<\/span><\/p>\n

55-BOB. MUKOFOTNI OSHKORA VA\u2019DA QILISH<\/span><\/strong><\/p>\n

981-modda. Mukofotni to\u2018lash majburiyati<\/span><\/p>\n

E\u2019londa ko\u2018rsatilgan harakatni kim unda belgilangan muddatda bajarsa, o\u2018shanga pul mukofoti to\u2018lash yoki boshqa mukofotni berish to\u2018g\u2018risida (mukofotni to\u2018lash to\u2018g\u2018risida) oshkora e\u2019lon qilgan shaxs tegishli harakatni sodir etgan har qanday shaxsga va\u2019da qilingan mukofotni to\u2018lashi shart.<\/span><\/p>\n

Mukofotni to\u2018lash majburiyati mukofot va\u2019da qilinishi uning kim tomonidan va\u2019da qilinganini aniqlash imkonini bergan taqdirda yuzaga keladi. Va\u2019daga qiziqish bildirgan shaxs va\u2019dani yozma ravishda tasdiqlashni talab qilishga haqli va, agar haqiqatda mukofot to\u2018g\u2018risidagi e\u2019lon unda ko\u2018rsatilgan shaxs tomonidan qilinmagan bo\u2018lib chiqsa, bunday talab qo\u2018yilmaganligi oqibatlari xavfi uning zimmasida bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

Agar mukofotni oshkora va\u2019da qilishda uning miqdori ko\u2018rsatilmagan bo\u2018lsa, u mukofotni va\u2019da qilgan shaxs bilan kelishuvga ko\u2018ra aniqlanadi, nizo kelib chiqqan taqdirda esa sudda aniqlanadi.<\/span><\/p>\n

Mukofotni to\u2018lash majburiyati, tegishli harakat e\u2019lon qilinishi munosabati bilan yoki undan mustasno tarzda bajarilganidan qat\u2019i nazar, yuzaga keladi.<\/span><\/p>\n

E\u2019londa ko\u2018rsatilgan harakatni bir necha shaxs sodir etgan hollarda, ulardan tegishli harakatni birinchi bo\u2018lib sodir etgani mukofotni olish huquqiga ega bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

Agar e\u2019londa ko\u2018rsatilgan harakat ikki yoki undan ortiq shaxs tomonidan bajarilgan bo\u2018lsa va ulardan qaysi biri tegishli harakatni birinchi bo\u2018lib sodir etganini aniqlashning imkoni bo\u2018lmasa, shuningdek, agar harakat ikki yoki bundan ortiq shaxslar tomonidan bir paytning o\u2018zida sodir etilgan bo\u2018lsa, mukofot ular o\u2018rtasida bab-baravar yoki ularning o\u2018zaro kelishuvida nazarda tutilgan miqdorda taqsimlanadi.<\/span><\/p>\n

Agar mukofot to\u2018g\u2018risidagi e\u2019londa boshqacha tartib nazarda tutilmagan bo\u2018lsa yoki unda ko\u2018rsatilgan harakat xususiyatidan kelib chiqmasa, bajarilgan harakatning e\u2019londa mavjud bo\u2018lgan talablarga muvofiqligi mukofotni oshkora va\u2019da qilgan shaxs tomonidan aniqlanadi, nizo kelib chiqqan taqdirda esa sudda aniqlanadi.<\/span><\/p>\n

982-modda. Mukofot haqidagi oshkora va\u2019dani bekor qilish<\/span><\/p>\n

Mukofot to\u2018lashni oshkora e\u2019lon qilgan shaxs berilgan va\u2019dadan xuddi shunday tartibda voz kechishga haqli, voz kechishga yo\u2018l qo\u2018yilmasligi e\u2019lonning o\u2018zida nazarda tutilgan yoki undan kelib chiqadigan yoki mukofot va\u2019da qilingan harakatni sodir etish uchun muayyan muddat berilgan yoxud voz kechishni e\u2019lon qilish paytiga kelib bir yoki bir necha qiziqish bildirgan shaxslar e\u2019londa ko\u2018rsatilgan harakatni bajarib bo\u2018lgan hollar bundan mustasno.<\/span><\/p>\n

Mukofot haqidagi oshkora va\u2019dani bekor qilish mukofot to\u2018g\u2018risida e\u2019lon qilgan shaxsni qiziqish bildirgan shaxsga u e\u2019londa ko\u2018rsatilgan harakatni bajarishi munosabati bilan qilgan xarajatlarini qoplashdan ozod qilmaydi. Qoplash miqdori barcha hollarda e\u2019londa ko\u2018rsatilgan mukofotdan ortiqcha bo\u2018lishi mumkin emas.<\/span><\/p>\n

56-BOB. QIMOR VA GAROV O\u2018YINLAR O\u2018TKAZISH<\/span><\/strong><\/p>\n

983-modda. Qimor va garov o\u2018yinlar uyushtirish hamda ularda ishtirok etish bilan bog\u2018liq talablar<\/span><\/p>\n

Fuqarolar va yuridik shaxslarning tavakkalchilikka asoslangan qimor yoki garov o\u2018yinlar (qimor va bas boylash) uyushtirish yoki ularda ishtirok etish bilan bog\u2018liq talablari sudda himoya qilinmaydi, qimor yoki garov o\u2018yinlar aldov, zo\u2018ravonlik, tahdid qilish ta\u2019sirida yoxud o\u2018z vakilining qimor yoki garov o\u2018yinlari tashkilotchisi bilan g\u2018arazli kelishuvi tufayli ishtirok etgan shaxslarning talablari va ushbu Kodeksning 984-moddasida ko\u2018rsatilgan munosabatlardan kelib chiqadigan talablar bundan mustasno.<\/span><\/p>\n

984-modda. Davlat tomonidan lotereyalar o\u2018tkazishning o\u2018ziga xos xususiyatlari<\/span><\/p>\n

Lotereyalar tashkilotchisi \u2014 davlat, vakolatli davlat organidan ruxsatnoma (litsenziya) olgan shaxslar va lotereyalar ishtirokchilari o\u2018rtasidagi munosabatlar shartnomaga asoslanadi. Bunday shartnoma lotereya bileti berish orqali rasmiylashtiriladi va ishtirokchi lotereya bileti qiymatini to\u2018lagan paytdan e\u2019tiboran tuzilgan deb hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

Ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan shartnomani tuzish to\u2018g\u2018risidagi taklif lotereyalar o\u2018tkazish muddati va yutuqni aniqlash tartibi hamda uning miqdori haqidagi shartlarni o\u2018z ichiga olgan bo\u2018lishi lozim.<\/span><\/p>\n

Lotereyalar tashkilotchisi ularni belgilangan muddatda o\u2018tkazishdan bosh tortgan taqdirda, lotereyalar ishtirokchilari ularning tashkilotchisidan lotereyalarni qoldirish yoki ularning <\/span>muddatini boshqa vaqtga ko\u2018chirish tufayli yetkazilgan haqiqiy zararning o\u2018rnini qoplashni talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

Lotereyalar o\u2018tkazish shartlariga muvofiq yutgan deb e\u2019tirof etiladigan shaxslarga lotereyalarni o\u2018tkazish shartlarida nazarda tutilgan miqdorda, shaklda (pul yoki buyum holida) va muddatlarda, agar bu shartlarda muddat ko\u2018rsatilmagan bo\u2018lsa, lotereyalar natijalari chiqarilgan paytdan e\u2019tiboran o\u2018n kundan kechiktirmay lotereyalar tashkilotchisi tomonidan yutuq to\u2018lanishi lozim.<\/span><\/p>\n

Lotereyalar tashkilotchisi ushbu moddaning to\u2018rtinchi qismida ko\u2018rsatilgan majburiyatini bajarmagan taqdirda, lotereyada yutgan ishtirokchi lotereyalar tashkilotchisidan yutuqni to\u2018lashni, shuningdek shartnomaning tashkilotchi tomonidan buzilishi tufayli yetkazilgan zararlarning o\u2018rnini qoplashni talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

57-BOB. ZARAR YETKAZISHDAN KELIB CHIQADIGAN MAJBURIYATLAR<\/span><\/strong><\/p>\n

1-\u00a7. Umumiy qoidalar<\/span><\/p>\n

985-modda. Zarar yetkazganlik uchun javobgarlikning umumiy asoslari<\/span><\/p>\n

G\u2018ayriqonuniy harakat (harakatsizlik) tufayli fuqaroning shaxsiga yoki mol-mulkiga yetkazilgan zarar, shuningdek yuridik shaxsga yetkazilgan zarar, shu jumladan boy berilgan foyda zararni yetkazgan shaxs tomonidan to\u2018liq hajmda qoplanishi lozim.<\/span><\/p>\n

Qonunda zararni to\u2018lash majburiyati zarar yetkazuvchi bo\u2018lmagan shaxsga yuklatilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Qonunchilikda yoki shartnomada jabrlanuvchilarga zararni to\u2018lashdan tashqari tovon to\u2018lash majburiyati belgilab qo\u2018yilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Zarar yetkazgan shaxs, agar zarar o\u2018z aybi bilan yetkazilmaganini isbotlasa, zararni to\u2018lashdan ozod qilinadi. Qonunda zarar yetkazgan shaxsning aybi bo\u2018lmagan taqdirda ham zararni to\u2018lash nazarda tutilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Qonuniy harakatlar tufayli yetkazilgan zarar qonunda nazarda tutilgan hollarda to\u2018lanishi lozim.<\/span><\/p>\n

Agar zarar jabrlanuvchining iltimosi yoki roziligi bilan yetkazilgan bo\u2018lsa, zarar yetkazgan shaxsning harakatlari esa jamiyatning axloqiy tamoyillarini buzmasa, zararni to\u2018lash rad etilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

986-modda. Zarar yetkazishning oldini olish<\/span><\/p>\n

Kelgusida zarar yetkazilishi xavfi borligi bunday xavfni yuzaga keltiradigan faoliyatni taqiqlash to\u2018g\u2018risida da\u2019vo qo\u2018zg\u2018atishga asos bo\u2018lishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Agar yetkazilgan zarar zarar yetkazishni davom ettirayotgan korxona, inshootdan foydalanish yoxud boshqa ishlab chiqarish faoliyatining oqibati bo\u2018lsa, sud javobgarga zararni qoplashdan tashqari tegishli faoliyatni to\u2018xtatib turish yoki tugatish majburiyatini yuklashga haqli.<\/span><\/p>\n

Tegishli faoliyatni to\u2018xtatib turish yoki tugatish jamoatchilik manfaatlariga zid bo\u2018lgan taqdirdagina, sud bu haqdagi da\u2019voni rad etishi mumkin. Bunday faoliyatni to\u2018xtatib turishni yoki tugatishni rad etish jabrlanuvchilarni ushbu faoliyat tufayli yetkazilgan zararni undirish huquqidan mahrum etmaydi.<\/span><\/p>\n

987-modda. Zaruriy mudofaa holatida zarar yetkazganlik<\/span><\/p>\n

Zaruriy mudofaa holatida yetkazilgan zarar, agar bunda mudofaa chegarasidan chiqilmagan bo\u2018lsa, to\u2018lanmaydi.<\/span><\/p>\n

Agar g\u2018ayriqonuniy tajovuzdan himoyalanish paytida himoyalanuvchi uchinchi shaxsga zarar yetkazgan bo\u2018lsa, bu zarar tajovuz qilgan shaxs tomonidan to\u2018lanishi lozim.<\/span><\/p>\n

Shaxsga uning jinoiy harakatlarining payini qirqish yoxud uni ushlash va tegishli organlarga olib borish sababli yetkazilgan zarar to\u2018lanmaydi.<\/span><\/p>\n

988-modda. Oxirgi zarurat holatida zarar yetkazganlik<\/span><\/p>\n

Oxirgi zarurat holatida yetkazilgan zarar, ya\u2019ni zarar yetkazgan shaxsning o\u2018ziga yoki boshqa shaxslarga tahdid solgan xavfni bartaraf etish uchun oxirgi zarurat holatida yetkazilgan zarar, agar bu xavf mazkur holatlarda boshqa vositalar bilan bartaraf etilishi mumkin bo\u2018lmasa, zarar yetkazgan shaxs tomonidan to\u2018lanishi lozim, bundan qonunda nazarda tutilgan hollar mustasno.<\/span><\/p>\n

Bunday zarar yetkazilgan holatlarni hisobga olib, sud uni to\u2018lash majburiyatini zararni yetkazgan shaxs uchinchi shaxsning manfaatini ko\u2018zlab harakat qilgan bo\u2018lsa, o\u2018sha shaxsga yuklashi yoxud bu uchinchi shaxsni ham, zarar yetkazgan shaxsni ham zararni to\u2018lashdan to\u2018liq yoki qisman ozod qilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

989-modda. Yuridik shaxsning yoki fuqaroning o\u2018z xodimi tomonidan yetkazilgan zarar uchun javobgarligi<\/span><\/p>\n

Yuridik shaxs yoxud fuqaro o\u2018z xodimi mehnat (xizmat, lavozim) majburiyatlarini bajarib turgan vaqtida yetkazgan zararni qoplaydi.<\/span><\/p>\n

Ushbu bobning qoidalariga muvofiq, mehnat shartnomasi asosida, shuningdek fuqaroviy-huquqiy shartnoma asosida ish bajarayotgan fuqarolar, agar bunda ishlarni bexatar olib borish yuzasidan tegishli yuridik shaxsning yoki fuqaroning topshirig\u2018i bo\u2018yicha yoki nazorati ostida harakat qilgan bo\u2018lsalar yoki harakat qilishlari lozim bo\u2018lgan bo\u2018lsa, xodimlar deb e\u2019tirof etiladilar.<\/span><\/p>\n

Xo\u2018jalik shirkatlari va jamiyatlari, ishlab chiqarish kooperativlari o\u2018z ishtirokchilari (a\u2019zolari) tomonidan ular shirkat va jamiyat yoki kooperativning tadbirkorlik, ishlab chiqarish yoki boshqa faoliyatini amalga oshirish vaqtida yetkazilgan zararni qoplaydilar.<\/span><\/p>\n

990-modda. Davlat organlari, fuqarolarning o\u2018zini o\u2018zi boshqarish organlari, shuningdek ularning mansabdor shaxslari tomonidan yetkazilgan zarar uchun javobgarlik<\/span><\/p>\n

Davlat organlarining, fuqarolar o\u2018zini o\u2018zi boshqarish organlarining qonunga xilof qarorlari natijasida fuqaroga yoki yuridik shaxsga yetkazilgan zarar, ular mansabdor shaxslarining aybidan qat\u2019i nazar, sudning qarori asosida qoplanishi lozim.<\/span><\/p>\n

Davlat organlari, fuqarolar o\u2018zini o\u2018zi boshqarish organlari mansabdor shaxslarining qonunga xilof harakatlari (harakatsizligi) natijasida fuqaroga yoki yuridik shaxsga yetkazilgan zarar sudning qarori asosida qoplanishi lozim.<\/span><\/p>\n

Zarar ushbu Kodeksning 15-moddasida nazarda tutilgan tartibda qoplanadi.<\/span><\/p>\n

991-modda. Tergovga qadar tekshiruvni amalga oshiruvchi organlar, surishtiruv, dastlabki tergov, prokuratura organlari va sudning qonunga xilof harakatlari tufayli yetkazilgan zarar uchun javobgarlik<\/span><\/p>\n

Qonunga xilof tarzda hukm etish, qonunga xilof tarzda jinoiy javobgarlikka tortish, ehtiyot chorasi sifatida qamoqqa olishni yoki munosib xulq-atvorda bo\u2018lish haqida tilxat olishni qonunga xilof qo\u2018llanish, qamoq tariqasidagi ma\u2019muriy jazoni qonunga xilof tarzda berish, shuningdek har qanday qiynoqqa solish va boshqa shafqatsiz, g\u2018ayriinsoniy yoki qadr-qimmatni kamsituvchi muomala hamda jazo turlarini qo\u2018llash natijasida fuqaroga yetkazilgan zarar tergovga qadar <\/span>tekshiruvni amalga oshiruvchi organlar, surishtiruv, dastlabki tergov, prokuratura organlari va sudning mansabdor shaxslari aybidan qat\u2019i nazar, qonunda belgilangan tartibda davlat tomonidan to\u2018la hajmda to\u2018lanadi. Sudning qarori bilan zararni qoplash zarar yetkazilishida aybdor bo\u2018lgan mansabdor shaxslar zimmasiga yuklanishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Tergovga qadar tekshiruvni amalga oshiruvchi organlar, surishtiruv, dastlabki tergov, prokuratura organlari va sudning boshqa tarzdagi qonunga xilof faoliyati natijasida fuqaroga yoki yuridik shaxsga yetkazilgan zarar, agar qonunda boshqacha tartib nazarda tutilmagan bo\u2018lsa, umumiy asoslarda to\u2018lanadi.<\/span><\/p>\n

992-modda. Zararning o\u2018z javobgarligini sug\u2018urtalagan shaxs tomonidan to\u2018lanishi<\/span><\/p>\n

Ixtiyoriy yoki majburiy sug\u2018urta tartibida jabrlanuvchi foydasiga o\u2018z javobgarligini sug\u2018urtalagan yuridik shaxs yoki fuqaro yetkazilgan zararni to\u2018liq qoplash uchun sug\u2018urta puli yetishmagan taqdirda, sug\u2018urta puli va zararning haqiqiy miqdori o\u2018rtasidagi farqni to\u2018laydi.<\/span><\/p>\n

993-modda. O\u2018n to\u2018rt yoshgacha bo\u2018lgan voyaga yetmaganlar tomonidan yetkazilgan zarar uchun javobgarlik<\/span><\/p>\n

O\u2018n to\u2018rt yoshgacha bo\u2018lgan voyaga yetmagan (kichik yoshdagi bola) tomonidan yetkazilgan zarar uchun uning ota-onasi (farzandlikka oluvchilari) yoki vasiylari, agar zarar ularning aybi bilan yetkazilmaganligini isbotlay olmasalar, javobgar bo\u2018ladilar.<\/span><\/p>\n

Agar vasiylikka muhtoj kichik yoshdagi bola tegishli tarbiyalash, davolash muassasasida, aholini ijtimoiy himoya qilish muassasasida yoki qonunga ko\u2018ra vasiysi hisoblanadigan boshqa shunga o\u2018xshash muassasada turgan bo\u2018lsa, bu muassasa, agar zarar muassasaning aybi bilan yetkazilmaganligini isbotlay olmasa, kichik yoshdagi bola tomonidan yetkazilgan zararni to\u2018lashi shart.<\/span><\/p>\n

Agar kichik yoshdagi bola o\u2018quv yurti, tarbiyalash, davolash muassasasi yoki uning ustidan nazoratni amalga oshirishi shart bo\u2018lgan boshqa muassasaning, shuningdek shartnoma asosida nazoratni amalga oshiruvchi shaxsning nazorati ostida turgan vaqtda zarar yetkazgan bo\u2018lsa, bu muassasalar va shaxslar, agar zarar ularning nazoratni amalga oshirishdagi aybi bilan yetkazilmaganligini isbotlay olmasalar, zarar uchun javobgar bo\u2018ladilar.<\/span><\/p>\n

Ota-ona (farzandlikka oluvchilar), vasiylar, o\u2018quv yurtlari, tarbiyalash, davolash muassasalari va boshqa muassasalarning kichik yoshdagi bola tomonidan yetkazilgan zararni to\u2018lash majburiyati kichik yoshdagi bola voyaga yetishi yoki u zararni to\u2018lash uchun yetarlicha mol-mulk olishi munosabati bilan bekor bo\u2018lmaydi.<\/span><\/p>\n

Agar ota-ona (farzandlikka oluvchilar), vasiylar, shuningdek ushbu moddaning uchinchi qismida ko\u2018rsatilgan boshqa shaxslar vafot etgan bo\u2018lsalar yoki ular zararni to\u2018lash uchun yetarli mablag\u2018ga ega bo\u2018lmasalar, to\u2018liq muomalaga layoqatli bo\u2018lib qolgan zarar yetkazuvchining o\u2018zi bunday mablag\u2018ga ega bo\u2018lsa, sud taraflarning mulkiy ahvolini, shuningdek boshqa holatlarni inobatga olib, zararni to\u2018liq yoki qisman zarar yetkazuvchining o\u2018z mol-mulki hisobidan qoplash to\u2018g\u2018risida qaror qabul qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

994-modda. O\u2018n to\u2018rt yoshdan o\u2018n sakkiz yoshgacha bo\u2018lgan voyaga yetmaganlar tomonidan yetkazilgan zarar uchun javobgarlik<\/span><\/p>\n

O\u2018n to\u2018rt yoshdan o\u2018n sakkiz yoshgacha bo\u2018lgan voyaga yetmaganlar yetkazilgan zarar uchun umumiy asoslarda mustaqil javobgar bo\u2018ladilar.<\/span><\/p>\n

O\u2018n to\u2018rt yoshdan o\u2018n sakkiz yoshgacha bo\u2018lgan voyaga yetmaganning zararni qoplash uchun yetarli mol-mulki yoki boshqa daromad manbalari bo\u2018lmagan taqdirda, zarar to\u2018lig\u2018icha yoki uning yetishmagan qismi voyaga yetmaganning ota-onasi (farzandlikka oluvchilari) yoki vasiyi tomonidan, agar ular zarar o\u2018zlarining aybi bilan yetkazilmaganligini isbotlay olmasalar, to\u2018lanishi lozim.<\/span><\/p>\n

Agar homiylikka muhtoj o\u2018n to\u2018rt yoshdan o\u2018n sakkiz yoshgacha bo\u2018lgan voyaga yetmagan tegishli tarbiyalash, davolash muassasasida, aholini ijtimoiy himoya qilish muassasasida yoki qonunga ko\u2018ra uning homiysi hisoblanuvchi boshqa shunga o\u2018xshash muassasada turgan bo\u2018lsa, bu muassasalar, agar zarar ularning aybi bilan yetkazilmaganligini isbotlay olmasalar, zararni to\u2018lig\u2018icha yoki uning yetishmaydigan qismini to\u2018lashlari shart.<\/span><\/p>\n

Zarar yetkazgan voyaga yetganida yoxud u voyaga yetmasidan unda mol-mulk yoki zararni to\u2018lash uchun yetarli daromad manbalari paydo bo\u2018lganida yoxud u voyaga yetmasidan muomala layoqatiga ega bo\u2018lganida ota-ona (farzandlikka oluvchilar), homiy va tegishli muassasaning zararni to\u2018lash bo\u2018yicha majburiyati tugaydi.<\/span><\/p>\n

995-modda. Ota-onalik huquqlaridan mahrum etilgan ota-onaning voyaga yetmaganlar tomonidan yetkazilgan zarar uchun javobgarligi<\/span><\/p>\n

Sud ota-onalik huquqlaridan mahrum etilgan ota-onaga ularning voyaga yetmagan bolalari tomonidan ota-onasi o\u2018z huquqlaridan mahrum qilinganidan keyin uch yil ichida sodir etilgan zarar uchun, agar bolaning zarar yetkazilishiga sabab bo\u2018lgan xulq-atvori ular bolani tarbiyalash bo\u2018yicha o\u2018z majburiyatlarini lozim darajada bajarmaganliklarining oqibati bo\u2018lsa, javobgarlikni yuklashi mumkin.<\/span><\/p>\n

996-modda. Muomalaga layoqatsiz deb topilgan fuqaro tomonidan yetkazilgan zarar uchun javobgarlik<\/span><\/p>\n

Muomalaga layoqatsiz deb topilgan fuqaro tomonidan yetkazilgan zararni uning vasiyi yoki uning ustidan nazoratni amalga oshirishi shart bo\u2018lgan tashkilot, agar zarar ularning aybi bilan yetkazilmaganligini isbotlay olmasa, to\u2018laydi.<\/span><\/p>\n

Vasiy yoki tashkilotning muomalaga layoqatsiz deb topilgan fuqaro tomonidan yetkazilgan zararni to\u2018lash bo\u2018yicha majburiyati, uning muomala layoqati tiklangan taqdirda ham tugamaydi.<\/span><\/p>\n

Agar vasiy vafot etsa yoxud zararni to\u2018lash uchun yetarlicha mablag\u2018ga ega bo\u2018lmasa, zarar yetkazuvchining o\u2018zi esa bunday mablag\u2018ga ega bo\u2018lsa, sud jabrlanuvchining va zarar yetkazuvchining mulkiy ahvolini, shuningdek boshqa holatlarni inobatga olib, zararni to\u2018lig\u2018icha yoki qisman zarar yetkazuvchining mol-mulki hisobidan to\u2018lash to\u2018g\u2018risida qaror qabul qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

997-modda. Muomala layoqati cheklangan fuqaro tomonidan yetkazilgan zarar uchun javobgarlik<\/span><\/p>\n

Muomala layoqati cheklangan deb topilgan fuqaro tomonidan spirtli ichimliklar yoki giyohvandlik vositalarini suiiste\u2019mol qilish oqibatida yetkazilgan zararni uning o\u2018zi umumiy asoslarda to\u2018laydi.<\/span><\/p>\n

998-modda. O\u2018z harakatlarining ahamiyatini tushuna olmaydigan fuqaro tomonidan yetkazilgan zarar uchun javobgarlik<\/span><\/p>\n

O\u2018z harakatlarining ahamiyatini tushuna olmaydigan yoki ularni idora qila olmaydigan holatda zarar yetkazgan muomalaga layoqatli fuqaro, shuningdek o\u2018n to\u2018rt yoshdan o\u2018n sakkiz yoshgacha bo\u2018lgan voyaga yetmagan keltirgan zarari uchun javobgar bo\u2018lmaydi.<\/span><\/p>\n

Agar jabrlanuvchining hayoti yoki sog\u2018lig\u2018iga zarar yetkazilgan bo\u2018lsa, sud jabrlanuvchining va zarar yetkazuvchining mulkiy ahvolini, shuningdek boshqa holatlarni inobatga olib, zararni to\u2018lash majburiyatini to\u2018lig\u2018icha yoki qisman zarar yetkazuvchiga yuklashi mumkin.<\/span><\/p>\n

Zarar yetkazuvchi, agar spirtli ichimliklar, giyohvandlik vositalari iste\u2019mol qilish tufayli yoki boshqa usulda o\u2018zini o\u2018zi shu holatga keltirgan bo\u2018lsa, javobgarlikdan ozod qilinmaydi.<\/span><\/p>\n

Agar zarar ruhiy holati buzilgani (ruhiy kasallik yoki aqli zaiflik) oqibatida o\u2018z harakatlari ahamiyatini tushuna olmagan yoki ularni idora qila olmagan shaxs tomonidan yetkazilgan bo\u2018lsa, zararni to\u2018lash majburiyati sud tomonidan bu shaxs bilan birga yashovchi, zarar yetkazuvchining bunday holati haqida bilgan, lekin uni muomalaga layoqatsiz deb topish va uning ustidan vasiylik o\u2018rnatish to\u2018g\u2018risida masala qo\u2018ymagan eri (xotini), ota-onasi, voyaga yetgan farzandlariga yuklanishi mumkin.<\/span><\/p>\n

999-modda. Tevarak-atrofdagilarga oshiqcha xavf tug\u2018diradigan faoliyat tufayli yetkazilgan zarar uchun javobgarlik<\/span><\/p>\n

Faoliyati tevarak-atrofdagilarga oshiqcha xavf tug\u2018diradigan yuridik shaxslar va fuqarolar (transport tashkilotlari, sanoat korxonalari, qurilishlar, transport vositalarining egalari va boshqalar) oshiqcha xavf manbai yetkazgan zararni, agar zarar bartaraf qilib bo\u2018lmaydigan kuch yoki jabrlanuvchining qasddan qilgan harakati oqibatida yuzaga kelganini isbotlay olmasalar, to\u2018lashlari shart.<\/span><\/p>\n

Zararni to\u2018lash majburiyati oshiqcha xavf manbaiga mulk huquqi, xo\u2018jalik yuritish huquqi yoki operativ boshqaruv huquqi yoxud boshqa har qanday qonuniy asosda (mulkiy ijara shartnomasi, transport vositasini boshqarish huquqini beradigan ishonchnoma, tegishli organning unga ortiqcha xavf manbaini topshirish to\u2018g\u2018risidagi farmoyishiga ko\u2018ra va hokazo) egalik qiluvchi yuridik shaxs yoki fuqaroga yuklanadi.<\/span><\/p>\n

Oshiqcha xavf manbalarining egalari bu manbalarning bir biriga ta\u2019siri (transport vositalarining to\u2018qnashuvi va hokazo) natijasida uchinchi shaxslarga yetkazilgan zarar uchun ushbu moddaning birinchi va ikkinchi qismlarida nazarda tutilgan asoslar bo\u2018yicha solidar javobgar bo\u2018ladilar.<\/span><\/p>\n

Oshiqcha xavf manbalarining o\u2018zaro ta\u2019siri natijasida ularning egalariga yetkazilgan zarar umumiy asoslarda qoplanadi. Bunda bir tarafning aybi bilan yetkazilgan zarar shu taraf tomonidan to\u2018liq hajmda qoplanadi, ikkala yoki bir nechta taraflarning aybi bilan yetkazilgan zarar esa ulardan har birining aybi darajasiga mutanosib ravishda qoplanadi. Taraflardan har birining aybi darajasini aniqlash imkoniyati bo\u2018lmaganda javobgarlik ular o\u2018rtasida teng baravar taqsimlanadi. Zararning yetkazilishida taraflarning aybi bo\u2018lmaganda ulardan hech biri zararni qoplashni talab qilish huquqiga ega emas. Bunday holda taraflarning har biri o\u2018zi ko\u2018rgan zarar xavfini zimmasiga oladi.<\/span><\/p>\n

Oshiqcha xavf manbaining egasi shu manba yetkazgan zarar uchun, agar manba egasining tasarrufidan boshqa shaxslarning g\u2018ayrihuquqiy harakatlari (harakatsizligi) natijasida chiqib ketganligini isbotlasa, javobgar bo\u2018lmaydi. Bunday hollarda oshiqcha xavf manbai tomonidan yetkazilgan zarar uchun javobgarlik manbani g\u2018ayrihuquqiy egallab olgan shaxsning zimmasida bo\u2018ladi. Bu manbani egasining tasarrufidan g\u2018ayrihuquqiy tortib olishda egasining aybi bo\u2018lgan taqdirda, javobgarlik uning egasiga ham, oshiqcha xavf manbaini egallab olgan shaxslarga ham yuklanishi mumkin.<\/span><\/p>\n

1000-modda. Birgalikda yetkazilgan zarar uchun javobgarlik<\/span><\/p>\n

Birgalikda zarar yetkazgan shaxslar jabrlanuvchining oldida solidar javobgar bo\u2018ladilar.<\/span><\/p>\n

Jabrlanuvchining arizasiga ko\u2018ra va uning manfaatlarini ko\u2018zlab, sud birgalikda zarar yetkazgan shaxslarga hissali javobgarlikni yuklashga haqli.<\/span><\/p>\n

1001-modda. Zarar yetkazgan shaxsga nisbatan regress huquqi<\/span><\/p>\n

Boshqa shaxs (mehnat majburiyatlarini bajarayotgan xodim, transport vositasini boshqaruvchi shaxs va h.k) tomonidan yetkazilgan zararni to\u2018lagan shaxs bu shaxsga nisbatan, agar qonunda boshqacha miqdor belgilanmagan bo\u2018lsa, to\u2018langan tovon miqdorida qayta talab qilish (regress) huquqiga ega.<\/span><\/p>\n

Birgalikda yetkazilgan zararni to\u2018lagan zarar yetkazuvchi zarar yetkazuvchilarning har biridan jabrlanuvchiga to\u2018langan tovonning har bir zarar yetkazuvchining aybi darajasiga mos ulushini talab qilishga haqli. Aybning darajasini aniqlash imkoniyati bo\u2018lmaganda ulushlar teng baravar deb hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

Tergovga qadar tekshiruvni amalga oshiruvchi organlar, surishtiruv, dastlabki tergov, prokuratura organlari va sudning mansabdor shaxslari tomonidan yetkazilgan zararni to\u2018lagan davlat bunday shaxslarning aybi sudning qonuniy kuchga kirgan hukmi bilan aniqlangan hollarda, bu shaxslarga nisbatan regress huquqiga ega.<\/span><\/p>\n

Terrorchilikka qarshi operatsiya o\u2018tkazish natijasida yetkazilgan zararning o\u2018rnini qoplagan davlat sodir etilgan aybli harakatlari terrorchilikka qarshi operatsiya o\u2018tkazilishiga sabab bo\u2018lgan shaxsga nisbatan to\u2018langan tovon miqdorida qayta talab qilish (regress) huquqiga ega.<\/span><\/p>\n

Ushbu Kodeksning 993 \u2013\u2013 996, 998-moddalarida ko\u2018rsatilgan asoslar bo\u2018yicha zararni to\u2018lagan shaxslar zarar yetkazgan shaxsga nisbatan qayta talab qilish (regress) huquqiga ega emas.<\/span><\/p>\n

1002-modda. Uy hayvonlari tomonidan yetkazilgan zarar uchun javobgarlik<\/span><\/p>\n

Uy hayvoni tomonidan yetkazilgan zarar uchun uning mulkdori yoki bu hayvonga egalik qiluvchi va undan foydalanuvchi shaxs umumiy asoslarda javobgar bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

1003-modda. Zararning o\u2018rnini qoplash usullari<\/span><\/p>\n

Sud zararni qoplash to\u2018g\u2018risidagi talabni qanoatlantirar ekan, ish holatlariga muvofiq ravishda, yetkazilgan zarar uchun javobgar shaxsga zararni aslicha qoplash (o\u2018shanday turdagi va sifatdagi ashyoni taqdim etish, shikastlangan ashyoni tuzatish va hokazo) yoki yetkazilgan zararni to\u2018lash majburiyatini yuklaydi.<\/span><\/p>\n

1004-modda. Jabrlanuvchining aybini va zarar yetkazgan shaxsning mulkiy holatini hisobga olish<\/span><\/p>\n

Jabrlanuvchining qasddan ish ko\u2018rishi natijasida yuzaga kelgan zarar to\u2018lanmaydi.<\/span><\/p>\n

Agar jabrlanuvchi o\u2018zining qo\u2018pol ehtiyotsizligi tufayli zararning yuzaga kelishiga yoki ortishiga ko\u2018maklashgan bo\u2018lsa, unda jabrlanuvchining va zarar yetkazuvchining aybi darajasiga qarab tovon miqdori kamaytirilishi lozim.<\/span><\/p>\n

Jabrlanuvchi qo\u2018pol ehtiyotsizlik qilganda va zarar yetkazuvchining aybi bo\u2018lmaganda, uning javobgarligi aybidan qat\u2019i nazar, yuzaga kelgan hollarda, tovon miqdori kamaytirilishi lozim yoki, agar qonunda boshqacha tartib nazarda tutilmagan bo\u2018lsa, zararni to\u2018lash rad etilishi mumkin. Fuqaroning hayoti yoki sog\u2018lig\u2018iga zarar yetkazilganda tovon to\u2018lashni rad etishga yo\u2018l qo\u2018yilmaydi.<\/span><\/p>\n

Qo\u2018shimcha xarajatlarni to\u2018lashda, boquvchisining vafoti munosabati bilan ko\u2018rilgan zararni to\u2018lashda, shuningdek dafn etish xarajatlarini to\u2018lashda jabrlanuvchining aybi hisobga olinmaydi.<\/span><\/p>\n

Sud fuqaro tomonidan yetkazilgan zararni qoplash miqdorini, uning mulkiy holatini hisobga olib, kamaytirishi mumkin, zarar qasddan qilingan harakatlar (harakatsizlik) tufayli yetkazilgan hollar bundan mustasno.<\/span><\/p>\n

2-\u00a7. Fuqaroning hayoti va sog\u2018lig\u2018iga yetkazilgan zararning o\u2018rnini qoplash<\/span><\/p>\n

1005-modda. Shartnomalarga oid yoki boshqa majburiyatlarni bajarishda fuqaroning hayoti yoki sog\u2018lig\u2018iga yetkazilgan zararning o\u2018rnini qoplash<\/span><\/p>\n

Shartnoma majburiyatlarini bajarishda, shuningdek harbiy xizmat majburiyatlarini, ichki ishlar organlaridagi xizmatni va boshqa shunga o\u2018xshash majburiyatlarni bajarishda fuqaroning hayoti yoki sog\u2018lig\u2018iga yetkazilgan zarar, agar qonunda yoki shartnomada javobgarlikning ancha yuqori miqdori nazarda tutilmagan bo\u2018lsa, ushbu bob qoidalariga muvofiq qoplanadi.<\/span><\/p>\n

1006-modda. Sog\u2018liqqa shikast yetkazilganligi tufayli ko\u2018rilgan zararning o\u2018rnini qoplash hajmi va xususiyati<\/span><\/p>\n

Fuqaro mayib qilinganda yoki uning sog\u2018lig\u2018iga boshqacha shikast yetkazilganda jabrlanuvchi oladigan yoki muayyan ravishda olishi mumkin bo\u2018lgan yo\u2018qotilgan ish haqi (daromadlari), shuningdek salomatligiga shikast yetkazilishi tufayli qilgan qo\u2018shimcha xarajatlari, shu jumladan davolanish, qo\u2018shimcha ovqatlanish, dori-darmonlar sotib olish, protez qo\u2018ydirish, birovning parvarishida bo\u2018lish, sanatoriy-kurortda davolanish, maxsus transport vositalarini sotib olish, boshqa kasbga tayyorgarlikdan o\u2018tish xarajatlari, agar jabrlanuvchining ana shu yordam va parvarish turlariga muhtojligi hamda ularni bepul olish huquqiga ega emasligi aniqlansa, o\u2018rni qoplanishi lozim.<\/span><\/p>\n

Yo\u2018qotilgan ish haqini (daromadlarni) aniqlashda jabrlanuvchiga mayib bo\u2018lishi yoki sog\u2018lig\u2018iga boshqacha shikast yetishi sababli tayinlangan nogironlik pensiyasi, xuddi shuningdek sog\u2018lig\u2018iga zarar yetkazilmasidan oldingi va undan keyingi boshqa turdagi pensiyalar, nafaqalar va boshqa shunga o\u2018xshash to\u2018lovlar e\u2019tiborga olinmaydi va zararni qoplash miqdorini kamaytirishga sabab bo\u2018lmaydi (zararni qoplash hisobiga kiritilmaydi). Zararni qoplash hisobiga, shuningdek jabrlanuvchi sog\u2018lig\u2018iga shikast yetkazilganidan keyin oladigan ish haqi (daromadi) ham kiritilmaydi.<\/span><\/p>\n

Qonunchilik yoki shartnoma bilan ushbu moddaga muvofiq jabrlanuvchiga tegadigan to\u2018lov hajmi va miqdori ko\u2018paytirilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

1007-modda. Sog\u2018liqqa shikast yetkazilishi natijasida yo\u2018qotilgan ish haqini (daromadni) aniqlash<\/span><\/p>\n

O\u2018rni qoplanishi lozim bo\u2018lgan yo\u2018qotilgan ish haqi (daromad)ning miqdori mayiblanishgacha yoki sog\u2018liqqa boshqacha shikast yetkazilishigacha yoxud mehnat qobiliyati yo\u2018qotilgungacha bo\u2018lgan o\u2018rtacha oylik ish haqi (daromad)ga nisbatan jabrlanuvchining kasbiy mehnat qobiliyatini yo\u2018qotishi darajasiga, kasbi yo\u2018q bo\u2018lganda esa \u2014 umumiy mehnat qobiliyatini yo\u2018qotish darajasiga muvofiq foizlarda aniqlanadi.<\/span><\/p>\n

Jabrlanuvchining yo\u2018qotilgan ish haqi (daromadi) tarkibiga ham asosiy ish joyidan, ham o\u2018rindoshlik bo\u2018yicha ishlaydigan joyidan mehnat va fuqaroviy-huquqiy shartnomalar bo\u2018yicha to\u2018lanadigan, jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig\u2018i solinadigan barcha turdagi mehnat haqi qo\u2018shiladi. Bir yo\u2018la to\u2018lanadigan to\u2018lovlar (foydalanilmagan ta\u2019til uchun to\u2018lanadigan pul, mehnat shartnomasi bekor qilingandagi ishdan bo\u2018shatish nafaqasi) hisobga olinmaydi. Vaqtincha mehnatga qobiliyatsizlik davri hamda homiladorlik va tug\u2018ish ta\u2019tili uchun to\u2018langan nafaqa hisobga olinadi. Tadbirkorlik faoliyatidan olinadigan daromadlar, shuningdek mualliflik gonorari <\/span>yo\u2018qotilgan ish haqi (daromad) tarkibiga kiritiladi, bunda tadbirkorlik faoliyatidan olinadigan daromadlar soliq inspeksiyasining ma\u2019lumotlari asosida kiritiladi.<\/span><\/p>\n

Ish haqi (daromad)ning barcha turlari soliqlar ushlab qolinmasdan oldin hisoblangan summalarda hisobga olinadi.<\/span><\/p>\n

O\u2018rtacha oylik ish haqi (daromad) sog\u2018liqqa shikast yetkazilishidan oldingi ishlangan o\u2018n ikki oy ichidagi ish haqi (daromad)ning umumiy summasini o\u2018n ikkiga bo\u2018lish yo\u2018li bilan hisoblab chiqiladi. Zarar yetkazilgan paytgacha jabrlanuvchi o\u2018n ikki oydan kam ishlagan hollarda o\u2018rtacha ish haqi (daromad) sog\u2018liqqa shikast yetkazilishidan oldingi amalda ishlangan oylardagi ish haqi (daromad)ning umumiy summasini ana shu oylar soniga bo\u2018lish yo\u2018li bilan hisoblab chiqiladi.<\/span><\/p>\n

Jabrlanuvchi to\u2018liq ishlamagan oylar uning xohishiga ko\u2018ra bundan oldingi to\u2018liq ishlangan oylarga almashtiriladi yoki ularni almashtirish imkoniyati bo\u2018lmaganda hisobdan chiqarib tashlanadi.<\/span><\/p>\n

Jabrlanuvchi zarar yetkazilgan paytda ishlamayotgan bo\u2018lsa, uning xohishiga ko\u2018ra mehnat shartnomasi bekor qilinishigacha bo\u2018lgan ish haqi (daromadi) yoxud mazkur joyda uning malakasidagi xodimga to\u2018lanadigan, ammo qonunchilikda belgilangan bazaviy hisoblash miqdorining besh karrasidan kam bo\u2018lmagan odatdagi haq to\u2018lash miqdori hisobga olinadi.<\/span><\/p>\n

Agar jabrlanuvchining ish haqida (daromadlarida) uning mayib qilinishi yoki sog\u2018lig\u2018iga boshqacha shikast yetkazilishiga qadar uning mulkiy ahvolini yaxshilovchi barqaror o\u2018zgarishlar sodir bo\u2018lgan (egallab turgan lavozimi bo\u2018yicha ish haqi oshirilgan, yuqoriroq haq to\u2018lanadigan ishga o\u2018tkazilgan, kunduzgi o\u2018quv yurtini bitirganidan keyin ishga kirgan) bo\u2018lsa va o\u2018zgarishning barqarorligi yoki jabrlanuvchining ish haqi o\u2018zgarishi ehtimoli isbotlangan boshqa hollarda, uning o\u2018rtacha oylik ish haqini aniqlashda u tegishli o\u2018zgarishdan keyin olgan yoki olishi lozim bo\u2018lgan ish haqi (daromad)gina hisobga olinadi.<\/span><\/p>\n

1008-modda. Voyaga yetmagan shaxsning sog\u2018lig\u2018iga shikast yetkazilganda zararning o\u2018rnini qoplash<\/span><\/p>\n

O\u2018n to\u2018rt yoshga to\u2018lmagan va ish haqi (daromad) olmaydigan voyaga yetmagan shaxs mayib bo\u2018lib qolgan yoki sog\u2018lig\u2018iga boshqacha tarzda shikast yetkazilgan taqdirda zarar yetkazilganligi uchun javobgar shaxs sog\u2018liqqa shikast yetkazilishi tufayli qilingan xarajatlarning o\u2018rnini qoplashi shart.<\/span><\/p>\n

Jabrlanuvchi o\u2018n to\u2018rt yoshga to\u2018lganda, shuningdek o\u2018n to\u2018rtdan o\u2018n sakkiz yoshgacha bo\u2018lgan ish haqi (daromad) olmaydigan voyaga yetmagan shaxsga zarar yetkazilgan taqdirda, yetkazilgan zarar uchun javobgar shaxs jabrlanuvchiga sog\u2018liqqa shikast yetkazilishi tufayli qilingan xarajatlardan tashqari, shuningdek uning mehnat qobiliyati yo\u2018qotilganligi yoki kamayganligi bilan bog\u2018liq zararni qonunchilikda belgilangan bazaviy hisoblash miqdorining besh karrasi miqdoridan kelib chiqib, qoplashi shart.<\/span><\/p>\n

Agar voyaga yetmagan shaxs sog\u2018lig\u2018iga shikast yetkazilguniga qadar ish haqi (daromad)ga ega bo\u2018lgan bo\u2018lsa, unda zarar ushbu ish haqi (daromad) miqdoridan kelib chiqib, ammo qonunchilikda belgilangan bazaviy hisoblash miqdorining besh karrasidan kam bo\u2018lmagan miqdorda to\u2018lanadi.<\/span><\/p>\n

Sog\u2018lig\u2018iga ilgari shikast yetkazilgan voyaga yetmagan shaxs mehnat faoliyati boshlanganidan so\u2018ng zarar uchun to\u2018lanayotgan haqni u oladigan ish haqi (daromad) yoxud unga lavozimi bo\u2018yicha belgilangan haq miqdoridan yoki u ishlayotgan joydagi ayni shunday malakadagi xodimning ish haqi (daromadi) miqdoridan kelib chiqib, ko\u2018paytirishni talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

1009-modda. Boquvchisi vafot etganligi natijasida ziyon ko\u2018rgan shaxslarga zararni to\u2018lash<\/span><\/p>\n

Boquvchisi vafot etgan taqdirda quyidagilar zararni undirish huquqiga ega:<\/span><\/p>\n

marhumning qaramog\u2018ida turgan yoki u vafot etgan kungacha undan ta\u2019minot olish huquqiga ega bo\u2018lgan mehnatga layoqatsiz shaxslar;<\/span><\/p>\n

marhumning vafotidan keyin tug\u2018ilgan farzandi;<\/span><\/p>\n

mehnat qobiliyatidan qat\u2019i nazar, marhumning qaramog\u2018ida bo\u2018lgan uning o\u2018n to\u2018rt yoshga to\u2018lmagan yoxud ko\u2018rsatilgan yoshga to\u2018lgan bo\u2018lsa ham tibbiyot muassasasining xulosasiga ko\u2018ra salomatligi bo\u2018yicha boshqalarning parvarishiga muhtoj bo\u2018lgan bolalari, nevaralari, aka-ukalari va opa-singillarini parvarishlashda band bo\u2018lgan va ishlamaydigan ota-onasidan biri, eri (xotini) yoki oilaning boshqa a\u2019zosi;<\/span><\/p>\n

marhumning qaramog\u2018ida bo\u2018lgan va uning vafotidan keyin besh yil ichida mehnatga qobiliyatsiz bo\u2018lib qolgan shaxslar.<\/span><\/p>\n

Ishlamaydigan va marhumning ushbu moddaning birinchi qismida ko\u2018rsatilgan bolalari, nevaralari, aka-ukalari va opa-singillarini parvarishlashda band bo\u2018lgan ota-onasidan biri, er (xotin) yoxud oilaning boshqa a\u2019zosi parvarishlashni amalga oshirish davrida mehnatga qobiliyatsiz bo\u2018lib qolgan taqdirda, ana shu shaxslarni parvarishlash tugaganidan keyin zararni undirish huquqini saqlab qoladi.<\/span><\/p>\n

Zarar quyidagilarga to\u2018lanadi:<\/span><\/p>\n

voyaga yetmaganlarga \u2014 o\u2018n sakkiz yoshga to\u2018lgunga qadar;<\/span><\/p>\n

o\u2018n sakkiz yoshdan oshgan o\u2018quvchilarga \u2014 o\u2018quvning kunduzgi shaklida o\u2018qishni tugatgunga qadar, biroq yigirma uch yoshdan oshmaguncha;<\/span><\/p>\n

ellik besh yoshdan oshgan ayollarga va oltmish yoshdan oshgan erkaklarga \u2014 umrbod;<\/span><\/p>\n

nogironligi bo\u2018lgan shaxslarga \u2014 nogironlik muddatiga;<\/span><\/p>\n

marhumning qaramog\u2018ida bo\u2018lgan bolalari, nevaralari, aka-ukalari va opa-singillarini ular o\u2018n to\u2018rt yoshga to\u2018lgunga qadar parvarishlashda band bo\u2018lgan ota-onasidan biri, eri (xotini) yoxud oilaning boshqa a\u2019zosiga.<\/span><\/p>\n

1010-modda. Boquvchisi vafot etgan taqdirda ko\u2018rilgan zararning o\u2018rnini qoplash miqdori<\/span><\/p>\n

Boquvchisi vafot etganligi munosabati bilan zararni undirish huquqiga ega bo\u2018lgan shaxslarga zarar marhumning ushbu Kodeks 1007-moddasi qoidalari bo\u2018yicha aniqlangan ish haqi (daromadi)ning marhum hayot vaqtida ular o\u2018z ta\u2019minoti uchun olgan yoki olish huquqiga ega bo\u2018lgan ulushi miqdorida qoplanadi. Bu shaxslarga zararni qoplashni aniqlashda marhumning daromadlari tarkibiga ish haqi (daromad) bilan bir qatorda u hayot vaqtida olgan pensiya, umrbod ta\u2019minot va boshqa shunga o\u2018xshash to\u2018lovlar kiritiladi.<\/span><\/p>\n

Zararning o\u2018rnini qoplash miqdorini aniqlashda boquvchisi vafot etganligi munosabati bilan shaxslarga tayinlangan pensiya, shuningdek boquvchisining vafotidan oldin ham, vafotidan keyin ham tayinlangan boshqa turdagi pensiyalar hamda ish haqi (daromad), stipendiya qoplash hisobiga kiritilmaydi.<\/span><\/p>\n

Boquvchisi vafot etganligi munosabati bilan zararni undirish huquqiga ega bo\u2018lganlarning har biriga belgilangan qoplash miqdori keyinchalik qaytadan hisoblab chiqilmaydi, quyidagi hollar bundan mustasno:<\/span><\/p>\n

boquvchining vafotidan keyin farzand tug\u2018ilishi;<\/span><\/p>\n

vafot etgan boquvchining bolalari, nevaralari, aka-ukalari va opa-singillarini parvarishlashda band bo\u2018lgan shaxslarga haq to\u2018lashni tayinlash yoki uni to\u2018xtatish.<\/span><\/p>\n

Qonunchilikda yoki shartnomada qoplash miqdorini ko\u2018paytirish nazarda tutilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

1011-modda. Zarar yetkazgan shaxsning merosxo\u2018rlari tomonidan zararning qoplanishi<\/span><\/p>\n

Fuqaro tomonidan yetkazilgan zararni qoplash majburiyati uning vafotidan keyin merosni qabul qilib olgan merosxo\u2018rlariga o\u2018tadi. Merosxo\u2018rlar jabrlanuvchining oldida o\u2018zlariga meros bo\u2018lib o\u2018tgan mol-mulkning haqiqiy qiymati doirasida javobgar bo\u2018ladilar. Vorissiz mol-mulk o\u2018ziga o\u2018tgan davlat yoki fuqarolarning o\u2018zini o\u2018zi boshqarish organi ham ana shunday asoslarda javobgar bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

1012-modda. Zararni qoplash miqdorining o\u2018zgarishi<\/span><\/p>\n

Mehnat qobiliyatini qisman yo\u2018qotgan jabrlanuvchi zararni to\u2018lash majburiyati yuklangan shaxsdan istalgan vaqtda, agar uning mehnat qobiliyati sog\u2018lig\u2018iga yetkazilgan shikast tufayli o\u2018ziga zararni undirish belgilangan paytda bo\u2018lganidagiga nisbatan yomonlashsa, qoplash miqdorini tegishlicha ko\u2018paytirishni talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

Jabrlanuvchining sog\u2018lig\u2018iga yetkazilgan zararning o\u2018rnini qoplash majburiyati zimmasiga yuklangan shaxs, agar jabrlanuvchining mehnat qobiliyati zararni undirish belgilangan paytda bo\u2018lgandagiga nisbatan oshgan bo\u2018lsa, qoplash miqdorini tegishlicha kamaytirishni talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

Jabrlanuvchi, agar zararning o\u2018rnini qoplash majburiyati zimmasiga yuklangan fuqaroning mulkiy ahvoli yaxshilangan bo\u2018lsa, qoplash miqdori esa ushbu Kodeks 1004-moddasining beshinchi qismiga muvofiq kamaytirilgan bo\u2018lsa, zararni to\u2018lash miqdorini ko\u2018paytirishni talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

Sud zarar yetkazgan fuqaroning talabiga binoan, agar uning mulkiy ahvoli nogironligi yoxud pensiya yoshiga yetganligi sababli zararning o\u2018rnini qoplash belgilangan paytdagiga nisbatan yomonlashgan bo\u2018lsa, zararning o\u2018rnini qoplash miqdorini kamaytirishi mumkin, zarar qasddan yetkazilgan hollar bundan mustasno.<\/span><\/p>\n

1013-modda. Turmush qiymatining oshib borishi va qonunchilikda belgilangan bazaviy hisoblash miqdorining oshirilishi munosabati bilan zararni qoplashning ko\u2018payishi<\/span><\/p>\n

Qonunchilikda belgilangan tartibda bazaviy hisoblash miqdori oshirilganida boy berilgan ish haqi (daromad)ni, jabrlanuvchining sog\u2018lig\u2018iga putur yetkazilishi va uning vafoti munosabati bilan belgilangan boshqa to\u2018lovlarni qoplash summalari qonunchilikda belgilangan bazaviy hisoblash miqdorining oshirilishiga mutanosib ravishda ko\u2018paytiriladi.<\/span><\/p>\n

1014-modda. Zararning o\u2018rnini qoplash to\u2018lovlari<\/span><\/p>\n

Jabrlanuvchining mehnat qobiliyati pasayishi yoki uning vafot etganligi bilan bog\u2018liq zararni qoplash har oylik to\u2018lovlar bilan amalga oshiriladi.<\/span><\/p>\n

Uzrli sabablar bo\u2018lgan taqdirda sud zarar yetkazuvchining imkoniyatlarini hisobga olib, undirish huquqiga ega bo\u2018lgan fuqaroning talabi bilan unga tegishli to\u2018lovlarni bir yo\u2018la, lekin uch yildan oshmagan vaqt uchun to\u2018lashni belgilashi mumkin.<\/span><\/p>\n

Kelgusi vaqt uchun qo\u2018shimcha xarajatlarni undirish tibbiy ekspertiza xulosasi asosida aniqlanadigan muddatlarda, shuningdek tegishli xizmatlar va mol-mulk (yo\u2018llanma sotib olish, <\/span>yo\u2018l haqini to\u2018lash, maxsus transport vositalari haqini to\u2018lash va hokazo) qiymatini oldindan to\u2018lash zaruriyati tug\u2018ilganda amalga oshirilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Jabrlanuvchi qonunga muvofiq majburiyatning bekor qilinishini yoki muddatidan oldin bajarilishini talab qilishga haqli bo\u2018lgan hollarda, bunday talab vaqti-vaqti bilan to\u2018lab turiladigan tegishli to\u2018lovlarni kapitallashtirish yo\u2018li bilan qanoatlantiriladi.<\/span><\/p>\n

1015-modda. Yuridik shaxs bekor qilingan taqdirda zararning qoplanishi<\/span><\/p>\n

Hayot va sog\u2018liqqa yetkazilgan zarar uchun belgilangan tartibda javobgar deb topilgan yuridik shaxs qayta tuzilgan taqdirda, tegishli to\u2018lovlarni to\u2018lash majburiyati uning huquqiy vorisi zimmasida bo\u2018ladi. Zararning o\u2018rnini qoplash to\u2018g\u2018risidagi talabnoma ham unga taqdim etiladi.<\/span><\/p>\n

Xodimning mehnat majburiyatlarini bajarishi munosabati bilan uning hayoti va sog\u2018lig\u2018iga yetkazilgan zarar uchun javobgar bo\u2018lgan, qishloq xo\u2018jaligi tovar mahsulotlari ishlab chiqaruvchi qayta tashkil etilayotgan yuridik shaxsda mablag\u2018 bo\u2018lmagan yoxud yetarli bo\u2018lmagan taqdirda, undirilishi lozim bo\u2018lgan summalar qonunchilikda nazarda tutilgan tartibda davlat tomonidan to\u2018lanadi. Qonunda nazarda tutilgan boshqa hollarda ham mazkur summalar davlat tomonidan to\u2018lanadi.<\/span><\/p>\n

Hayot va sog\u2018liqqa yetkazilgan zarar uchun belgilangan tartibda javobgar deb topilgan yuridik shaxs tugatilgan taqdirda, tegishli to\u2018lovlar ularni qonunchilikda belgilangan qoidalarga ko\u2018ra jabrlanuvchiga to\u2018lash uchun kapitallashtirilishi lozim.<\/span><\/p>\n

Tugatilayotgan yuridik shaxsning mol-mulki yo\u2018qligi yoki yetarli emasligi sababli to\u2018lovlarni kapitallashtirish mumkin bo\u2018lmagan hollarda, belgilangan summalar jabrlanuvchiga davlat tomonidan qonunchilikda nazarda tutilgan tartibda to\u2018lanadi.<\/span><\/p>\n

1016-modda. Dafn etish xarajatlarining qoplanishi<\/span><\/p>\n

Jabrlanuvchi vafot etganligi tufayli ko\u2018rilgan zarar uchun javobgar shaxslar dafn etish uchun zarur bo\u2018lgan xarajatlar o\u2018rnini bu xarajatlarni qilgan shaxsga to\u2018lashlari shart.<\/span><\/p>\n

Bu xarajatlarni qilgan fuqarolar tomonidan olingan dafn etish nafaqasi zararning o\u2018rnini qoplash hisobiga kiritilmaydi.<\/span><\/p>\n

3-\u00a7. Tovarlar, ishlar, xizmatlardagi nuqsonlar oqibatida yetkazilgan zararning o\u2018rnini qoplash<\/span><\/p>\n

1017-modda. Tovarning, ishning, xizmatning nuqsonlari oqibatida yetkazilgan zararning o\u2018rnini qoplash asoslari<\/span><\/p>\n

Tovarning (ishning, xizmatning) konstruktiv, retsepturaviy yoki boshqa nuqsonlari oqibatida, shuningdek tovar (ish, xizmat) to\u2018g\u2018risidagi ma\u2019lumot noto\u2018g\u2018ri yoki yetarli emasligi oqibatida fuqaroning hayoti, sog\u2018lig\u2018i yoki mol-mulkiga yoxud yuridik shaxsning mol-mulkiga yetkazilgan zarar sotuvchi yoki tayyorlovchi (ijrochi) tomonidan, ularning aybidan va jabrlanuvchi ular bilan shartnoma munosabatlarida bo\u2018lgani yoki bo\u2018lmaganidan qat\u2019i nazar, qoplanishi lozim.<\/span><\/p>\n

Ushbu moddada nazarda tutilgan qoidalar tovarni (ishning bajarilishi, xizmatning ko\u2018rsatilishi) tadbirkorlik faoliyatida foydalanish uchun emas, balki iste\u2019mol maqsadlari uchun sotib olingan hollardagina qo\u2018llaniladi.<\/span><\/p>\n

1018-modda. Tovarning, ishning, xizmatning nuqsonlari oqibatida yetkazilgan zarar uchun javobgar shaxslar<\/span><\/p>\n

Tovarning nuqsonlari oqibatida yetkazilgan zarar jabrlanuvchining tanloviga ko\u2018ra tovarning sotuvchisi yoki tayyorlovchisi tomonidan qoplanishi lozim.<\/span><\/p>\n

Ishning (xizmatning) nuqsoni oqibatida yetkazilgan zarar ishni bajargan yoki xizmatni ko\u2018rsatgan shaxs (ijrochi) tomonidan qoplanishi lozim.<\/span><\/p>\n

Tovar (ish, xizmat) to\u2018g\u2018risida to\u2018liq yoki ishonchli ma\u2019lumot bermaganlik oqibatida yetkazilgan zarar ushbu moddaning qoidalariga muvofiq qoplanishi lozim.<\/span><\/p>\n

1019-modda. Tovarning, ishning, xizmatning nuqsonlari natijasida yetkazilgan zararni qoplash muddatlari<\/span><\/p>\n

Tovarning (ishning, xizmatning) nuqsonlari oqibatida yetkazilgan zarar, agar u tovarning (ishning, xizmatning) belgilangan yaroqlilik muddatlari mobaynida yetkazilgan bo\u2018lsa, qoplanishi lozim, mabodo yaroqlilik muddati belgilanmagan bo\u2018lsa, tovar ishlab chiqarilgan (ish, xizmat qabul qilib olingan) kundan boshlab o\u2018n yil mobaynida qoplanishi lozim.<\/span><\/p>\n

Ushbu moddaning birinchi qismida ko\u2018rsatilgan muddatlardan tashqari zarar quyidagi hollarda qoplanishi lozim, agar:<\/span><\/p>\n

qonun talablari buzilib yaroqlilik muddati belgilanmagan bo\u2018lsa;<\/span><\/p>\n

tovarni sotib olgan, ishni bajartirgan yoki xizmatdan foydalangan shaxs yaroqlilik muddati tugaganidan keyin zarur bo\u2018lgan harakatlarni qilishi to\u2018g\u2018risida va ko\u2018rsatilgan harakatlar bajarilmagan taqdirda kelib chiqishi mumkin bo\u2018lgan oqibatlar to\u2018g\u2018risida ogohlantirilmagan bo\u2018lsa.<\/span><\/p>\n

1020-modda. Tovarning, ishning, xizmatning nuqsonlari oqibatida yetkazilgan zarar uchun javobgarlikdan ozod qilish asoslari<\/span><\/p>\n

Tovarning sotuvchisi yoki tayyorlovchisi, ishning (xizmatning) ijrochisi, zarar yengib bo\u2018lmas kuch ta\u2019sirida yoki iste\u2019molchi tovarlarni saqlash yoki ulardan (ishning natijalaridan, xizmatlardan) foydalanish yuzasidan belgilangan qoidalarni buzishi oqibatida yetkazilganligini isbotlagan hollarda javobgarlikdan ozod qilinadi.<\/span><\/p>\n

4-\u00a7. Ma\u2019naviy zararni qoplash<\/span><\/p>\n

1021-modda. Umumiy qoidalar<\/span><\/p>\n

Ma\u2019naviy zarar uni yetkazuvchining aybi bo\u2018lgan taqdirda, zarar yetkazuvchi tomonidan qoplanadi, ushbu moddaning ikkinchi qismida nazarda tutilgan hollar bundan mustasno.<\/span><\/p>\n

Ma\u2019naviy zarar uni yetkazuvchining aybidan qat\u2019i nazar, quyidagi hollarda qoplanadi, agar:<\/span><\/p>\n

zarar fuqaroning hayoti va sog\u2018lig\u2018iga oshiqcha xavf manbai tomonidan yetkazilgan bo\u2018lsa;<\/span><\/p>\n

zarar fuqaroga uni qonunga xilof tarzda hukm qilish, qonunga xilof tarzda jinoiy javobgarlikka tortish, ehtiyot chorasi sifatida qamoqqa olishni yoki munosib xulq-atvorda bo\u2018lish haqida tilxat olishni qonunga xilof tarzda qo\u2018llanish, qonunga xilof tarzda ma\u2019muriy jazo qo\u2018llanish va qonunga xilof tarzda ushlab turish, shuningdek har qanday qiynoqqa solish va boshqa shafqatsiz, g\u2018ayriinsoniy yoki qadr-qimmatni kamsituvchi muomala hamda jazo turlarini qo\u2018llash natijasida yetkazilgan bo\u2018lsa;<\/span><\/p>\n

zarar or-nomus, qadr-qimmat va ishchanlik obro\u2018-e\u2019tiborini haqoratlovchi ma\u2019lumotlarni tarqatish tufayli yetkazilgan bo\u2018lsa;<\/span><\/p>\n

qonunda nazarda tutilgan boshqa hollarda.<\/span><\/p>\n

1022-modda. Ma\u2019naviy zararni qoplash usuli va miqdori<\/span><\/p>\n

Ma\u2019naviy zarar pul bilan qoplanadi.<\/span><\/p>\n

Ma\u2019naviy zararni qoplash miqdori jabrlanuvchiga yetkazilgan jismoniy va ma\u2019naviy azoblarning xususiyatiga, shuningdek ayb tovon to\u2018lashga asos bo\u2018lgan hollarda zarar yetkazuvchining aybi darajasiga qarab sud tomonidan aniqlanadi. Zararni qoplash miqdorini aniqlashda oqilonalik va adolatlilik talablari e\u2019tiborga olinishi lozim.<\/span><\/p>\n

Jismoniy va ma\u2019naviy azoblarning xususiyati ma\u2019naviy zarar yetkazilgan haqiqiy holatlar va jabrlanuvchining shaxsiy xususiyatlari hisobga olingan holda sud tomonidan baholanadi.<\/span><\/p>\n

Ma\u2019naviy zarar to\u2018lanishi lozim bo\u2018lgan mulkiy zarardan qat\u2019i nazar qoplanadi.<\/span><\/p>\n

58-BOB. ASOSSIZ BOYLIK ORTTIRISH OQIBATIDA KELIB CHIQADIGAN MAJBURIYATLAR<\/span><\/strong><\/p>\n

1023-modda. Asossiz orttirilgan boylikni qaytarish majburiyati<\/span><\/p>\n

Qonunchilikda yoki bitimda belgilangan asoslarsiz boshqa shaxs (jabrlanuvchi)ning hisobidan mol-mulkni egallab olgan yoki tejab qolgan shaxs (qo\u2018lga kirituvchi) asossiz egallab olingan yoki tejab qolingan mol-mulkni (asossiz orttirilgan boylikni) jabrlanuvchiga qaytarib berishi shart, ushbu Kodeksning 1030-moddasida nazarda tutilgan hollar bundan mustasno.<\/span><\/p>\n

Ushbu moddaning birinchi qismida belgilangan majburiyat, shuningdek mol-mulkni egallab olish yoki tejab qolish asosi keyinchalik bekor bo\u2018lganda ham yuzaga keladi.<\/span><\/p>\n

Ushbu bobning qoidalari asossiz boylik orttirish qo\u2018lga kirituvchining, jabrlanuvchining o\u2018zining, uchinchi shaxslarning xulq-atvori natijasi bo\u2018lganligidan yoki ularning irodasidan tashqari sodir bo\u2018lganligidan qat\u2019i nazar qo\u2018llaniladi.<\/span><\/p>\n

1024-modda. Asossiz orttirilgan boylikni qaytarish to\u2018g\u2018risidagi talablarning fuqarolik huquqlarini himoya qilish to\u2018g\u2018risidagi boshqa talablar bilan o\u2018zaro bog\u2018lanishi<\/span><\/p>\n

Agar qonunchilikda boshqacha tartib belgilanmagan bo\u2018lsa va tegishli munosabatlarning mohiyatidan kelib chiqmasa, ushbu bobning qoidalari, shuningdek:<\/span><\/p>\n

haqiqiy bo\u2018lmagan bitim bo\u2018yicha bajarilgan narsani qaytarish to\u2018g\u2018risidagi;<\/span><\/p>\n

mulkdor tomonidan mol-mulkni birovning qonunga xilof tarzdagi egaligidan talab qilib olish to\u2018g\u2018risidagi;<\/span><\/p>\n

majburiyatidagi bir tarafning boshqa tarafga ana shu majburiyatlar munosabati bilan qaytarish to\u2018g\u2018risidagi;<\/span><\/p>\n

zararni, shu jumladan boylik orttirgan shaxsning insofsizlik bilan qilgan xatti-harakatlari tufayli yetkazilgan zararni qoplash to\u2018g\u2018risidagi talablarga nisbatan qo\u2018llanilishi lozim.<\/span><\/p>\n

1025-modda. Asossiz orttirilgan boylikni asl holida qaytarish<\/span><\/p>\n

Qo\u2018lga kirituvchining asossiz orttirilgan boyligini tashkil etuvchi mol-mulk jabrlanuvchiga asl holida qaytarilishi lozim.<\/span><\/p>\n

Qo\u2018lga kirituvchi jabrlanuvchining oldida har qanday, shu jumladan u orttirilgan boylikning asossizligini bilgan yoki bilishi lozim bo\u2018lgan paytdan keyin asossiz qo\u2018lga kiritilgan yoki tejab <\/span>qolingan mol-mulkning tasodifiy yetishmovchiligi yoki yomonlashuvi uchun javobgar bo\u2018ladi. Bu paytgacha u qasd va qo\u2018pol ehtiyotsizlik uchungina javobgardir.<\/span><\/p>\n

1026-modda. Asossiz orttirilgan boylikning qiymatini to\u2018lash<\/span><\/p>\n

Asossiz olingan yoki tejab qolingan mol-mulkni asl holida qaytarishning imkoniyati bo\u2018lmagan taqdirda, qo\u2018lga kirituvchi jabrlanuvchiga bu mol-mulkning qo\u2018lga kiritish paytidagi haqiqiy qiymatini to\u2018lashi, shuningdek agar qo\u2018lga kirituvchi orttirilgan boylikning asossizligini bilganidan keyin darhol uning qiymatini to\u2018lamagan bo\u2018lsa, mol-mulk qiymatining keyingi o\u2018zgarishi tufayli ko\u2018rilgan zararni to\u2018lashi lozim.<\/span><\/p>\n

Egallab olish niyatisiz o\u2018zganing mol-mulkidan yoki o\u2018zganing xizmatlaridan vaqtincha asossiz foydalangan shaxs jabrlanuvchiga bunday foydalanish natijasida tejalgan narsani foydalanish tugallangan paytda va o\u2018sha joyda mavjud narx bo\u2018yicha to\u2018lashi lozim.<\/span><\/p>\n

1027-modda. Huquqni boshqa shaxsga asossiz berish oqibatlari<\/span><\/p>\n

O\u2018ziga tegishli huquqni talabnomadan voz kechish yo\u2018li bilan yoki boshqacha tarzda boshqa shaxsga mavjud bo\u2018lmagan yoki haqiqiy bo\u2018lmagan majburiyat asosida bergan shaxs avvalgi holatni tiklashni, shu jumladan berilgan huquqni tasdiqlovchi hujjatlar o\u2018ziga qaytarilishini talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

1028-modda. Jabrlanuvchiga olinmagan daromadlarni to\u2018lash<\/span><\/p>\n

Mol-mulkni asossiz olgan yoki tejab qolgan shaxs boylikning asossiz orttirilganligini bilgan yoki bilishi lozim bo\u2018lgan vaqtdan boshlab ana shu mol-mulkdan chiqarib olgan yoki chiqarib olishi lozim bo\u2018lgan barcha daromadlarni jabrlanuvchiga qaytarishi yoki to\u2018lashi shart.<\/span><\/p>\n

Asossiz orttirilgan pul summasiga, qo\u2018lga kirituvchi pul mablag\u2018larini olish yoki tejab qolishning asossizligini bilgan yoki bilishi lozim bo\u2018lgan vaqtdan boshlab, o\u2018zganing mablag\u2018laridan foydalanganlik uchun foizlar hisoblanishi lozim.<\/span><\/p>\n

1029-modda. Qaytarilishi lozim bo\u2018lgan mol-mulkka qilingan xarajatlarni to\u2018lash<\/span><\/p>\n

Asossiz olingan yoki tejab qolingan mol-mulk qaytarilganida yoxud uning qiymati to\u2018langanida qo\u2018lga kirituvchi daromadlarni qaytarishi shart bo\u2018lgan vaqtdan boshlab mol-mulkni saqlab turish va asrash uchun qilingan zarur xarajatlarni o\u2018zi olgan nafni e\u2019tiborga olgan holda to\u2018lashni jabrlanuvchidan talab qilishga haqli. Qo\u2018lga kirituvchi qaytarilishi lozim bo\u2018lgan mol-mulkni bila turib bermay turgan hollarda xarajatlarni undirish huquqi yo\u2018qoladi.<\/span><\/p>\n

1030-modda. Qaytarib berilmaydigan asossiz orttirilgan boylik<\/span><\/p>\n

Quyidagilar asossiz orttirilgan boylik sifatida qaytarib berilmaydi:<\/span><\/p>\n

ijro etish muddati to\u2018lgunga qadar majburiyatni bajarish yuzasidan topshirilgan mol-mulk, agar majburiyatda boshqacha hol nazarda tutilmagan bo\u2018lsa;<\/span><\/p>\n

da\u2019vo muddati o\u2018tganidan keyin majburiyatni bajarish yuzasidan topshirilgan mol-mulk;<\/span><\/p>\n

ish haqi va unga tenglashtirilgan to\u2018lovlar, pensiyalar, nafaqalar, stipendiyalar, hayot yoki sog\u2018liqqa yetkazilgan zarar tovoni, alimentlar va fuqaroga turmush kechirish vositasi sifatida berilgan boshqa pul mablag\u2018lari, uning tomonidan vijdonsizlik qilinmaganda va hisob-kitobda xatolar bo\u2018lmaganda;<\/span><\/p>\n

mavjud bo\u2018lmagan majburiyatni bajarish uchun berilgan pul summalari va boshqa mol-mulk, agar qo\u2018lga kirituvchi mol-mulkni qaytarishni talab qilayotgan shaxsning majburiyat yo\u2018qligini bilganligini yoxud mol-mulkni xayriya maqsadlarida berganligini isbotlasa.<\/span><\/p>\n

IV BO\u2018LIM. INTELLEKTUAL MULK<\/span><\/strong><\/p>\n

59-BOB. UMUMIY QOIDALAR<\/span><\/strong><\/p>\n

1031-modda. Intellektual mulk obyektlari<\/span><\/p>\n

Intellektual mulk obyektlari jumlasiga quyidagilar kiradi:<\/span><\/p>\n

1) intellektual faoliyat natijalari:<\/span><\/p>\n

fan, adabiyot va san\u2019at asarlari;<\/span><\/p>\n

ijrolar, fonogrammalar, efir yoki kabel orqali ko\u2018rsatuv yoxud eshittirish beruvchi tashkilotlarning ko\u2018rsatuvlari yoki eshittirishlari;<\/span><\/p>\n

elektron hisoblash mashinalari (bundan buyon matnda EHM deb yuritiladi) uchun dasturlar va ma\u2019lumotlar bazalari;<\/span><\/p>\n

ixtirolar, foydali modellar, sanoat namunalari;<\/span><\/p>\n

seleksiya yutuqlari;<\/span><\/p>\n

oshkor etilmagan axborot, shu jumladan ishlab chiqarish sirlari (nou-xau);<\/span><\/p>\n

2) fuqarolik muomalasi ishtirokchilarining, tovarlar, ishlar va xizmatlarning xususiy alomatlarini aks ettiruvchi vositalar:<\/span><\/p>\n

firma nomlari;<\/span><\/p>\n

tovar belgilari (xizmat ko\u2018rsatish belgilari);<\/span><\/p>\n

Oldingi tahrirga qarang.<\/span><\/p>\n

geografik ko\u2018rsatkichlar;<\/span><\/p>\n

tovarlar chiqarilgan joy nomi;<\/span><\/p>\n

3) ushbu Kodeksda yoki boshqa qonunlarda nazarda tutilgan hollarda intellektual faoliyatning boshqa natijalari hamda fuqarolik muomalasi ishtirokchilarining, tovarlar va xizmatlarning xususiy alomatlarini aks ettiruvchi vositalar.<\/span><\/p>\n

1032-modda. Intellektual mulk obyektlarini huquqiy muhofaza qilish<\/span><\/p>\n

Intellektual mulk obyektlarini huquqiy muhofaza qilish ularning yaratilganligi tufayli yoxud ushbu Kodeksda yoki boshqa qonunlarda nazarda tutilgan hollarda va tartibda vakolat berilgan davlat organi tomonidan huquqiy muhofaza berilishi natijasida yuzaga keladi.<\/span><\/p>\n

Oshkor etilmagan axborotga huquqiy muhofaza berish shartlari qonun bilan belgilanadi.<\/span><\/p>\n

1033-modda. Intellektual mulk obyektlariga shaxsiy nomulkiy va mulkiy huquqlar<\/span><\/p>\n

Intellektual faoliyat natijalarining mualliflari ana shu natijalarga nisbatan shaxsiy nomulkiy va mulkiy huquqlarga ega bo\u2018ladilar.<\/span><\/p>\n

Shaxsiy nomulkiy huquqlar muallifga uning mulkiy huquqlaridan qat\u2019i nazar, tegishli bo\u2018ladi va uning intellektual faoliyat natijalariga bo\u2018lgan mulkiy huquqlari boshqa shaxsga o\u2018tgan taqdirda uning o\u2018zida saqlanib qoladi.<\/span><\/p>\n

Fuqarolik muomalasi ishtirokchilarining, tovarlar, ishlar yoki xizmatlarning xususiy alomatlarini aks ettiruvchi vositalar (bundan buyon matnda \u2014 xususiy alomatlarni aks ettiruvchi vositalar)ga nisbatan huquq egalariga bu vositalar borasida mulkiy huquqlar tegishli bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

Mualliflik huquqi (intellektual faoliyat natijasining muallifi deb e\u2019tirof etilish huquqi) shaxsiy nomulkiy huquq hisoblanadi va ijodiy mehnati bilan intellektual faoliyat natijasini yaratgan shaxsgagina tegishli bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

Mualliflik huquqi boshqa shaxsga o\u2018tkazilmaydi va berilmaydi.<\/span><\/p>\n

Agar natija ikki yoki undan ortiq shaxsning birgalikdagi ijodiy mehnati bilan yaratilgan bo\u2018lsa, ular hammualliflar hisoblanadilar. Intellektual mulkning ayrim obyektlariga nisbatan qonunda asarning to\u2018laligicha hammualliflari deb hisoblanadigan shaxslar doirasi cheklab qo\u2018yilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

1034-modda. Intellektual mulk obyektlariga nisbatan mutlaq huquqlar<\/span><\/p>\n

Intellektual faoliyat natijasiga yoki xususiy alomatlarni aks ettiruvchi vositaga nisbatan mulkiy huquqlar egasiga ana shu intellektual mulk obyektidan o\u2018z xohishiga ko\u2018ra har qanday shaklda va har qanday usulda mutlaq qonuniy foydalanish huquqi tegishli bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

Huquq egasiga mutlaq huquq asosida tegishli bo\u2018lgan intellektual mulk obyektlaridan boshqa shaxslarning foydalanishiga faqat huquq egasining ruxsati bilan yo\u2018l qo\u2018yiladi.<\/span><\/p>\n

Intellektual mulk obyektiga nisbatan mutlaq huquq egasi bu huquqni boshqa shaxsga to\u2018liq yoki qisman o\u2018tkazishga, intellektual mulk obyektidan boshqa shaxs foydalanishiga ruxsat berishga haqli va, agar bu ushbu Kodeks va boshqa qonunlarning qoidalariga zid bo\u2018lmasa, ularni boshqacha tarzda tasarruf etishga haqli.<\/span><\/p>\n

Mutlaq huquqlarni cheklashga, shu jumladan intellektual mulk obyektidan boshqa shaxslar foydalanishiga imkoniyat berish yo\u2018li bilan cheklashga, bu huquqlarni haqiqiy emas deb topishga va ularni tugatishga (bekor qilishga) ushbu Kodeksda va boshqa qonunlarda belgilangan hollarda, doiralarda va tartibda yo\u2018l qo\u2018yiladi.<\/span><\/p>\n

Mutlaq huquqlarni cheklash bunday cheklash intellektual mulk obyektidan normal foydalanilishiga o\u2018rinsiz ziyon yetkazmagan va huquq egalarining qonuniy manfaatlarini asossiz kamsitmagan taqdirdagina tatbiq etiladi.<\/span><\/p>\n

1035-modda. Mutlaq huquqlarning boshqa shaxsga o\u2018tishi<\/span><\/p>\n

Intellektual mulk obyektiga nisbatan mutlaq huquqlar egasiga tegishli mulkiy huquqlar, agar ushbu Kodeksda yoki boshqa qonunda boshqacha tartib nazarda tutilmagan bo\u2018lsa, huquq egasi tomonidan shartnoma bo\u2018yicha boshqa shaxsga to\u2018liq yoki qisman o\u2018tkazilishi mumkin, shuningdek bu mutlaq huquqlar meros bo\u2018lib va yuridik shaxs \u2014 huquq egasi qayta tashkil etilganda huquqiy vorislik tartibida o\u2018tadi.<\/span><\/p>\n

Mulkiy huquqlarning shartnoma bo\u2018yicha o\u2018tkazilishi yoxud ularning universal huquqiy vorislik tartibida o\u2018tishi mualliflik huquqining va boshqa begonalashtirilmaydigan hamda o\u2018zgaga o\u2018tkazilmaydigan mutlaq huquqlarning o\u2018tkazilishiga yoki cheklanishiga sabab bo\u2018lmaydi. Bunday huquqlarning o\u2018tkazilishi yoki cheklanishi to\u2018g\u2018risidagi shartnoma shartlari o\u2018z-o\u2018zidan haqiqiy emas.<\/span><\/p>\n

Shartnoma bo\u2018yicha o\u2018tkaziladigan mutlaq huquqlar unda aniqlab qo\u2018yilishi lozim. Shartnomada boshqa shaxsga o\u2018tkaziladigan huquq sifatida ko\u2018rsatilmagan huquqlar, agar boshqacha hol isbotlanmagan bo\u2018lsa, o\u2018tkazilmagan deb hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

Mutlaq huquqni uning amal qilish davrida cheklangan vaqtga boshqa shaxsga berishni nazarda tutuvchi shartnomaga nisbatan litsenziya shartnomasi to\u2018g\u2018risidagi qoidalar qo\u2018llaniladi.<\/span><\/p>\n

1036-modda. Litsenziya shartnomasi<\/span><\/p>\n

Litsenziya shartnomasi bo\u2018yicha intellektual faoliyat natijasiga yoki xususiy alomatlarni aks ettiruvchi vositaga nisbatan mutlaq huquqqa ega bo\u2018lgan taraf (litsenziar) boshqa tarafga (litsenziatga) tegishli intellektual mulk obyektidan foydalanishga ruxsatnoma beradi.<\/span><\/p>\n

Litsenziya shartnomasi beriladigan huquqlarni, foydalanish chegaralari va muddatlarini aniqlashi lozim.<\/span><\/p>\n

Litsenziya shartnomasi pullik hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

Litsenziya shartnomasi litsenziatga quyidagilarni berishni nazarda tutishi mumkin:<\/span><\/p>\n

intellektual mulk obyektidan, litsenziarning undan foydalanish huquqi va boshqa shaxslarga litsenziya berish huquqi saqlanib qolgan holda (oddiy nomutlaq litsenziya) foydalanish huquqini;<\/span><\/p>\n

intellektual mulk obyektidan, litsenziarning undan foydalanish huquqi saqlanib qolgan holda, biroq boshqa shaxslarga litsenziyani berish huquqisiz (mutlaq litsenziya) foydalanish huquqini;<\/span><\/p>\n

qonunda yo\u2018l qo\u2018yiladigan boshqa turdagi litsenziyalarni.<\/span><\/p>\n

Agar litsenziya shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilmagan bo\u2018lsa, litsenziya oddiy (nomutlaq) deb hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

Litsenziyani oluvchi tomonidan intellektual mulk obyektidan foydalanish huquqini boshqa shaxsga berish to\u2018g\u2018risidagi shartnoma sublitsenziya shartnomasi hisoblanadi. Litsenziyani oluvchi faqat litsenziya shartnomasida nazarda tutilgan hollarda sublitsenziya shartnomasi tuzishga haqli.<\/span><\/p>\n

Qo\u2018shimcha litsenziatning harakatlari uchun, agar litsenziya shartnomasida boshqacha tartib nazarda tutilmagan bo\u2018lsa, litsenziar oldida litsenziat javobgar bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

1037-modda. Intellektual faoliyat natijalarini yaratish va ulardan foydalanish to\u2018g\u2018risidagi shartnoma<\/span><\/p>\n

Muallif intellektual faoliyat natijalarini yaratish va ulardan foydalanish to\u2018g\u2018risidagi shartnoma bo\u2018yicha kelgusida asar, ixtiro yoki boshqa intellektual faoliyat natijasini yaratish va o\u2018zining ish beruvchisi bo\u2018lmagan buyurtmachiga bu natijadan foydalanish uchun mutlaq huquqlar berish majburiyatini o\u2018z zimmasiga olishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan shartnoma yaratilishi lozim bo\u2018lgan intellektual faoliyat natijasining xususiyatini, shuningdek undan foydalanish maqsadlari yoxud usullarini belgilashi lozim.<\/span><\/p>\n

Muallif zimmasiga ushbu muallif kelgusida yaratadigan har qanday intellektual faoliyat natijalaridan foydalanish uchun mutlaq huquqlarni birorta shaxsga berish majburiyatini yuklaydigan shartnoma o\u2018z-o\u2018zidan haqiqiy emas.<\/span><\/p>\n

Intellektual faoliyat natijalarini yaratish va ulardan foydalanish to\u2018g\u2018risidagi shartnomaning muallifning kelgusida muayyan turdagi yoxud muayyan sohadagi intellektual faoliyat natijalarini yaratishini cheklaydigan shartlari o\u2018z-o\u2018zidan haqiqiy emas.<\/span><\/p>\n

1038-modda. Mutlaq huquq va mulk huquqi<\/span><\/p>\n

Intellektual faoliyat natijasiga yoki xususiy alomatlarni aks ettiruvchi vositaga nisbatan mutlaq huquq bunday natija yoki xususiy alomatlarni aks ettiruvchi vosita ifodalangan moddiy obyektga nisbatan mulk huquqidan qat\u2019i nazar mavjud bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

1039-modda. Intellektual mulk obyektlariga nisbatan mutlaq huquqning amal qilish muddati<\/span><\/p>\n

Intellektual mulk obyektlariga nisbatan mutlaq huquq ushbu Kodeksda yoki boshqa qonunlarda nazarda tutilgan muddat mobaynida amal qiladi.<\/span><\/p>\n

Intellektual mulk obyektlariga nisbatan shaxsiy nomulkiy huquqlar muddatsiz amal qiladi.<\/span><\/p>\n

Qonunda nazarda tutilgan hollarda intellektual mulk obyektlariga nisbatan mutlaq huquqning amal qilishi undan muayyan vaqt mobaynida foydalanilmasligi oqibatida bekor qilinishi mumkin.<\/span><\/p>\n

1040-modda. Intellektual mulk obyektlariga nisbatan mutlaq huquqlarni himoya qilish usullari<\/span><\/p>\n

Intellektual mulk obyektlariga nisbatan mutlaq huquqlarni himoya qilish ushbu Kodeksning 11-moddasida nazarda tutilgan usullar bilan amalga oshiriladi. Mutlaq huquqlarni himoya qilish shuningdek:<\/span><\/p>\n

mutlaq huquqlar qaysi moddiy obyektlar yordamida buzilgan bo\u2018lsa, o\u2018sha moddiy obyektlarni hamda bunday buzish natijasida yaratilgan moddiy obyektlarni olib qo\u2018yish orqali;<\/span><\/p>\n

yo\u2018l qo\u2018yilgan buzish haqidagi ma\u2019lumotni majburiy suratda e\u2019lon qilib, unga buzilgan huquq kimga tegishliligi to\u2018g\u2018risidagi ma\u2019lumotlarni kiritish orqali;<\/span><\/p>\n

qonunda nazarda tutilgan boshqa usullarda amalga oshirilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Intellektual faoliyat natijalarini va xususiy alomatlarni aks ettiruvchi vositalarni yaratish hamda ulardan foydalanish to\u2018g\u2018risidagi shartnoma buzilganda majburiyatlarni buzganlik uchun javobgarlik to\u2018g\u2018risidagi umumiy qoidalar qo\u2018llaniladi.<\/span><\/p>\n

60-BOB. MUALLIFLIK HUQUQI<\/span><\/strong><\/p>\n

1041-modda. Mualliflik huquqi obyekti<\/span><\/p>\n

Mualliflik huquqi ijodiy faoliyat natijasi bo\u2018lmish fan, adabiyot va san\u2019at asarlariga nisbatan, ularning maqsadi va qadr-qimmati, shuningdek ifodalanish usulidan qat\u2019i nazar, tatbiq etiladi.<\/span><\/p>\n

Mualliflik huquqi quyidagi biron-bir obyektiv shaklda bo\u2018lgan oshkor qilingan asarlarga ham, oshkor qilinmagan asarlarga ham tatbiq etiladi:<\/span><\/p>\n

yozma (qo\u2018lyozma, mashinkalangan yozuv, notali yozuv va hokazo);<\/span><\/p>\n

og\u2018zaki (omma oldida so\u2018zlash, omma oldida ijro etish va hokazo);<\/span><\/p>\n

ovozli yoki video yozuv (mexanik, magnitli, raqamli, optik va hokazo);<\/span><\/p>\n

tasvir (rasm, eskiz, manzara, tarh, chizma, kino-, tele-, video- yoki fotokadr va hokazo);<\/span><\/p>\n

hajmli-fazoviy (haykal, model, maket, inshoot va hokazo);<\/span><\/p>\n

boshqa shakllardagi.<\/span><\/p>\n

Mualliflik huquqi g\u2018oyalar, prinsiplar, uslublar, jarayonlar, tizimlar, usullar yoki konsepsiyalarga emas, balki ifoda shakliga nisbatan tatbiq etiladi.<\/span><\/p>\n

1042-modda. Mualliflik huquqi obyektlarining turlari<\/span><\/p>\n

Mualliflik huquqi obyektlari jumlasiga quyidagilar kiradi:<\/span><\/p>\n

adabiy asarlar (adabiy-badiiy, ilmiy, o\u2018quv, publitsistik va boshqa asarlar);<\/span><\/p>\n

dramatik va ssenariy asarlar;<\/span><\/p>\n

matnli va matnsiz musiqa asarlari;<\/span><\/p>\n

musiqali-dramatik asarlar;<\/span><\/p>\n

xoreografiya asarlari va pantomimalar;<\/span><\/p>\n

audiovizual asarlar;<\/span><\/p>\n

rangtasvir, haykaltaroshlik, grafika, dizayn asarlari va boshqa tasviriy san\u2019at asarlari;<\/span><\/p>\n

manzarali-amaliy va sahna bezagi san\u2019ati asarlari;<\/span><\/p>\n

arxitektura, shaharsozlik va bog\u2018-park barpo etish san\u2019ati asarlari;<\/span><\/p>\n

fotografiya asarlari va fotografiyaga o\u2018xshash usullarda yaratilgan asarlar;<\/span><\/p>\n

jo\u2018g\u2018rofiya, geologiya xaritalari va boshqa xaritalar, jo\u2018g\u2018rofiya, topografiya va boshqa fanlarga taalluqli tarhlar, eskizlar va asarlar;<\/span><\/p>\n

barcha turdagi elektron-hisoblash mashinalari (EHM) uchun dasturlar, shu jumladan amaliy dasturlar va operatsiya tizimlari;<\/span><\/p>\n

ushbu Kodeksning 1041-moddasida belgilab qo\u2018yilgan talablarga javob beruvchi boshqa asarlar.<\/span><\/p>\n

1043-modda. Mualliflik huquqi obyektlari hisoblanuvchi asarning qismlari, hosila va jamlama asarlar<\/span><\/p>\n

Ushbu Kodeksning 1041-moddasida belgilangan talablarga javob beradigan:<\/span><\/p>\n

asarning mustaqil ravishda foydalanilishi mumkin bo\u2018lgan qismlari (shu jumladan uning nomi);<\/span><\/p>\n

hosila asarlar (tarjimalar, ishlanma asarlar, annotatsiyalar, referatlar, muxtasar xulosalar, sharhlar, inssenirovkalar, aranjirovkalar, soddalashtirishlar hamda fan, adabiyot va san\u2019at asarlarining boshqa qayta ishlanmalari);<\/span><\/p>\n

to\u2018plamlar (ensiklopediyalar, antologiyalar, ma\u2019lumotlar bazalari) va materiallarning tanlanganligi yoki joylashtirilganligiga ko\u2018ra ijodiy mehnat natijasi bo\u2018lgan boshqa jamlama asarlar mualliflik huquqi obyektlari hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

Hosila va jamlama asarlar, ularning yaratilishi uchun asos bo\u2018lgan yoki ularning tarkibiga kirgan asarlar mualliflik huquqi obyektlari bo\u2018lishi yoki bo\u2018lmasligidan qat\u2019i nazar, mualliflik huquqi bilan muhofaza qilinadi.<\/span><\/p>\n

1044-modda. Mualliflik huquqi obyektlari hisoblanmaydigan materiallar<\/span><\/p>\n

Quyidagilar mualliflik huquqi obyektlari hisoblanmaydi:<\/span><\/p>\n

rasmiy hujjatlar (qonunlar, qarorlar va shu kabilar), shuningdek ularning rasmiy tarjimalari;<\/span><\/p>\n

rasmiy ramzlar va belgilar (bayroqlar, gerblar, ordenlar, pul belgilari va shu kabilar);<\/span><\/p>\n

xalq ijodiyoti asarlari;<\/span><\/p>\n

oddiy matbuot axboroti tusidagi kundalik yangiliklarga doir yoki joriy voqealar haqidagi xabarlar;<\/span><\/p>\n

insonning bevosita individual asar yaratishga qaratilgan ijodiy faoliyati amalga oshirilmasdan, muayyan turdagi ishlab chiqarish uchun mo\u2018ljallangan texnika vositalari yordamida olingan natijalar.<\/span><\/p>\n

1045-modda. Rasmiy hujjatlar, ramzlar va belgilarning loyihalariga bo\u2018lgan huquqlar<\/span><\/p>\n

Rasmiy hujjat, ramz yoki belgining loyihasiga bo\u2018lgan mualliflik huquqi loyihani yaratgan (ishlab chiqqan) shaxsga tegishlidir.<\/span><\/p>\n

Rasmiy hujjatlar, ramzlar va belgilarning loyihalarini ishlab chiqqan shaxslar, basharti bunday loyihani ishlab chiqish to\u2018g\u2018risida topshiriq bergan organ tomonidan taqiqlanmagan bo\u2018lsa, o\u2018zlari yaratgan loyihalarni e\u2019lon qilishga haqlidirlar. Loyihani e\u2019lon qilishda uni ishlab chiqqan shaxslar o\u2018z ismlarini ko\u2018rsatishga haqlidirlar.<\/span><\/p>\n

Vakolatli organ rasmiy hujjat tayyorlash uchun loyihadan, basharti loyiha uni ishlab chiqqan shaxs tomonidan e\u2019lon qilingan yoki tegishli organga yuborilgan bo\u2018lsa, mazkur shaxsning roziligisiz foydalanishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Loyiha asosida rasmiy hujjatlar, ramzlar va belgilar tayyorlash chog\u2018ida rasmiy hujjat, ramz yoki belgi tayyorlayotgan organning xohishiga ko\u2018ra loyihaga qo\u2018shimchalar va o\u2018zgartishlar kiritilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Vakolatli organ loyihani ma\u2019qullaganidan keyin loyihadan uni ishlab chiqqan shaxsning ismi-sharifini ko\u2018rsatmagan holda foydalanish mumkin.<\/span><\/p>\n

1046-modda. Asar muallifi. Mualliflik huquqining yuzaga kelishi. Mualliflik prezumpsiyasi<\/span><\/p>\n

Asar kimning ijodiy mehnati bilan yaratilgan bo\u2018lsa, ana shu fuqaro asar muallifi deb e\u2019tirof etiladi.<\/span><\/p>\n

Fan, adabiyot va san\u2019at asariga mualliflik huquqi uni yaratish fakti bo\u2018yicha yuzaga keladi. Mualliflik huquqining yuzaga kelishi va amalga oshirilishi uchun asarni ro\u2018yxatdan o\u2018tkazish yoki biron-bir boshqa rasmiyatchilikka rioya etish talab qilinmaydi.<\/span><\/p>\n

Asarning asl nusxasida yoki nusxasida muallif sifatida ko\u2018rsatilgan shaxs, agar boshqacha hol isbotlanmagan bo\u2018lsa, asar muallifi hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

Asar imzosiz yoki taxallus ostida chop etilgan taqdirda (muallifning taxallusi uning kim ekanligiga shubha qoldirmaydigan hollar bundan mustasno), asarni chop etgan, asarda ismi yoki nomi ko\u2018rsatilgan noshir, agar boshqa dalillar bo\u2018lmasa, muallifning vakili hisoblanadi hamda muallifning huquqlarini himoya qilish va ularning amalga oshirilishini ta\u2019minlash huquqiga egadir. Bu qoida bunday asar muallifi o\u2018z shaxsini oshkor etguniga va o\u2018zining muallif ekanligini ma\u2019lum qilguniga qadar amalda bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

1047-modda. Hammualliflik<\/span><\/p>\n

Ikki yoki undan ortiq fuqaroning birgalikdagi ijodiy mehnati natijasida yaratilgan asarga bo\u2018lgan mualliflik huquqi, mazkur asar bo\u2018linmas bir butun yoki har biri ham mustaqil mazmunga ega qismlardan iborat ekanligidan qat\u2019i nazar, hammualliflarga birgalikda tegishli bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

Basharti asarning muayyan qismidan uning boshqa qismlariga bog\u2018liq bo\u2018lmagan holda foydalanish mumkin bo\u2018lsa, bu mustaqil mazmunga ega bo\u2018lgan qism deb e\u2019tirof etiladi.<\/span><\/p>\n

Hammualliflarning har biri, basharti ularning o\u2018rtasidagi kelishuvda o\u2018zgacha hol nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, asarning o\u2018zi yaratgan, mustaqil mazmunga ega bo\u2018lgan qismidan o\u2018z xohishiga ko\u2018ra foydalanishga haqlidir.<\/span><\/p>\n

Hammualliflar o\u2018rtasidagi munosabatlar, qoida tariqasida, kelishuv asosida belgilanadi. Bunday kelishuv bo\u2018lmagan taqdirda asarga bo\u2018lgan mualliflik huquqi barcha mualliflar tomonidan birgalikda amalga oshiriladi, mualliflik haqi esa ular o\u2018rtasida teng taqsimlanadi.<\/span><\/p>\n

Basharti hammualliflarning asari bo\u2018linmas bir butunni tashkil etsa, asardan foydalanishni yetarli asoslar bo\u2018lmay turib taqiqlab qo\u2018yishga hammualliflardan hech biri haqli emas.<\/span><\/p>\n

1048-modda. Hosila asarga bo\u2018lgan mualliflik huquqi<\/span><\/p>\n

Hosila asar muallifiga fan, adabiyot va san\u2019at asarining mazkur muallif tomonidan amalga oshirilgan qayta ishlanmasiga bo\u2018lgan mualliflik huquqi tegishlidir.<\/span><\/p>\n

Hosila asar muallifi qayta ishlangan asar muallifi huquqlariga rioya etgan taqdirda, o\u2018zi yaratgan asarga mualliflik huquqidan foydalanadi.<\/span><\/p>\n

Hosila asar muallifining mualliflik huquqi qayta ishlashga asos bo\u2018lgan asarni boshqa shaxslar ham o\u2018zlari qayta ishlashlariga to\u2018sqinlik qilmaydi.<\/span><\/p>\n

1049-modda. Asarlar yaratilishini tashkil etuvchi shaxslarning huquqlari<\/span><\/p>\n

Asarlar yaratilishini tashkil etuvchi shaxslar (audiovizual asarlarni tayyorlovchilar, ensiklopediyalar noshirlari, prodyuserlar va boshqa shu kabilar) tegishli asarlarning mualliflari deb e\u2019tirof etilmaydi. Biroq ushbu Kodeksda yoki boshqa qonunlarda nazarda tutilgan hollarda, bunday shaxslar ana shu asarlardan foydalanishda mutlaq huquqlarga ega bo\u2018ladilar.<\/span><\/p>\n

Audiovizual asarni tayyorlovchi bu asardan foydalanilganda o\u2018z ismi yoki nomini ko\u2018rsatishga yoxud ismi yoki nomi ko\u2018rsatilishini talab qilishga haqlidir.<\/span><\/p>\n

Ensiklopediyalar, ensiklopedik lug\u2018atlardan, ilmiy ishlarning davriy va davomli to\u2018plamlaridan, gazetalar, jurnallar hamda boshqa davriy nashrlardan foydalanishga bo\u2018lgan mutlaq huquqlar ularning noshiriga tegishlidir. Bunday nashrlardan har qanday tarzda foydalanilganda noshir o\u2018z ismi yoki nomini ko\u2018rsatishga yoxud ismi yoki nomi ko\u2018rsatilishini talab qilishga haqlidir. Bunday nashrlarga kiritilgan asarlarning mualliflari, agar mualliflik shartnomasida boshqacha hol nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, umuman nashrdan qat\u2019i nazar, o\u2018z asarlaridan foydalanishga bo\u2018lgan mutlaq huquqlarini saqlab qoladilar.<\/span><\/p>\n

1050-modda. Mualliflik huquqining himoya belgilari<\/span><\/p>\n

Alohida mualliflik huquqining egasi o\u2018z huquqlaridan xabardor etish uchun asarning har bir nusxasida aks ettiriladigan va quyidagi uch unsurdan iborat mualliflik huquqining himoya belgisidan foydalanishi mumkin:<\/span><\/p>\n

aylana ichiga olingan lotincha \u201cS\u201d harfi;<\/span><\/p>\n

alohida mualliflik huquqlari egasining ismi (nomi);<\/span><\/p>\n

asar birinchi marta e\u2019lon qilingan yil.<\/span><\/p>\n

Mualliflik huquqining himoya belgisida ko\u2018rsatilgan shaxs, basharti boshqa hol isbotlanmagan bo\u2018lsa, huquq egasi hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

1051-modda. Muallifning shaxsiy nomulkiy huquqlari<\/span><\/p>\n

Asar muallifiga quyidagi shaxsiy nomulkiy huquqlar tegishlidir:<\/span><\/p>\n

asar muallifi deb e\u2019tirof etilish huquqi (mualliflik huquqi);<\/span><\/p>\n

asardan muallifning haqiqiy ismi, taxallusini ko\u2018rsatgan holda yoxud ismini ko\u2018rsatmasdan, ya\u2019ni imzosiz foydalanish yoki foydalanishga ruxsat berish huquqi (mualliflik ismiga bo\u2018lgan huquq);<\/span><\/p>\n

asarni har qanday shaklda oshkor qilish yoki oshkor qilishga ruxsat berish huquqi (oshkor qilishga bo\u2018lgan huquq), shu jumladan chaqirib olish huquqi;<\/span><\/p>\n

asarni, shu jumladan uning nomini muallifning sha\u2019ni va qadr-qimmatiga zarar yetkazishi mumkin bo\u2018lgan har qanday tarzda buzib ko\u2018rsatilishidan yoki har qanday boshqacha tarzda tajovuz etilishidan himoya qilish huquqi (muallif obro\u2018sini himoya qilish huquqi).<\/span><\/p>\n

Muallif asarni oshkor qilish to\u2018g\u2018risida ilgari qabul qilgan qaroridan, asardan foydalanish huquqini olgan shaxslarga ular shunday qaror tufayli ko\u2018rgan zararlarning, shu jumladan boy berilgan foydaning o\u2018rnini qoplash sharti bilan, voz kechish huquqiga (asarni chaqirib olish huquqiga) egadir. Agar asar oshkor qilingan bo\u2018lsa, muallif uni chaqirib olganligi to\u2018g\u2018risida ommaga ma\u2019lum qilishi shart. Bunda u asarning avval tayyorlangan nusxalarini o\u2018z hisobidan muomaladan olib qo\u2018yishga haqlidir. Bu qoidalar, agar muallif bilan tuzilgan shartnomada boshqacha qoida nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, xizmat asarlariga nisbatan tatbiq etilmaydi.<\/span><\/p>\n

Asarni nashr qilish, omma oldida ijro etish yoki undan boshqacha tarzda foydalanishda asarning o\u2018ziga, nomiga va muallifning ismi ko\u2018rsatilishiga biron-bir o\u2018zgartish kiritishga faqat muallifning roziligi bilan yo\u2018l qo\u2018yiladi.<\/span><\/p>\n

Muallifning roziligisiz uning asarini bezaklar, so\u2018zboshi, xotima, sharhlar yoki biron-bir tushuntirishlar bilan nashr etish taqiqlanadi.<\/span><\/p>\n

Muallifning shaxsiy nomulkiy huquqlari uning mulkiy huquqlaridan qat\u2019i nazar, unga tegishli bo\u2018lib, asardan foydalanishga bo\u2018lgan mutlaq huquqlar boshqa shaxsga o\u2018tkazilgan taqdirda ham uning o\u2018zida saqlanib qoladi.<\/span><\/p>\n

Muallifning o\u2018z shaxsiy nomulkiy huquqlarini amalga oshirishdan voz kechish to\u2018g\u2018risida biron-bir shaxs bilan kelishuvi va bu haqdagi arizasi o\u2018z-o\u2018zidan haqiqiy emas.<\/span><\/p>\n

1056-modda. Muallifning mulkiy huquqlari<\/span><\/p>\n

Muallifga asardan har qanday shaklda va har qanday usulda foydalanishda mutlaq huquqlar tegishlidir.<\/span><\/p>\n

Yuridik va jismoniy shaxslar, ushbu Kodeksda va boshqa qonunlarda ko\u2018rsatilganidan tashqari hollarda, asardan faqat huquq egasi yoki boshqa vakolatli shaxs bilan tuzilgan shartnomaga binoan, shu jumladan mulkiy huquqlarni jamoaviy asosda boshqaruvchi tashkilotlar bilan tuzilgan shartnomaga binoan yoxud ular bo\u2018lmagan taqdirda, bu tashkilotlarning vazifalari va majburiyatlarini bajaruvchi tashkilot bilan tuzilgan shartnomaga binoan foydalanishlari mumkin.<\/span><\/p>\n

Muallifning asardan foydalanishga bo\u2018lgan mutlaq huquqlari quyidagi harakatlarni amalga oshirish yoki bunday harakatlarga ruxsat berish huquqini anglatadi:<\/span><\/p>\n

asarni takrorlash (takrorlash huquqi);<\/span><\/p>\n

asarning asl nusxasini yoki nusxalarini sotish yoki mulk huquqini o\u2018zgacha tarzda boshqa shaxsga o\u2018tkazish yo\u2018li bilan tarqatish (tarqatish huquqi);<\/span><\/p>\n

asarni barchaning e\u2019tiboriga yetkazish (barchaning e\u2019tiboriga yetkazish huquqi);<\/span><\/p>\n

asarning asl nusxasini yoki nusxalarini prokatga berish (prokatga berish huquqi);<\/span><\/p>\n

tarqatish maqsadida asarning nusxalarini, shu jumladan mutlaq mualliflik huquqlari egasining ruxsati bilan tayyorlangan nusxalarini import qilish (import qilish huquqi);<\/span><\/p>\n

asarni sim (kabel) orqali yoki boshqa shu kabi vositalar yordamida uzatish yo\u2018li bilan barchaning e\u2019tibori uchun yuborish (kabel orqali yuborish huquqi);<\/span><\/p>\n

asarga tuzatishlar kiritish, uni aranjirovka qilish yoki boshqacha tarzda qayta ishlash (qayta ishlash huquqi);<\/span><\/p>\n

asarni omma oldida namoyish etish (omma oldida namoyish etish huquqi);<\/span><\/p>\n

asarni omma oldida ijro etish (omma oldida ijro etish huquqi);<\/span><\/p>\n

asarni simsiz vositalar yordamida uzatish yo\u2018li bilan barchaning e\u2019tibori uchun yuborish (efirga uzatish huquqi);<\/span><\/p>\n

asarni tarjima qilish (tarjima qilish huquqi);<\/span><\/p>\n

asarni barchaning e\u2019tiboriga takroran yuborish, agar bunday yuborish dastlabki yuborishni amalga oshirgan tashkilotdan boshqa tashkilot tomonidan amalga oshirilsa (barchaning e\u2019tiboriga takroran yuborish huquqi).<\/span><\/p>\n

Muallif o\u2018z asaridan foydalanishning har bir turi uchun haq olish huquqiga (haq olish huquqiga) ega.<\/span><\/p>\n

Agar chop etilgan asarning nusxalari ularni sotish yoki mulk huquqini o\u2018zgacha tarzda boshqa shaxsga o\u2018tkazish vositasida fuqarolik muomalasiga qonuniy kiritilgan bo\u2018lsa, ularning bundan buyongi tarqatilishiga muallifning roziligisiz va unga haq to\u2018lanmagan holda yo\u2018l qo\u2018yiladi, qonunda nazarda tutilgan hollar bundan mustasno.<\/span><\/p>\n

Asardan daromad olish maqsadida foydalanilganligi yoki undan foydalanish bunday maqsadga qaratilmaganligidan qat\u2019i nazar, asardan foydalanilgan deb hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

Asarning mazmunini tashkil etuvchi qoidalarni (ixtirolarni, boshqa texnikaviy, iqtisodiy, tashkiliy va shu kabi yechimlarni) amaliy qo\u2018llash asardan mualliflik huquqi ma\u2019nosida foydalanganlik deb hisoblanmaydi.<\/span><\/p>\n

1058-modda. Mualliflik huquqlarining cheklanishi<\/span><\/p>\n

Muallif va boshqa shaxslarning asardan foydalanish borasidagi mutlaq huquqlarini cheklashga ushbu Kodeksning 1059\u20141062-moddalarida yoki boshqa qonunlarda nazarda tutilgan hollardagina yo\u2018l qo\u2018yiladi. Mazkur cheklashlar asardan normal foydalanilishiga o\u2018rinsiz ziyon yetkazmagan va muallifning qonuniy manfaatlarini asossiz kamsitmagan taqdirdagina tatbiq etiladi.<\/span><\/p>\n

1059-modda. Asarlarni muallifning roziligisiz va haq to\u2018lanmagan holda shaxsiy maqsadlarda takrorlash<\/span><\/p>\n

Oshkor qilingan asarni shaxsiy maqsadlarda muallifning yoki boshqa huquq egasining roziligisiz va haq to\u2018lanmagan holda takrorlashga yo\u2018l qo\u2018yiladi, qonunda nazarda tutilgan hollar bundan mustasno.<\/span><\/p>\n

Ushbu modda birinchi qismining qoidalari:<\/span><\/p>\n

binolar va inshootlar shaklidagi arxitektura asarlarini takrorlashga;<\/span><\/p>\n

ma\u2019lumotlar bazalarini yoki ularning muhim qismlarini takrorlashga;<\/span><\/p>\n

qonunda nazarda tutilgan hollarni istisno qilganda, EHM uchun dasturlarni takrorlashga;<\/span><\/p>\n

kitoblarni (to\u2018laligicha) va notali matnlarni reprografik takrorlashga nisbatan tatbiq etilmaydi.<\/span><\/p>\n

1060-modda. Asarlarni omma oldida erkin ijro etish<\/span><\/p>\n

Chop etilgan musiqa asarlarini rasmiy, diniy va dafn marosimlarida bunday marosimlarning xususiyatiga mos hajmda muallifning yoki boshqa huquq egasining roziligisiz hamda haq to\u2018lanmagan holda omma oldida ijro etishga yo\u2018l qo\u2018yiladi.<\/span><\/p>\n

1061-modda. Asarlardan tergovga qadar tekshiruv, surishtiruv, dastlabki tergov, ma\u2019muriy va sudlov ishlarini yuritish maqsadlari uchun foydalanish<\/span><\/p>\n

Asarlardan tergovga qadar tekshiruv, surishtiruv, dastlabki tergov, ma\u2019muriy va sudlov ishlarini yuritish maqsadlarini ko\u2018zlab, foydalanish maqsadiga mos hajmda muallifning yoki boshqa huquq egasining roziligisiz hamda haq to\u2018lanmagan holda foydalanishga yo\u2018l qo\u2018yiladi.<\/span><\/p>\n

1062-modda. Xizmat asariga bo\u2018lgan mualliflik huquqi<\/span><\/p>\n

Xizmat vazifalarini yoki xizmat topshirig\u2018ini bajarish tartibida yaratilgan asarga (xizmat asariga) bo\u2018lgan muallifning shaxsiy nomulkiy huquqlari asar muallifida saqlanib qoladi.<\/span><\/p>\n

Xizmat asaridan foydalanishga bo\u2018lgan mutlaq huquqlar, agar muallif bilan ish beruvchi o\u2018rtasidagi shartnomada boshqacha qoida nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, ish beruvchiga tegishlidir.<\/span><\/p>\n

Xizmat asaridan foydalanishning har bir turi uchun haq miqdori va uni to\u2018lash tartibi muallif bilan ish beruvchi o\u2018rtasidagi shartnomada belgilanadi. Ish beruvchi bilan tuzilgan shartnomadan qat\u2019i nazar, muallif asar oshkor qilingan vaqtdan e\u2019tiboran o\u2018n yil o\u2018tganidan keyin, ish beruvchining roziligi bilan esa undan ham oldinroq asardan foydalanish va haq olish huquqini to\u2018liq hajmda qo\u2018lga kiritadi.<\/span><\/p>\n

Muallifning xizmat asaridan topshiriq maqsadi taqozo etmaydigan usulda foydalanish huquqi cheklanmaydi.<\/span><\/p>\n

Ish beruvchi xizmat asaridan har qanday tarzda foydalanishda o\u2018z nomini ko\u2018rsatishga yoxud uni ko\u2018rsatishni talab qilishga haqlidir.<\/span><\/p>\n

Xizmat vazifalarini yoki ish beruvchining xizmat topshiriqlarini bajarish yo\u2018sinida ushbu Kodeks 1049-moddasining uchinchi qismida nazarda tutilgan ensiklopediyalar, ensiklopedik lug\u2018atlar, davriy va davomli ilmiy ishlar to\u2018plamlari, gazetalar, jurnallar hamda boshqa davriy nashrlarning yaratilishiga ushbu moddaning qoidalari tatbiq etilmaydi.<\/span><\/p>\n

1063-modda. Mualliflik huquqining amal qilish sohasi<\/span><\/p>\n

Ushbu Kodeksga muvofiq mualliflik huquqi:<\/span><\/p>\n

O\u2018zbekiston Respublikasi fuqarolari bo\u2018lgan yoki O\u2018zbekiston Respublikasi hududida doimiy turar joyiga ega bo\u2018lgan mualliflarning yoki mualliflik huquqining boshqa dastlabki egalik qiluvchilarining asarlariga;<\/span><\/p>\n

mualliflarning fuqaroligi va doimiy turar joyidan qat\u2019i nazar, O\u2018zbekiston Respublikasida birinchi marta chop etilgan asarlarga;<\/span><\/p>\n

O\u2018zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalariga muvofiq O\u2018zbekiston Respublikasida muhofaza qilinadigan asarlarga tatbiq etiladi.<\/span><\/p>\n

Agar asar O\u2018zbekiston Respublikasi hududidan tashqarida birinchi marta chop etilgan sanadan so\u2018ng o\u2018ttiz kun ichida O\u2018zbekiston Respublikasi hududida chop etilgan bo\u2018lsa, O\u2018zbekiston Respublikasida ham birinchi marta chop etilgan deb hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

O\u2018zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalariga muvofiq asarga O\u2018zbekiston Respublikasi hududida muhofaza berilgan taqdirda, asar muallifi mualliflik huquqini olish uchun asos bo\u2018lib xizmat qilgan yuridik fakt qaysi davlatning hududida sodir bo\u2018lgan bo\u2018lsa, o\u2018sha davlatning qonuni bilan aniqlanadi.<\/span><\/p>\n

1065-modda. Mualliflik huquqining amal qilish muddati<\/span><\/p>\n

Mualliflik huquqi muallifning butun hayoti davomida va uning vafotidan keyin yetmish yil davomida amal qiladi, ushbu moddada va boshqa qonunlarda nazarda tutilgan hollar bundan mustasno.<\/span><\/p>\n

Hammualliflikda yaratilgan asarga bo\u2018lgan mualliflik huquqi hammualliflarning butun hayoti davomida va hammualliflar orasida eng uzoq umr ko\u2018rgan oxirgi shaxs vafot etganidan keyin yetmish yil davomida amal qiladi.<\/span><\/p>\n

Taxallus ostida yoki imzosiz qonuniy oshkor qilingan asarga bo\u2018lgan mualliflik huquqi asar oshkor qilinganidan keyin ellik yil davomida amal qiladi. Agar ko\u2018rsatilgan muddat ichida taxallus ostidagi yoki imzosiz asar muallifi o\u2018z shaxsini ma\u2019lum qilsa yoki bundan buyon uning shaxsi shubhaga o\u2018rin qoldirmasa, ushbu moddaning birinchi qismida ko\u2018rsatilgan muddatlar qo\u2018llaniladi.<\/span><\/p>\n

Muallifning vafotidan keyin birinchi marta e\u2019lon qilingan asarga bo\u2018lgan mualliflik huquqi asar e\u2019lon qilinganidan keyin yetmish yil davomida amal qiladi.<\/span><\/p>\n

Mualliflik huquqi, mualliflik ismiga bo\u2018lgan huquq va muallif obro\u2018sini himoya qilish huquqi muddatsiz muhofaza qilinadi.<\/span><\/p>\n

Asarga O\u2018zbekiston Respublikasining xalqaro shartnomalariga muvofiq muhofaza berilgan taqdirda, O\u2018zbekiston Respublikasi hududida mualliflik huquqining amal qilish muddati ushbu moddaga binoan belgilanadi. Lekin bu muddat asar kelib chiqqan mamlakatda belgilangan mualliflik huquqining amal qilish muddatidan oshib ketmasligi kerak.<\/span><\/p>\n

Ushbu moddada nazarda tutilgan muddatlarni hisoblash muddatning o\u2018ta boshlashi uchun asos bo\u2018ladigan yuridik fakt yuz bergan yildan keyingi yilning birinchi yanvaridan e\u2019tiboran boshlanadi.<\/span><\/p>\n

1066-modda. Asarning ijtimoiy mulkka aylanishi<\/span><\/p>\n

Asarlarga bo\u2018lgan mualliflik huquqining amal qilish muddatini tugashi ularning ijtimoiy mulkka aylanishini bildiradi.<\/span><\/p>\n

Ijtimoiy mulk bo\u2018lgan asarlardan har qanday shaxs haq to\u2018lamagan holda erkin foydalanishi mumkin. Bunda muallifning shaxsiy nomulkiy huquqlariga rioya etilishi kerak.<\/span><\/p>\n

1067-modda. Mualliflik shartnomasi<\/span><\/p>\n

Ushbu Kodeks 1056-moddasining uchinchi qismida nazarda tutilgan mulkiy huquqlar faqat mualliflik shartnomasini tuzish yo\u2018li bilan huquq egasi tomonidan boshqa shaxsga o\u2018tkazilishi mumkin, ushbu Kodeksda va boshqa qonunlarda belgilangan hollar bundan mustasno.<\/span><\/p>\n

Muallifning mulkiy huquqlarini boshqa shaxsga o\u2018tkazish mutlaq huquqlarni boshqa shaxsga o\u2018tkazish to\u2018g\u2018risidagi mualliflik shartnomasi asosida yoki mutlaq bo\u2018lmagan huquqlarni boshqa shaxsga o\u2018tkazish to\u2018g\u2018risidagi mualliflik shartnomasi asosida amalga oshirilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Mutlaq huquqlarni boshqa shaxsga o\u2018tkazish to\u2018g\u2018risidagi mualliflik shartnomasi faqat ushbu huquqlar o\u2018tkazilayotgan shaxs asardan muayyan usulda va shartnomada belgilangan doirada foydalanishiga ruxsat beradi.<\/span><\/p>\n

Mutlaq bo\u2018lmagan huquqlarni boshqa shaxsga o\u2018tkazish to\u2018g\u2018risidagi mualliflik shartnomasi foydalanuvchiga asardan shunday huquqlarni boshqa shaxsga o\u2018tkazgan mutlaq huquqlar egasi va (yoki) bu asardan ayni shunday usulda foydalanish uchun ruxsat olgan boshqa shaxslar bilan teng ravishda foydalanishga ijozat beradi.<\/span><\/p>\n

Mualliflik shartnomasi bo\u2018yicha boshqa shaxsga o\u2018tkaziladigan huquqlar, agar shartnomada bevosita boshqacha qoida nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, mutlaq bo\u2018lmagan huquqlar hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

Asarga bo\u2018lgan mualliflik huquqi asar aks ettirilgan moddiy obyektga bo\u2018lgan mulk huquqi bilan bog\u2018liq emas.<\/span><\/p>\n

Moddiy obyektga bo\u2018lgan mulk huquqini yoki moddiy obyektga egalik qilish huquqini boshqa shaxsga o\u2018tkazish shu obyektda aks ettirilgan asarga bo\u2018lgan biron-bir mualliflik huquqining o\u2018z-o\u2018zidan boshqa shaxsga o\u2018tkazilishiga sabab bo\u2018lmaydi.<\/span><\/p>\n

1068-modda. Mualliflik shartnomasining shartlari<\/span><\/p>\n

Mualliflik shartnomasida quyidagilar nazarda tutilishi kerak:<\/span><\/p>\n

asardan foydalanish usullari (mazkur shartnoma asosida o\u2018tkaziladigan aniq huquqlar);<\/span><\/p>\n

asardan foydalanishning har bir usuli uchun to\u2018lanadigan haq miqdori va (yoki) to\u2018lanadigan haq miqdorini belgilash tartibi, uni to\u2018lash tartibi hamda muddatlari.<\/span><\/p>\n

Mualliflik shartnomasi taraflar zarur deb topgan boshqa shartlarni ham nazarda tutishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Mualliflik shartnomasida asardan foydalanish huquqi qancha muddatga o\u2018tkazilishi to\u2018g\u2018risida shart bo\u2018lmagan taqdirda, shartnoma tuzilgan sanadan boshlab besh yil o\u2018tganidan keyin, agar foydalanuvchi shartnoma bekor qilinguniga qadar kamida olti oy oldin bu haqda yozma ravishda ogohlantirilgan bo\u2018lsa, shartnoma muallif tomonidan bekor qilinishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Mualliflik shartnomasida asardan foydalanish huquqi amal qiladigan hudud doirasi to\u2018g\u2018risida shart bo\u2018lmagan taqdirda, shartnomaga binoan boshqa shaxsga o\u2018tkazilayotgan huquqning amal qilishi O\u2018zbekiston Respublikasi hududi bilan cheklanadi.<\/span><\/p>\n

Boshqa shaxsga o\u2018tkazilishi mualliflik shartnomasida to\u2018g\u2018ridan-to\u2018g\u2018ri nazarda tutilmagan asardan foydalanish huquqlari boshqa shaxsga o\u2018tkazilmagan deb hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

Shartnoma tuzilgan paytda asardan foydalanish haqida hali ma\u2019lum bo\u2018lmagan huquqlar mualliflik shartnomasi predmeti bo\u2018lishi mumkin emas.<\/span><\/p>\n

To\u2018lanadigan haq mualliflik shartnomasida asardan foydalanishning tegishli usuli uchun olinadigan daromaddan foiz tarzida belgilanadi yoki agar buni asarning xususiyati yoki undan foydalanishning o\u2018ziga xos jihatlari bilan bog\u2018liq holda amalga oshirish mumkin bo\u2018lmasa, shartnomada qayd etilgan summa tarzida yoxud boshqacha tarzda belgilanadi. Mazkur haqning eng kam miqdorlari O\u2018zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi.<\/span><\/p>\n

Agar asarni nashr etish yoki undan boshqacha tarzda foydalanish haqidagi mualliflik shartnomasida haq to\u2018lash qat\u2019iy summa tarzida belgilansa, shartnomada asarning eng ko\u2018p adadi belgilab qo\u2018yilishi shart.<\/span><\/p>\n

Mualliflik shartnomasi bo\u2018yicha o\u2018tkazilgan huquqlar bunday shartnomada to\u2018g\u2018ridan-to\u2018g\u2018ri nazarda tutilgan taqdirdagina boshqa shaxslarga to\u2018liq yoki qisman o\u2018tkazilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Mualliflik shartnomasining muallifni kelgusida mazkur mavzuda yoki mazkur sohada asarlar yaratishini cheklaydigan sharti o\u2018z-o\u2018zidan haqiqiy bo\u2018lmaydi.<\/span><\/p>\n

Mualliflik shartnomasining ushbu Kodeks yoki boshqa qonunlar talablariga zid bo\u2018lgan shartlari haqiqiy emas.<\/span><\/p>\n

1069-modda. Mualliflik shartnomasining shakli<\/span><\/p>\n

Mualliflik shartnomasi yozma shaklda tuzilishi lozim, qonunda nazarda tutilgan hollar bundan mustasno.<\/span><\/p>\n

1070-modda. Mualliflik shartnomasi bo\u2018yicha javobgarlik<\/span><\/p>\n

Mualliflik shartnomasi bo\u2018yicha majburiyatlarni umuman yoki tegishli darajada bajarmagan taraf boshqa tarafga yetkazilgan zararning o\u2018rnini, shu jumladan boy berilgan foydani qoplashi shart.<\/span><\/p>\n

1073-modda. Mualliflik munosabatlarini huquqiy jihatdan tartibga solish<\/span><\/p>\n

Mualliflik munosabatlari ushbu Kodeks va boshqa qonunchilik bilan tartibga solinadi.<\/span><\/p>\n

61-BOB. TURDOSH HUQUQLAR<\/span><\/strong><\/p>\n

1074-modda. Turdosh huquqlar obyektlari<\/span><\/p>\n

Turdosh huquqlar obyektlari jumlasiga ijrolar, fonogrammalar, efir yoki kabel orqali ko\u2018rsatuv yoxud eshittirish beruvchi tashkilotning ko\u2018rsatuvlari yoki eshittirishlari kiradi.<\/span><\/p>\n

1075-modda. Turdosh huquqlar subyektlari<\/span><\/p>\n

Ijrochilar, fonogrammalarni tayyorlovchilar, efir yoki kabel orqali ko\u2018rsatuv yoxud eshittirish beruvchi tashkilotlar turdosh huquqlar subyektlaridir.<\/span><\/p>\n

Turdosh huquqlarning yuzaga kelishi va amalga oshirilishi uchun turdosh huquqlar obyektini ro\u2018yxatdan o\u2018tkazish yoki biron-bir boshqa rasmiyatchilikka rioya etish talab qilinmaydi.<\/span><\/p>\n

Yuridik va jismoniy shaxslar, shu jumladan ko\u2018rsatuv yoki eshittirishni efirga uzatish va kabel orqali yuborishni (retranslyatsiya ham shunga kiradi) amalga oshiruvchi yuridik va jismoniy shaxslar, ushbu Kodeksda va boshqa qonunlarda nazarda tutilgan hollardan tashqari, asardan, ijrodan, fonogrammadan yoxud efir yoki kabel orqali ko\u2018rsatuv yoxud eshittirish beruvchi tashkilotning ko\u2018rsatuv yoki eshittirishidan faqat huquq egasi yoki boshqa vakolatli shaxs bilan tuzilgan shartnomaga binoan foydalanishlari mumkin. Retranslyatsiya mualliflar, ijrochilar, <\/span>fonogrammalarni tayyorlovchilar va boshqa huquq egalarining efirga uzatish, kabel orqali yuborish, barchaning e\u2019tiboriga yetkazishga bo\u2018lgan huquqlariga rioya qilingan holda amalga oshirilishi kerak.<\/span><\/p>\n

1076-modda. Turdosh huquqlarning muhofaza belgilari<\/span><\/p>\n

Fonogrammaga va (yoki) bunday fonogrammaga yozilgan ijroga bo\u2018lgan mutlaq huquqlar egalari o\u2018z huquqlaridan xabardor qilish uchun turdosh huquqlarning muhofaza belgisidan foydalanishlari mumkin bo\u2018lib, bu belgi fonogrammaning har bir nusxasida va (yoki) u saqlanadigan har bir g\u2018ilofda aks ettiriladi hamda quyidagi uch unsurdan iborat bo\u2018ladi:<\/span><\/p>\n

aylana ichidagi lotincha \u201cR\u201d harfi;<\/span><\/p>\n

mutlaq turdosh huquqlar egasining ismi (nomi);<\/span><\/p>\n

fonogramma birinchi marta chop etilgan yil.<\/span><\/p>\n

Nomi yoki ismi ushbu fonogrammada va (yoki) u saqlanadigan g\u2018ilofda odatiy tarzda ko\u2018rsatilgan yuridik yoki jismoniy shaxs, agar boshqacha hol isbotlanmagan bo\u2018lsa, fonogrammani tayyorlovchi deb e\u2019tirof etiladi.<\/span><\/p>\n

1077-modda. Ijrochining huquqlari<\/span><\/p>\n

Ijrochiga quyidagi huquqlar tegishlidir:<\/span><\/p>\n

ismiga bo\u2018lgan huquq;<\/span><\/p>\n

ijroni ijrochining sha\u2019ni va qadr-qimmatiga zarar yetkazishi mumkin bo\u2018lgan har qanday tarzda buzib ko\u2018rsatilishidan yoki har qanday boshqacha tarzda tajovuz etilishidan himoya qilish huquqi;<\/span><\/p>\n

ijrodan har qanday shaklda foydalanishga bo\u2018lgan mutlaq huquqlar, shu jumladan ijrochining ijrosidan foydalanishning har bir turi uchun haq olishga bo\u2018lgan huquq.<\/span><\/p>\n

Ijrochining ijrodan foydalanishga bo\u2018lgan mutlaq huquqlari quyidagi harakatlarni amalga oshirish yoki bunday harakatlarga ruxsat berish huquqini anglatadi:<\/span><\/p>\n

ijro yozuvini takrorlash (takrorlash huquqi);<\/span><\/p>\n

ijro yozuvining asl nusxasi yoki nusxalarini sotish yoki mulk huquqini o\u2018zgacha tarzda boshqa shaxsga o\u2018tkazish yo\u2018li bilan tarqatish (tarqatish huquqi);<\/span><\/p>\n

ijro yozuvini barchaning e\u2019tiboriga yetkazish (barchaning e\u2019tiboriga yetkazish huquqi);<\/span><\/p>\n

ijro yozuvining asl nusxasi yoki nusxalarini, hatto ular ijrochining roziligi bilan tarqatilganidan keyin hamda asl nusxaga va nusxalarga bo\u2018lgan mulk huquqidan qat\u2019i nazar, prokatga berish (prokatga berish huquqi);<\/span><\/p>\n

ilgari yozilmagan ijrolarni yozib olish (yozib olish huquqi);<\/span><\/p>\n

ijroni efirga uzatish yoki kabel orqali yuborish, agar bunday eshittirish yoki ko\u2018rsatuv uchun foydalaniladigan ijro ilgari efirga uzatilmagan bo\u2018lsa yoki yozuvdan foydalanilgan holda amalga oshirilmasa (yozib olinmagan ijroni efirga uzatish yoki kabel orqali yuborish huquqi);<\/span><\/p>\n

ijro yozuvini efirga uzatish yoki kabel orqali yuborish, agar dastlab bu yozuv notijorat maqsadlar uchun tayyorlangan bo\u2018lsa (ijro yozuvini efirga uzatish yoki kabel orqali yuborish huquqi).<\/span><\/p>\n

Agar ijro yozuvining nusxalari ularni sotish yoki mulk huquqini o\u2018zgacha tarzda boshqa shaxsga o\u2018tkazish vositasida fuqarolik muomalasiga qonuniy kiritilgan bo\u2018lsa, ularning bundan buyongi tarqatilishiga ijrochining roziligisiz va unga haq to\u2018lanmagan holda yo\u2018l qo\u2018yiladi.<\/span><\/p>\n

Xizmat vazifalarini yoki ish beruvchining xizmat topshirig\u2018ini bajarish tartibida amalga oshirilgan ijrolarga nisbatan tegishincha ushbu Kodeksning 1062-moddasi qoidalari qo\u2018llaniladi.<\/span><\/p>\n

Ijrochilar o\u2018z huquqlarini ijro etiladigan asarlar mualliflarining huquqlariga rioya etgan holda amalga oshirishlari kerak.<\/span><\/p>\n

Ijro yozuvidan daromad olish maqsadida foydalanilganligi yoki undan foydalanish bunday maqsadga qaratilmaganligidan qat\u2019i nazar, ijro yozuvidan foydalanilgan deb hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

1078-modda. Fonogrammani tayyorlovchining huquqlari<\/span><\/p>\n

Fonogrammani tayyorlovchiga ushbu Kodeksga va boshqa qonunlarga muvofiq mazkur fonogrammadan foydalanishda mutlaq huquqlar tegishlidir.<\/span><\/p>\n

Fonogrammani tayyorlovchining fonogrammadan foydalanishga bo\u2018lgan mutlaq huquqlari quyidagi harakatlarni amalga oshirish yoki bunday harakatlarga ruxsat berish huquqini anglatadi:<\/span><\/p>\n

fonogrammani takrorlash (takrorlash huquqi);<\/span><\/p>\n

fonogrammaning asl nusxasi yoki nusxalarini sotish yoki mulk huquqini o\u2018zgacha tarzda boshqa shaxsga o\u2018tkazish yo\u2018li bilan tarqatish (tarqatish huquqi);<\/span><\/p>\n

fonogrammani barchaning e\u2019tiboriga yetkazish (barchaning e\u2019tiboriga yetkazish huquqi);<\/span><\/p>\n

fonogrammaning asl nusxasi yoki nusxalarini, hatto ular fonogrammani tayyorlovchi tomonidan yoki uning roziligi bilan tarqatilganidan keyin hamda uning asl nusxasi yoki nusxalariga bo\u2018lgan mulk huquqidan qat\u2019i nazar, prokatga berish (prokatga berish huquqi);<\/span><\/p>\n

fonogrammaning asl nusxasi yoki nusxalarini, shu jumladan fonogrammaga bo\u2018lgan mutlaq huquqlar egasining roziligi bilan tayyorlangan nusxalarini tarqatish maqsadida import qilish (import qilish huquqi);<\/span><\/p>\n

fonogrammani efirga uzatish yoki kabel orqali yuborish (efirga uzatish yoki kabel orqali yuborish huquqi);<\/span><\/p>\n

fonogrammaga tuzatishlar kiritish yoki uni boshqacha usulda qayta ishlash (qayta ishlash huquqi).<\/span><\/p>\n

Fonogrammani tayyorlovchi o\u2018z fonogrammasidan foydalanishning har bir turi uchun haq olish huquqiga ega.<\/span><\/p>\n

Agar chop etilgan fonogramma nusxalari ularni sotish yoki mulk huquqini o\u2018zgacha tarzda boshqa shaxsga o\u2018tkazish vositasida fuqarolik muomalasiga qonuniy kiritilgan bo\u2018lsa, ularning bundan buyongi tarqatilishiga fonogrammani tayyorlovchining roziligisiz va unga haq to\u2018lanmagan holda yo\u2018l qo\u2018yiladi.<\/span><\/p>\n

Fonogrammani tayyorlovchining ushbu moddaning ikkinchi qismida nazarda tutilgan mutlaq huquqlari shartnoma bo\u2018yicha boshqa shaxslarga o\u2018tkazilishi mumkin. Bunday shartnomaga nisbatan tegishincha ushbu Kodeksning 1067, 1068 va 1069-moddalari qoidalari qo\u2018llaniladi.<\/span><\/p>\n

Fonogrammalarni tayyorlovchilar o\u2018z huquqlarini foydalanilayotgan asarlar va ijrolar mualliflari hamda ijrochilarining huquqlariga rioya etgan holda amalga oshirishlari kerak.<\/span><\/p>\n

Fonogrammadan daromad olish maqsadida foydalanilganligi yoki undan foydalanish bunday maqsadga qaratilmaganligidan qat\u2019i nazar, fonogrammadan foydalanilgan deb hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

1079-modda. Efir yoki kabel orqali ko\u2018rsatuv yoxud eshittirish beruvchi tashkilotning huquqlari<\/span><\/p>\n

Efir yoki kabel orqali ko\u2018rsatuv yoxud eshittirish beruvchi tashkilotga o\u2018z ko\u2018rsatuvi yoki eshittirishidan foydalanishda ushbu Kodeksga va boshqa qonunlarga muvofiq mutlaq huquqlar tegishlidir.<\/span><\/p>\n

Efir yoki kabel orqali ko\u2018rsatuv yoxud eshittirish beruvchi tashkilotning o\u2018z ko\u2018rsatuvi yoki eshittirishidan foydalanishga bo\u2018lgan mutlaq huquqlari quyidagi harakatlarni amalga oshirish yoki bunday harakatlarga ruxsat berish huquqini anglatadi:<\/span><\/p>\n

ko\u2018rsatuv yoki eshittirish yozuvini takrorlash (takrorlash huquqi);<\/span><\/p>\n

ko\u2018rsatuv yoki eshittirish yozuvining asl nusxasi yoxud nusxalarini sotish yoki mulk huquqini o\u2018zgacha tarzda boshqa shaxsga o\u2018tkazish yo\u2018li bilan tarqatish (tarqatish huquqi);<\/span><\/p>\n

ko\u2018rsatuv yoki eshittirish yozuvini barchaning e\u2019tiboriga yetkazish (barchaning e\u2019tiboriga yetkazish huquqi);<\/span><\/p>\n

ko\u2018rsatuv yoki eshittirishni yozib olish (yozib olish huquqi);<\/span><\/p>\n

kirish pulli joylarda ko\u2018rsatuv yoki eshittirishni barchaning e\u2019tibori uchun yuborish (kirish pulli joylarda barchaning e\u2019tibori uchun yuborish huquqi);<\/span><\/p>\n

ko\u2018rsatuv yoki eshittirishni retranslyatsiya qilish (retranslyatsiya huquqi);<\/span><\/p>\n

ko\u2018rsatuv yoki eshittirishni kabel orqali barchaning e\u2019tibori uchun yuborish yoxud ko\u2018rsatuv yoki eshittirishni efirga uzatish (ko\u2018rsatuv yoki eshittirishni kabel orqali yuborish yoki efirga uzatish huquqi).<\/span><\/p>\n

Efir yoki kabel orqali ko\u2018rsatuv yoxud eshittirish beruvchi tashkilot o\u2018z ko\u2018rsatuvi yoki eshittirishidan foydalanishning har bir turi uchun haq olish huquqiga ega.<\/span><\/p>\n

Efir yoki kabel orqali ko\u2018rsatuv yoxud eshittirish beruvchi tashkilotning ushbu moddaning ikkinchi qismida nazarda tutilgan mutlaq huquqlari shartnoma bo\u2018yicha boshqa shaxslarga o\u2018tkazilishi mumkin. Bunday shartnomaga nisbatan tegishincha ushbu Kodeksning 1067, 1068 va 1069-moddalari qoidalari qo\u2018llaniladi.<\/span><\/p>\n

Efir yoki kabel orqali ko\u2018rsatuv yoxud eshittirish beruvchi tashkilotlar o\u2018z huquqlarini foydalaniladigan asarlarning mualliflari hamda ijrolarning ijrochilari huquqlariga, tegishli hollarda esa fonogrammalarni tayyorlovchilar hamda efir yoki kabel orqali ko\u2018rsatuv yoxud eshittirish beruvchi tashkilotlar huquqlariga rioya etgan holda amalga oshirishlari kerak.<\/span><\/p>\n

Efir yoki kabel orqali ko\u2018rsatuv yoxud eshittirish beruvchi tashkilotning ko\u2018rsatuvi yoki eshittirishidan daromad olish maqsadida foydalanilganligidan yoki undan foydalanish bunday maqsadga qaratilmaganligidan qat\u2019i nazar, ko\u2018rsatuv yoki eshittirishdan foydalanilgan deb hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

62-BOB. SANOAT MULKIGA BO\u2018LGAN HUQUQ (IXTIRO, FOYDALI MODEL, SANOAT NAMUNASIGA BO\u2018LGAN HUQUQ)<\/span><\/strong><\/p>\n

1082-modda. Ixtiro, foydali model, sanoat namunasini huquqiy jihatdan muhofaza qilish<\/span><\/p>\n

Ixtiro, foydali model va sanoat namunasiga bo\u2018lgan huquq patent berilgan taqdirdagina muhofaza qilinadi.<\/span><\/p>\n

Ixtiro, foydali model, sanoat namunasiga nisbatan qo\u2018yiladigan, patent olish huquqini vujudga keltiradigan talablar hamda vakolatli davlat organining bunday hujjat berish tartibi qonun bilan belgilab qo\u2018yiladi.<\/span><\/p>\n

1083-modda. Ixtiro, foydali model, sanoat namunasidan foydalanish huquqi<\/span><\/p>\n

Patent bilan muhofazalangan ixtiro, foydali model, sanoat namunasidan o\u2018z xohishicha foydalanishdagi alohida huquq, shu jumladan muhofazalangan yechimlarni qo\u2018llangan holda mahsulot ishlab chiqarish, patent bilan muhofazalangan texnologik jarayonlarni o\u2018z ishlab chiqarishida qo\u2018llash, muhofazalangan yechimga ega bo\u2018lgan mahsulotlarni sotish yoki sotishga taklif etish, tegishli mahsulotlarni chetdan keltirish huquqi patent egasiga tegishlidir.<\/span><\/p>\n

Patent egasidan boshqa shaxslar uning ruxsatisiz ixtiro, foydali model, sanoat namunasidan foydalanishga haqli emas, bunday foydalanish ushbu Kodeks yoki boshqa qonunga muvofiq patent egasining huquqlarini buzish hisoblanmaydigan hollar bundan mustasno.<\/span><\/p>\n

Patentlangan ixtironi, foydali model yoki sanoat namunasini qo\u2018llangan holda mahsulotni ruxsatsiz tayyorlash, qo\u2018llanish, chetdan olib kelish, sotishga taklif etish, sotish, fuqarolik muomalasiga boshqa yo\u2018sinda kiritish yoki shu maqsadda saqlash, shuningdek ixtiro patenti bilan muhofaza qilinayotgan usulni qo\u2018llanish yoxud ixtiro patenti bilan muhofaza qilinayotgan usul vositasidagina tayyorlangan mahsulotni fuqarolik muomalasiga kiritish yoki shu maqsadda saqlash patent egasi alohida huquqining buzilishi hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

Boshqacha holat isbotlangunga qadar mahsulot patentlangan usul bilan tayyorlangan hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

1084-modda. Patentga bo\u2018lgan huquqni tasarruf etish<\/span><\/p>\n

Patent olish huquqi, talabnomani ro\u2018yxatdan o\u2018tkazishdan kelib chiqadigan huquqlar, patentga egalik huquqi va patentdan kelib chiqadigan huquqlar boshqa shaxsga to\u2018liq yoki qisman berilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

1085-modda. Mualliflik huquqi<\/span><\/p>\n

Ixtiro, foydali model, sanoat namunasiga mualliflik huquqi va maxsus nom berish huquqi ixtiro, foydali model, sanoat namunasining muallifiga tegishlidir.<\/span><\/p>\n

Ixtiro, foydali model, sanoat namunasiga bo\u2018lgan mualliflik huquqi va boshqa shaxsiy huquqlar patentga asoslangan huquqlar yuzaga kelgan paytdan e\u2019tiboran vujudga keladi.<\/span><\/p>\n

Ixtiro, foydali model, sanoat namunasi muallifini qonun maxsus huquqlar, imtiyozlar va ijtimoiy tusdagi afzalliklar bilan ta\u2019min etishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Talabnomada muallif tariqasida ko\u2018rsatilgan shaxs boshqacha holat isbotlangunga qadar muallif hisoblanadi. Huquq yuzaga kelishidan avval mavjud bo\u2018lgan faktlar va holatlargina dalil tariqasida jalb etilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

1086-modda. Ixtiro, foydali model, sanoat namunasining hammualliflari<\/span><\/p>\n

Ixtiro, foydali model, sanoat namunasi hammualliflarining o\u2018zaro munosabatlari ular o\u2018rtasidagi kelishuv bilan belgilab qo\u2018yiladi.<\/span><\/p>\n

Ixtiro, foydali model, sanoat namunasini yaratishga noijodiy yordam berish (texnikaviy, tashkiliy yoki matematik yordam, huquqlarni rasmiylashtirishga ko\u2018maklashish va hokazolar) hammualliflikka sabab bo\u2018lmaydi.<\/span><\/p>\n

1087-modda. Xizmat ixtirolari, foydali modellari, sanoat namunalari<\/span><\/p>\n

Xodim o\u2018z xizmat majburiyatlarini yoki ish beruvchidan olgan aniq topshiriqni bajarish vaqtida yaratgan ixtiro, foydali model, sanoat namunasiga (xizmat ixtirosiga) patent olish huquqi, basharti bu ular o\u2018rtasidagi shartnomada nazarda tutilgan bo\u2018lsa, ish beruvchiga tegishli bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

Xizmat ixtirosi, foydali modeli, sanoat namunasi uchun muallifga to\u2018lanadigan mukofot puli miqdori, to\u2018lov sharti va tartibi u bilan ish beruvchi o\u2018rtasidagi kelishuv bilan belgilab qo\u2018yiladi. Kelishuvga erishilmagan taqdirda qarorni sud chiqaradi. Basharti muallif va ish beruvchining xizmat ixtirosi, foydali modeli yoki sanoat namunasini yaratishga qo\u2018shgan hissasini aniq belgilashning iloji bo\u2018lmasa, ish beruvchi olgan yoki oladigan foydaning yarmisiga bo\u2018lgan huquq muallifniki deb e\u2019tirof etiladi.<\/span><\/p>\n

1088-modda. Patentga bo\u2018lgan huquqni boshqa shaxsga o\u2018tkazish to\u2018g\u2018risidagi shartnomaning shakli<\/span><\/p>\n

Patentga bo\u2018lgan huquqni boshqa shaxsga o\u2018tkazish to\u2018g\u2018risidagi (patentni berish to\u2018g\u2018risidagi) shartnoma yozma shaklda tuzilishi va vakolatli davlat organida ro\u2018yxatdan o\u2018tkazilishi lozim. Uni yozma shaklda tuzishga yoki ro\u2018yxatdan o\u2018tkazish talabiga rioya etmaslik shartnomaning haqiqiy emas deb topilishiga sabab bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

1089-modda. Ixtiro, foydali model, sanoat namunasidan foydalanish ruxsatnomasining (litsenziya- sining) shakli<\/span><\/p>\n

Litsenziya shartnomasi va qo\u2018shimcha litsenziya shartnomasi yozma shaklda tuziladi va vakolatli davlat organida ro\u2018yxatdan o\u2018tkazilishi lozim. Uni yozma shaklda tuzishga yoki ro\u2018yxatdan o\u2018tkazish talabiga rioya etmaslik shartnomaning haqiqiy emas deb topilishiga sabab bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

1090-modda. Patentni buzganlik uchun javobgarlik<\/span><\/p>\n

Patentni buzish patent egasining talabi bilan to\u2018xtatilishi, qoidabuzar esa patent egasiga yetkazilgan zararning o\u2018rnini qoplashi shart. Patent egasi zararni qoplash o’rniga qonunda belgilangan miqdorda va tartibda huquqbuzardan kompensatsiya to’lashni talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

63-bob. O\u2018simliklarning yangi navlari va hayvonlarning yangi zotlariga bo\u2018lgan huquq<\/span><\/strong><\/p>\n

1091-modda. O\u2018simliklarning yangi navlari va hayvonlarning yangi zotlariga bo\u2018lgan huquqlarni muhofaza qilish<\/span><\/p>\n

O\u2018simliklarning yangi navlari va hayvonlarning yangi zotlariga (seleksiya yutuqlariga) bo\u2018lgan huquqlar patent berilgan taqdirdagina muhofaza qilinadi.<\/span><\/p>\n

Seleksiya yutug\u2018iga patent olish huquqini vujudga keltiradigan talablar hamda bunday patentni berish tartibi qonun bilan belgilab qo\u2018yiladi.<\/span><\/p>\n

Seleksiya yutuqlariga bo\u2018lgan huquqlar hamda bu huquqlarni muhofaza qilish bilan bog\u2018liq munosabatlarga nisbatan, basharti ushbu bobning qoidalari va qonunda o\u2018zgacha hol nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, ushbu Kodeksning tegishincha 1084 \u2013\u2013 1090-moddalari qoidalari tadbiq etiladi.<\/span><\/p>\n

1092-modda. Seleksiya yutug\u2018i muallifining haq olish huquqi<\/span><\/p>\n

Seleksiya yutug\u2018ining patent egasi bo\u2018lmagan muallifi seleksiya yutug\u2018idan foydalanganlik uchun patentning amal qilish muddati davomida patent egasidan haq olish huquqiga ega.<\/span><\/p>\n

Seleksiya yutug\u2018i muallifiga to\u2018lanadigan haq miqdori va to\u2018lov shartlari u bilan patent egasi o\u2018rtasida tuziladigan shartnomada belgilab qo\u2018yiladi.<\/span><\/p>\n

1093-modda. Patent egasining huquqi<\/span><\/p>\n

Seleksiya yutug\u2018i patentining egasi seleksiya yutug\u2018idan qonunda belgilab qo\u2018yilgan doirada foydalanish bo\u2018yicha alohida huquqqa egadir.<\/span><\/p>\n

1094-modda. Patent egasining majburiyati<\/span><\/p>\n

Seleksiya yutug\u2018i patentining egasi o\u2018simlikning tegishli navi yoki hayvonlarning tegishli zotini patentning amal qilish muddati davomida ularni ro\u2018yxatga olish vaqtida tuzilgan nav yoki zot tavsifida aytib o\u2018tilgan belgilar saqlab qolinadigan tarzda asrashi shart.<\/span><\/p>\n

64-BOB. OSHKOR ETILMAGAN AXBOROTNI NOQONUNIY FOYDALANISHDAN MUHOFAZA QILISH<\/span><\/strong><\/p>\n

1095-modda. Oshkor etilmagan axborotni muhofaza qilish huquqi<\/span><\/p>\n

Uchinchi shaxslarga ma\u2019lum bo\u2018lmagan texnikaviy, tashkiliy yoki tijorat axborotiga, shu jumladan ishlab chiqarish sirlariga (nou-xau) qonunan ega bo\u2018lib turgan shaxs uni (oshkor etilmagan axborotni), basharti ushbu Kodeksning 98-moddasida belgilab qo\u2018yilgan shartlarga rioya etilgan bo\u2018lsa, noqonuniy foydalanishdan muhofaza qilish huquqiga ega.<\/span><\/p>\n

Oshkor etilmagan axborotni noqonuniy foydalanishdan muhofaza qilish huquqi bu axborotga nisbatan biron-bir rasmiyatchilikni bajarishdan (uni ro\u2018yxatdan o\u2018tkazish, guvohnoma olish va hokazodan) qat\u2019i nazar vujudga keladi.<\/span><\/p>\n

Oshkor etilmagan axborotni muhofaza qilish qoidasi qonunga muvofiq xizmat yoki tijorat siri bo\u2018la olmaydigan ma\u2019lumotlarga (yuridik shaxslar to\u2018g\u2018risidagi, mol-mulkka bo\u2018lgan huquqlar va mol-mulk xususida tuzilib, davlat ro\u2018yxatidan o\u2018tkaziladigan kelishuvlar to\u2018g\u2018risidagi ma\u2019lumotlarga, davlat statistika hisoboti tariqasida taqdim etiladigan ma\u2019lumotlar va hokazolarga) nisbatan tatbiq etilmaydi.<\/span><\/p>\n

Oshkor etilmagan axborotni muhofaza qilish huquqi ushbu Kodeksning 98-moddasida nazarda tutilgan shartlar saqlanib turgan paytga qadar amal qiladi.<\/span><\/p>\n

1096-modda. Oshkor etilmagan axborotdan noqonuniy foydalanganlik uchun javobgarlik<\/span><\/p>\n

Oshkor etilmagan axborotni qonuniy asosi bo\u2018lmay turib olgan yoki tarqatgan yoxud undan foydalanayotgan shaxs bu axborotga qonunan ega bo\u2018lib turgan shaxsga axborotdan noqonuniy foydalanganlik natijasida yetkazilgan zararni to\u2018lashi shart.<\/span><\/p>\n

Oshkor etilmagan axborotdan noqonuniy foydalanayotgan shaxs bu axborotni uni tarqatishga huquqi bo\u2018lmagan shaxsdan olgan bo\u2018lsa, axborotni qo\u2018lga kirituvchi shaxs bundan bexabar bo\u2018lsa va buni bilmasligi kerak bo\u2018lsa (axborotni insofli egallovchi), oshkor etilmagan axborotning qonuniy egasi axborotni insofli egallovchi axborotdan foydalanayotganligi noqonuniy ekanligini bilib qolganidan so\u2018ng oshkor etilmagan axborotdan foydalanganlik natijasida yetkazilgan zararlarni qoplashni undan talab qilishga haqlidir.<\/span><\/p>\n

Oshkor etilmagan axborotga qonunan ega bo\u2018lib turgan shaxs bu axborotdan noqonuniy foydalanayotgan shaxsdan axborotdan foydalanishni darhol to\u2018xtatishni talab qilishga haqlidir. <\/span>Biroq sud oshkor etilmagan axborotni insofli egallovchi undan foydalanganda sarflagan mablag\u2018larini inobatga olib, bu axborotdan haq to\u2018lab olinadigan alohida litsenziya asosida bundan buyon ham foydalanishiga ruxsat etishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Oshkor etilmagan axborot mazmunini tashkil etuvchi ma\u2019lumotlarni mustaqil tarzda va qonunan olgan shaxs bu ma\u2019lumotlardan, tegishli oshkor etilmagan axborot egasining huquqlaridan qat\u2019i nazar, foydalanishga haqli va bunday foydalanish uchun uning oldida javob bermaydi.<\/span><\/p>\n

1097-modda. Oshkor etilmagan axborotni noqonuniy foydalanishdan muhofaza qilish huquqining boshqa shaxsga o\u2018tishi<\/span><\/p>\n

Oshkor etilmagan axborotga ega bo\u2018lgan shaxs bu axborot mazmunini tashkil etuvchi ma\u2019lumotlarning hammasini yoki bir qismini litsenziya shartnomasi asosida boshqa shaxsga berishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Litsenziat shartnoma bo\u2018yicha olgan axborotlarning maxfiyligini muhofaza qilishga doir kerakli choralarni ko\u2018rishi shart va uni uchinchi shaxslarning noqonuniy foydalanishidan muhofaza qilishda litsenziarniki singari huquqlarga ega. Shartnomada o\u2018zgacha hol nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, axborotlarning maxfiyligini saqlash majburiyati, basharti tegishli ma\u2019lumotlar oshkor etilmagan axborot tariqasida qolaversa, litsenziya shartnomasi bekor bo\u2018lganidan keyin ham litsenziatning zimmasida bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

65-BOB. FUQAROLIK MUOMALASI QATNASHCHILARI, TOVARLAR, ISHLAR VA XIZMATLARNI SHAXSIYLASHTIRISH VOSITALARI<\/span><\/strong><\/p>\n

1-\u00a7. Firma nomi<\/span><\/strong><\/p>\n

1098-modda. Firma nomiga bo\u2018lgan huquq<\/span><\/p>\n

Yuridik shaxs tovarlarda, ularning idishi va o\u2018rovida, reklamada, peshlavhalarda, bosma ma\u2019lumotnomalarda, hisobvaraqlarda, bosma nashrlarda, rasmiy blankalarda va o\u2018zining faoliyati bilan bog\u2018liq boshqa hujjatlarda, shuningdek mahsulotlarni O\u2018zbekiston Respublikasi hududida o\u2018tkazilayotgan ko\u2018rgazma va yarmarkalarda namoyish etish vaqtida firma nomidan foydalanishda alohida huquqqa ega.<\/span><\/p>\n

Yuridik shaxsning firma nomi uning ta\u2019sis hujjatlarida ko\u2018rsatiladi. Firma nomiga bo\u2018lgan huquq yuridik shaxs davlat ro\u2018yxatidan o\u2018tkazilgan vaqtdan e\u2019tiboran yuzaga keladi.<\/span><\/p>\n

Yuridik shaxsning firma nomi tegishli yuridik shaxslarni aynan bir deb hisoblashga olib kelishi mumkin bo\u2018lgan darajada avval ro\u2018yxatdan o\u2018tkazilgan nomga o\u2018xshab ketadigan bo\u2018lsa, u ro\u2018yxatga olinishi mumkin emas.<\/span><\/p>\n

1099-modda. Yuridik shaxsning firma nomidan tovar belgisida foydalanish<\/span><\/p>\n

Yuridik shaxsning firma nomidan unga tegishli tovar belgisida foydalanilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

1100-modda. Firma nomiga bo\u2018lgan huquqning amal qilishi<\/span><\/p>\n

Yuridik shaxsning belgisi tariqasida O\u2018zbekiston Respublikasida ro\u2018yxatga olingan nomga bo\u2018lgan alohida huquq O\u2018zbekiston Respublikasi hududida amal qiladi.<\/span><\/p>\n

Chet davlatda ro\u2018yxatga olingan yoki umum e\u2019tirof etgan nomga O\u2018zbekiston Respublikasi hududida alohida huquq qonunda nazarda tutilgan hollardagina amal qiladi.<\/span><\/p>\n

Firma nomiga bo\u2018lgan huquqning amal qilishi yuridik shaxs tugatilishi bilan yoki uning firma nomi o\u2018zgarishi bilan bekor bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

1101-modda. Firma nomiga bo\u2018lgan huquqni boshqa shaxsga berish<\/span><\/p>\n

Yuridik shaxsning firma nomiga bo\u2018lgan huquqni boshqa shaxsga berish va o\u2018tkazishga faqat yuridik shaxs qayta tashkil etilgan hamda umuman korxona boshqa shaxsga berilgan hollardagina yo\u2018l qo\u2018yiladi.<\/span><\/p>\n

Firma nomiga bo\u2018lgan huquq egasi boshqa shaxsga o\u2018zining bu nomidan foydalanishga ruxsat etishi (litsenziya berishi) mumkin. Biroq bunda litsenziya shartnomasida iste\u2019molchini chalg\u2018itib qo\u2018yishni istisno etuvchi choralar shart qilib qo\u2018yilishi lozim.<\/span><\/p>\n

2-\u00a7. Tovar belgisi (xizmat ko\u2018rsatish belgisi)<\/span><\/strong><\/p>\n

1102-modda. Tovar belgisini huquqiy jihatdan muhofaza qilish<\/span><\/p>\n

Tovar belgisi (xizmat ko\u2018rsatish belgisi) uni ro\u2018yxatdan o\u2018tkazish asosida huquqiy jihatdan muhofaza qilinadi.<\/span><\/p>\n

Tovar belgisiga bo\u2018lgan huquq tovar belgisi (xizmat ko\u2018rsatish belgisi) ro\u2018yxatga olinganligi to\u2018g\u2018risidagi guvohnoma bilan tasdiqlanadi.<\/span><\/p>\n

1103-modda. Tovar belgisidan foydalanish va uning daxlsizligi huquqi<\/span><\/p>\n

Tovar belgisiga bo\u2018lgan huquq egasi o\u2018ziga tegishli belgidan foydalanishda va uni tasarruf etishda alohida huquqqa ega. Tovar belgisiga o\u2018zgartishlar va qo\u2018shimchalar kiritishdan iborat alohida huquq ham tovar belgisiga bo\u2018lgan huquq egasiga tegishlidir.<\/span><\/p>\n

Tovar belgisini Qonunda belgilangan tartibda har qanday tarzda muomalaga kiritish undan foydalanish deb hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

Tovar belgisini nashr etganda, uni ko\u2018pchilik oldida ijro etganda yoki undan o\u2018zgacha tarzda foydalanganda tovar belgisining o\u2018ziga ham, uning belgilariga ham biror-bir o\u2018zgartishlar kiritishga faqat unga bo\u2018lgan huquq egasining roziligi bilan yo\u2018l qo\u2018yiladi.<\/span><\/p>\n

Tovar belgisining daxlsizligiga bo\u2018lgan huquq tovar belgisiga bo\u2018lgan huquq egasiga tegishlidir.<\/span><\/p>\n

1104-modda. Tovar belgisidan foydalanmaganlik oqibatlari<\/span><\/p>\n

Tovar belgisidan oxirgi uch yil davomida O\u2018zbekiston Respublikasi hududida uzrli sababsiz uzluksiz foydalanilmagan taqdirda, uning ro\u2018yxatdan o\u2018tkazilganligi istalgan manfaatdor shaxsning talabi bo\u2018yicha sudning qaroriga asosan bekor qilinishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Tovar belgisidan foydalanish uchun litsenziya berilishi undan foydalanish deb hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

1105-modda. Tovar belgisiga bo\u2018lgan huquqning boshqa shaxsga o\u2018tishi<\/span><\/p>\n

Guvohnomada ko\u2018rsatilgan tovarlar, ishlar va xizmatlarning barcha guruhlariga yoki bir qismiga nisbatan tovar belgisiga bo\u2018lgan huquqni uning egasi shartnoma asosida boshqa shaxsga berishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Tovar belgisiga bo\u2018lgan huquqni, basharti u tovar yoki uning tayyorlovchisi haqida chalg\u2018ishga sabab bo\u2018lishi mumkin bo\u2018lsa, boshqa shaxsga berishga yo\u2018l qo\u2018yilmaydi.<\/span><\/p>\n

Tovar belgisiga bo\u2018lgan huquqning boshqa shaxsga o\u2018tishi, shu jumladan uni shartnoma asosida yoki huquqiy vorislik tartibida boshqa shaxsga berish vakolatli davlat organida ro\u2018yxatdan o\u2018tkazilmog\u2018i lozim.<\/span><\/p>\n

1106-modda. Tovar belgisiga bo\u2018lgan huquqni boshqa shaxsga berish to\u2018g\u2018risidagi shartnomaning shakli<\/span><\/p>\n

Tovar belgisiga bo\u2018lgan huquqni boshqa shaxsga berish to\u2018g\u2018risidagi yoki litsenziya berish haqidagi shartnoma yozma shaklda tuzilishi va vakolatli davlat organida ro\u2018yxatdan o\u2018tkazilishi lozim.<\/span><\/p>\n

Yozma shaklga va ro\u2018yxatdan o\u2018tkazish talabiga rioya etmaslik shartnomaning haqiqiy emas deb topilishiga sabab bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

1107-modda. Tovar belgisiga bo\u2018lgan huquqni buzganlik uchun javobgarlik<\/span><\/p>\n

Tovar belgisidan qonunga xilof ravishda foydalanayotgan shaxs qoidabuzarlikni to\u2018xtatishi va tovar belgisining egasiga yetkazilgan zararni to\u2018lashi shart.<\/span><\/p>\n

Tovar belgisidan qonunga xilof ravishda foydalanayotgan shaxs tayyorlab qo\u2018yilgan tovar belgisi tasvirlarini yo\u2018q qilishi, qonunga xilof ravishda foydalanayotgan tovar belgisini yoki almashtirib yuborish darajasida unga o\u2018xshash bo\u2018lgan belgini tovardan yoki uning idishi va o\u2018rovidan yo\u2018qotishi shart.<\/span><\/p>\n

Tovar belgisi egasi zararni qoplash o’rniga tovar belgisidan noqonuniy foydalanayotgan shaxsdan qonunda belgilangan miqdorda va tartibda kompensatsiya to’lashni talab qilishga haqli.<\/p>\n

Ushbu moddaning ikkinchi qismida belgilab qo\u2018yilgan talablarni bajarishning iloji bo\u2018lmagan taqdirda, tegishli tovar yo\u2018q qilib tashlanishi lozim.<\/span><\/p>\n

1107 1<\/sup>-modda. Tovar belgisiga doir mutlaq huquqning tugashi<\/span><\/p>\n

Bevosita tovar belgisining egasi tomonidan yoki uning roziligi bilan fuqarolik muomalasiga qonuniy tarzda kiritilgan tovarlarga nisbatan tovar belgisidan boshqa shaxslarning foydalanishi mazkur tovar belgisiga doir mutlaq huquqning buzilishi bo\u2018lmaydi.<\/span><\/p>\n

3-\u00a7. Tovar chiqarilgan joy nomi<\/span><\/strong><\/p>\n

1108-modda. Tovar chiqarilgan joy nomini huquqiy jihatdan muhofaza qilish<\/span><\/p>\n

Tovar chiqarilgan joy nomi uni ro\u2018yxatga olish asosida huquqiy jihatdan muhofaza qilinadi.<\/span><\/p>\n

Mamlakat, aholi punkti, joy yoki boshqa jo\u2018g\u2018rofiy obyektning tovarni belgilash uchun ishlatiladigan nomi alohida xususiyatlari tamomila yoki asosan ana shu jo\u2018g\u2018rofiy obyektga xos tabiiy sharoitlar yoki boshqa omillar yoxud tabiiy sharoitlar va bu omillarning o\u2018zaro birikmasi bilan belgilanadigan tovar chiqarilgan joy nomi (kelib chiqish ko\u2018rsatkichi) deb e\u2019tirof etiladi.<\/span><\/p>\n

Jo\u2018g\u2018rofiy obyektning tarixiy nomi tovar chiqarilgan joyning nomi bo\u2018lishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Garchi jo\u2018g\u2018rofiy obyektning nomi bo\u2018lsa-da yoki shu nomni o\u2018z tarkibiga olgan bo\u2018lsa-da, ammo O\u2018zbekiston Respublikasida muayyan turdagi tovarning u tayyorlangan joy bilan bog\u2018liq bo\u2018lmagan belgisi sifatida umumiy iste\u2019molga kirib ketgan belgi tovar chiqarilgan joy nomi deb e\u2019tirof etilmaydi va ushbu paragraf qoidalariga muvofiq huquqiy muhofaza maqsadlarida ro\u2018yxatdan o\u2018tkazilmaydi. Biroq bu hol bunday nomdan insofsizlik bilan foydalanish natijasida huquqi buzilgan shaxsni o\u2018z huquqlarini qonunda nazarda tutilgan boshqacha usullar bilan muhofaza qilish imkoniyatidan mahrum etmaydi.<\/span><\/p>\n

Tovar chiqarilgan joy nomini vakolatli davlat organi ro\u2018yxatdan o\u2018tkazadi.<\/span><\/p>\n

Ro\u2018yxatga olish asosida tovar chiqarilgan joy nomidan foydalanish huquqi to\u2018g\u2018risida guvohnoma beriladi.<\/span><\/p>\n

Ro\u2018yxatga olish, guvohnoma berish, ro\u2018yxatga olishni haqiqiy emas deb topish hamda ro\u2018yxatga olish va guvohnomaning amal qilishini to\u2018xtatish tartibi va shartlari qonun bilan belgilab qo\u2018yiladi.<\/span><\/p>\n

1109-modda. Tovar chiqarilgan joy nomidan foydalanish huquqi<\/span><\/p>\n

Tovar chiqarilgan joy nomidan foydalanish huquqiga ega bo\u2018lgan shaxs bu nomni tovarda, idish va o\u2018rovda, reklamada, bosma ma\u2019lumotnomalarda, hisobvaraqlarda ishlatish hamda ushbu tovarning fuqarolik muomalasiga kiritilishi munosabati bilan joy nomidan boshqacha tarzda foydalanishga haqlidir.<\/span><\/p>\n

Tovar chiqarilgan joyning nomi ushbu Kodeks 1108-moddasining birinchi, ikkinchi va uchinchi qismlarida aytib o\u2018tilgan talablarga javob beradigan tovarni belgilash uchun bir necha shaxs tomonidan ham birgalikda, ham bir-biridan mustaqil tarzda ro\u2018yxatdan o\u2018tkazilishi mumkin. Tovar chiqarilgan joy nomidan foydalanish huquqi ana shu shaxslarning har biriga tegishlidir.<\/span><\/p>\n

Tovar chiqarilgan joy nomidan foydalanish huquqini boshqa shaxsga berishga, uni boshqa shaxsga o\u2018tkazish haqidagi boshqa bitimlarga va uni litsenziya asosida foydalanish uchun berishga yo\u2018l qo\u2018yilmaydi.<\/span><\/p>\n

1110-modda. Tovar chiqarilgan joy nomini huquqiy jihatdan muhofaza etishning amal qilish sohasi<\/span><\/p>\n

O\u2018zbekiston Respublikasida uning hududidagi tovarlar chiqarilgan joylarning nomlari huquqiy jihatdan muhofaza qilinadi.<\/span><\/p>\n

Boshqa davlatdagi tovar chiqarilgan joy nomi, basharti bu nom tovar chiqarilgan mamlakatda, shuningdek ushbu Kodeksga muvofiq vakolatli davlat organida ro\u2018yxatdan o\u2018tkazilgan bo\u2018lsa, O\u2018zbekiston Respublikasida huquqiy jihatdan muhofaza qilinadi.<\/span><\/p>\n

1111-modda. Tovar chiqarilgan joy nomidan qonunga xilof foydalanganlik uchun javobgarlik<\/span><\/p>\n

Tovar chiqarilgan joy nomidan foydalanish huquqiga ega bo\u2018lgan shaxs, shuningdek iste\u2019molchilar huquqlarini himoya qiluvchi tashkilotlar bu nomdan qonunga xilof foydalanayotgan shaxsdan nomdan foydalanishni to\u2018xtatish, tovardan, uning idishi va o\u2018rovidan, blankalar va boshqa hujjatlardan qonunga xilof foydalanilayotgan nomni yoki nom bilan adashtiradigan tarzda juda o\u2018xshash belgini yo\u2018qotishni, tayyorlab qo\u2018yilgan nom tasvirlarini va nom bilan adashtiradigan tarzda o\u2018xshash belgilarni yo\u2018q qilib tashlashni, basharti buning iloji bo\u2018lmasa tovarni va (yoki) idish va o\u2018rovni olib qo\u2018yish hamda yo\u2018q qilib tashlashni talab qilishga haqlidir.<\/span><\/p>\n

Tovar chiqarilgan joy nomidan foydalanish huquqiga ega bo\u2018lgan shaxs bu huquqni buzuvchidan o\u2018ziga yetkazilgan zararning qoplanishini talab qilishga haqlidir.<\/span><\/p>\n

V BO\u2018LIM. VORISLIK HUQUQI<\/span><\/strong><\/p>\n

66-BOB. VORISLIK TO\u2018G\u2018RISIDAGI UMUMIY QOIDALAR<\/span><\/strong><\/p>\n

1112-modda. Vorislik asoslari<\/span><\/p>\n

Vorislik vasiyat va qonun bo\u2018yicha amalga oshiriladi.<\/span><\/p>\n

Qonun bo\u2018yicha vorislik vasiyat mavjud bo\u2018lmasa yoxud butun merosning taqdirini belgilamasa, shuningdek ushbu Kodeksda belgilangan boshqa hollarda amalga oshiriladi.<\/span><\/p>\n

1113-modda. Meros tarkibi<\/span><\/p>\n

Meros ochilgan paytda meros qoldiruvchiga tegishli bo\u2018lgan, uning o\u2018limidan keyin ham bekor bo\u2018lmaydigan barcha huquq va majburiyatlar meros tarkibiga kiradi.<\/span><\/p>\n

Meros qoldiruvchining shaxsi bilan chambarchas bog\u2018liq bo\u2018lgan huquq va majburiyatlar:<\/span><\/p>\n

yuridik shaxs hisoblangan tijorat tashkilotlari va boshqa tashkilotlarga a\u2019zolik, ularda ishtirok etish huquqlari, agar qonun yoki shartnomada boshqa hol belgilangan bo\u2018lmasa;<\/span><\/p>\n

hayotga yoki sog\u2018liqqa yetkazilgan zarar uchun tovon undirish huquqi;<\/span><\/p>\n

aliment majburiyatlari tufayli yuzaga kelgan huquqlar va majburiyatlar;<\/span><\/p>\n

mehnat va ijtimoiy ta\u2019minot to\u2018g\u2018risidagi qonunchilik asosida pensiya, nafaqa va boshqa to\u2018lovlar olish huquqi;<\/span><\/p>\n

mulkiy huquqlar bilan bog\u2018liq bo\u2018lmagan shaxsiy nomulkiy huquqlar meros tarkibiga kirmaydi.<\/span><\/p>\n

Meros qoldiruvchiga tegishli bo\u2018lgan shaxsiy nomulkiy huquqlar va boshqa nomoddiy boyliklar merosxo\u2018rlar tomonidan amalga oshirilishi va himoya qilinishi mumkin.<\/span><\/p>\n

1114-modda. Umumiy birgalikdagi mulk bo\u2018lgan mol-mulkni meros qilib olish<\/span><\/p>\n

Umumiy birgalikdagi mulk ishtirokchisining o\u2018limi umumiy mol-mulkka bo\u2018lgan huquqdagi uning ulushini aniqlash va ushbu Kodeksning 226-moddasida belgilangan tartibda umumiy mol-mulkni taqsimlash yoxud undan vafot etgan ishtirokchining ulushini ajratish uchun asos bo\u2018ladi. Bu holda meros vafot etgan ishtirokchining ulushiga to\u2018g\u2018ri keladigan umumiy mol-mulkka nisbatan ochiladi, mol-mulkni natura holida taqsimlashning imkoni bo\u2018lmaganida esa \u2014 bunday ulushning qiymatiga nisbatan ochiladi.<\/span><\/p>\n

Umumiy birgalikdagi mulk ishtirokchisi umumiy mol-mulkka bo\u2018lgan huquqdagi o\u2018z ulushini vasiyat qilishga haqlidir, bu ulush uning vafotidan keyin ushbu moddaning birinchi qismiga muvofiq aniqlanadi.<\/span><\/p>\n

1115-modda. Yer uchastkasiga bo\u2018lgan huquqni meros qilib olish<\/span><\/p>\n

Yer uchastkasiga bo\u2018lgan huquqni meros qilib olish, agar qonunda boshqacha tartib belgilanmagan bo\u2018lsa, ushbu Kodeks qoidalari bilan tartibga solinadi.<\/span><\/p>\n

1116-modda. Merosning ochilishi<\/span><\/p>\n

Meros fuqaroning o\u2018limi yoki uning sud tomonidan vafot etgan deb e\u2019lon qilinishi oqibatida ochiladi.<\/span><\/p>\n

Meros qoldiruvchining o\u2018lgan kuni (zarurat bo\u2018lganda payti ham), u vafot etgan deb e\u2019lon qilinganda esa, agar sudning qarorida boshqa muddat ko\u2018rsatilgan bo\u2018lmasa, vafot etgan deb e\u2019lon qilish to\u2018g\u2018risidagi sudning qarori kuchga kiradigan kun meros ochilgan vaqt deb hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

Agar biridan keyin boshqasi meros olishga haqli bo\u2018lgan shaxslar bir kalendar sutka (yigirma to\u2018rt soat) ichida vafot etgan bo\u2018lsalar, ular bir vaqtda vafot etgan deb hisoblanadilar, meros ularning har biridan keyin ochiladi va ulardan har birining merosxo\u2018rlari vorislikka chaqiriladilar.<\/span><\/p>\n

1117-modda. Merosning ochilish joyi<\/span><\/p>\n

Meros qoldiruvchining oxirgi doimiy yashab turgan joyi merosning ochilish joyi hisoblanadi. Agar meros qoldiruvchining oxirgi yashab turgan joyi noma\u2019lum bo\u2018lsa, meros qoldiruvchiga tegishli bo\u2018lgan ko\u2018chmas mulk yoki uning asosiy qismi turgan joy, ko\u2018chmas mulk bo\u2018lmagan taqdirda esa, ko\u2018char mulkning asosiy qismi turgan joy meros ochilgan joy deb hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

1118-modda. Merosxo\u2018rlar<\/span><\/p>\n

Meros ochilgan paytda hayot bo\u2018lgan fuqarolar, shuningdek meros qoldiruvchining hayotlik paytida homila holida bo\u2018lgan va meros ochilgandan keyin tirik tug\u2018ilgan bolalari vasiyat va qonun bo\u2018yicha merosxo\u2018r bo\u2018lishlari mumkin.<\/span><\/p>\n

Meros ochilgan paytda tuzilib bo\u2018lgan yuridik shaxslar, shuningdek davlat va fuqarolarning o\u2018zini o\u2018zi boshqarish organlari ham vasiyat bo\u2018yicha merosxo\u2018r bo\u2018lishlari mumkin.<\/span><\/p>\n

1119-modda. Noloyiq merosxo\u2018rlarni merosdan chetlatish<\/span><\/p>\n

Meros qoldiruvchini yoki ehtimol tutilgan merosxo\u2018rlardan birortasini qasddan o\u2018ldirgan yoki ularning hayotiga suiqasd qilgan shaxslar vasiyat bo\u2018yicha ham, qonun bo\u2018yicha ham meros olish huquqiga ega emaslar. Vasiyat qiluvchi o\u2018z hayotiga suiqasd qilinganidan keyin vasiyatnoma bergan shaxslar bundan mustasno.<\/span><\/p>\n

Meros qoldiruvchi o\u2018zining oxirgi xohish-irodasini amalga oshirishiga qasddan to\u2018sqinlik qilgan va shu orqali o\u2018zlarining yoki o\u2018zlariga yaqin shaxslarning vorislikka chaqirilishiga yoxud merosning o\u2018zlariga yoki o\u2018zlariga yaqin shaxslarga tegishli ulushi ko\u2018paytirilishiga imkon yaratgan shaxslar vasiyatnoma bo\u2018yicha ham, qonun bo\u2018yicha ham meros olish huquqiga ega emaslar.<\/span><\/p>\n

Bolalariga nisbatan ota-onalik huquqlaridan mahrum etilgan va meros ochilgan paytda bu huquqlari tiklanmagan ota-onalar ana shu bolalardan qolgan mulkka voris bo\u2018lish huquqiga ega emaslar, shuningdek meros qoldiruvchiga ta\u2019minlab turish yuzasidan qonunga ko\u2018ra zimmalariga yuklatilgan majburiyatlarini bajarishdan bo\u2018yin tovlagan ota-onalar (farzandlikka oluvchilar) va voyaga yetgan bolalar (farzandlikka olinganlar) qonun bo\u2018yicha vorislik qilish huquqiga ega emaslar.<\/span><\/p>\n

Noloyiq merosxo\u2018rlarni vorislikdan chetlatish uchun asos bo\u2018ladigan holatlar bunday chetlatish keltirib chiqaradigan vorislik bilan bog\u2018liq mulkiy oqibatlarga daxldor shaxsning da\u2019vosi bo\u2018yicha sud tomonidan belgilanadi.<\/span><\/p>\n

Ushbu modda qoidalari vasiyat majburiyatiga nisbatan ham qo\u2018llaniladi.<\/span><\/p>\n

Ushbu moddaning qoidalari har qanday merosxo\u2018rlarga, shu jumladan majburiy hissa olish huquqiga ega bo\u2018lgan merosxo\u2018rlarga ham taalluqlidir.<\/span><\/p>\n

67-BOB. VASIYAT BO\u2018YICHA VORISLIK<\/span><\/strong><\/p>\n

1120-modda. Umumiy qoidalar<\/span><\/p>\n

Fuqaroning o\u2018ziga tegishli mol-mulkni yoki bu mol-mulkka nisbatan huquqini vafot etgan taqdirda tasarruf etish xususidagi xohish-irodasi vasiyat deb e\u2019tirof qilinadi.<\/span><\/p>\n

Vasiyatnoma shaxsan tuzilishi lozim. Vasiyatnomaning vakil orqali tuzilishiga yo\u2018l qo\u2018yilmaydi.<\/span><\/p>\n

Fuqaro o\u2018zining barcha mol-mulkini yoki uning muayyan qismini qonun bo\u2018yicha merosxo\u2018rlar doirasiga kiradigan, shuningdek kirmaydigan bir yoki bir necha shaxsga, shu bilan birga yuridik shaxslarga, davlatga yoki fuqarolarning o\u2018zini o\u2018zi boshqarish organlariga vasiyat qilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Vasiyat qiluvchi qonun bo\u2018yicha merosxo\u2018rlardan bittasini, bir nechasini yoki hammasini izoh bermagan holda merosdan mahrum qilishga haqli. Qonun bo\u2018yicha merosxo\u2018rni merosdan mahrum etish, agar vasiyatnomadan boshqa hol kelib chiqmasa, bu vasiyat qiluvchining taqdim etish huquqi bo\u2018yicha vorislik qiladigan avlodlariga nisbatan tatbiq etilmaydi.<\/span><\/p>\n

Meros qoldiruvchi har qanday mol-mulk to\u2018g\u2018risidagi farmoyishni o\u2018z ichiga oladigan vasiyatnoma tuzishga haqli.<\/span><\/p>\n

Meros qoldiruvchi vasiyat qilayotgan paytida o\u2018ziga tegishli bo\u2018lmagan mol-mulk to\u2018g\u2018risidagi farmoyishni o\u2018z ichiga oladigan vasiyatnoma tuzishga haqli. Agar meros ochilgan paytga kelib, bunday mol-mulk unga tegishli bo\u2018lib qolsa, tegishli farmoyish haqiqiy hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

Meros qoldiruvchi vasiyatnoma tuzilganidan keyin uni istagan paytda bekor qilish va o\u2018zgartirish borasida erkin bo\u2018lib, bunda bekor qilish yoki o\u2018zgartirish sabablarini ko\u2018rsatishga majbur emas.<\/span><\/p>\n

Meros qoldiruvchi o\u2018zi vasiyatnomada merosxo\u2018r etib tayinlagan shaxslarga, o\u2018z navbatida vafot etishlari ehtimoli bilan o\u2018zlariga vasiyat qilingan mol-mulkni muayyan tarzda tasarruf etish xususida ko\u2018rsatma berish majburiyatini yuklashga haqli emas.<\/span><\/p>\n

1121-modda. Shartli vasiyatnoma<\/span><\/p>\n

Vasiyat qiluvchi merosning olinishi uchun merosxo\u2018r xulq-atvorining xususiyatini qonuniy ravishda shart qilib qo\u2018yishga haqli.<\/span><\/p>\n

Merosxo\u2018rni tayinlash yoki vorislik huquqidan mahrum etish to\u2018g\u2018risidagi farmoyishga kiritilgan g\u2018ayriqonuniy shartlar haqiqiy bo\u2018lmaydi.<\/span><\/p>\n

Vasiyatnomaga kiritilgan bo\u2018lib, merosxo\u2018r o\u2018z salomatligining ahvoliga ko\u2018ra yoki boshqa obyektiv sabablar tufayli bajara olmaydigan shartlar merosxo\u2018rning da\u2019vosi bo\u2018yicha haqiqiy emas deb topilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

1122-modda. Vorisdan keyingi vorislarni tayinlash<\/span><\/p>\n

Vasiyat qiluvchi vasiyatnomada ko\u2018rsatilgan merosxo\u2018r meros ochilgunga qadar vafot etishi, merosni qabul qilmasligi yoxud undan voz kechishi yoki noloyiq merosxo\u2018r sifatida ushbu Kodeksning 1119-moddasida nazarda tutilgan tartibda meros olishdan chetlashtirilishi ehtimolini, shuningdek vasiyatnoma bo\u2018yicha merosxo\u2018r meros qoldiruvchining qonuniy shartlarini bajarmasligi ehtimolini nazarda tutgan holda boshqa merosxo\u2018rni (vorisdan keyingi vorisni) tayinlashi mumkin.<\/span><\/p>\n

Ushbu Kodeksga muvofiq merosxo\u2018r bo\u2018la oladigan har qanday shaxs vorisdan keyingi voris etib tayinlanishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Vasiyatnoma bo\u2018yicha merosxo\u2018rning vorisdan keyingi voris zarariga merosdan voz kechishiga yo\u2018l qo\u2018yilmaydi.<\/span><\/p>\n

1123-modda. Mol-mulkning vasiyat qilinmagan qismini meros qilib olish<\/span><\/p>\n

Mol-mulkning vasiyat qilinmagan qismi ushbu Kodeksning 1134 \u2013\u2013 1143-moddalarida nazarda tutilgan tartibda vorislikka chaqiriladigan qonun bo\u2018yicha merosxo\u2018rlar o\u2018rtasida taqsimlanadi.<\/span><\/p>\n

Bu merosxo\u2018rlar jumlasiga mol-mulkning boshqa qismi vasiyatnoma bo\u2018yicha meros qilib qoldirilgan qonun bo\u2018yicha vorislar ham kiradilar.<\/span><\/p>\n

1124-modda. Vasiyatnomaning shakliga doir umumiy qoidalar<\/span><\/p>\n

Vasiyatnoma yozilgan joyi va vaqti ko\u2018rsatilgan holda yozma shaklda tuzilishi lozim.<\/span><\/p>\n

Quyidagi vasiyatnomalar yozma shaklda tuzilgan hisoblanadi:<\/span><\/p>\n

notarial tasdiqlangan vasiyatnomalar;<\/span><\/p>\n

notarial tasdiqlangan vasiyatnomalarga tenglashtirilgan vasiyatnomalar.<\/span><\/p>\n

Yozma shakldagi vasiyatnoma vasiyat qiluvchining o\u2018z qo\u2018li bilan imzolanishi lozim.<\/span><\/p>\n

Agar vasiyat qiluvchi jismoniy nuqsonlari, kasalligi yoki savodsizligi tufayli vasiyatnomani o\u2018z qo\u2018li bilan imzolay olmasa, uning iltimosiga binoan notarius yoki qonunga muvofiq vasiyatnomani tasdiqlaydigan boshqa shaxs hozir bo\u2018lganida vasiyat qiluvchi o\u2018z qo\u2018li bilan imzolay olmaganligining sabablari ko\u2018rsatilgan holda vasiyatnomaga boshqa shaxs imzo qo\u2018yishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Quyidagilar vasiyat qiluvchining o\u2018rniga vasiyatnomani imzolashi mumkin emas:<\/span><\/p>\n

notarius yoki vasiyatnomani tasdiqlovchi boshqa shaxs;<\/span><\/p>\n

vasiyatnoma kimning foydasiga tuzilgan yoki kimga nisbatan vasiyat majburiyati yuklatilgan bo\u2018lsa, o\u2018sha shaxs, uning eri (xotini), bolalari, ota-onasi, nevaralari va chevaralari, shuningdek vasiyat qiluvchining qonun bo\u2018yicha merosxo\u2018rlari;<\/span><\/p>\n

to\u2018liq muomala layoqatiga ega bo\u2018lmagan fuqarolar;<\/span><\/p>\n

savodsizlar va vasiyatnomani o\u2018qiy olmaydigan boshqa shaxslar;<\/span><\/p>\n

yolg\u2018on guvohlik berganlik uchun muqaddam sudlangan shaxslar.<\/span><\/p>\n

1125-modda. Notarial tasdiqlangan vasiyatnoma<\/span><\/p>\n

Notarial tasdiqlangan vasiyatnoma vasiyat qiluvchi tomonidan yozilgan yoki uning so\u2018zlaridan notarius tomonidan yozib olingan bo\u2018lishi lozim. Vasiyatnomani vasiyat qiluvchi so\u2018zlaridan notarius tomonidan yozib olish paytida umumiy qabul qilingan texnika vositalaridan (yozuv mashinkasi, shaxsiy kompyuter va hokazolardan) foydalanilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Vasiyat qiluvchining so\u2018zlaridan notarius tomonidan yozib olingan vasiyatnomani imzolashdan oldin vasiyat qiluvchi uning matnini notarius oldida to\u2018liq o\u2018qib chiqishi lozim.<\/span><\/p>\n

Agar vasiyat qiluvchi jismoniy nuqsonlari, kasalligi yoki savodsizligi tufayli vasiyatnomani shaxsan o\u2018qiy olmasa, vasiyatnomaning matni vasiyat qiluvchiga notarius tomonidan o\u2018qib eshittiriladi, bu haqda vasiyatnomada tegishlicha qayd etilib, vasiyat qiluvchi vasiyatnomani shaxsan o\u2018qiy olmaganligining sabablari ko\u2018rsatiladi.<\/span><\/p>\n

Vasiyat qiluvchining xohishiga ko\u2018ra vasiyatnoma notarius tomonidan uning mazmuni bilan tanishib chiqilmasdan (maxfiy vasiyatnoma) tasdiqlanadi.<\/span><\/p>\n

Maxfiy vasiyatnomani vasiyat qiluvchi haqiqiy sanalmaslik xavfi ostida o\u2018z qo\u2018li bilan yozishi va imzolashi lozim. Vasiyatnoma ikki guvoh va notarius ishtirokida xatjildga solinib, xatjild yelimlanishi lozim, guvohlar o\u2018z familiyalari, ismlari, otalarining ismini va doimiy turar joylarini ko\u2018rsatgan holda xatjildga imzo qo\u2018yadilar. Guvohlar imzo qo\u2018ygan xatjild guvohlar va notariusning ishtirokida boshqa xatjildga solinadi va bu xatjild ham yelimlanadi, unga notarius tasdiqlash ustxatini yozib qo\u2018yadi.<\/span><\/p>\n

1126-modda. Notarial tasdiqlangan vasiyatnomalarga tenglashtirilgan vasiyatnomalar<\/span><\/p>\n

Quyidagi vasiyatnomalar notarial tasdiqlangan vasiyatnomalarga tenglashtiriladi:<\/span><\/p>\n

kasalxonalar, gospitallar, boshqa statsionar davolash muassasalarida davolanayotgan yoki keksalar va nogironligi bo\u2018lgan shaxslar uchun internat uylarida yashab turgan fuqarolarning ana shu kasalxonalar, gospitallar va boshqa davolash muassasalarining bosh vrachlari, ularning davolash ishlari bo\u2018yicha o\u2018rinbosarlari yoki navbatchi vrachlari, shuningdek gospitallarning <\/span>boshliqlari, keksalar va nogironligi bo\u2018lgan shaxslar uchun internat uylarining direktorlari yoki bosh vrachlari tomonidan tasdiqlangan vasiyatnomalari;<\/span><\/p>\n

fuqarolarning O\u2018zbekiston Respublikasi bayrog\u2018i ostidagi kemalarda suzib yurgan vaqtidagi ana shu kemalarning kapitanlari tomonidan tasdiqlangan vasiyatnomalari;<\/span><\/p>\n

qidiruv ekspeditsiyalari yoki shu kabi boshqa ekspeditsiyalardagi fuqarolarning ana shu ekspeditsiyalar boshliqlari tomonidan tasdiqlangan vasiyatnomalari;<\/span><\/p>\n

harbiy xizmatchilarning, notariuslar bo\u2018lmagan yerlarda joylashgan harbiy qismlarda esa, bu qismlarda ishlayotgan harbiy bo\u2018lmagan fuqarolar, ularning oila a\u2019zolari va harbiy xizmatchilar oila a\u2019zolarining ham harbiy qismlarning komandirlari tomonidan tasdiqlangan vasiyatnomalari;<\/span><\/p>\n

ozodlikdan mahrum etish joylarida yoki qamoqda saqlanayotgan shaxslarning tegishli muassasalar boshliqlari tomonidan tasdiqlangan vasiyatnomalari;<\/span><\/p>\n

notarius bo\u2018lmagan aholi punktlarida yashayotgan shaxslarning qonunga muvofiq notarial harakatlarni amalga oshirish huquqiga ega bo\u2018lgan mansabdor shaxslar tomonidan tasdiqlangan vasiyatnomalari.<\/span><\/p>\n

Ushbu moddaning birinchi qismida nazarda tutilgan vasiyatnomalarga nisbatan ushbu Kodeksning 1125-moddasi qoidalari qo\u2018llaniladi, vasiyatnomani notarial tasdiqlash to\u2018g\u2018risidagi talab bundan mustasno.<\/span><\/p>\n

1127-modda. Vasiyatnomani bekor qilish va o\u2018zgartirish<\/span><\/p>\n

Vasiyat qiluvchi istalgan vaqtda o\u2018z vasiyatnomasini to\u2018laligicha bekor qilishga yoxud unda mavjud bo\u2018lgan ayrim vasiyat farmoyishlarini yangi vasiyatnoma tuzish orqali bekor qilishga, o\u2018zgartirishga yoki to\u2018ldirishga haqli.<\/span><\/p>\n

Vasiyatnoma vasiyat qiluvchi tomonidan yoki vasiyat qiluvchining yozma farmoyishiga binoan notarius yoxud boshqa mansabdor shaxslar tomonidan uning barcha nusxalarini yo\u2018q qilib tashlash yo\u2018li bilan bekor qilinishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Yangi vasiyatnoma tuzish orqali oldin tuzilgan vasiyatnoma to\u2018laligicha yoki uning keyingi vasiyatnomaga zid bo\u2018lgan qismi bekor qilinadi.<\/span><\/p>\n

Agar vasiyat qiluvchi tomonidan keyingi vasiyatnoma o\u2018z navbatida bekor qilingan yoki o\u2018zgartirilgan bo\u2018lsa, yangi vasiyatnoma tuzish orqali to\u2018laligicha yoki qisman bekor qilingan oldingi vasiyatnoma qayta tiklanmaydi.<\/span><\/p>\n

1128-modda. Vasiyatnomaning sir saqlanishi<\/span><\/p>\n

Notarius, vasiyatnomani tasdiqlovchi boshqa mansabdor shaxs, shuningdek vasiyat qiluvchining o\u2018rniga vasiyatnomani imzolagan fuqaro meros ochilgunga qadar vasiyatnomaning mazmuniga, uning tuzilishi, bekor qilinishi yoki o\u2018zgartirilishiga daxldor ma\u2019lumotlarni oshkor qilishga haqli emas.<\/span><\/p>\n

1129-modda. Vasiyatni talqin qilish<\/span><\/p>\n

Vasiyatnoma notarius, vasiyatni ijro etuvchi yoki sud tomonidan talqin qilinganida undagi so\u2018zlar va iboralarning asl ma\u2019nosi e\u2019tiborga olinadi. Vasiyatnomadagi biron-bir qoidaning asl ma\u2019nosi noaniq bo\u2018lsa, u boshqa qoidalar va umuman vasiyatnomaning mazmuni bilan taqqoslash orqali aniqlanadi.<\/span><\/p>\n

1130-modda. Vasiyatnomaning haqiqiy emasligi<\/span><\/p>\n

Tegishli shaklda tuzilmagan vasiyatnoma haqiqiy emas. Vasiyatnomaning haqiqiy emasligi ushbu Kodeksning bitimlar haqiqiy emasligi to\u2018g\u2018risidagi qoidalarga ham asoslanadi.<\/span><\/p>\n

Vasiyatnomaning haqiqiy emas deb topilishidan mulkiy oqibatlarga ega bo\u2018ladigan shaxsning da\u2019vosi bo\u2018yicha vasiyatnoma uni tuzish, imzolash va tasdiqlashning ushbu Kodeksda belgilangan tartibi buzilishi natijasida haqiqiy emas deb topilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Vasiyatnomadagi ayrim farmoyishlarning haqiqiy emasligi vasiyatnomaning qolgan qismi haqiqiyligiga daxl qilmaydi.<\/span><\/p>\n

Vasiyatnoma haqiqiy emas deb topilgan taqdirda, ushbu vasiyatnomaga binoan merosdan mahrum bo\u2018lgan merosxo\u2018r umumiy asoslarda meros olish huquqiga ega bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

1131-modda. Vasiyatnomani ijro etish<\/span><\/p>\n

Vasiyat qiluvchi vasiyatnomaning ijro etilishini o\u2018zi vasiyatnomada ko\u2018rsatgan, merosxo\u2018r hisoblanmaydigan shaxsga (vasiyatnomani ijro etuvchiga) topshirishi mumkin. Bu shaxsning vasiyatnomaning ijro etuvchisi bo\u2018lishga roziligi uning o\u2018z qo\u2018li bilan vasiyatnomaga yozgan ustxatida yoki vasiyatnomaga ilova qilingan arizasida aks ettirilishi lozim.<\/span><\/p>\n

Merosxo\u2018rlar o\u2018zaro kelishib, vasiyatnomaning ijrosini merosxo\u2018rlardan biriga yoxud boshqa shaxsga topshirishga haqlidirlar. Bunday kelishuvga erishilmagan taqdirda, vasiyatnomani ijro etuvchi bir yoki bir necha merosxo\u2018rning talabi bilan sud tomonidan tayinlanishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Vasiyatnomani ijro etuvchi vasiyatnoma bo\u2018yicha merosxo\u2018rlarni oldindan xabardor qilgan holda vasiyat qiluvchi tomonidan o\u2018z zimmasiga yuklatilgan majburiyatlarni bajarishdan istagan vaqtda voz kechish huquqiga ega. Vasiyatnomani ijro etuvchi merosxo\u2018rlarning arizasiga binoan sudning chiqargan qarori bilan ham o\u2018z majburiyatlaridan ozod qilinishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Vasiyatnomani ijro etuvchi:<\/span><\/p>\n

merosni muhofaza qilishi va uni boshqarishi;<\/span><\/p>\n

barcha merosxo\u2018rlarni va vasiyat majburiyati yuzasidan huquq oluvchilarni meros ochilganligi to\u2018g\u2018risida hamda ular foydasiga vasiyat majburiyatlari to\u2018g\u2018risida xabardor qilish uchun imkon qadar barcha chora-tadbirlarni ko\u2018rishi;<\/span><\/p>\n

meros qoldiruvchiga tegishli summalarni olishi;<\/span><\/p>\n

meros qoldiruvchining xohish-irodasi va qonunga muvofiq merosxo\u2018rlarga ularga tegishli mol-mulkni berishi;<\/span><\/p>\n

merosxo\u2018rlar zimmalariga yuklatilgan vasiyat majburiyatlarini ijro etishlarini ta\u2019minlashi;<\/span><\/p>\n

vasiyat majburiyatlarini bajarishi yoxud vasiyatnoma bo\u2018yicha merosxo\u2018rlardan vasiyat majburiyatlarini ijro etishlarini talab qilishi lozim.<\/span><\/p>\n

Vasiyatnomani ijro etuvchi merosni boshqarish hamda vasiyatnomani ijro etish bilan bog\u2018liq sud ishlarida va boshqa ishlarda o\u2018z nomidan qatnashishga haqli, shuningdek bunday ishlarda ishtirok etishga jalb etilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Vasiyatnomani ijro etuvchi o\u2018z majburiyatlarini merosni qarzlardan holi qilish, meros qoldiruvchiga tegishli summalarni undirish va barcha merosxo\u2018rlarning merosga egalik qilishga kirishishi uchun zarur bo\u2018lgan oqilona muddat mobaynida amalga oshiradi. Har qanday holda ham ko\u2018rsatilgan muddat meros ochilgan kundan boshlab bir yildan oshib ketmasligi kerak.<\/span><\/p>\n

Vasiyatnomani ijro etuvchi merosni boshqarish va vasiyatnomani ijro etish bo\u2018yicha zarur xarajatlarni meros hisobidan undirish huquqiga ega. Vasiyatnomada uni ijro etuvchiga meros hisobidan haq to\u2018lash nazarda tutilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Vasiyatnoma ijro etib bo\u2018lingach, vasiyatnomani ijro etuvchi merosxo\u2018rlarning talabiga binoan ularga hisobot taqdim etishi shart.<\/span><\/p>\n

1132-modda. Vasiyat majburiyati<\/span><\/p>\n

Vasiyat qiluvchi vasiyat bo\u2018yicha merosxo\u2018rning zimmasiga bir yoki bir necha shaxs (vasiyat majburiyati yuzasidan huquq oluvchilar) foydasiga biron-bir majburiyatni (vasiyat majburiyatini) meros hisobidan bajarishni yuklashga haqli bo\u2018lib, vasiyat majburiyati yuzasidan huquq oluvchilar vasiyat majburiyati bajarilishini talab qilish huquqini oladilar.<\/span><\/p>\n

Qonun bo\u2018yicha vorislar jumlasiga kiradigan, shuningdek kirmaydigan shaxslar ham vasiyat majburiyati yuzasidan huquq oluvchilar bo\u2018lishlari mumkin.<\/span><\/p>\n

Vasiyat majburiyati yuzasidan huquq oluvchiga meros tarkibiga kiradigan ashyoni mulk qilib yoki boshqa ashyoviy huquq qilib berish, meros tarkibiga kirmaydigan mol-mulkni uning uchun sotib olish va unga berish, uning uchun muayyan ishni bajarish, unga muayyan xizmatlar ko\u2018rsatish va hokazolar vasiyat majburiyati narsasi bo\u2018lishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Vasiyat qiluvchi tomonidan zimmasiga vasiyat majburiyatini bajarish vazifasi yuklatilgan merosxo\u2018r bu vazifani o\u2018ziga o\u2018tgan merosning meros qoldiruvchi qarzlarining o\u2018zi to\u2018lashi lozim bo\u2018lgan qismini chegirib tashlagandan keyin qoladigan haqiqiy qiymati doirasidagina bajarishi lozim.<\/span><\/p>\n

Agar zimmasiga vasiyat majburiyati yuklatilgan merosxo\u2018r merosdan majburiy ulush olish huquqiga ega bo\u2018lsa, uning vasiyat majburiyatini bajarish vazifasi o\u2018ziga o\u2018tgan meros qiymatining majburiy ulush miqdoridan ortiq bo\u2018lgan qismi bilan chegaralanadi.<\/span><\/p>\n

Vasiyat majburiyati barcha yoki bir necha merosxo\u2018r zimmasiga yuklatilgan hollarda, agar vasiyatnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, ularning har biri vasiyat majburiyatini merosdagi o\u2018z ulushiga mutanosib ravishda bajaradi.<\/span><\/p>\n

Vasiyat qiluvchi meros sifatida uy-joy, kvartira yoki boshqa turar joyni oladigan merosxo\u2018r zimmasiga turar joyni yoki uning bir qismini boshqa shaxsga umrbod foydalanish uchun berib qo\u2018yish majburiyatini yuklashga haqli. Turar joyga bo\u2018lgan mulk huquqi keyinchalik boshqa shaxsga o\u2018tganida ham umrbod foydalanish huquqi o\u2018z kuchida qoladi.<\/span><\/p>\n

Turar joydan umrbod foydalanish huquqi boshqa shaxsga o\u2018tkazilmaydi, o\u2018zgaga berilmaydi va vasiyat majburiyati yuzasidan huquq oluvchining merosxo\u2018rlariga o\u2018tmaydi.<\/span><\/p>\n

Vasiyat majburiyati yuzasidan huquq oluvchiga berilgan turar joydan umrbod foydalanish huquqi, agar vasiyatnomada boshqacha tartib ko\u2018rsatilgan bo\u2018lmasa, uning oila a\u2019zolari mazkur turar joyda yashashi uchun asos hisoblanmaydi.<\/span><\/p>\n

Zimmasiga vasiyat majburiyati yuklatilgan merosxo\u2018r vafot etgan yoki u merosni qabul qilib olmagan taqdirda, vasiyat majburiyatini bajarish uning ulushini olgan boshqa merosxo\u2018rlarga yoxud, agar mol-mulk egasiz bo\u2018lib qolsa, davlatga yoki fuqarolarning o\u2018zini o\u2018zi boshqarish organiga o\u2018tadi.<\/span><\/p>\n

Vasiyat majburiyati yuzasidan huquq oluvchi meros ochilgunga qadar yoki meros ochilgandan keyin, ammo vasiyatnoma bo\u2018yicha merosxo\u2018r vasiyat majburiyatini qabul qilib olishga ulgurgan paytga qadar vafot etgan taqdirda vasiyat majburiyati bajarilmaydi.<\/span><\/p>\n

Vasiyat majburiyati yuzasidan huquq oluvchi meros qoldiruvchining qarzlari uchun javobgar bo\u2018lmaydi.<\/span><\/p>\n

1133-modda. Majburiyat yuklash<\/span><\/p>\n

Vasiyat qiluvchi vasiyat bo\u2018yicha merosxo\u2018r zimmasiga biron-bir harakatni sodir etish yoki sodir etishdan o\u2018zini tiyish majburiyatini yuklab, bu majburiyatni bajarishni kreditor sifatida talab qilish huquqini hech kimga bermasligi mumkin. Umumiy foydali maqsadni amalga oshirish uchun vasiyatnomani ijro etuvchining zimmasiga xuddi shunday majburiyat yuklatilib, bu majburiyatni bajarish uchun meros qoldiruvchi tomonidan mol-mulkning bir qismi ajratilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Mulkiy xususiyatga ega bo\u2018lgan xatti-harakatni sodir etishdan iborat majburiyatga nisbatan tegishincha ushbu Kodeksning 1132-moddasida bayon etilgan qoidalar qo\u2018llaniladi.<\/span><\/p>\n

Agar ushbu Kodeksga muvofiq, majburiyatni bajarish zimmasida bo\u2018lgan merosxo\u2018rga tegishi lozim bo\u2018lgan yoki unga qarashli bo\u2018lgan meros ulushi boshqa merosxo\u2018rga o\u2018tsa, majburiyatni bajarish bekor bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

68-BOB. QONUN BO\u2018YICHA VORISLIK<\/span><\/strong><\/p>\n

1134-modda. Umumiy qoidalar<\/span><\/p>\n

Qonun bo\u2018yicha merosxo\u2018rlar vorislikka ushbu Kodeksning 1135 \u2013\u20131141-moddalarida nazarda tutilgan navbat tartibida chaqiriladilar.<\/span><\/p>\n

Qonun bo\u2018yicha vorislikda farzandlikka olingan shaxs va uning avlodlari, bir tarafdan, farzandlikka oluvchi shaxs va uning qarindoshlari, ikkinchi tarafdan, tug\u2018ishgan qarindoshlarga tenglashtiriladilar.<\/span><\/p>\n

Farzandlikka olinganlar va ularning avlodlari farzandlikka olingan shaxsning ota-onasi hamda buva-buvilari, aka-ukalari, opa-singillari vafot etganidan keyin qonun bo\u2018yicha meros olmaydilar.<\/span><\/p>\n

Farzandlikka olingan shaxsning ota-onasi hamda buva-buvilari, aka-ukalari, opa-singillari farzandlikka olingan shaxs va uning avlodlari vafot etganidan keyin qonun bo\u2018yicha meros olmaydilar.<\/span><\/p>\n

Qonun bo\u2018yicha vorislarning har bir navbati avvalgi navbatdagi merosxo\u2018rlar bo\u2018lmagan, merosdan chetlashtirilgan, merosni qabul qilmagan yoxud undan voz kechgan taqdirda vorislik huquqiga ega bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

1135-modda. Qonun bo\u2018yicha birinchi navbatdagi vorislar<\/span><\/p>\n

Meros qoldiruvchining bolalari (shu jumladan farzandlikka olingan bolalari), eri (xotini) va ota-onasi (farzandlikka oluvchilar) teng ulushlarda qonun bo\u2018yicha birinchi navbatdagi vorislik huquqiga ega bo\u2018ladilar. Meros qoldiruvchining vafotidan keyin tug\u2018ilgan bolalari ham birinchi navbatdagi vorislar jumlasiga kiradilar.<\/span><\/p>\n

1136-modda. Qonun bo\u2018yicha ikkinchi navbatdagi vorislik<\/span><\/p>\n

Meros qoldiruvchining tug\u2018ishgan hamda ona (ota) bir ota (ona) boshqa aka-ukalari va opa-singillari, shuningdek uning ham ota, ham ona tarafdan bobosi va buvisi teng ulushlarda qonun bo\u2018yicha ikkinchi navbatdagi vorislik huquqiga ega bo\u2018ladilar.<\/span><\/p>\n

1137-modda. Qonun bo\u2018yicha uchinchi navbatdagi vorislik<\/span><\/p>\n

Meros qoldiruvchining tug\u2018ishgan amakisi, tog\u2018asi, ammasi va xolasi teng ulushlarda qonun bo\u2018yicha uchinchi navbatdagi vorislik huquqiga ega bo\u2018ladilar.<\/span><\/p>\n

1138-modda. Qonun bo\u2018yicha to\u2018rtinchi navbatdagi vorislik<\/span><\/p>\n

Meros qoldiruvchining oltinchi darajagacha (oltinchi daraja ham shunga kiradi) bo\u2018lgan boshqa qarindoshlari qonun bo\u2018yicha to\u2018rtinchi navbatdagi vorislik huquqiga ega bo\u2018ladilar, bunda yaqinroq qarindoshlar uzoqroq qarindoshlarga nisbatan meros olishda imtiyozli huquqqa ega bo\u2018ladilar.<\/span><\/p>\n

Vorislikka chaqiriladigan to\u2018rtinchi navbatdagi vorislar teng ulushlarda meros oladilar.<\/span><\/p>\n

1139-modda. Qonun bo\u2018yicha beshinchi navbatdagi vorislik<\/span><\/p>\n

Meros qoldiruvchining mehnatga qobiliyatsiz boqimlari, agar ular ushbu Kodeksning 1141-moddasi asosida meros olmasalar, qonun bo\u2018yicha beshinchi navbatdagi vorislik huquqiga ega bo\u2018ladilar.<\/span><\/p>\n

1140-modda. Taqdim qilish huquqi bo\u2018yicha vorislik<\/span><\/p>\n

Taqdim qilish huquqi bo\u2018yicha vorislik qonun bo\u2018yicha merosxo\u2018r meros ochilgunga qadar vafot etgan taqdirda, unga tegishli ulush uning avlodlariga o\u2018tishini nazarda tutadi, bunda ulush taqdim qilinayotgan qonun bo\u2018yicha merosxo\u2018r bilan bir xil darajada qarindosh bo\u2018lgan avlodlar o\u2018rtasida teng taqsimlanadi.<\/span><\/p>\n

Bola, nevara, chevara, evara merosxo\u2018rligida taqdim qilish huquqi qarindoshlik darajasi cheklanmagan holda amal qiladi, yon qarindoshlik bo\u2018yicha merosxo\u2018rlikda taqdim qilish huquqiga meros qoldiruvchining tug\u2018ishgan aka-ukalari (opa-singillari) nomidan uning jiyanlari yoxud meros qoldiruvchining tug\u2018ishgan amakisi (tog\u2018asi) yoki ammasi (xolasi) nomidan uning amakivachchalari (tog\u2018avachchalari) va ammavachchalari (xolavachchalari) ega bo\u2018ladilar.<\/span><\/p>\n

11401-modda. Merosni qabul qilib olish huquqining o\u2018tishi (meros transmissiyasi)<\/span><\/p>\n

Agar vasiyatnoma bo\u2018yicha yoki qonun bo\u2018yicha vorislikka chaqirilgan merosxo\u2018r meros ochilganidan keyin uni qabul qilib olishga ulgurmasdan vafot etgan bo\u2018lsa, unga tegishi kerak bo\u2018lgan merosni qabul qilib olish huquqi uning qonun bo\u2018yicha merosxo\u2018rlariga, agar barcha meros mol-mulk vasiyat qilingan bo\u2018lsa, uning vasiyat bo\u2018yicha merosxo\u2018rlariga o\u2018tadi (meros transmissiyasi). Meros transmissiyasi tartibida merosni qabul qilib olish huquqi bunday merosxo\u2018rning vafotidan keyin ochilgan meros tarkibiga kirmaydi.<\/span><\/p>\n

Vafot etgan merosxo\u2018rga tegishli merosni qabul qilib olish huquqi uning merosxo\u2018rlari tomonidan umumiy asoslarda amalga oshirilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Merosxo\u2018rning ushbu Kodeksning 1142-moddasida nazarda tutilgan merosning bir qismini majburiy ulush sifatida qabul qilib olish huquqi uning merosxo\u2018rlariga o\u2018tmaydi.<\/span><\/p>\n

1141-modda. Meros qoldiruvchining mehnatga qobiliyatsiz boqimlari<\/span><\/p>\n

Meros qoldiruvchining vafotiga qadar kamida bir yil uning qaramog\u2018ida bo\u2018lgan va u bilan birgalikda yashagan mehnatga qobiliyatsiz shaxslar qonun bo\u2018yicha merosxo\u2018rlar jumlasiga kiradi. Qonun bo\u2018yicha boshqa merosxo\u2018rlar bo\u2018lgan taqdirda, mehnatga qobiliyatsiz boqimlar vorislikka chaqirilayotgan navbatning merosxo\u2018rlari bilan birgalikda meros oladilar.<\/span><\/p>\n

Ushbu Kodeksning 1136 \u2013\u2013 1138-moddalarida ko\u2018rsatilgan qonun bo\u2018yicha merosxo\u2018rlar jumlasiga mansub bo\u2018lgan, biroq vorislikka chaqiriladigan navbatning merosxo\u2018rlari doirasiga <\/span>kirmaydigan mehnatga qobiliyatsiz shaxslar, meros qoldiruvchi bilan birgalikda yashagan-yashamaganliklaridan qat\u2019i nazar, agar meros qoldiruvchining vafotiga qadar kamida bir yil uning qaramog\u2018ida turgan bo\u2018lsalar, ana shu vorislikka chaqiriladigan navbatning merosxo\u2018rlari bilan birgalikda meros oladilar.<\/span><\/p>\n

Qonun bo\u2018yicha boshqa merosxo\u2018rlar bo\u2018lgan taqdirda, ushbu modda asosida vorislikka chaqiriladigan shaxslarning hammasi birgalikda ko\u2018pi bilan merosning to\u2018rtdan bir qismini meros qilib oladilar.<\/span><\/p>\n

1142-modda. Merosdan majburiy ulush olish huquqi<\/span><\/p>\n

Meros qoldiruvchining voyaga yetmagan yoki mehnatga qobiliyatsiz bolalari, shu jumladan farzandlikka olgan bolalari, shuningdek mehnatga qobiliyatsiz eri (xotini) va ota-onasi, shu jumladan uni farzandlikka olganlar, vasiyatnomaning mazmunidan qat\u2019i nazar, qonun bo\u2018yicha voris bo\u2018lganlarida ulardan har biriga tegishi lozim bo\u2018lgan ulushning kamida yarmini (majburiy ulush) meros qilib oladilar.<\/span><\/p>\n

Majburiy ulush olish huquqiga ega bo\u2018lgan merosxo\u2018r biron-bir asos bo\u2018yicha merosdan oladigan hamma narsa, shu jumladan oddiy uy jihozlari va ro\u2018zg\u2018or buyumlaridan iborat mol-mulkning qiymati ham, bunday merosxo\u2018r foydasiga qilingan vasiyat majburiyatining qiymati ham majburiy ulushga qo\u2018shiladi.<\/span><\/p>\n

Merosdan majburiy ulush olish huquqiga ega bo\u2018lgan merosxo\u2018r uchun vasiyatnomada belgilangan har qanday cheklashlar va shartlar unga tegadigan merosning majburiy ulushdan ortiqcha qismiga nisbatangina haqiqiydir.<\/span><\/p>\n

1143-modda. Meros olishda erning (xotinning) huquqi<\/span><\/p>\n

Vasiyatnoma yoki qonun bo\u2018yicha erga (xotinga) tegishli bo\u2018lgan vorislik huquqi uning meros qoldiruvchi bilan nikohdagi holatiga bog\u2018liq boshqa mulkiy huquqlariga, shu jumladan nikohda bo\u2018lib, birgalikda orttirilgan mol-mulkning muayyan qismiga nisbatan bo\u2018lgan mulk huquqiga daxl qilmaydi.<\/span><\/p>\n

1144-modda. Qonun bo\u2018yicha meros olinganida merosni muhofaza qilish va uni boshqarish<\/span><\/p>\n

Mol-mulkning bir qismi vasiyatnoma bo\u2018yicha meros qilib olingan taqdirda, meros qoldiruvchi tomonidan tayinlangan vasiyatnoma ijrochisi butun merosni, shu jumladan uning qonun bo\u2018yicha vorislik tartibida o\u2018tadigan qismini ham muhofaza qiladi va boshqaradi.<\/span><\/p>\n

Ushbu Kodeksning 1131-moddasiga muvofiq vasiyatnoma bo\u2018yicha merosxo\u2018rlar yoki sud tomonidan tayinlangan vasiyatnoma ijrochisi, agar qonun bo\u2018yicha merosxo\u2018rlar merosning qonun bo\u2018yicha vorislik qilish tartibida o\u2018tadigan qismiga nisbatan ko\u2018rsatilgan majburiyatlarni ijro etish uchun meros boshqaruvchisini tayinlashni talab qilmasalar, umuman butun merosni muhofaza qilish hamda uni boshqarish majburiyatlarini amalga oshiradi.<\/span><\/p>\n

Merosni boshqaruvchi qonun bo\u2018yicha merosxo\u2018rlardan bir yoki bir nechtasining iltimosiga binoan meros ochilgan joydagi notarius tomonidan tayinlanadi. Merosni boshqaruvchi tayinlanishiga yoki bu ish uchun tanlangan nomzodga rozi bo\u2018lmagan qonun bo\u2018yicha merosxo\u2018r merosni boshqaruvchi tayinlanishiga qarshi sudga murojaat etishga haqli.<\/span><\/p>\n

Agar qonun bo\u2018yicha merosxo\u2018rlar bo\u2018lmasa yoki noma\u2019lum bo\u2018lsa, mahalliy davlat hokimiyati organi yoki fuqarolarning o\u2018zini o\u2018zi boshqarish organi merosni boshqaruvchi tayinlanishini so\u2018rab notariusga murojaat etishi lozim. Qonun bo\u2018yicha merosxo\u2018rlar hozir bo\u2018lganlari taqdirda, ularning <\/span>talabi bilan merosni boshqaruvchi meros hisobidan zarur bo\u2018lgan xarajatlar va oqilona haq to\u2018langan holda chaqirib olinishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Merosni boshqaruvchi ushbu Kodeksning 1131-moddasida nazarda tutilgan vakolatlarni, agar qonun bo\u2018yicha vorislik xususiyatlaridan boshqacha tartib kelib chiqmasa, vasiyatnomani ijro etishga nisbatan amalga oshiradi.<\/span><\/p>\n

Merosni boshqaruvchi merosni muhofaza qilish va uni boshqarishga doir zarur xarajatlarni meros hisobidan undirish, agar merosxo\u2018rlar bilan kelishuvida boshqa tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, haq ham olish huquqiga egadir.<\/span><\/p>\n

69-BOB. MEROSNI EGALLASH<\/span><\/strong><\/p>\n

1145-modda. Umumiy qoidalar<\/span><\/p>\n

Merosxo\u2018r o\u2018ziga tegishi lozim bo\u2018lgan merosni yoki uning bir qismini (ulushini) olish huquqiga, agar u keyinchalik merosdan voz kechmasa, vorislik huquqidan mahrum etilmasa va uni merosxo\u2018r etib tayinlash to\u2018g\u2018risidagi vasiyat farmoyishi haqiqiy emas deb topilishi natijasida meros olish huquqini yo\u2018qotmasa, meros ochilgan vaqtdan e\u2019tiboran ega bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

1146-modda. Merosga bo\u2018lgan huquq to\u2018g\u2018risida guvohnoma berish<\/span><\/p>\n

Meros ochilgan joydagi notarius merosxo\u2018rning iltimosiga ko\u2018ra unga merosga bo\u2018lgan huquqi to\u2018g\u2018risida guvohnoma berishi shart.<\/span><\/p>\n

Merosga bo\u2018lgan huquq to\u2018g\u2018risidagi guvohnoma meros ochilgan kundan e\u2019tiboran olti oy o\u2018tganidan keyin beriladi.<\/span><\/p>\n

Qonun bo\u2018yicha meros olinganida ham, vasiyatnoma bo\u2018yicha meros olinganida ham, agar notarius tegishli mol-mulkka yoxud butun merosga nisbatan guvohnoma berishni so\u2018rab murojaat etgan shaxslardan boshqa merosxo\u2018rlar yo\u2018qligi to\u2018g\u2018risida ma\u2019lumotlarga ega bo\u2018lsa, guvohnoma yuqorida ko\u2018rsatilgan muddat tugamasidan oldin berilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

1147-modda. Merosdan voz kechish huquqi<\/span><\/p>\n

Merosxo\u2018r meros ochilgan kundan e\u2019tiboran istalgan vaqtda merosdan voz kechishga haqli.<\/span><\/p>\n

Merosdan voz kechish merosxo\u2018r tomonidan meros ochilgan joydagi notariusga ariza berish orqali amalga oshiriladi.<\/span><\/p>\n

Agar ishonchnomada vakil orqali merosdan voz kechish vakolati maxsus nazarda tutilgan bo\u2018lsa, merosdan shu tarzda voz kechilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Merosdan voz kechish keyinchalik bekor qilinishi yoki qaytarib olinishi mumkin emas.<\/span><\/p>\n

1148-modda. Merosdan voz kechish huquqining cheklanishi<\/span><\/p>\n

Agar merosxo\u2018r vasiyatnoma bo\u2018yicha ham, qonun bo\u2018yicha ham vorislikka chaqirilsa, u ana shu asoslarning biri yoki har ikkalasi bo\u2018yicha o\u2018ziga tegishli bo\u2018lgan merosdan voz kechishga haqli.<\/span><\/p>\n

Merosxo\u2018r ulushning ortishi huquqi bo\u2018yicha o\u2018ziga tegishli bo\u2018lgan merosdan, merosning qolgan qismiga vorislikdan qat\u2019i nazar, voz kechishga haqli.<\/span><\/p>\n

Merosxo\u2018r merosdan voz kechganida vasiyatnoma bo\u2018yicha yoki qonun bo\u2018yicha merosxo\u2018rlar jumlasidan bo\u2018lmish boshqa shaxslar foydasiga voz kechayotganini ko\u2018rsatishga haqli.<\/span><\/p>\n

Ushbu moddada nazarda tutilgan hollardan tashqari merosning muayyan qismidan voz kechilishiga, merosdan izohotlar bilan yoki shartlar qo\u2018yib voz kechilishiga yo\u2018l qo\u2018yilmaydi.<\/span><\/p>\n

1149-modda. Vasiyat majburiyatini qabul qilib olishdan voz kechish huquqi<\/span><\/p>\n

Vasiyat majburiyati yuzasidan huquq oluvchi vasiyat majburiyatidan voz kechishga haqli. Qisman voz kechishga, izohotlar bilan, shartlar qo\u2018yib yoki boshqa shaxsning foydasiga voz kechishga yo\u2018l qo\u2018yilmaydi.<\/span><\/p>\n

Ushbu moddada nazarda tutilgan huquq ayni bir paytning o\u2018zida ham merosxo\u2018r, ham vasiyat majburiyatini qabul qilib oluvchi hisoblangan shaxsning merosdan voz kechish huquqiga bog\u2018liq bo\u2018lmaydi.<\/span><\/p>\n

Agar vasiyat majburiyatini qabul qilib oluvchi ushbu moddada nazarda tutilgan huquqdan foydalangan bo\u2018lsa, zimmasiga vasiyat majburiyati yuklatilgan merosxo\u2018r bu majburiyatni bajarishdan ozod bo\u2018ladi.<\/span><\/p>\n

1150-modda. Merosning taqsimlanishi<\/span><\/p>\n

Merosni qabul qilib olgan qonun bo\u2018yicha merosxo\u2018rlardan istalgan biri merosning taqsimlanishini talab qilishga haqli.<\/span><\/p>\n

Merosni taqsimlash merosxo\u2018rlarning kelishuviga ko\u2018ra o\u2018zlariga tegishli ulushlarga muvofiq, kelishuvga erishilmagan taqdirda esa, sud tartibida amalga oshiriladi.<\/span><\/p>\n

Ushbu moddaning qoidalari barcha meros yoki uning bir qismi merosxo\u2018rlarga ulushlarda muayyan mol-mulk ko\u2018rsatilmasdan vasiyat qilingan hollarda merosni vasiyatnoma bo\u2018yicha merosxo\u2018rlar o\u2018rtasida taqsimlashga nisbatan qo\u2018llaniladi.<\/span><\/p>\n

1151-modda. Hozir bo\u2018lmagan merosxo\u2018rlarning huquqlari<\/span><\/p>\n

Agar merosxo\u2018rlar orasida turgan joyi noma\u2019lum shaxslar bo\u2018lsa, qolgan merosxo\u2018rlar, vasiyatnomani ijro etuvchi (meros boshqaruvchisi) va notarius ularning turgan joyini aniqlash hamda ularni vorislikka chaqirish yuzasidan zarur choralarni ko\u2018rishlari shart.<\/span><\/p>\n

Agar turgan joyi aniqlanib, meros olishga chaqirilgan-u, lekin hozir bo\u2018lmagan merosxo\u2018r merosdan voz kechmagan bo\u2018lsa, qolgan merosxo\u2018rlar merosni taqsimlash niyatlari to\u2018g\u2018risida uni xabardor qilishlari shart. Agar hozir bo\u2018lmagan merosxo\u2018r xabar qilingan paytdan e\u2019tiboran uch oy ichida qolgan merosxo\u2018rlarni merosni taqsimlash haqidagi kelishuvda ishtirok etish istagi to\u2018g\u2018risida xabardor qilmasa, qolgan merosxo\u2018rlar hozir bo\u2018lmagan merosxo\u2018rga tegishli bo\u2018lgan ulushni ajratib, o\u2018zaro kelishuvga ko\u2018ra meros taqsimotini amalga oshirishga haqlidirlar.<\/span><\/p>\n

Agar hozir bo\u2018lmagan merosxo\u2018rning turgan joyi meros ochilgan kundan e\u2019tiboran bir yil mobaynida aniqlanmasa va uning merosdan voz kechishi to\u2018g\u2018risida ma\u2019lumotlar bo\u2018lmasa, qolgan merosxo\u2018rlar meros taqsimotini ushbu moddaning ikkinchi qismi qoidalari bo\u2018yicha amalga oshirishga haqlidirlar.<\/span><\/p>\n

Homila bo\u2018lgan, biroq hali tug\u2018ilmagan merosxo\u2018r bo\u2018lsa, merosni taqsimlash bunday merosxo\u2018r tug\u2018ilganidan keyingina amalga oshirilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Agar homila holida bo\u2018lgan, biroq hali tug\u2018ilmagan merosxo\u2018r tirik tug\u2018ilsa, qolgan merosxo\u2018rlar unga tegishli bo\u2018lgan meros ulushini ajratgan holdagina merosni taqsimlashni amalga oshirishga haqlidirlar. Meros taqsimotida chaqaloqning manfaatlarini himoya qilish uchun vasiylik va homiylik organining vakili taklif etilishi lozim.<\/span><\/p>\n

1152-modda. Korxonaga vorislik<\/span><\/p>\n

Agar meros tarkibiga kiradigan korxonaning merosni qabul qilib olgan barcha merosxo\u2018rlari kelishuvida boshqacha tartib belgilangan bo\u2018lmasa, bunday meros natura holida taqsimlanmaydi va merosxo\u2018rlarga tegishli bo\u2018lgan ulushlarga muvofiq ularning umumiy ulushli mulkiga aylanadi.<\/span><\/p>\n

1153-modda. Ayrim merosxo\u2018rlarning meros tarkibiga kiradigan mol-mulkka nisbatan imtiyozli huquqi<\/span><\/p>\n

Meros ochilgunga qadar uch yil mobaynida meros qoldiruvchi bilan birgalikda yashagan merosxo\u2018rlar meros taqsimlanishida meros tarkibidan uy-joy, kvartira yoki boshqa turar joyni, shuningdek uy-joy ashyolari va ro\u2018zg\u2018or buyumlarini olishda imtiyozli huquqqa ega bo\u2018ladilar.<\/span><\/p>\n

Meros qoldiruvchi bilan mol-mulkka nisbatan umumiy mulk huquqiga ega bo\u2018lgan merosxo\u2018rlar meros taqsimlanishida meros tarkibidan umumiy mulk bo\u2018lgan mol-mulkni asl holida olishda imtiyozli huquqqa ega bo\u2018ladilar.<\/span><\/p>\n

Ushbu moddaning birinchi va ikkinchi qismlarida ko\u2018rsatilgan imtiyozli huquqlar amalga oshirilganda meros taqsimotida qatnashayotgan boshqa merosxo\u2018rlarning mulkiy manfaatlariga rioya etilishi lozim. Agar mazkur huquqlarni amalga oshirish natijasida merosni hosil qiluvchi mol-mulk boshqa merosxo\u2018rlarga tegishli ulushlarni berish uchun yetarli bo\u2018lmasa, imtiyozli huquqni amalga oshirayotgan merosxo\u2018r ularga tegishli pul yoki mol-mulk tovonini to\u2018lashi lozim.<\/span><\/p>\n

1154-modda. Meros ulushlarining ortishi<\/span><\/p>\n

Merosxo\u2018r merosdan voz kechgan yoxud ushbu Kodeksning 1119-moddasida ko\u2018rsatilgan holatlar bo\u2018yicha merosxo\u2018rlar orasidan chiqib ketgan taqdirda merosning unga tegadigan qismi vorislikka chaqirilgan qonun bo\u2018yicha merosxo\u2018rlarga o\u2018tadi va ular o\u2018rtasida merosdagi ulushlariga mutanosib ravishda taqsimlanadi.<\/span><\/p>\n

Agar meros qoldiruvchi barcha mol-mulkni o\u2018zi tayinlagan merosxo\u2018rlarga vasiyat qilgan bo\u2018lsa, merosning merosdan voz kechgan yoki merosxo\u2018rlar qatoridan chiqib ketgan merosxo\u2018rga tegishli bo\u2018lgan qismi qolgan vasiyatnoma bo\u2018yicha merosxo\u2018rlarga o\u2018tadi va, agar vasiyatnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, ular o\u2018rtasida merosdagi ulushlariga mutanosib ravishda taqsimlanadi.<\/span><\/p>\n

Ushbu moddaning birinchi qismida bayon etilgan qoidalar:<\/span><\/p>\n

agar voz kechgan yoki merosxo\u2018rlar qatoridan chiqib ketgan merosxo\u2018r o\u2018rniga boshqa merosxo\u2018r tayinlangan;<\/span><\/p>\n

merosxo\u2018r merosdan muayyan shaxs foydasiga voz kechgan;<\/span><\/p>\n

qonun bo\u2018yicha vorislikda merosxo\u2018rning voz kechishi yoki merosxo\u2018rlar qatoridan chiqib ketishi vorislikka keyingi navbatdagi merosxo\u2018rlarni chaqirishga sabab bo\u2018lgan hollarda qo\u2018llanilmaydi.<\/span><\/p>\n

1155-modda. Meros hisobidan to\u2018lanishi lozim bo\u2018lgan xarajatlar<\/span><\/p>\n

Meros vorislar o\u2018rtasida taqsimlanishidan oldin meros qoldiruvchining vafoti oldidan xastaligi tufayli qilingan zarur xarajatlar, meros qoldiruvchini dafn etish xarajatlari, merosni egallash, muhofaza qilish, boshqarish va vasiyatnomani ijro etish, shuningdek vasiyatnomani ijro etuvchi yoki merosni boshqaruvchiga haq to\u2018lash bilan bog\u2018liq xarajatlarni qoplash to\u2018g\u2018risidagi talablar meros hisobidan qondirilishi lozim. Bu talablar meros qiymati hisobidan boshqa barcha talablardan, shu jumladan ipoteka yoki boshqa garov bilan ta\u2019minlangan talablardan oldin imtiyozli ravishda qondirilishi lozim.<\/span><\/p>\n

1156-modda. Kreditorlarning meros qoldiruvchining qarzlarini undirib olishi<\/span><\/p>\n

Meros qoldiruvchining kreditorlari vasiyatnomani ijro etuvchiga (merosni boshqaruvchiga) yoki merosxo\u2018rlarga meros qoldiruvchining majburiyatlaridan kelib chiqadigan o\u2018z talablarini qo\u2018yishga haqlidirlar. Bu holda merosxo\u2018rlarning har biri o\u2018ziga tekkan mol-mulkning qiymati doirasida solidar qarzdorlar sifatida javobgar bo\u2018ladilar.<\/span><\/p>\n

1157-modda. Egasiz qolgan mol-mulk<\/span><\/p>\n

Agar qonun bo\u2018yicha ham, vasiyatnoma bo\u2018yicha ham merosxo\u2018rlar bo\u2018lmasa yoxud merosxo\u2018rlardan hech qaysisi vorislik huquqiga ega bo\u2018lmasa yoxud ularning hammasi merosdan voz kechgan bo\u2018lsa, meros mol-mulk egasiz deb hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

Meros mol-mulk meros ochilgan joydagi mahalliy davlat hokimiyati organi yoki fuqarolarning o\u2018zini o\u2018zi boshqarish organining arizasi bo\u2018yicha meros ochilgan kundan e\u2019tiboran uch yil o\u2018tganidan keyin sudning qarori asosida egasiz deb topiladi. Meros mol-mulk, agar uni qo\u2018riqlash va boshqarish bilan bog\u2018liq xarajatlar uning qiymatidan oshib ketsa, ko\u2018rsatilgan muddat o\u2018tishidan oldin egasiz deb topilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Egasiz mol-mulk u turgan joydagi fuqarolarning o\u2018zini o\u2018zi boshqarish organi mulkiga o\u2018tadi, bu organ mol-mulkdan voz kechgan taqdirda, davlat mulkiga o\u2018tadi.<\/span><\/p>\n

Egasiz mol-mulkni qo\u2018riqlash va boshqarish ushbu Kodeksning 1144-moddasiga muvofiq amalga oshiriladi.<\/span><\/p>\n

VI BO\u2018LIM. XALQARO XUSUSIY HUQUQ NORMALARINI FUQAROLIK-HUQUQIY MUNOSABATLARGA NISBATAN TATBIQ QILISH<\/span><\/strong><\/p>\n

70-BOB. UMUMIY QOIDALAR<\/span><\/strong><\/p>\n

1158-modda. Chet el elementi bilan murakkablashgan fuqarolik- huquqiy munosabatlarga nisbatan qo\u2018llanilishi lozim bo\u2018lgan huquqni belgilash<\/span><\/p>\n

Chet el fuqarolari yoki chet el yuridik shaxslari ishtirokidagi yoxud chet el elementi bilan murakkablashgan fuqarolik-huquqiy munosabatlarga nisbatan qo\u2018llanilishi lozim bo\u2018lgan huquq ushbu Kodeks, boshqa qonunlar, xalqaro shartnomalar va e\u2019tirof etilgan xalqaro taomillar asosida, shuningdek taraflarning kelishuvi asosida belgilanadi.<\/span><\/p>\n

Taraflarning huquqni tanlashga doir kelishuvi ochiq ifodalangan bo\u2018lishi yoki bevosita shartnoma talablaridan va ishning ko\u2018rib chiqilayotgan barcha holatlaridan kelib chiqishi lozim.<\/span><\/p>\n

Agar ushbu moddaning birinchi qismiga muvofiq qo\u2018llanilishi lozim bo\u2018lgan huquqni aniqlashning imkoni bo\u2018lmasa, chet el elementi bilan murakkablashgan fuqarolik-huquqiy munosabatlar bilan eng uzviy bog\u2018langan huquq qo\u2018llanadi.<\/span><\/p>\n

Chet el huquq normasi ommaviy-huquqiy xususiyatga ega bo\u2018lganligiga asoslanibgina uni qo\u2018llashni cheklash mumkin emas.<\/span><\/p>\n

1159-modda. Huquqiy baho berish<\/span><\/p>\n

Yuridik tushunchalarga sud yoki boshqa davlat organi tomonidan huquqiy baho berilishida, agar qonunda boshqa hol nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, bunday yuridik tushunchalarni nizo ko\u2018rib chiqilayotgan mamlakat sifatida O\u2018zbekiston Respublikasining huquqiga muvofiq sharhlashga asoslanadi.<\/span><\/p>\n

Agar yuridik tushunchalar nizo ko\u2018rib chiqilayotgan mamlakat sifatida O\u2018zbekiston Respublikasining huquqiga noma\u2019lum bo\u2018lsa yoki boshqa nom yoxud boshqa mazmun bilan ma\u2019lum bo\u2018lsa va O\u2018zbekiston Respublikasining huquqi bo\u2018yicha talqin etish orqali aniqlanishi mumkin bo\u2018lmasa, ularga huquqiy baho berishda chet davlat huquqi ham qo\u2018llanishi mumkin.<\/span><\/p>\n

1160-modda. Chet el huquqi normalari mazmunini aniqlash<\/span><\/p>\n

Chet el huquqini qo\u2018llanishda sud yoki boshqa davlat organi uning normalari mazmunini bu normalarning tegishli xorijiy davlatda rasmiy talqin etilishi, qo\u2018llanish amaliyoti va doktrinasiga muvofiq aniqlaydi.<\/span><\/p>\n

Sud yoki boshqa davlat organi chet el huquqi normalari mazmunini aniqlash maqsadida yordam va tushuntirishlar so\u2018rab Adliya vazirligiga va boshqa milliy vakolatli organlar hamda muassasalarga, shu jumladan chet eldagi organlar va muassasalarga murojaat etishi yoxud ekspertlarni jalb qilishi mumkin.<\/span><\/p>\n

Ishda ishtirok etayotgan shaxslar o\u2018z talablari yoki e\u2019tirozlarini asoslash uchun o\u2018zlari vaj keltirayotgan chet el huquqi normalarini tasdiqlovchi hujjatlarni taqdim etishga va bu normalarning mazmunini aniqlashda sudga yoki boshqa davlat organlariga boshqacha tarzda yordamlashishga haqlidirlar.<\/span><\/p>\n

Agar ushbu moddaga muvofiq ko\u2018rilgan chora-tadbirlarga qaramay, chet el huquqi normalarining mazmuni oqilona muddatlarda aniqlanmasa, O\u2018zbekiston Respublikasining huquqi qo\u2018llaniladi.<\/span><\/p>\n

1161-modda. Qarshi tomon va uchinchi mamlakat huquqiga havola etish<\/span><\/p>\n

Ushbu bo\u2018lim qoidalariga muvofiq, chet el huquqiga har qanday havola etish tegishli mamlakatning kollizion huquqiga emas, balki moddiy huquqiga havola etish deb qaralishi lozim, ushbu bo\u2018limda nazarda tutilgan hollar bundan mustasno.<\/span><\/p>\n

Chet el huquqi ushbu Kodeksning 1168-moddasiga, 1169-moddasining birinchi, uchinchi va beshinchi qismlariga, 1171 va 1174-moddalariga muvofiq qo\u2018llanilgan hollarda qarshi tomon sifatida O\u2018zbekiston Respublikasi huquqiga va uchinchi mamlakat huquqiga havola etish qabul qilinadi.<\/span><\/p>\n

1162-modda. Qonunni chetlab o\u2018tish oqibatlari<\/span><\/p>\n

Ushbu Kodeks bilan tartibga solinadigan munosabatlar ishtirokchilarining ushbu bo\u2018limning qo\u2018llanilishi lozim bo\u2018lgan huquqqa doir qoidalarini chetlab o\u2018tib, tegishli munosabatlarni boshqa huquqqa bo\u2018ysundirishga qaratilgan kelishuvlari va boshqa harakatlari haqiqiy emas. Bunday holda tegishli davlatning ushbu bo\u2018limga muvofiq tatbiq etilishi lozim bo\u2018lgan huquqi qo\u2018llaniladi.<\/span><\/p>\n

1163-modda. Huquqni o\u2018zarolik asosida qo\u2018llash<\/span><\/p>\n

Sud yoki boshqa davlat organi o\u2018zi ko\u2018rib chiqayotganiga o\u2018xshash munosabatlarga nisbatan tegishli chet davlatda O\u2018zbekiston Respublikasining huquqi qo\u2018llanishi yoki qo\u2018llanmasligidan qat\u2019i nazar, ana shu chet davlatning huquqini qo\u2018llayveradi, O\u2018zbekiston Respublikasi qonunida chet el huquqini o\u2018zarolik asosida qo\u2018llash nazarda tutilgan hollar bundan mustasno.<\/span><\/p>\n

Agar chet el huquqini qo\u2018llash o\u2018zarolikka bog\u2018liq bo\u2018lsa, boshqacha holat isbotlanmaganligi sababli u mavjud deb taxmin qilinadi.<\/span><\/p>\n

1164-modda. Ommaviy tartib to\u2018g\u2018risidagi izoh<\/span><\/p>\n

Chet el huquqini qo\u2018llanish O\u2018zbekiston Respublikasining huquq-tartiboti asoslariga (ommaviy tartibga) zid keladigan hollarda chet el huquqi qo\u2018llanilmaydi. Bunday hollarda O\u2018zbekiston Respublikasining huquqi qo\u2018llaniladi.<\/span><\/p>\n

Tegishli chet el davlatining huquqiy, siyosiy yoki iqtisodiy tizimi O\u2018zbekiston Respublikasining huquqiy, siyosiy yoki iqtisodiy tizimidan farqlanishigina chet el huquqini qo\u2018llashni rad etish uchun asos bo\u2018lishi mumkin emas.<\/span><\/p>\n

1165-modda. Qat\u2019iy normalarni qo\u2018llash<\/span><\/p>\n

Ushbu bo\u2018lim qoidalari O\u2018zbekiston Respublikasi huquqining tegishli munosabatlarni, qo\u2018llanilishi lozim bo\u2018lgan huquqdan qat\u2019i nazar, tartibga soluvchi qat\u2019iy normalari amal qilishiga daxldor emas.<\/span><\/p>\n

Biron-bir mamlakatning huquqi ushbu bo\u2018lim qoidalariga muvofiq qo\u2018llanilganda, agar ana shu mamlakatning huquqiga ko\u2018ra bunday normalar qo\u2018llanilishi lozim bo\u2018lgan huquqdan qat\u2019i nazar, tegishli munosabatlarni tartibga solishi lozim bo\u2018lsa, sud boshqa mamlakatning ana shu munosabatlar bilan uzviy aloqada bo\u2018lgan qat\u2019iy huquq normalarini qo\u2018llashi mumkin. Bunda sud bunday normalarning vazifasini va xususiyatini, shuningdek ularni qo\u2018llash oqibatlarini e\u2019tiborga olishi lozim.<\/span><\/p>\n

1166-modda. Huquqiy tizimlari ko\u2018p bo\u2018lgan mamlakatning huquqini qo\u2018llash<\/span><\/p>\n

Bir necha hududiy yoki boshqa huquqiy tizim amal qilib turgan mamlakatning huquqini qo\u2018llash lozim bo\u2018lgan hollarda huquqiy tizim shu mamlakat huquqiga muvofiq holda qo\u2018llaniladi.<\/span><\/p>\n

1167-modda. Retorsiyalar<\/span><\/p>\n

O\u2018zbekiston Respublikasi Hukumati O\u2018zbekiston Respublikasi fuqarolari va yuridik shaxslarining huquqlariga maxsus cheklovlar qo\u2018ygan davlatlarning fuqarolari va yuridik shaxslariga nisbatan javob tariqasida cheklovlar (retorsiyalar) belgilashi mumkin.<\/span><\/p>\n

71-BOB. KOLLIZION NORMALAR<\/span><\/strong><\/p>\n

1-\u00a7. SHAXSLAR<\/span><\/strong><\/p>\n

1168-modda. Jismoniy shaxsning shaxsiy qonuni<\/span><\/p>\n

Jismoniy shaxs qaysi mamlakatning fuqarosi bo\u2018lsa, shu mamlakat huquqi uning shaxsiy qonuni hisoblanadi. Shaxs ikki yoki undan ortiq fuqarolikka ega bo\u2018lgan taqdirda u qaysi mamlakat bilan eng ko\u2018p uzviy bog\u2018langan bo\u2018lsa, uning uchun o\u2018sha mamlakat huquqi shaxsiy qonun hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

Fuqaroligi bo\u2018lmagan shaxs qaysi mamlakatda doimiy yashab turgan bo\u2018lsa, o\u2018sha mamlakat huquqi uning shaxsiy qonuni hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

Qochoqqa unga boshpana bergan mamlakatning qonuni shaxsiy qonun hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

1169-modda. Jismoniy shaxsning huquq va muomala layoqatlari<\/span><\/p>\n

Jismoniy shaxsning huquq va muomala layoqatlari uning shaxsiy qonuni bilan belgilanadi.<\/span><\/p>\n

Chet el fuqarolari va fuqaroligi bo\u2018lmagan shaxslar O\u2018zbekiston Respublikasida fuqarolik huquq layoqatidan O\u2018zbekiston Respublikasi fuqarolari bilan teng ravishda foydalanadilar, O\u2018zbekiston Respublikasining qonunlari yoki xalqaro shartnomalarida belgilangan hollar bundan mustasno.<\/span><\/p>\n

Jismoniy shaxsning bitimlar va zarar yetkazilishi oqibatida yuzaga keladigan majburiyatlarga nisbatan fuqarolik muomala layoqati bitimlar tuzilgan yoki zarar yetkazilishidan kelib chiqadigan majburiyatlar yuzaga kelgan mamlakat huquqi bo\u2018yicha belgilanadi.<\/span><\/p>\n

Jismoniy shaxsning xususiy tadbirkor bo\u2018lish hamda bu bilan bog\u2018liq huquqlar va majburiyatlarga ega bo\u2018lish layoqati jismoniy shaxs xususiy tadbirkor sifatida ro\u2018yxatga olingan mamlakat huquqi bo\u2018yicha belgilanadi. Ro\u2018yxatga olish mamlakati bo\u2018lmaganda, xususiy tadbirkorlik faoliyati amalga oshiriladigan asosiy joy bo\u2018lgan mamlakatning huquqi qo\u2018llaniladi.<\/span><\/p>\n

Jismoniy shaxsni muomalaga layoqatsiz yoki muomala layoqati cheklangan deb topish sud qaysi mamlakatniki bo\u2018lsa, shu mamlakat huquqiga bo\u2018ysunadi.<\/span><\/p>\n

1170-modda. Jismoniy shaxsni bedarak yo\u2018qolgan deb topish va uni vafot etgan deb e\u2019lon qilish<\/span><\/p>\n

Jismoniy shaxsni bedarak yo\u2018qolgan deb topish va uni vafot etgan deb e\u2019lon qilish sud qaysi mamlakatniki bo\u2018lsa, o\u2018sha mamlakat huquqiga bo\u2018ysunadi.<\/span><\/p>\n

1171-modda. Jismoniy shaxsning ismi-sharifi<\/span><\/p>\n

Jismoniy shaxsning ismga, undan foydalanishga va uni himoya qilishga bo\u2018lgan huquqi, agar ushbu Kodeks 19-moddasining to\u2018rtinchi va yettinchi qismlarida, 1179 va 1180-moddalarida nazarda tutilgan qoidalardan boshqacha tartib kelib chiqmasa, uning shaxsiy qonuni bilan belgilanadi.<\/span><\/p>\n

1172-modda. O\u2018zbekiston Respublikasi hududidan tashqarida O\u2018zbekiston Respublikasi fuqarolarining fuqarolik holati hujjatlarini qayd etish<\/span><\/p>\n

O\u2018zbekiston Respublikasi hududidan tashqarida yashab turgan O\u2018zbekiston Respublikasi fuqarolarining fuqarolik holati hujjatlarini qayd etish O\u2018zbekiston Respublikasining konsullik muassasalarida amalga oshiriladi. Bunda O\u2018zbekiston Respublikasining qonunchiligi qo\u2018llaniladi.<\/span><\/p>\n

1173-modda. Fuqarolik holati hujjatlarini tasdiqlash uchun xorijiy davlat organlari tomonidan berilgan hujjatlarni tan olish<\/span><\/p>\n

O\u2018zbekiston Respublikasi hududidan tashqarida O\u2018zbekiston Respublikasi fuqarolari, chet el fuqarolari va fuqaroligi bo\u2018lmagan shaxslarga nisbatan tegishli davlatlarning qonunlari bo\u2018yicha tuzilgan fuqarolik holati hujjatlarini tasdiqlash uchun xorijiy davlatlarning vakolatli organlari tomonidan berilgan hujjatlar legallashtirilgan yoki apostil qo\u2018yilgan taqdirda, O\u2018zbekiston Respublikasida haqiqiy deb tan olinadi.<\/span><\/p>\n

1174-modda. Vasiylik va homiylik<\/span><\/p>\n

Voyaga yetmaganlar, muomalaga layoqatsizlar yoki muomala layoqati cheklangan voyaga yetgan shaxslar ustidan vasiylik yoki homiylik sud qaysi mamlakatga tegishli bo\u2018lsa, o\u2018sha mamlakat huquqi bo\u2018yicha belgilanadi va bekor qilinadi.<\/span><\/p>\n

Vasiyning (homiyning) vasiylikni (homiylikni) qabul qilish majburiyati uning vasiy (homiy) tomonidan belgilanadigan shaxsiy qonuni bo\u2018yicha aniqlanadi.<\/span><\/p>\n

Vasiy (homiy) va vasiylikka (homiylikka) olingan shaxs o\u2018rtasidagi huquqiy munosabatlar muassasasi vasiyni (homiyni) tayinlagan mamlakat huquqi bo\u2018yicha aniqlanadi. Biroq vasiylikka (homiylikka) olingan shaxs O\u2018zbekiston Respublikasida yashayotgan bo\u2018lsa, O\u2018zbekiston Respublikasining huquqi, basharti bu mazkur shaxs uchun qulayroq bo\u2018lsa, qo\u2018llaniladi.<\/span><\/p>\n

O\u2018zbekiston Respublikasi hududidan tashqarida yashab turgan O\u2018zbekiston Respublikasi fuqarolari ustidan belgilangan vasiylik (homiylik), agar O\u2018zbekiston Respublikasi tegishli konsullik muassasasining vasiylik (homiylik) belgilanishiga yoki uning tan olinishiga qarshi qonunga asoslangan e\u2019tirozlari bo\u2018lmasa, O\u2018zbekiston Respublikasida haqiqiy deb tan olinadi.<\/span><\/p>\n

1175-modda. Yuridik shaxsning qonuni<\/span><\/p>\n

Yuridik shaxs qaysi mamlakatda ta\u2019sis etilgan bo\u2018lsa, shu mamlakatning huquqi mazkur yuridik shaxsning qonuni hisoblanadi.<\/span><\/p>\n

1176-modda. Yuridik shaxsning huquq layoqati<\/span><\/p>\n

Yuridik shaxsning fuqarolik huquq layoqati yuridik shaxsning qonuni bilan belgilanadi.<\/span><\/p>\n

Chet el yuridik shaxsi o\u2018z organi yoki vakilining bitim tuzish vakolatlaridagi chet el yuridik shaxsining organi yoki vakili bitim tuzgan mamlakatning huquqi uchun noma\u2019lum bo\u2018lgan cheklovlarni vaj qilib keltirishi mumkin emas.<\/span><\/p>\n

1177-modda. O\u2018zbekiston Respublikasida chet el yuridik shaxslari faoliyatining milliy tartibi<\/span><\/p>\n

Agar O\u2018zbekiston Respublikasining qonunida chet el yuridik shaxslari uchun boshqacha tartib belgilangan bo\u2018lmasa, chet el yuridik shaxslari O\u2018zbekiston Respublikasida fuqarolik qonunchiligi bilan tartibga solinadigan tadbirkorlik faoliyatini va boshqa faoliyatni amalga oshiradilar.<\/span><\/p>\n

1178-modda. Chet el elementi bilan fuqarolik-huquqiy munosabatlarda davlatning ishtirok etishi<\/span><\/p>\n

Chet el elementi bilan davlat ishtirokidagi fuqarolik huquqiy munosabatlarga nisbatan, agar qonunda boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, ushbu bo\u2018lim qoidalari umumiy asoslarda qo\u2018llanadi.<\/span><\/p>\n

2-\u00a7. Shaxsiy nomulkiy huquqlar. Intellektual mulk<\/span><\/strong><\/p>\n

1179-modda. Shaxsiy nomulkiy huquqlarni himoya qilish<\/span><\/p>\n

Shaxsiy nomulkiy huquqlarga nisbatan bunday huquqlarni himoya qilish to\u2018g\u2018risidagi talab uchun asos bo\u2018lib xizmat qilgan harakat yoki boshqa holat sodir etilgan mamlakat huquqi qo\u2018llaniladi.<\/span><\/p>\n

1180-modda. Intellektual mulkka bo\u2018lgan huquq<\/span><\/p>\n

Intellektual mulkka bo\u2018lgan huquqlarga nisbatan bu huquqlarni himoya qilish so\u2018raladigan mamlakat huquqi qo\u2018llaniladi.<\/span><\/p>\n

Intellektual mulkka bo\u2018lgan huquq haqidagi shartnomalar ushbu bo\u2018limning shartnoma majburiyatlari to\u2018g\u2018risidagi qoidalariga muvofiq belgilanadigan huquq bilan tartibga solinadi.<\/span><\/p>\n

3-\u00a7. Bitimlar. Vakillik. Da\u2019vo muddati<\/span><\/strong><\/p>\n

1181-modda. Bitimning shakli<\/span><\/p>\n

Bitimning shakli u tuziladigan joy huquqiga bo\u2018ysunadi. Biroq chet elda tuzilgan bitim, agar O\u2018zbekiston Respublikasi huquqi talablariga rioya etilgan bo\u2018lsa, shaklga rioya etilmaganligi tufayli haqiqiy emas deb topilishi mumkin emas.<\/span><\/p>\n

Loaqal ishtirokchilaridan bittasi O\u2018zbekiston Respublikasining yuridik shaxsi yoki O\u2018zbekiston Respublikasining fuqarosi bo\u2018lgan tashqi iqtisodiy bitim, qayerda tuzilayotganidan qat\u2019i nazar, yozma shaklda tuziladi.<\/span><\/p>\n

Ko\u2018chmas mulk xususidagi bitimning shakli bu mulk joylashgan mamlakat huquqiga bo\u2018ysunadi, O\u2018zbekiston Respublikasida davlat reyestrida qayd etilgan ko\u2018chmas mulkka nisbatan esa, O\u2018zbekiston Respublikasi huquqiga bo\u2018ysunadi.<\/span><\/p>\n

1182-modda. Ishonchnoma<\/span><\/p>\n

Ishonchnomaning shakli va amal qilish muddati ishonchnoma berilgan mamlakatning huquqi bo\u2018yicha belgilanadi. Agar O\u2018zbekiston Respublikasi huquqi talablariga rioya etilgan bo\u2018lsa, ishonchnoma shaklga rioya etilmaganligi tufayli haqiqiy emas deb topilishi mumkin emas.<\/span><\/p>\n

1183-modda. Da\u2019vo muddati<\/span><\/p>\n

Da\u2019vo muddati mamlakatning tegishli munosabatni tartibga solish uchun qo\u2018llanilayotgan huquqi bo\u2018yicha belgilanadi.<\/span><\/p>\n

Da\u2019vo muddati tatbiq etilmaydigan talablar, agar tegishli munosabatning qatnashchilaridan loaqal bittasi O\u2018zbekiston Respublikasining fuqarosi yoki O\u2018zbekiston Respublikasining yuridik shaxsi bo\u2018lsa, O\u2018zbekiston Respublikasining huquqi bo\u2018yicha belgilanadi.<\/span><\/p>\n

4-\u00a7. Ashyoviy huquqlar<\/span><\/strong><\/p>\n

1184-modda. Ashyoviy huquqlarga nisbatan qo\u2018llaniladigan huquq to\u2018g\u2018risidagi umumiy qoidalar<\/span><\/p>\n

Ko\u2018chmas va ko\u2018char mol-mulkka nisbatan mulk huquqi hamda boshqa ashyoviy huquqlar, agar qonunda boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, bu mol-mulk joylashgan mamlakatning huquqi bo\u2018yicha aniqlanadi.<\/span><\/p>\n

Mol-mulkning ko\u2018chmas yoki ko\u2018char ashyolarga mansubligi, shuningdek mol-mulkning boshqacha yuridik baholanishi ana shu mol-mulk joylashgan mamlakatning huquqi bo\u2018yicha aniqlanadi.<\/span><\/p>\n

1185-modda. Ashyoviy huquqlarning vujudga kelishi va bekor bo\u2018lishi<\/span><\/p>\n

Mol-mulkka nisbatan ashyoviy huquqlarning vujudga kelishi va bekor bo\u2018lishi, agar O\u2018zbekiston Respublikasining qonunlarida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, ashyoviy huquqlarning vujudga kelishi yoxud bekor bo\u2018lishi uchun asos bo\u2018lgan harakat yoki boshqa holat sodir bo\u2018lgan paytda bu mol-mulk turgan mamlakatning huquqi bo\u2018yicha aniqlanadi.<\/span><\/p>\n

Bitim narsasi bo\u2018lgan mol-mulkka nisbatan ashyoviy huquqlarning vujudga kelishi va bekor bo\u2018lishi, agar taraflarning kelishuvida boshqacha tartib belgilangan bo\u2018lmasa, ushbu bitim bo\u2018ysundirilgan mamlakatning huquqi bo\u2018yicha aniqlanadi.<\/span><\/p>\n

Egalik qilish huquqini vujudga keltiruvchi muddat tufayli mol-mulkka nisbatan mulk huquqining vujudga kelishi egalik qilish huquqini vujudga keltiruvchi muddat tugagan paytda mol-mulk joylashgan mamlakatning huquqi bilan aniqlanadi.<\/span><\/p>\n

1186-modda. Transport vositalariga va davlat reyestrida qayd etilishi lozim bo\u2018lgan boshqa mol-mulkka nisbatan ashyoviy huquqlar<\/span><\/p>\n

Transport vositalariga va davlat reyestrida qayd etilishi lozim bo\u2018lgan boshqa mol-mulkka nisbatan ashyoviy huquqlar bu transport vositalari yoki mol-mulk ro\u2018yxatga olingan mamlakat huquqi bo\u2018yicha belgilanadi.<\/span><\/p>\n

1187-modda. Yo\u2018lda bo\u2018lgan ko\u2018char mulkka nisbatan ashyoviy huquqlar<\/span><\/p>\n

Bitim bo\u2018yicha yo\u2018lda bo\u2018lgan ko\u2018char mulkka nisbatan mulk huquqi va boshqa ashyoviy huquqlar, agar taraflarning kelishuvida boshqacha tartib belgilangan bo\u2018lmasa, bu mol-mulk jo\u2018natilgan mamlakatning huquqi bo\u2018yicha belgilanadi.<\/span><\/p>\n

1188-modda. Ashyoviy huquqlarni himoya qilish<\/span><\/p>\n

Mulk huquqini va boshqa ashyoviy huquqlarni himoya qilishga nisbatan ariza beruvchining tanlovi bo\u2018yicha mol-mulk turgan mamlakatning huquqi yoki sud qaysi mamlakatga qarashli bo\u2018lsa, o\u2018sha mamlakatning huquqi qo\u2018llanadi.<\/span><\/p>\n

Ko\u2018chmas mulkka bo\u2018lgan mulk huquqi va boshqa ashyoviy huquqlarni himoya qilishga nisbatan bu mulk turgan mamlakatning huquqi qo\u2018llanadi. O\u2018zbekiston Respublikasining davlat reyestrida qayd etilgan mol-mulkka nisbatan O\u2018zbekiston Respublikasining huquqi qo\u2018llanadi.<\/span><\/p>\n

5-\u00a7. Shartnoma majburiyatlari<\/span><\/strong><\/p>\n

1189-modda. Shartnoma taraflarining kelishuviga ko\u2018ra huquqni tanlash<\/span><\/p>\n

Shartnoma, agar qonunda boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, taraflarning kelishuviga ko\u2018ra tanlangan mamlakat huquqi bilan tartibga solinadi.<\/span><\/p>\n

Shartnoma taraflari qo\u2018llaniladigan huquqni umuman shartnoma uchun ham, uning alohida qismlari uchun ham tanlab olishlari mumkin.<\/span><\/p>\n

Qo\u2018llaniladigan huquq taraflar tomonidan shartnoma tuzilayotganda ham, undan keyin ham istalgan vaqtda tanlanishi mumkin. Taraflar, shuningdek istalgan vaqtda shartnomaga nisbatan qo\u2018llaniladigan huquqni o\u2018zgartirish to\u2018g\u2018risida kelishib olishlari mumkin.<\/span><\/p>\n

1190-modda. Taraflarning kelishuvi bo\u2018lmagan taqdirda shartnomaga nisbatan qo\u2018llaniladigan huquq<\/span><\/p>\n

Qo\u2018llanilishi lozim bo\u2018lgan huquq to\u2018g\u2018risida shartnoma taraflarining kelishuvi bo\u2018lmagan taqdirda, bu shartnomaga nisbatan:<\/span><\/p>\n

oldi-sotdi shartnomasida \u2014 sotuvchi;<\/span><\/p>\n

hadya shartnomasida \u2014 hadya qiluvchi;<\/span><\/p>\n

ijara (mulk ijarasi) shartnomasida \u2014 ijaraga beruvchi;<\/span><\/p>\n

mol-mulkdan tekin foydalanish shartnomasida \u2014 ssuda beruvchi;<\/span><\/p>\n

pudrat shartnomasida \u2014 pudratchi;<\/span><\/p>\n

yo\u2018lovchi, bagaj va yuk tashish shartnomasida \u2014 tashuvchi;<\/span><\/p>\n

transport ekspeditsiyasi shartnomasida \u2014 ekspeditor;<\/span><\/p>\n

qarz shartnomasida yoki boshqa kredit shartnomasida \u2014 kreditor;<\/span><\/p>\n

topshiriq shartnomasida \u2014 ishonchli vakil;<\/span><\/p>\n

vositachilik shartnomasida \u2014 vositachi;<\/span><\/p>\n

omonat saqlash shartnomasida \u2014 saqlovchi;<\/span><\/p>\n

sug\u2018urta shartnomasida \u2014 sug\u2018urtalovchi;<\/span><\/p>\n

kafillik shartnomasida \u2014 kafil;<\/span><\/p>\n

garov to\u2018g\u2018risidagi shartnomada \u2014 garovga qo\u2018yuvchi;<\/span><\/p>\n

alohida huquqlardan foydalanish to\u2018g\u2018risidagi litsenziya shartnomasida \u2014 litsenziar hisoblanuvchi taraf ta\u2019sis etilgan, turar joyga ega bo\u2018lgan yoki asosiy faoliyat joyi bo\u2018lgan mamlakat huquqi qo\u2018llaniladi.<\/span><\/p>\n

Qo\u2018llanilishi lozim bo\u2018lgan huquq to\u2018g\u2018risida shartnoma taraflarining kelishuvi bo\u2018lmagan taqdirda, ushbu modda birinchi qismining qoidalaridan qat\u2019i nazar:<\/span><\/p>\n

ko\u2018chmas mulk to\u2018g\u2018risidagi shartnomaga nisbatan \u2014 bu mulk turgan mamlakatning huquqi;<\/span><\/p>\n

birgalikdagi faoliyat to\u2018g\u2018risidagi shartnomaga va qurilish pudrati shartnomasiga nisbatan \u2014 ana shunday faoliyat amalga oshirilayotgan yoki shartnomada nazarda tutilgan natijalar yaratilayotgan mamlakatning huquqi;<\/span><\/p>\n

kimoshdi savdosida, tanlov bo\u2018yicha yoki birjada tuzilgan shartnomaga nisbatan \u2014 kimoshdi savdosi, tanlov o\u2018tkazilayotgan yoki birja joylashgan mamlakatning huquqi qo\u2018llaniladi.<\/span><\/p>\n

Ushbu moddaning birinchi va ikkinchi qismlarida ko\u2018rsatib o\u2018tilmagan shartnomalarga nisbatan qo\u2018llanilishi lozim bo\u2018lgan huquq to\u2018g\u2018risida taraflarning kelishuvi bo\u2018lmagan taqdirda, bunday shartnomaning mazmuni uchun hal qiluvchi ahamiyatga ega bo\u2018lgan ijroni amalga oshirayotgan taraf ta\u2019sis etilgan, turar joyga ega bo\u2018lgan yoki asosiy faoliyat joyi bo\u2018lgan mamlakatning huquqi qo\u2018llaniladi. Shartnomaning mazmuni uchun hal qiluvchi ahamiyatga ega bo\u2018lgan ijroni aniqlashning imkoniyati bo\u2018lmagan taqdirda, shartnoma eng uzviy bog\u2018langan mamlakatning huquqi qo\u2018llaniladi.<\/span><\/p>\n

1191-modda. Chet el ishtirokidagi yuridik shaxsni tuzish to\u2018g\u2018risidagi shartnomaga nisbatan qo\u2018llaniladigan huquq<\/span><\/p>\n

Chet el ishtirokidagi yuridik shaxsni tuzish to\u2018g\u2018risidagi shartnomaga nisbatan yuridik shaxs ta\u2019sis etilgan mamlakat huquqi qo\u2018llaniladi.<\/span><\/p>\n

1192-modda. Qo\u2018llaniladigan huquqning amal qilish doirasi<\/span><\/p>\n

Ushbu paragrafning qoidalaridan kelib chiqib shartnomaga nisbatan qo\u2018llaniladigan huquq:<\/span><\/p>\n

shartnomaning talqinini;<\/span><\/p>\n

taraflarning huquq va majburiyatlarini;<\/span><\/p>\n

shartnomaning ijrosini;<\/span><\/p>\n

shartnomani umuman yoki tegishli darajada ijro etmaslik oqibatlarini;<\/span><\/p>\n

shartnomaning to\u2018xtatilishini;<\/span><\/p>\n

shartnomaning o\u2018z-o\u2018zidan haqiqiy emasligi yoki haqiqiy emas deb topilishi oqibatlarini;<\/span><\/p>\n

shartnoma munosabati bilan talablarning bahridan o\u2018tish va qarzni o\u2018tkazishni qamrab oladi.<\/span><\/p>\n

Ijro etish usullari va tartibiga, shuningdek tegishli darajada ijro etilmagan taqdirda ko\u2018rilishi lozim bo\u2018lgan choralar borasida qo\u2018llanilayotgan huquqdan tashqari ijro amalga oshirilayotgan mamlakatning huquqi ham e\u2019tiborga olinadi.<\/span><\/p>\n

6-\u00a7. Shartnomadan tashqari majburiyatlar<\/span><\/strong><\/p>\n

1193-modda. Bir taraflama harakatlardan iborat majburiyatlar<\/span><\/p>\n

Bir taraflama harakatlardan (mukofotni oshkora va\u2019da qilish, o\u2018zganing maqsadini ko\u2018zlab topshiriqsiz amalga oshiriladigan faoliyat va boshqalardan) iborat majburiyatlarga nisbatan ushbu bo\u2018limning 4-paragrafi qoidalari qo\u2018llanadi.<\/span><\/p>\n

1194-modda. Zarar yetkazilganligi oqibatida kelib chiqadigan majburiyatlar<\/span><\/p>\n

Zarar yetkazilganligi oqibatida kelib chiqadigan majburiyatlar bo\u2018yicha huquq va majburiyatlar zararni undirishni talab qilish uchun asos bo\u2018lgan harakat yoki boshqa holat yuz bergan mamlakatning huquqi bo\u2018yicha belgilanadi.<\/span><\/p>\n

Chet elda zarar yetkazilganligi oqibatida kelib chiqadigan majburiyatlar bo\u2018yicha huquq va burchlar, agar fuqarolar yoki yuridik shaxslar ayni bitta davlatdan bo\u2018lsalar, shu davlat huquqi bilan belgilanadi.<\/span><\/p>\n

Agar zarar o\u2018rnini qoplash to\u2018g\u2018risidagi talab uchun asos bo\u2018lgan harakat yoki boshqa holat O\u2018zbekiston Respublikasining qonunchiligi bo\u2018yicha g\u2018ayriqonuniy bo\u2018lmasa, chet el huquqi qo\u2018llanmaydi.<\/span><\/p>\n

1195-modda. Iste\u2019molchiga yetkazilgan zarar uchun javobgarlik<\/span><\/p>\n

Tovarni sotib olish, ishni bajarish yoki xizmatni ko\u2018rsatish munosabati bilan iste\u2019molchi ko\u2018rgan zarar o\u2018rnini qoplash to\u2018g\u2018risidagi talabga nisbatan iste\u2019molchining xohishiga ko\u2018ra:<\/span><\/p>\n

iste\u2019molchining turar joyi joylashgan mamlakatning huquqi;<\/span><\/p>\n

ishlab chiqaruvchi yoki ishni bajargan, xizmat ko\u2018rsatgan shaxsning turar joyi yoki manzili joylashgan mamlakatning huquqi;<\/span><\/p>\n

iste\u2019molchi tovarni sotib olgan, ish natijasini qabul qilgan yoki unga xizmat ko\u2018rsatilgan mamlakatning huquqi qo\u2018llanadi.<\/span><\/p>\n

1196-modda. Asossiz boylik orttirish<\/span><\/p>\n

Asossiz boylik orttirish natijasida vujudga keladigan majburiyatlarga nisbatan boylik orttirilgan mamlakatning huquqi qo\u2018llaniladi.<\/span><\/p>\n

Agar asossiz boylik orttirish mol-mulkni sotib olish yoki tejab qolishga doir asoslar bekor bo\u2018lishi natijasida vujudga kelsa, qo\u2018llaniladigan huquq bu asos bo\u2018ysundirilgan mamlakatning huquqi bo\u2018yicha belgilanadi. Asossiz boylik orttirish tushunchasi O\u2018zbekiston Respublikasining huquqi bo\u2018yicha belgilanadi.<\/span><\/p>\n

7-\u00a7. Vorislik huquqi<\/span><\/strong><\/p>\n

1197-modda. Vorislikka doir munosabatlar<\/span><\/p>\n

Vorislikka doir munosabatlar, basharti ushbu Kodeksning 1198 va 1199-moddalarida boshqacha tartib nazarda tutilgan bo\u2018lmasa, meros qoldiruvchi vasiyatnomada o\u2018zi fuqarosi bo\u2018lgan mamlakatning huquqini tanlagan bo\u2018lmasa, meros qoldiruvchi oxirgi doimiy turar joyga ega bo\u2018lgan mamlakatning huquqi bo\u2018yicha belgilanadi.<\/span><\/p>\n

1198-modda. Shaxslarning vasiyatnoma tuzish va uni bekor qilish layoqati, vasiyatnomaning va uni bekor qilish hujjatining shakli<\/span><\/p>\n

Shaxsning vasiyatnoma tuzish va uni bekor qilish layoqati, shuningdek vasiyatnomaning va uni bekor qilish hujjatining shakli, agar meros qoldiruvchi vasiyatnomada o\u2018zi fuqarosi bo\u2018lgan mamlakatning huquqini tanlagan bo\u2018lmasa, hujjat tuzilayotgan paytda meros qoldiruvchi doimiy <\/span>turar joyga ega bo\u2018lgan mamlakatning huquqi bo\u2018yicha aniqlanadi. Biroq vasiyatnoma yoki uning bekor qilinishi, agar shakl hujjat tuzilgan joyning yoki O\u2018zbekiston Respublikasining huquqi talablarini qanoatlantirsa, shaklga rioya etilmaganligi natijasida haqiqiy emas deb topilmaydi.<\/span><\/p>\n

1199-modda. Ko\u2018chmas mulkka va davlat reyestrida qayd etilishi lozim bo\u2018lgan mol-mulkka vorislik<\/span><\/p>\n

Ko\u2018chmas mulkka vorislik mazkur mulk joylashgan mamlakat huquqi bo\u2018yicha, O\u2018zbekiston Respublikasining reyestrida qayd etilgan mol-mulkka vorislik esa, O\u2018zbekiston Respublikasining huquqi bo\u2018yicha belgilanadi.<\/span><\/p>\n

.<\/span><\/span><\/p>\n

Hujjat \u201cS VERENIN\u2019S LEGAL GROUP\u201d advokatlik firmasining ma\u02bclumotlar bazasidan taqdim etilgan;<\/span><\/p>\n

Hujjat ___25.04____2024 yil holatiga ko’ra taqdim etilgan.<\/span><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

O\u2018ZBEKISTON RESPUBLIKASINING FUQAROLIK KODEKSI IKKINCHI QISM 29 \u2013 AVGUST. 1996 y. . 3 \u2013 KICHIK BO\u2018LIM. MAJBURIYATLARNING AYRIM TURLARI 29-BOB. OLDI-SOTDI . 1-\u00a7. Oldi-sotdi to\u2018g\u2018risida umumiy qoidalar . 386-modda. Oldi-sotdi…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[15,56],"tags":[],"class_list":["post-12117","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-zakonodatelstvo","category-regular-base"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/invest-in-uzbekistan.org\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12117","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/invest-in-uzbekistan.org\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/invest-in-uzbekistan.org\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/invest-in-uzbekistan.org\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/invest-in-uzbekistan.org\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12117"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/invest-in-uzbekistan.org\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12117\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13222,"href":"https:\/\/invest-in-uzbekistan.org\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12117\/revisions\/13222"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/invest-in-uzbekistan.org\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12117"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/invest-in-uzbekistan.org\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=12117"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/invest-in-uzbekistan.org\/uz\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=12117"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}